Arkiv

Arkiv për Kategorinë ‘Europa dhe Islami’

Evropa dhe Islami: përvojat e përbashkëta dhe e ardhmja

11/02/2014 Lini një koment

Dilver HUSEIN

 

EVROPA DHE ISLAMI: PËRVOJAT E PËRBASHKËTA DHE E ARDHMJA

24063_798Historia e përbashkët e Islamit dhe Evropës nuk është vetëm një tablo shkatërrimi dhe errësire.
Islami nuk është i ri në Evropë.1 Viti 711 era jonë2 citohet shpesh si koha, kur myslimanët hynë në Spanjë nga Afrika e Veriut; megjithatë pika e parë e kontaktit zyrtar ndoshta ishte kur Muhamedi (paqja dhe mëshira e Allahut qofshin me të) dërgoi lajmëtarin Dihja ibn Khalifa3 tek Herakliu4 në vitin 628 (era jonë).5 Disa vite më vonë në vitin 652 të erës sonë, Muavijeh ibn Ebu Sufjan6 dërgoi trupat në Siçili.7 Që nga kjo kohë myslimanët kanë bashkëvepruar me Evropën në forma të ndryshme. Në të vërtetë do të ishte e drejtë të themi, se Islami ka qenë një fenomen evropian për një pjesë të madhe të historisë së tij – qytetërimi mysliman ka ekzistuar për pothuajse 800 vjet në Spanjë dhe mbi 250 vjet në Sicili. Bashkë me këtë vendosje të Komuniteteve Myslimane Evropiane, ka pasur gjithashtu dhe pika të tjera takimi – prania e shkurtër në Francën jugore, konfliktet në Austri dhe sigurisht kryqëzatat.
Bota e ka parë Evropën të arrijë në pjesë të tjera të botës gjatë kolonializmit dhe pas kësaj u bë shpërngulja e myslimanëve në Evropë, për të gjetur punë dhe një jetë më të mirë. Që Islami dhe Evropa të mësojnë të jetojnë së bashku, duhet të theksojmë se historia e përbashkët e Islamit dhe Evropën nuk është vetëm një tablo shkatërrimi dhe errësire, por përmban raste të panumërta të shkëmbimit të njohurive, zhvillimit reciprok dhe partneritetit. Tani dijetarët evropianë jetojnë në një klimë, ku janë gati ta pranojnë ndikimin e madh të qytetërimit mysliman në formimin e Evropës; kontributin e Ibn Haldunit8 në sociologji dhe histori, të Razit9 dhe Ibn Sinas10 në mjekësi dhe Khuwarizmit 11 në matematikë.
Përdorimi i zakonshëm i fjalëve si alkooli, alkimia dhe algjebra vijnë nga arabishtja. Udhëtimet e gjata të evropianëve drejt qendrave të dijes në Kordovë, Toledo dhe Granadë në Spanjën myslimane dëshmojnë kontributin e myslimanëve në formimin e Evropës. Urtësia e grekëve të lashtë u ruajt dhe u shënua nga arabët, si shkrimet e Aristotelit, Euklidit, Galenit, Arkimedit dhe të tjerëve, të cilat u përkthyen në arabisht dhe më vonë në latinisht.12 Faktikisht, arabishtja mund të konsiderohet si një prej gjuhëve klasike të Evropës.13
Montgomery Watt është shprehur: “Si rrjedhim kultura superiore e arabëve hapi gradualisht rrugën e saj drejt Evropës perëndimore, me anë të lidhjeve tregtare dhe pranisë politike në Spanjë dhe Sicili. Edhe pse Evropa perëndimore kishte lidhje me Perandorinë Bizantine, ajo transportonte më shumë nga arabët se sa nga bizantinët. Kur njeriu informohet për shkallën e gjerë të eksperimentimeve arabe, mendimit dhe shkrimit arab, ai e kupton se pa arabët, shkenca dhe filozofia evropiane nuk do të ishin zhvilluar në atë kohë që u zhvilluan”.14

Evropa sot

Islami nuk njihet zyrtarisht nga Evropa.
Sot, në fillim të mijëvjeçarit të ri është më e rëndësishme se kurrë më parë, t’i kujtojmë vetes tonë partneritetin pozitiv historik mes Islamit dhe Evropës. Sot në Evropën perëndimore jetojnë 10 milionë myslimanë. Vitet 1990` treguan një rritje dramatike të numrit të myslimanëve, që u bënë “të dukshëm”. Organizatat myslimane po përhapen shumë shpejt. Gjithashtu ka edhe një rritje të madhe të numrit të xhamive. Është interesante të vërejmë, se ka një rrjedhje të qëndrueshme të atyre, që po pranojnë Islamin. Islami është bërë një çështje e debatit të nxehtë: Cila do të jetë e ardhmja e këtyre myslimanëve në Evropë? A janë ata në kolonën e pestë (mbrojtës dhe ndihmues të armiqve të vendit ku jetojnë)? A janë ata një burim fundamentalizmi në një Evropë tolerante? A përbëjnë ata një kërcënim, që duhet të pengohet dhe të asimilohet, para se ta rrezikojnë stabilitetin e Evropës? Fatmirësisht jo të gjitha pjesët e Evropës mundohen nga pyetje të tilla.
Megjithatë është e vërtetë, se mbizotëron një shkallë e lartë mosbesimi në lidhje me Tjetrin, nga ana e disa myslimanëve dhe nga ana e disa elementëve të caktuar brenda Evropës. Franços Leotard, në postin e ministrit të Mbrojtjes, deklaroi: “Fundamentalizmi islamik është sot po aq i rrezikshëm sa ka qenë nazizmi”.15 Edhe pse pjesa më e madhe e teorive të Huntingtonit janë hedhur poshtë, vazhdojnë të kenë ndjekësit e tyre të përkushtuar. Në gjithë Evropën duket se Islamofobia po rritet.16 Në një nivel më të përgjithshëm, ish kryetari i Partisë Konservatore të Mbretërisë së Bashkuar Lord Tebbit, pikëpamjet e të cilit për kriketin njihen17, deklaroi: “Nuk mund të kesh një ngarkesë të tërë të kulturave të ndryshme në një shoqëri; mund të kesh një kulturë për një shoqëri…Multikulturalizmi është një forcë ndarëse”.18
Edhe pse këto mendime mund të mos jenë gjithmonë të rrymës kryesore, ato kanë ndikimet e tyre të rëndësishme mbi komunitetet e pakicës. Këto mund të krijojnë mendësinë e një kohe të vështirë tek ata, që i ruajnë akoma kujtimet e trashëguara të kolonializmit. Duke përjashtuar disa shtete, Islami nuk njihet zyrtarisht nga Evropa. Pa dyshim Islami është këtu, d.m.th është realiteti, por njohja zyrtare ka ndikimin e vet në botëkuptim, konsolidim, status e kështu me radhë. Evropa perëndimore ka zhvilluar modele të ndryshme për ta trajtuar Islamin. Austria, Spanja dhe Belgjika e kanë njohur Islamin zyrtarisht. Suedia është e gatshme të financojë disa aktivitete për myslimanët, me kusht që ata të përfaqësohen nga organizata të një përmase të caktuar minimale. Në Francë asnjë komunitet fetar nuk njihet zyrtarisht. Themelimi i Laicite (laicizmit) në vitin 1905 e ndalon shprehjen e fesë në jetën publike. Në bazë të kësaj u zhvilluan incidentet për shaminë. Megjithatë është e rëndësishme të theksojmë, se presidenti francez varroset tradicionalisht në Notre Damë dhe kësula e hebrenjve tolerohet. Gjermania akoma nuk e pranon, se është një vend emigracioni; prandaj emigrantët njihen si gastarbeiter, ose punëtorë të ftuar edhe pas tre brezash. Britania edhe pse nuk e njeh ligjërisht komunitetin mysliman, ka strehuar dhe ka pranuar larminë e pakicave të saj.

Imazhet e Islamit

Gjatë bashkëveprimit të gjatë mes Evropës dhe Islamit janë krijuar shumë imazhe negative për Islamit. Disa prej tyre janë motivuar politikisht dhe disa të tjera kanë ndodhur për shkak të ndryshimeve fetare. Në epokën mesjetare njerëzit mendonin, se myslimanët ishin idhujtarë, të cilët adhuronin Muhamedin (paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të), ose se Muhamedi ishte magjistar ose në raste të tjera, djalli Mahound ose antikrishti. Islami përshkruhej si fe e gënjeshtërt, si një tjetërsim i qëllimshëm i të vërtetës. Për më tepër Islami përshkruhej si fe e dhunës, që u përhap me shpatë. Myslimanët mendohej se ishin njerëz, të cilët ishin të dhënë pas dëshirave fizike dhe vetëkënaqjes; imoraliteti dhe homoseksualizmi dukej se justifikoheshin nga besimi. Shumë prej këtyre mendimeve u trilluan, për të krijuar një aleancë me botën e krishterë për të luftuar në Kryqëzatat, për të treguar se Tjetri po jetonte në errësirë, duke justifikuar kështu nevojën për t’iu ndërruar fenë apo për t’i luftuar.19 Është me interes të theksojmë, se disa prej këtyre imazheve ekzistojnë edhe sot, si dhe ka imazhe të tjera të reja.

A përbën Islami kërcënim?

Le të mendojmë për një çast për gjendjen e Islamit në botën bashkëkohore. Myslimanët jetojnë në dy gjendje të përgjithshme: e para si pakicat në perëndim, në Kinë etj. dhe e dyta në vendet ku shumica është myslimane. Po të marrim rastin e parë, do të duhej një shtrirje e gjerë e imagjinatës për t’i përshkruar këto pakica si kërcënim për Evropën ose perëndimin. Këto komunitete janë të frikësuara nga mjedisi ku jetojnë. Është e mundur, që vlerat kulturore dhe fetare, normat etike të të shpërngulurve të shkatërrohen në brezin e dytë apo të tretë. Këto komunitete po mundohet të mbrohen dhe nuk përbëjnë ndonjë kërcënim ndaj rendit të shpallur në vendin ku ata jetojnë.
Duke parë botën myslimane, politikat e pushtetit janë shumë të ndryshme. Ka 56 shtete myslimane, por shumicave e myslimanëve kanë rezerva të mëdha për sa i përket “islamizmit” të këtyre shteteve. Pjesa më e madhe e këtyre shteteve janë në kategorinë e vendeve në zhvillim ose quhen Bota e Tretë; ata janë mbytur në borxhe ndaj Fondit Monetar Ndërkombëtar, Bankës Botërore dhe vendeve të zhvilluara. Përsa i përket teknologjisë, ata po mundohen të arrijnë botën perëndimore. Ndikimi i medias perëndimore dhe procesi i globalizimit dominojnë mbi ta. Disa vende kanë minerale dhe burime të naftës, por marrëdhëniet mbizotëruese politike janë të tilla, që zakonisht është shumë e vështirë t’i përdorësh në ndonjë mënyrë kundër interesave perëndimore. Lufta e Gjirit Persik e dëshmon këtë. Ne mund ta konsiderojmë këtë situatë nga një perspektivë tjetër dhe të shohim, se shteti i Izraelit ekziston mes shteteve myslimane, asnjëra prej tyre nuk e pëlqen praninë e tij atje, por asnjëra prej shteteve nuk është aq e fuqishme dhe e pavarur për ta ndryshuar gjendjen. Ngjarjet që ndodhën në Bosnje, duket se kanë pasur një ndikim të thellë emocional tek myslimanët në të gjithë botën, por komuniteti mysliman ndërkombëtar nuk ishte i aftë të kishte një ndikim serioz politik. Në fakt ndihma e vetme që mund të ofronte, ishte mbledhja e parave për organizatat bamirëse. Atëherë si mund të përbëjë kërcënim një komunitet i tillë ndërkombëtar ndaj fuqisë së vendosur të perëndimit?

Myslimanët sot në Evropë

Myslimanët në Evropë kanë kaluar të paktën tre valë të mëdha të vetëdijes.
Komuniteti mysliman, që është një komunitet i ri (në Mbretërinë e Bashkuar 75% e komunitetit mysliman është nën 35 vjeç20, ka problemet e veta. Një numër i madh i të rinjve përballen me një krizë identiteti, të ndarë mes kulturës së prindërve të tyre dhe asaj të mjedisit. Në këtë kontekst duhet të vendoset rigjallërimi islam. Myslimanët në Evropë kanë kaluar të paktën tre valë të mëdha të vetëdijes.
Së pari, në fund të viteve 1970` revolucioni iranian pati një ndikim të madh në botën myslimane, madje dhe tek myslimanët që jetonin në Evropë, pavarësisht nga qëndrimi i tyre kundrejt Revolucionit Iranian; kjo ishte një shenjë se Islami po ngrihej.
Së dyti, “Satanic Verses” të Selman Rushdi në vitin 1989 i bëri shumë myslimanë në Shtetet e Bashkuara, veçanërisht të rinjtë të meditonin për veten e tyre dhe rolin e tyre në shoqëri, e cila dukej se e nënvlerësonte besimin dhe të drejtat e tyre. Çështja e hixhabit ose e mbulesës pati një ndikim të ngjashëm në vendet e tjera evropiane.
Së treti, lufta e Gjirit Persik, Bosnja dhe ngjarjet e tjera të fundit politike kanë ngjallur një lëvizje të madhe brenda komunitetit mysliman. Kur Iraku iu kundërvu Iranit, shihej si e arsyeshme që Sadam Huseini të armatosej; por kur ai pushtoi Kuvajtin, ai duhej ndaluar. Megjithatë serbët u lejuan t’i vrasin boshnjakët. Zgjedhjet legjitime në Algjeri u anuluan në emër të mbrojtjes së demokracisë, ndërsa ushtria turke ndërhyri me arrogancë në procesin demokratik dhe u lejua t’i mbajë peng politikanët e vendit. Kur Shtetet e Bashkuara mbrojtën afganët kundër Rusisë, ata u quajtën luftëtarë të lirisë; por kur palestinezët luftojnë për pavarësi, ata quhen terroristë. Imazhi i Islamit është akoma imazh i dhunës dhe terrorit, që burojnë nga xhihadi edhe pse ndoshta të gjitha aktet e xhihadit këta 100 vitet e fundit kanë qenë beteja mbrojtjeje për liri dhe vetëvendosje. Kur shpërthen një bombë në Kajro, duket shumë e arsyeshme që një gazetar në Bradford të ndalojë një të ri mysliman në rrugë dhe ta pyesë për mendimin e tij ose të saj lidhur me këtë çështje, por asnjë nuk mendon të pyesë një kopt në Egjipt për konfliktin në Irlandën e Veriut.
Si rregull, kjo ka krijuar zhgënjim dhe ka kontribuar për një ndjenjë fyerjeje dhe refuzimi. Disa elemente të rilindjes islame kanë prekur këto tendenca të refuzimit dhe zemërimit dhe kanë dhënë një rrugëdalje, duke dënuar zhurmshëm perëndimin dhe të gjitha gjërat, që janë perëndimore. Megjithatë rilindja islame nuk është një reagim negativ; por është kryesisht një udhëtim i zbulimit të vetvetes dhe në fakt një numri në rritje të rinjsh, u mundëson të zbulojnë një alternativë tjetër nga kultura prindërore – një kulturë islamo-evropiane. Kjo ndodh nga një proces i shpërndarjes së bagazhit kulturor të Islamit aziatik ose arab, për t’u kthyer tek parimet bazë dhe themelore dhe për t’i zbatuar ato në një kontekst evropian. Ky proces mund të jetë vetëm i shëndetshëm për Evropën, sepse krijon njerëz, të cilët kanë besim tek identiteti i tyre: ata janë myslimanë evropianë. Ata duan të kontribuojnë për të ardhmen e tij, për të ndërtuar një Evropë më të mirë për veten dhe për fëmijët e tyre. Khurshid Ahmed ka thënë: “Do të ishte tragjedi, po të bëheshim të burgosur të së kaluarës”.21
Ashtu si myslimanët deklarojnë, se Islami nuk është monolit, ata duhet të kuptojnë, se as Evropa nuk është monolite. Ka shumë njerëz në Evropë, të cilët janë të përgatitur t’i shikojnë objektivisht në mos me dhembshuri problemet, me të cilat përballen myslimanët. Për më tepër është e rëndësishme të theksojmë, se përpjekjet e lëvizjeve islame nuk janë kundër perëndimit apo Evropës; ato janë një proces i komunitetit dhe vetëzhvillimit ashtu siç ka thënë Hasan Turabi: “Perëndimi nuk është preokupimi ynë. Ne jemi të interesuar për rigjenerimin konstruktiv të shoqërive tonë, duke vënë në lëvizje shpirtrat dhe mendjet tona, jo duke luftuar “Shejtanët e mëdhenj”. Duke përjashtuar rastin kur një linjë veprimi drejtohet kundër Islamit, perëndimi nuk është armik për ne”.22
Kontakti me Evropën u ka mundësuar myslimanëve të mësojnë shumë: në fakt ndërsa krenohemi se evropianët kanë mësuar nga krijimtaria Andalusiane, duhet të tregojmë mirënjohje për myslimanët. që studiojnë tani në universitetin e Oksfordit, Kembrixhit dhe të Londrës. Shumë prej lëvizjeve të besimtarëve në ringjallje kanë përvetësuar ide23, metoda madje dhe struktura nga modelet evropiane. Takimet me Evropën moderne i kanë nxitur myslimanët. të angazhohen në debate të brendshme për çështje të ndryshme si për demokracinë, pluralizmin, rolin dhe statusin e gruas, konceptet e darul-harb etj. Faktikisht gjithë botëkuptimi i myslimanëve po pëson ndryshime. Në vitin 1992, gjatë një seminari fikhu në Francë për temën “Myslimanët në Perëndim”, një grup dijetarësh myslimanë diskutuan disa prej këtyre ideve. Njëri prej kundërshtimeve që ata ngritën për konceptet e darul-harb dhe darul-Islam ishte se një karakteristikë kryesore e darul-Islam është siguria, por si mund ta quajmë botën myslimane darul-Islam, kur ka kaq shumë diktaturë dhe persekutim ndaj dijetarëve dhe aktivistëve myslimanë? Në mënyrë të ngjashme si mund ta quajmë perëndimin darul-harb, kur këta myslimanë shpesh duhet të largohen nga vendet e tyre dhe të kërkojnë azil politik në perëndim?24

E ardhmja

Rruga për të mësuar ta pranojmë njëri-tjetrin dhe si rrjedhim të jemi të aftë të jetojmë me njëri-tjetrin mund të mos jetë e lehtë; në të vërtetë ky është një proces delikat, por nuk ka alternativë tjetër. Do të duhet kohë, sepse imazhet negative janë krijuar përgjatë shekujve dhe nuk do të zëvendësohen brenda natës. Faktikisht, në mënyrë që Evropa dhe Islami ta kuptojnë njëri-tjetrin, duhet ta kuptojnë veten e tyre më mirë25, sepse nocionet e unit dhe të tjetrit shfaqin një ndikim reciprok.
Unë mendoj se përgjegjësia më e madhe gjendet në duart e shumicës, komunitetit mikpritës, Evropës. Pakicat mund të trajtohen në dy mënyra të ndryshme:
1- Larmia kulturore mund të përshtatet, madje dhe të festohet, gjë që do ta bënte pakicën të ndihej e mirëpritur dhe e gatshme të angazhohet në shoqëri; ose
2- Larmia mund të druhet dhe të eliminohet me anë të dëbimit, shtypjes ose asimilimit të detyruar.
E para është rruga drejt pluralizmit dhe duket se është mënyra më e arsyeshme. Çdo përpjekje për të eliminuar identitetin mysliman, do të shkaktojë vetëm më shumë probleme. Për ta kuptuar këtë, mund të shikojmë ndryshimet mes myslimanëve në Francë dhe në Mbretërinë e Bashkuar, për të parë ndikimin e modeleve të ndryshme që praktikohen. Historia franceze dhe algjeriane vazhdon të jetë një pengesë e madhe, por Laicite francez dhe nocionet e uniteti kulturor vendosin një përgjegjësi të madhe mbi komunitetin mysliman. Ideja është, të shmangen getot dhe zonat e përjashtimit, megjithatë rezultati është një komunitet, që ndihet vazhdimisht i kërcënuar dhe i paduruar, për aq sa është në përgjithësi i paaftë për të menduar për veten si francez.
Sot myslimanët mund të përfaqësojnë një kulturë të ndryshme, por duhet të kujtojmë, se kulturat janë rezultat i proceseve eklektike; kulturat nuk janë asnjëherë të pandryshueshme. A nuk ka qenë krishterimi dikur një fenomen lindor? Por me kalimin e kohës u ngulit në shoqërinë perëndimore. Përzierja e erëzave, qebapi, pica dhe burgerat (hamburgeri, sanduiçi) tani janë elemente të vendosura të kulturës britanike, prapëseprapë ato fillimisht nuk ishin britanike.
Shoqëritë myslimane kanë qenë tradicionalisht pluraliste.26 Teologjia myslimane i kujton njerëzimit, se larmia është një faktor pozitiv dhe natyral në jetë, ku njerëzit mund të bashkohen për të mësuar për njëri-tjetrin.
“O ju njerëz, vërtet Ne ju krijuam juve prej një mashkulli dhe një femre, ju bëmë popuj e fise që të njiheni ndërmjet vete, e s’ka dyshim se te Allahu më i ndershmi ndër ju është ai që më tepër është ruajtur (nga të këqijat). (El-Huxhurat 49:13)
“Sikur të donte All-llahu, do t’ju bënte një popull (në fe e sheriat). (El-Maideh 5:48)
Pluralizmi krijon një rrugë për të ardhmen e Evropës që të jetë e fortë, e qëndrueshme dhe paqësore. Myslimanët duhet të bashkohen me njerëzit e tjerë, pavarësisht nga besimi dhe të punojnë së bashku për të mirën e përbashkët, ashtu si Muhamedi (paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të) hyri në hilf al-fudul.27 Alternativa për në pluralizëm do të ishte përshpejtimi dhe përgatitja për një lloj përplasjeje qytetërimesh ose eliminimi i njëra-tjetrës dhe kjo do të ishte një goditje e tmerrshme për Evropën dhe Islamin. Do të ishte shumë e trishtueshme, nëse mundësitë do të humbeshin.

Referencat

[1] Në këtë diskutim me Evropë nënkuptoj Evropën perëndimore, sepse prania e Islamit në Evropën lindore dhe perëndimore është e ndryshme.
[2] Watt, W. M. and Chachia, P. A History of Islamic Spain, Edinburgh University Press, 1977, faqe 5.
[3] Dihja bin Khalifa (vd. 670 era jonë), ishte shok i profeti (a.s), i cili shkonte nëpër misione diplomatike.
[4] Herakliu (575-641 era jonë) ishte perandori bizantin nga viti 610 deri sa vdiq.
[5] Ibn Hisham, The Life of Muhammad, e përkthyer nga Guillaume, Oxford University Press, 1987, faqe 653-654.
[6] Muavijeh ibn Ebu Sufjan ishte kalifi i pestë (660-680 era jonë), pas Ali ibn ebi Talib, dhe i pari prej kalifëve emevitë.
[7] Ahmad, A. A History of Islamic Sicily, Edinburgh University Press, 1975, p. 2.
[8] Vali El-Din `Abdur-Rahman ibn Muhamed, ose siç njihej Ibn Haldun, ishte historian, sociolog dhe filozof (1332-82 era jonë).
[9] Ebu Bekr Muhamed ibn Zekerija El-Razi, i cili njihet në perëndim si Rhazes, ishte mjek, alkimist dhe filozof (854-925 era jonë).
[10] Ebu `Ali El-Husejn ibn `Abdullah ibn Sina, i cili njihet në perëndim si Avicenna, ishte filozof (980-1037 era jonë).
[11] Ebu Xhafer Muhamed ibn Musa El-Khuëarizmi, nismëtari i algjebrës ishte matemacien, astronom dhe gjeograf (rreth viteve 800-847 era jonë).
[12] Wallbank, T. W. and Taylor, A. M. et al, Civilisation Past & Present, HarperCollins, 1987, faqe. 169-172.
[13] Nielsen, J. S. “Islam and Europe”, material i prezantuar në Fondacionin Islamik, Leicestershire, Mbretëri e Bashkuar, tetor 1997.
[14] Watt, W. M. The Influence of Islam on Medieval Europe, Edinburgh University Press, 1972, faqe. 29-43.
[15] Agence France Press, 15 gusht, 1994.
[16] Islamofobia: A Challenge for Us All, The Runnymede Trust, 1997.
[17] Eksperimenti i tij me kriketin që njihet dhe si “eksperimenti i Tebbit” ishte kur ai sugjeroi, se njerëzit nga pakicat etnike në Britani nuk duhet të konsiderohen me të vërtetë britanike, derisa të mbështesin skuadrën angleze të kriketit kundër skuadrës së vendit të lindjes së tyre ose të lindjes së gjyshërve të tyre.
[18] The Independent, 8 tetor, 1997.
[19] Watt, W. M. The Influence of Islam on Medieval Europe, vepër e cituar, faqe. 72-84.
[20] Church, J. (ed), Social Trends, Vol 27, HMSO, Londër, 1997, p. 31.
[21] Ahmad, K. “Islam and the Ëest: Confrontation or Cooperation,” The Muslim World, Vol. 85, No. 1-2, 1995, faqe 80.
[22] Hasan Turabi, “The Islamic Awakening’s Second Wave,” New Perspectives Quarterly, No. 9, 1992, faqe 55.
[23] Nielsen, J. S. “Islam and Europe”, vepër e cituar
[24] Muslims in the West : seminar për fikhun në Francë, korrik 1992. i përmbledhur dhe i përkthyer nga Dr. Sejid Darsh.
[25] Ballard, R. “Islam and the Construction of Europe”, faqe 15-50, in Muslims in the Margin, Shadid, w. and Koningsveld, P. (eds), Pharos, 1996.
[26] Taylor, J. B. Thinking About Islam, Lutterworth Educational Press, 1971, faqe 43.
[27] Lings, M. Muhammad : His Life Based on the Earliest Sources, Unëin, 1988, faqe 31-32. Hilf al-fudul ishte një pakt, ku ishte përfshirë Muhamedi (a.s), në një kohë të hershme, për drejtësi dhe për të drejtat e njeriut.

Pse fajësohet Islami?

24/01/2014 Lini një koment

Dr. M. A. QAZI

 

PSE FAJËSOHET ISLAMI?

Bus Miami

Islami është një fe e paqes, e pranuar dhe e praktikuar nga më shumë se 1.25 miliardë njerëz në të gjithë botën. Islami është feja me rritjen më të shpejtë në botë, dhe nëse do të ishte ashtu siç pohojnë disa kritikë, pse njerëzit nga të gjitha anët e botës vazhdojnë ta përqafojnë Islamin?

 

Ku është shpata tani?

 

Në Islam, një njeri ka të drejtë që të mbrojë veten e tij, familjen e tij, vendin e tij ose fqinjin (fqinjët) e tij, gjë e cila vërtetohet në qëndresën që po bëhet nga populli i Afganistanit, Bosnjës, Çeçenisë, Irakut, Kashmirit dhe Palestinës, ndaj sulmeve kundër tokave të tyre nga të ashtuquajturit çlirimtarë, të cilët në të vërtetë janë pushtues.

Kur’ani i Shenjtë tregon qartë se nëse shpëtohet jeta e një njeriu është njësoj sikur të shpëtohet i tërë njerëzimi, dhe nëse vritet një njeri është njësoj sikur të vritet i tërë njerëzimi.

Ajo çfarë po ndodh në vendet e nënshtruara islame është një reagim natyral ndaj okupimit, bombardimeve, vrasjeve dhe terrorizimit të civilëve të pafajshëm (fëmijëve, të moshuarve dhe grave), përdhunimeve, përveç grabitjes së pasurive, veprave antike dhe pasurive kombëtare, por mbi të gjitha shkatërrimit të pronave të tyre nga pushtuesit.

 

Terrori shkakton terror!

 

Ne i sigurojmë ata të cilët e godasin Islamin se nëse nuk do të kishte pushtime në këtë botë nga pushtuesit e huaj, atëherë nuk do të kishte rezistencë – të ashtuquajtur terror.

Ne dëshirojmë që ata të cilët e kritikojnë Islamin të shpjegojnë veprimet në vazhdim të cilat janë kryer nga të krishterët ndaj çifutëve, të krishterëve të tjerë dhe muslimanëve, gjatë gjithë historisë:

- Me qindra e mijëra burra, gra e fëmijë muslimanë janë vrarë nga kryqtarët, të cilët ishin të krishterë.

- Inkuizicioni i çifutëve dhe muslimanëve të Spanjës nga mbretëresha Isabela, një e krishterë.

- Miliona njerëz të vrarë nga të krishterët europianë dhe amerikanë gjatë dy luftërave botërore dhe luftërave civile.

- Mizoritë të cilat janë kryer ndaj miliona çifutëve dhe të krishterëve nga Adolf Hitler, i deklaruar si i krishterë.

- Qindra mijëra të krishterë të vrarë çdo vit nga të krishterët irlandezë, duke përfshirë britanikët dhe IRA, katolikët dhe protestantët, gjatë disa shekujve të kaluar. Përse ata nuk janë fajësuar si “terroristë të krishterë, ose terroristë katolikë, ose terroristë protestantë?”

Të dy këto grupe besojnë te Jezus Krishti, i cili u tha atyre që të kthejnë faqen tjetër, dhe të dy grupet besojnë në të njëjtin Zot, i cili këshillon që “Ju nuk duhet të vrisni.”

- Timothy McVeigh, i cili e bombardoi Ndërtesën Federale Murrah në qytetin e Oklahomës, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ishte katolik. A janë terroristë të gjithë të krishterët?

Për më shumë se 60 vjet, sionistët janë përfshirë në mënyrë aktive në gjenocidin e një kombi të tërë, duke vrarë një numër të madh muslimanësh në territoret e pushtuara të Palestinës sipas të dhënave ditore me mitraloza, raketa nga helikopterët, me tanke, dhe bomba nga avionët F16, nën mbikëqyrjen e vendeve perëndimore, të ashtuquajtur mbrojtës të të drejtave të njeriut. Si mund ta shpjegoni këtë?

Vetëm duke i etiketuar luftëtarët e lirisë si terroristë dhe duke lëshuar një tjetër holokaust ndaj palestinezëve të varfër si hakmarrje nuk do të zhduken krimet ose faji i Hitlerit! Ku janë drejtësia, barazia, liria, dhe mbi të gjitha të drejtat e njeriut ndaj palestinezëve, të vdekur ose të gjallë, të përhapur nga këta përkrahës të të drejtave të njeriut?

Në fund por jo më e vogël për nga rëndësia, si i shpjegoni bombardimet, vrasjet, linçimet, masakrimet dhe përdhunimet e indianëve autoktonë të Amerikës dhe robërve të zinj (afro-amerikanëve) të kryera nga të ashtuquajturit të krishterë në Shtetet e Bashkuara gjatë historisë së 200 viteve të kaluara?

 

Si është puna me ata?

 

A munden këta të cilët janë të mbushur me urrejtje ndaj Islamit që ta fajësojnë krishterimin për veprimet e lartpërmendura çnjerëzore të kryera nga të krishterët në pjesë të ndryshme të botës që nga fillimi i tij?

Nëse jo, atëherë pse ata e fajësojnë Islamin për atë e cila është një reagim natyral ndaj pushtimit të vendeve islame nga pushtuesit e huaj?

Më e rëndësishme është se këta popuj duhet të dinë se të tri fetë e mëdha që rrjedhin nga Ibrahimi (Abrahami – fetë Abrahamike) – Judaizmi, Krishterimi dhe Islami – kanë një bazë të përbashkët, që është Një Zot i Plotfuqishëm.

“Të gjithë burrat dhe gratë janë krijuar në mënyrë të barabartë, dhe ne të gjithë jemi një popull para Zotit të Plotfuqishëm,” është një thënie e qartë sipas Kur’anit të Shenjtë dhe është sqaruar shumë mirë në Kushtetutën e Shteteve të Bashkuara, një nga mbrojtësit e të drejtave të njeriut.

Së fundi, por shumë me rëndësi, si vëllezër në njerëzim, ne i këshillojmë ata Islamofobë të mbushur me paragjykime që të jetojnë dhe të mësojnë historinë e Islamit dhe muslimanëve, para se ata të guxojnë të shkruajnë letërsi, artikuj dhe lajme të pakëndshme, duke përdorur jashtë kontekstit ajete nga Kur’ani i Shenjtë dhe thënie të shtrembëruara nga thëniet e vërteta të Profetit tonë Muhammed (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), të mbushura plot me urrejtje dhe hakmarrje të rrënjosur kundër Islamit dhe muslimanëve.

Ne duhet të kënaqemi duke i ofruar dikujt kopje falas të Kur’anit të Shenjtë dhe literaturës islame në anglisht ose në ndonjë gjuhë tjetër, të cilat do t’i ndihmojnë ata që të kuptojnë të vërtetën rreth Islamit dhe muslimanëve dhe të çlirohen nga e gjithë urrejtja e sistemeve të tyre, me vullnetin e Zotit.

Lutemi që Zoti i Plotfuqishëm t’ju tregojë dritën të gjithë atyre, të cilët besojnë në një njerëzim, si fëmijët e Ademit dhe Havasë (Adamit dhe Evës), si vëllezër dhe motra, pa marrë parasysh se në çfarë besojnë ata. Amin!

 

“Perëndimi e fitoi botën jo nga epërsia e ideve, vlerave apo fesë të vet por për shkak të epërsisë së tij në zbatimin e dhunës së organizuar. Perëndimorët e harrojnë shpesh këtë fakt, ndërsa jo-perëndimorët asnjëherë.”

- Samuel P. Huntington (autori i librit Përplasja e Qytetërimeve)

 

Përktheu nga anglishtja: Ermal BEGA

 

/Orientalizmi Shqiptar/

 

Burimi: http://www.sahilonline.org/english/news.php?cid=14&nid=8812

Përkthimet në gjuhën latine të kryeveprave shkencore arabe në shekullin XII

25/04/2013 Lini një koment

PËRKTHIMET NË GJUHËN LATINE TË KRYEVEPRAVE SHKENCORE ARABE NË SHEKULLIN XII

latin-books

Përkthimet në gjuhën latine të shekullit XII u nxitën nga kërkimet e mëdha për mësimin e të rejave nga ana e studiuesve evropianë në Evropën e krishterë atë kohë. Kërkimet e tyre i çuan ata në zonat e Evropës Jugore, sidomos në Spanjë dhe Siçilinë qendrore, e cila nuk kishte shumë që kishte hyrë nën sundimin e krishterë, pas ripushtimit të tyre në fund të shekullit XI. Këto hapësira kanë qenë nën rregullin mysliman për një kohë të konsiderueshme dhe ende ekzistonte një popullsi e konsiderueshme arabishtfolëse, mbi të cilët do të mbështetnin kërkimet e tyre.

Kombinimi i njohurive myslimane të akumuluara, një numër i konsiderueshëm i dijetarëve arabisht-folës dhe sunduesit e rinj të krishterë i bënë këto zona intelektualisht tërheqëse, si dhe të depërtueshme kulturalisht dhe politikisht për skolaristët latinë. Një histori tipike është ajo e Gerardit të Kremones ( c. 1114-1187), i cili thuhet se ka bërë rrugë për në Toledo edhe pas ripushtimit të saj nga të krishterët në 1085, sepse ai arriti të njohë çdo pjesë të filozofisë sipas studimit latin, por për shkak të dashurisë së tij për Almagest-in, të cilën ai nuk e gjeti në radhët e latinëve, shkoi në Toledo, ku pa një bollëk librash në gjuhën arabe në lidhje me çdo subjekt, ndërsa varfëria që kishte përjetuar në mesin e latinëve në lidhje me këto subjekte, bëri që nga dëshira për të përkthyer, ai të mësonte gjuhën arabe.

Ndryshe nga interesi i treguar gjatë Rilindjes për literaturën dhe historinë e antikitetit klasik, përkthyesit e shekullit XII kërkonin të reja shkencore, filozofike dhe në një masë më të vogël, tekste fetare. Shqetësimi i fundit u reflektua në një interes të rinovuar me përkthimet e etërve të kishës greke në latinisht, një shqetësim me përkthimin e mësimeve çifute nga hebraishtja dhe një interesim për Kuranin dhe tekstet e tjera fetare islame. Përveç kësaj edhe ca nga letërsia arabe u përkthye në gjuhën latine. Përkthyesit në Itali Pak para shpërthimit të përkthimeve në shekullin XII, Konstandin afrikani, një i krishterë nga Kartagjena, që kishte studiuar mjekësi në Egjipt dhe në fund u bë murg në manastirin e Monte Cassino në Itali, përktheu punimet mjekësore nga arabishtja.

Përkthimet e Konstandinit përfshinin enciklopedinë mjekësore të Ali ibn Abas al-Mexhusit, libri i plotë i artit të mjekësisë (Liber pantegni), antike të Hipokratit dhe Galenit, përshtatur nga mjekët arabë, dhe Isagoge ad Tegni Galeni nga Hunejn ibn Ishak (Johannitius) dhe nipi i tij Hubajsh ibn Hasan. Veprat e tjera mjekësore që ai përktheu përfshijnë edhe Liber febribus të Isak Israeli ben Solomon, Liber de dietis universalibus et particularibus dhe Liber de urinis; veprën mbi psikologjinë të Ishak ibn Imran el-Makale fil-Malihukiya si De melancolia; veprat e Ibn el-Xhezer De Gradibus, Viaticum, Liber de stomacho, De elephantiasi, De coitu dhe De oblivione. Siçilia ka qenë pjesë e Perandorisë Bizantine deri në 878, ishte nën kontrollin mysliman në vitet 878-1060 dhe u vu nën kontrollin Norman mes viteve 1060 dhe 1090. Si pasojë Mbretëria Normane e Siçilisë mbante një burokraci që fliste tri gjuhë, duke e bërë atë një vend ideal për përkthime. Siçilia ruajti marrëdhënie edhe me Lindjen greke, e cila lejonte shkëmbimin e ideve dhe të dorëshkrime. Edhe pse në përgjithësi siçilianët përkthyen direkt nga greqishtja, kur tekstet greke nuk ishin në dispozicion, ata i përkthenin nga arabishtja.

Admirali Eugene nga Siçilia, përktheu veprën Optika të Ptolemeut në latinisht, duke u bazuar në njohuritë e tij në tri gjuhë. Përkthimet e Pistoja përfshinin veprat e Galenit dhe Hunejn ibn Ishak. Gerard de Sabloneta përktheu Kanuni i mjekësi i Avicenës dhe Al Mansor të Raziut. Fibonaçi prezantoi sistemin e parë të plotë numëror evropian nga burime indo-arabe në Liber Abaci e tij. Vepra Aphorismi nga Misavejh (Mesue) u përkthye nga një përkthyes anonim në Itali në fund të shekullit XI ose në fillim të shekullit XII. James e Venedikut, i cili ndoshta kaloi disa vite në Konstandinopojë, përktheu Analytics posterior Aristotelit nga greqishtja në latinisht, në mesin e shekullit të 12-të, [15] duke e bërë kështu korpusit të plotë aristoteliane logjike, Organon, në dispozicion në latinisht për herë të parë. Në Padovën e shekullit XIII, Bonacosa përktheu punimet mjekësore të Averroes, Kitab Kulliyyat si Colliget, ndërsa Xhohni nga Kapua përktheu Kitab el-Tajsir të Ibn Zuhr (Avenzoar) si Theisir.

Në Sicilin e shekullit të XIII, Ferexh ben Salem përktheu ‘el-Havi të Rhazes si Continens si Tacuinum sanitatis me autor Ibn Butlan. Gjithashtu në Italinë e shekullit XIII, Simoni nga Gjenova dhe Abraham Tortuensis përkthyen ‘Al-Tasrif të Abulcasis si Liber servitoris, Alcoati Congregatio sive Liber de oculis, dhe Liber de simplicibus medicinis nga një pseudo-Serapion. Përkthyesit në kufirin spanjoll Të paktën që në fund të shekullit X, dijetarët evropianë udhëtuan për në Spanjë për të studiuar. Më i njohuri ndër ta ishte Gerberti prej Aurillac (më vonë Papa Silvester II), i cili studioi matematikë në rajonin rreth Barcelonës. Përkthimet, megjithatë, nuk kanë filluar në Spanjë deri në vitin 1085, kur Toledo u rimuar nga të krishterët.

Përkthyesit në fillim në Spanjë u përqendruan kryesisht në veprat shkencore, sidomos matematikë dhe astronomi, duke përfshirë Kuranin dhe tekste të tjera islamike në një fushë të dytë interesi. Koleksionet spanjolle përfshinin më shumë vepra shkencore të shkruara në arabisht, prandaj përkthyesit kanë punuar pothuajse ekskluzivisht nga arabishtja, dhe jo nga tekstet greke, shpeshherë në bashkëpunim me një folës vendas së gjuhës arabe.

Një nga projektet më të rëndësishme të përkthimit u sponsorizua nga Peter I Nderuari, abati i Cluny. Në 1142 ai u bëri thirrje Robertit të Kettonit dhe Hermanit nga Carinthia, Piterit të Poitiers dhe një myslimani të njohur vetëm si “Muhamedi” për të prodhuar përkthimin e parë latin të Kuranit (Lex Mahumet pseudoprophete). Përkthimet janë prodhuar në të gjithë Spanjën dhe Provence. Plato nga Tivoli punoi në Katalonia, Herman nga Carinthia në Spanjën veriore dhe gjithë Pyrenees në Languedoc, Hugh nga Santalla në Aragon, Roberti nga Ketton në Navarre dhe Roberti nga Chester në Segovia.

Qendra më e rëndësishme e përkthimit ishte biblioteka e madhe e Katedrales së Toledos. Plato nga Tivoli përktheu në latinisht punimet astronomike dhe trigonometrike të Batanit, De Motu stellarum, Liber embadorum të Abraham bar Hiyya, Spherica të Teodosit nga Bithynia dhe Matja e një rrethi nga Arkimedi. Përkthimet e Robertit nga Chester në latinisht përfshijnë Algebra dhe tabelave astronomike (gjithashtu përmbajnë tabelat trigonometrike) të Havarizmit. Përkthimet e Abrahamit nga Tortosa përfshijnë De Simplicibus të Ibn Sarabi (Serapion Junior) dhe al-Tasrif të Abulcasis si Liber Servitoris. Përveç literaturës filozofike dhe shkencore, shkrimtari hebre Petrus Alphonsi përktheu një koleksion me 33 tregime nga letërsia arabe në latinisht. Disa nga tregimet që ai mori, ishin nga Panchatantra dhe Netët Arabe, të tilla si historia e “Sinbad Detarit”. Shkolla e përkthyesve në Toledo Me një popullsi të madhe të të krishterëve që flisnin arabisht (Mozarabs) Toledo kishte qenë një qendër e rëndësishme e arsimimit që në fund të shekullit X, kur dijetarët evropianë udhëtonin për në Spanjë për të studiuar fusha që nuk ishin në dispozicion në pjesën tjetër të Evropës .

Ndër përkthyesit e parë në Toledo, ishte Avendauth (që disa e kanë identifikuar me Ibrahimin ibn Daud), i cili përktheu enciklopedinë e Avicenës, Kitab al-Shifa (Libri i Shërimit), në bashkëpunim me Domingo Gundisalvo, Archdeacon prej Cuellar. Megjithatë, përpjekjet për përkthimin e duhur nuk ishin të organizuara deri në momentin që Toledo u rimor nga forcat e krishtera, në 1085. Raymond nga Toledo, filloi përpjekjet e para në bibliotekën e Katedrales së Toledos, ku udhëhoqi një ekip përkthyesish që ishin mozarabë të Toledos, dijetarë çifutë, mësues medreseje dhe murgj nga urdhri i Cluny. Ata punuan në përkthimin e shumë veprave nga arabishtja në gjuhën kastiliane, nga gjuha kastiliane në latinisht apo direkt nga arabishtja në latinisht apo greqisht, duke vënë gjithashtu në dispozicion tekste të rëndësishme të filozofëve nga arabishtja dhe hebraishtja, të cilat kryepeshkopi i konsideronte të rëndësishme për të kuptuar Aristotelin. Si rezultat i aktiviteteve të tyre, katedralja u bë një qendër përkthimesh e njohur si Escuela de Traductores de Toledo (Shkolla e Përkthyesve në Toledo), e cila ishte në një shkallë që nuk kishte të krahasuar në historinë e kulturës perëndimore. Përkthyesi më i frytshëm i Toledos në atë kohë ishte Gerardi i Kremones, që përktheu 87 libra. Në fund të shekullit XII dhe fillim të shekullit XIII, Marku nga Toledo përktheu Kuranin dhe vepra të ndryshme mjekësore. Ai gjithashtu, përktheu punimin mjekësor të Hunejn ibn Ishak Liber isagogarum.

Nën sundimin e mbretit Alfonso X i Kastiles, rëndësia e Toledos si një qendër përkthimi u rrit edhe më shumë. Duke insistuar që prodhimi i përkthimit duhej të ishte “llanos de entender” (“Lehtë për tu kuptuar”), ata arritën të krijonin një audiencë shumë më të gjerë, si në Spanjë, ashtu edhe në vendet e tjera evropiane, aq sa shumë studiues nga vende si Italia, Gjermania, Anglia apo Hollanda, të cilët kishin shkuar në Toledo për të përkthyer tekste mjekësore, fetare, klasike dhe filozofike, morën me vete njohuritë e fituara në vendet e tyre. Të tjerët përzgjidheshin dhe punësoheshin me paga shumë të larta nga mbreti në shumë vende të Spanjës, si Sevilje, Kordova apo vende të huaja si Gascony apo Paris. Michael Skot (c. 1175-1232) përktheu në 1217 veprat e Betrugit (Alpetragius), të famshmën Mbi mocionet e qiejve, dhe komentet me ndikim të Averroes në lidhje me veprat shkencore të Aristotelit.

Mohimi i holokaustit minon Islamin

29/03/2013 Lini një koment

Shejh Hamza Jusuf HANSON

 

MOHIMI I HOLOKAUSTIT MINON ISLAMIN*

(Marrë nga revista “Tikkun”, 2007)

Hamza Jusuf Hanson

Hamza Jusuf Hanson

Epistemologjia është një degë e filozofisë që studion natyrën dhe bazën e dijes. Nga i dimë ne gjërat? Ajo po ashtu studion edhe vërtetësinë e të “vërtetës”. Nga e njohim ne ndryshimin mes besimit, dijes, opinionit, faktit, realitetit dhe fantazisë? Filozofi grek, Carneades, besonte se njohja e realitetit, e asaj se çfarë është e vërtetë apo jo, është e pamundur, se asgjë nuk mund të njihet me siguri. Filozofia e tij është njohur si skepticizëm, megjithatë nuk e hedh poshtë besimin. Carneades mendonte se besimi për çdo lloj gjëje duhej t’i nënshtrohej një shqyrtimi të kujdesshëm dhe pastaj, duke përdorur një shkallë probabiliteti, duhet të pranojmë ose hedhim poshtë mundësinë e të qenit të vërtetë apo e rreme. Por për këtë nuk duhet të ngremë pretendime absolute. Një tjetër skeptik grek, Cratylus, ishte edhe më radikal në trajtimin e tij dhe besonte se asgjë nuk mund të dihej dhe se asnjë deklarim nuk mund të çonte në ndonjë gjë të vërtetë apo me kuptim. Në fund ai hoqi dorë krejtësisht nga e folura.

Shumica prej nesh nuk janë as skeptikë të moderuar, as ekstremë. Ne besojmë atë që na kanë mësuar mësuesit. Ndonëse disa prej nesh kanë mësuar më vonë gjatë jetës se pak skepticizëm nevojitet, përsëri kemi mbijetuar me qëndrimin tonë ndaj realitetit pa u prekur shumë. Jetojmë në një botë ku faktet janë kuptimplota dhe opinionet mund të vlerësohen, të paktën deri në atë masë sa të na duket bindëse apo jobindëse. Kur bëhet fjalë për fenë, ata prej nesh që janë rritur me tradita shpesh hedhin poshtë vlerësime të tilla dhe thjesht besojnë në atë që kanë mësuar. Për shumë njerëz fetarë, skepticizmi është mallkim, punë e djallit. Sidoqoftë, traditat tona abrahamike, si Judaizmi, Krishterimi dhe Islami kanë qenë përherë seriozisht të interesuar në epistemologji, pasi secili nga këto besime ka pretendime të së vërtetës që kanë nevojë për thelb apo “besueshmëri”.

Islami, me ardhjen e tij, ka zhvilluar një metodologji të sofistikuar për vlerësimin e pretendimeve për të vërtetën. Një nga arritjet më të mëdha të traditës skolastike islame është “ilm ar-rixhaal”, shkenca e rrëfimtarëve. Kjo është studimi i raporteve të ngjarjeve në jetën e Profetit, sidomos në thëniet dhe veprat e tij. Formuluesit kanë vendosur një sërë kriteresh të ngurta për të vlerësuar pretendimet për të vërtetën të atyre që sigurojnë se e kanë parë apo dëgjuar Profetin të bëjë këtë apo atë. Raportet janë grupuar në dy kategori: ahad, apo raportet vetmitare në të cilat një ose pak persona pretendojnë se kanë parë apo dëgjuar diçka, dhe mutauatir, apo raporte të shumëfishta aq sa të përjashtojë sajesën. Raportet vetmitare duhet të plotësojnë shumë kritere para se të pranohen si deklarime të patundura që megjithatë përmbajnë një probabilitet të caktuar gabimi, në varësi të masës në të cilën kriteret janë plotësuar. Nga ana tjetër, raportet e shumëfishta të sigurta të marra nga aq burime sa të përjashtohet fabrikimi, quhen fakte të pakundërshtueshme.

Kur’ani, libri i shekullit të shtatë i treguar nga Muhamedi, konsiderohet si mutauatir dhe kështu në mënyrë epistemologjike i pamohueshëm. Nëse dikush e beson se vjen nga Zoti apo jo, kjo është tjetër çështje, por Kur’ani është në të njëjtën formë si Kur’ani që Profeti i ka mësuar shokëve të tij më shumë se 1400 vjet më parë; numra të pamasa të çdo brezi muslimanësh kanë transmetuar të njëjtin recitim, duke e bërë të pagabueshëm në historinë dhe saktësinë e tij. Dijetarët e Islamit e kanë pranuar raportin e shumëfishtë nga muslimanët dhe njerëzit e besimeve të tjera. Mbi këtë bazë epistemologjike qëndron besimi islam. Çështjet e besimit quhen të vlefshme vetëm nëse janë të mbështetura nga traditat me transmetim të shumëfishtë që mund të të çojnë deri tek Profeti. Ndonëse jurisprudenca islame është e mbështetur mbi faktet vetmitare (ndryshimet në opinion mes shkollave të ndryshme) Kur’ani dhe besimi islam janë të dyja të themeluara mbi rrëfimet e shumëfishta që arrijnë një status të pamohueshëm. Dijetarët e hershëm islamë do të konsideronin pa dyshim se pjesa më e madhe e njohjes sonë të historisë ka arritur një status të tillë. Për shembull, ka konsensus mes historianëve se normanët e pushtuan Anglinë në vitin 1066; shumë raporte të këtij momenti ekzistojnë dhe janë transmetuar përmes burimeve të shumëfishta. Në rastin e çdo burimi origjinal të vetmuar, skepticizmi i shëndetshëm është i garantuar. Kur Lee Harvey Osvald u pretendua se ishte vrasësi, kjo çoi në një fushë të tërë të studimeve konspirative mes amatorëve të vrasjes së Kenedit. A veproi ai vetëm apo jo? Ky aspekt i ngjarjes është i debatueshëm. Por a u vra John F. Kennedy në 22 nëntor 1963 në një autokolonë në Dealey Plaza në Dallas? Ka shumë raporte nga shumë burime për të mundur të mohosh realitetin.

Shumë nga ajo që dimë për botën dhe që e pranojmë si të vërtetë vjen nga transmetime të shumëfishta. Le të themi që unë pretendoj se Australia nuk ekziston dhe është vetëm një krijesë e imagjinatës tonë, që e ka fillesën tek një hartograf tekanjoz i Mesjetës që vendosi se një oqean i tillë i pamasë ka nevojë për një masiv toke. Dhe kur të përballem me njerëz që pretendojnë se janë nga Australia dhe mund ta provojnë, unë i hedh poshtë ata si pjesë e një konspiracioni hartografësh që dëshirojnë të ruajnë mitin e paraardhësve të tyre. Me mua do të qeshnin, apo do të injorohesha, apo të etiketohesha “i çmendur”. Ndërsa ky shembull duket absurd, shumë njerëz aktualisht besojnë në gjëra po aq të trasha dhe të panatyrshme.

Mohimi i Holokaustit është një shembull i tillë. Si dikush që ka lexuar literaturë të mohimit të Holokaustit, me pamje të riprodhuara varfër dhe pretendime për orkestrimin e këtyre skenave në bashkëpunim me qeverinë e SHBA, unë mund të dëshmoj mashtrimin tragjik të njerëzve që e shohin këtë literaturë si një të vërtetë historike. Për t’u kthyer tek vrasja e Kenedit, nëse dikush lexon versionin e Mark Lane se një element mashtrues brenda CIA-s ka vrarë Kenedin, “faktet” duken si të pakundërshtueshme. Por nëse dikush lexon një tjetër version se Mafia e ka vrarë Kenedin për shkak të dështimit të tij për t’i rikthyer Kubën lordëve të kumarit të Amerikës Italiane, “faktet” duken po ashtu të pakundërshtueshme. Së fundmi, kur dikush lexon versionin sipas të cilit Mosadi e ka vrarë Kenedin pasi ai donte të kryente inspektimet nukleare në Izrael, përsëri “faktet” do të duken bindëse. Çdonjëri nga këto versione paraqitet me siguri të plotë nga “kërkuesit”. Në fund, realiteti manipulohet për të plotësuar nevojat e mitologjikëve.

Në të vërtetë të gjithë ne kemi të drejtë të kemi opinionet tona, por jo të ndërtojmë faktet. Dhe ata që paraqesin versione alternative të “realitetit” tentojnë të hedhin poshtë çdo gjë që nuk i shkon për shtat teorisë së tyre dhe interpretojnë dhe zgjedhin sipas dëshirës çdo gjë – fakte, aluzione apo “koincidenca” – që i ndihmon.

Në rastin e Holokaustit, faktet janë të qarta dhe të transmetuara nga burime të shumëfishta. Dhjetëra mijëra çifutë dhe individë të tjerë që kanë mbijetuar nga tmerret e gjermanëve nazistë janë gjallë dhe tregojnë. Nazistët u nxorën para gjyqit, prova u paraqitën në gjykim, dhe ata u dënuan. U gjetën varre masive dhe u zbuluan dhomat e gazit, që dukej qartë që nuk ishin dhoma dezinfektimi siç pretendohet nga disa. Furrat ekzistojnë dhe nuk mund të mbulohen si një rrugë efektive për të parandaluar shpërthimin e kolerës apo djegien e viktimave të urisë. Unë personalisht kam takuar shumë të mbijetuar të Holokaustit dhe fëmijët e tyre. Kam parë tatuazhe. Kam dëgjuar dëshmi të jetuara të ngjarjeve të tmerrshme. Shifrat e sakta dhe detajet e këtyre ngjarjeve mund të jenë fusha legjitime për kërkime dhe hetime nga historianët, por të vësh në dyshim nëse këto ngjarje kanë ndodhur, kjo minon bazat epistemologjike të dijes sonë kolektive. Muslimanët, mbi të gjithë, duhet të jenë të ndërgjegjshëm për këtë ndërsa feja e tyre predikohet në të njëjtat premisa epistemologjike si edhe ngjarjet kryesore të historisë, siç është edhe Holokausti. Të mohosh këto do të thotë të minosh Islamin si një ngjarje historike. Që një “konferencë” që shqyrton historikun e Holokaustit të mbahet në një vend musliman, të pritet nga një kryetar shteti musliman, është në mënyrë të veçantë tragjike dhe në vlerësimin tim, minon historikun e besimit të popullit të atij shteti.

Në kontradiktat tona të trashëguara si njerëz dhe në mënyrë që të vlerësojmë dhimbjen tonë, ne mohojmë dhimbjen e të tjerëve. Por duke njohur dhimbjen e të tjerëve ne arrijmë të jemi plotësisht njerëz. Një miku im i ngushtë, profesor i fesë në një vend musliman për shumë vjet, më tha kohët e fundit se gruaja e tij, një mësuese anglishteje në atë vend, kishte dashur të përdorte librin e Ana Frankut, Ditari i një Vajze të Re, si tekst për nxënësit e saj muslimanë. Por administratorët e shkollës e kishin mohuar në mënyrë të përsëritur kërkesën e saj pasi e quanin si një tekst të papërshtatshëm për muslimanët e rinj. Është për të ardhur keq që bataku aktual politik në Lindjen e Mesme ka çuar në këtë refuzim të patolerueshëm për t’u përballur me vuajtjen kolektive të një populli. Mbase duke njohur atë të kaluar të pamasë të vuajtjeve të çifutëve, në të cilën Holokausti është vetëm kapitulli më i urryer, muslimanët mund të ndihmojnë më shumë komunitetin hebre të kuptojë dhimbjen aktuale të muslimanëve në Palestinë, Irak dhe vende të tjera. Duke njohur të tjerët, ne i nxisim ata që të na njohin ne. Vëllezërve hebrenj do t’u vinte shumë për ndihmë të njihnin faktet historike të përvojave çifute në botën islame, që shpesh janë të përzemërta dhe njerëzore dhe shumë më ndryshe nga përvoja e tyre europiane. Në ngritjen tonë morale të përbashkët do të rritemi së bashku.

 

/Orientalizmi Shqiptar/

 

Përktheu nga gjuha angleze: Andi BIDOLLARI


* Për botimin e këtij artikulli është marrë leje nga revista “Tikkun”.

Urrejtje fetare dhe racore e tejskajshme mbi bazën e një falsifikimi të paskrupullt të historisë së qytetërimeve

03/02/2013 Lini një koment

Prof. Gazmend SHPUZA (historian)

 

URREJTJE FETARE DHE RACORE E TEJSKAJSHME MBI BAZËN E NJË FALSIFIKIMI TË PASKRUPULLT TË HISTORISË SË QYTETËRIMEVE

Gazmend Shpuza

Gazmend Shpuza

Duke krahasuar krerët e sotëm të koalicionit antiterrorist botëror me udhëheqësit e kryqëzatave të mesjetës më duket se nuk i bëhet nder as Bushit dhe as Blerit dhe as ndonjë tjetri dhe kompromentohet jo pa qëllim misioni i tyre. Përpjekjet për t’i veshur kësaj lufte një qëllim fetar, për t’i imponuar një karakter të tillë, ndjekin, vlen të ritheksohet, një synim të mbrapshtë. Dhe këto orvatje vijnë nga një person që pretendon të jetë ateist. Në të vërtetë rezulton se kemi të bëjmë me një njeri, me një femër, e cila nuk i len asgjë mangut një besimtari fanatik të tërbuar të kohëve të hershme të Evropës mesjetare, të cilat mendohen të kapërcyera prej shekujsh dhe jo më sot në mijëvjeçarin e ri që posa ka filluar.

Për të përligjur deri në fund domosdoshmërinë e shndërrimit të luftës kundër terrorizmit në një kryqëzatë të re Falaçit i duhet që të vejë në lëvizje të gjithë potencialin e saj “intelektual”, i cili siç del nga argumentet që ajo sjell përfaqëson, me dashjen e saj, një bagazh të varfër, mjeran dhe të degjeneruar deri në banalitet.

Autorja shtron pyetjen e pavend e të formuluar keqas: “Ç’kuptim ka të mbrojmë kulturën e tyre, ose të ashtuquajturën kulturë të tyre, kur ata e përçmojnë tonën?” Në qoftë se ajo me “ata” ka parasysh vetëm e vetëm terroristët, besoj se i është bërë e qartë tashmë që “ata” nuk e nënvleftësojnë fare kulturën “tonë”, sidomos epërsinë teknologjike të Perëndimit. Porse me “ata” ajo nuk ka parasysh terroristët por, siç del qartë, të gjithë popujt muslimanë. Muslimanët nuk e përbuzin qytetërimin e sotëm edhe për faktin se ata kanë dhënë ndihmesën e tyre tejet të çmueshme në zhvillimin e tij dhe kanë kontribuar ndjeshëm që ai të lulëzonte deri në atë shkallë ku ai ka arritur sot. Le të kujtojmë që edhe kultura e tyre, në qoftë se do të kemi parasysh kulturën në kuptimin e mirëfilltë të kësaj fjale, është pa dyshim pjesë përbërëse e kulturës botërore. Kultura si një e tërë, për vetë karakterin e saj unik, nuk mund të ndahet në kulturë “e jona” dhe kulturë “e atyre”, pavarësisht nga nivelet kulturore në të cilët ndodhet sot për sot njëri apo tjetri popull, njëra apo tjetra zonë e rruzullit tokësor. Kultura e sotme e të gjithëve nuk mund të ndahet nga kultura e kaluar po e përbashkët. Për këtë është e bindur edhe vetë Falaçi, e cila i drejtohet kësaj të kaluare në mënyrën e vet, në mënyrë të sakatosur.

Duke këmbëngulur në qëndrimet e saj nihiliste të qëllimshme Falaçi shtron sërishmi pyetjen: po mbrapa kulturës së tyre çfarë ka? Dhe jep një përgjigje sa të pasaktë e të pabazë po aq intolerante: “Bah!” kërko e kërko, unë gjej vetëm Muhamedin më Kur’anin e tij…” Nën këtë këndvështrim, pak të thuhet, shumë të ngushtë sektar ajo sheh, të marrim si shembull, dhe zhvillimin e shkencës mjekësore.

Unë jam ende gjallë, hëpërhë, falë shkencës sonë, jo asaj të Muhamedit, njofton në vijim të argumenteve për tezën e saj të parapëlqyer, autorja Falaçi. Siç shihet, vlerësimin e mjekësisë së sotme e bën duhe qëndruar, siç pretendon, kinse, në pozita ateiste, duke mos ia njohur hapur këto merita Krishtit, por shkencës “sonë”, d.m.th. të krishterë. Ndërkaq, shkencën “tjetër” mjekësore kërkon ta denigrojë duke e personalizuar Muhamedin, duke rënë, siç bën gjatë gjithë trajtesës së saj, në pozita teiste. Porse nuk ka pse të harrojmë që në bazat e mjekësisë moderne qëndrojnë arritjet e dijetarëve islamë të afro para një mijë vjetëve si Razes, Zahravi dhe sidomos të Avicesës që jetuan në shekujt 9-11. Traktatet e tyre shërbyen si literaturë bazë për një kohë të gjatë në universitetet evropiane. Prandaj sot, sado fetarë ose ateistë që të jemi apo të tregohemi, nuk mund të bëjmë fjalë për një shkencë mjekësore të përlavdëruar të Krishtit e një tjetër të konsideruar mjerane të Muhamedit.

Në përgjigje të pyetjes se çfarë ka pas kulturës së “atyre” Falaçi vijon të japë përgjigje standarde, fare të thjeshtëzuara. Ajo shton se gjen dhe “Averroen me shkrimet studimore, Komentarët mbi Aristotelin etj. Arafati gjen edhe numrat dhe arithmetikën. Gjyshërit e Arafatit nuk shpikën numrat e matematikën. Shpikën, vijon të nënvizojë autorja në fjalë, shkrimin e numrave që i përdorim dhe ne “jobesimtarët”.

Duke lënë më një anë vlerësimin përbuzës që Falaçi ka për Muhamedin me Kur’anin e tij nuk mund të mos pranojmë që thjeshtimi deri në këtë shkallë i arritjeve të qytetërimit islam dhe të ndihmesës që popujt muslimanë dhanë në zhvillimin e qytetërimit modern nuk duhet të vijë nga padija e autores. Të bindur se ajo duhet t’i ketë kryer disa klasë shkollë nuk mund të mos i kujtohej patjetër se atje në bangat e saj ajo ka bërë një lëndë, të cilën sa na kumtojnë gazetarë që kërkojnë ta mbrojnë, e paska shumë për zemër (!), pavarësisht se sa ka qenë në gjendje ta përvetësojë, quhej me një fjalë arabe algjebër çka nuk është thjeshtë çështje emërtimi. Emri i saj është trashëguar nga libri “Kitab al Xhebr val-Mukaballa” (Libër mbi veprimet rindërtim dhe thjeshtim) i matematikanit dhe astronomit tëë shquar arab Muhamed ibn Musa al-Horezmi, autor i shumë veprave të tjera matematike dhe astronomike i fillimit të shek. IX. Le të kujtojmë që Tabelat astronomike dhe trigonometrike të al-Horezmit, me vlerat e sinusit dhe të tangentes, u përkthyen më vonë në gjuhën latine. Edhe vetë shprehja “algoritëm” nuk është gjë tjetër veçse një latinizim i emrit të autorit në fjalë al-Horezm, i trashëguar përmes përkthimit latinisht të veprës së tij “Mbi numrin indian”, përkthim i realizuar afro tre shekuj më vonë, shek. XII, me titullin “Algoritmi de numero indorum”.

Veprat e Horezmit, siç dihet dhe pranohet në rrethet shkencore dhe universitare, kanë luajtur rol të rëndësishëm në historinë e matematikës, si një nga burimet kryesore me anën e të cilave Evropa Perëndimore ka njohur, qoftë dhe me mjaft vonesë, sistemin indian të numërimit dhe algjebrën indiane. Pra, del qartë se al-Horezmi, siç e dëshmon dhe titulli i veprës së tij, dhe dijetarët e tjerë islamë nuk e kanë mohuar ndihmesën e padiskutueshme të matematikës orientale, përkatësisht indiane, në zhvillimin e shkencave moderne përgjithësisht, siç vepron Falaçi me kontributin e studiuesve islamë në fushën e matematikës moderne.

Qenë autorët arabë ata të cilët në veprat e tyre e veçuan algjebrën dhe trigonometrinë si disiplina matematike më vete. Qenë pikërisht ata të cilët i pasuruan zbatimet e trigonometrisë në gjeometri dhe në astronomi.

Edhe nga një shfletim i shpejtë i librit të profesor Qazim Turdiut “Matematika në shekuj”, menjëherë të bie në sy fakti që arritjet e dijetarëve islamë në fushën e matematikës u përvetësuan me disa shekuj vonesë nga dijetarët e Evropës Perëndimore.

Përdorimi i thyesave dhjetore i njohur shekuj më parë nga arabët, në Evropë ndeshet vetëm në fund të shekullit XVI – fillimi i shekullit XVII te matematikani holandez Simon Stevin (1548-1620). Po ashtu, arritjet e dijetarit tjetër arab Nazaredin (1201-1274) u shfrytëzuan katër shekuj më vonë, më 1663, nga Xhon Valisi. Vepra “Tabelat planetare tolediane” e astronomit të shquar Al-Zarkali (shek. XI), nga Kordova, qendra e mirënjohur e kulturës islame, arriti të ndikojë shumë në zhvillimin e trigonometrisë në Evropë në kohën e Rilindjes mjaft vonë, pasi u përkthye dhe ajo në gjuhën latine.

Se sa i ulët ka qenë deri vonë niveli i dijeve në Evropë në krahasim me arritjet e matematikës në Lindjen muslimane, mund të gjykohet nga fakti që shekuj me radhë, autoriteti më i lartë shkencor ka qenë Severin Boeci me librin e tij “Institucioni i aritmetikës”. Ky, siç vlerësohet, përgjithësisht, ishte një përkthim i keq i autorit antik, Nikomahut, i cili përmbante pjesërisht teorinë e numrave pitagorianë. Deri në shek. XVI në shumë universitete të Evropës për të fituar titullin magjistër në matematikë kërkohej që kandidati të dinte gjashtë libra të “Elementeve” të Euklidit.

Pra, deri në mesjetën e vonë matematika evropiane kishte ngelur në nivelin e matematikës së sotme antike. Vetëm në shek. XIII bie në sy matematikani italian Leonard Fibonaçi (Leonardi nga Piza), i cili u përgatit si matematicien në Afrikë, në qytetin e Algjerit. Në formimin e tij ka ndikuar algjebristi Abu Kamil (fundi i shek. IX – fillimi i shek. X), i cili ka vijuar në Egjipt punën e Al Horezmit të famshëm. Historianët e zhvillimit të matematikës në shekuj vërejnë se gjatë periudhës nga Fibonaçi deri te Rilindja në matematikën evropiane nuk bëhet asnjë zbulim i ri i rëndësishëm dhe asnjë transformim rrënjësor në sistemin e dijeve të kohës.

Për të mos u zgjatur më tej mund të kujtojmë me këtë rast se edhe shkrimi i numrave të cilin, sipas shprehjes së Falaçit, e kanë shpikur gjyshërit e Arafatit, sado të thjeshtëzuar ta marrim këtë problem, sepse ata nuk kanë shpikur vetëm shkrimin e tyre, nuk ka luajtur rol aq të vogël në zhvillimin e shkencave sa duket apo sa paraqitet. Mjafton të sjellim ndër mend se ç’rol luan në arithmetikën dhe algjebrën e thjeshtë pa bërë fjalë për matematikën e lartë vetëm paraqitja shkrimore arabisht e shifrave dhe pozicioni i shifrës zero në shkrimin e numrave në krahasim me shifrat romake që përdoreshin në Evropë deri vonë. Me ndihmën e kësaj shkence matematikore, të themi, modeste të dijetarëve islamë, megjithëse e përbuzur keqas nga ana e Falaçit, shifra një në sistemin arab të numërimit me ndihmën e shifrës zero merr vlera të shumta deri në pafundësi. Le të mos bëjmë fjalë për mundësitë që hapi shkrimi arab i shifrave në përllogaritjet e ndërlikuara matematikore. Prandaj, ne “jobesimtarët” e përdorim këtë lloj shkrimi të shifrave dhe askujt prej nesh edhe sot e kësaj dite nuk i ka shkuar ndër mend t’i zëvendësojë ato me një sistem tjetër simbolesh deri sa zhvillimi i shkencës dhe teknikës të mos diktojë një nevojë të tillë. Edhe nëse do të ndodhë kjo gjë askush nuk mund ta mohojë dhe as ta thjeshtëzojë ndihmesën që ato dhanë deri më sot në zhvillimin e shkencave, kulturës, teknikës dhe të shkollës që nga më e ulta e deri në nivelet më të larta.

Por, siç del qartë, Falaçi nuk e ka hallin thjesht te numrat dhe paraqitja e tyre.

Autorja deklaron jo pa të drejtë në shkrimin e saj të titulluar për së mbrapshti “Mllef dhe krenari”, se “mbrapa qytetërimit tonë është Homeri, është Sokrati, është Platoni, është Aristoteli, është Fidia dreq o punë!” Porse le të mos harrojmë sërishmi se kontakti i evropianëve me botën antike është sendërtuar në Spanjë dhe në atdheun e Falaçit dhe pikërisht në Sicili përmes qytetërimit islam, me ndihmën e kulturës arabe dhe të vetë arabëve.

Pra harrohet, jo pa qëllim se mbrapa qytetërimit tonë qëndron, duam apo nuk duam ne, edhe qytetërimi islam. Është ky qytetërim i cili i përcolli Evropës madje në një shkallë shumë më të lartë arritjet e qytetërimit helenik dhe i hapi atij rrugën e zhvillimit të mëtejshëm. Pa Averroen dhe Komentarët a do të kishim njohur vallë sot Aristotelin pas atij sulmi sa të vrullshëm po aq edhe të mbrapshtë që kishte ndërmarrë Evropa mesjetare e quajtur kristiane kundër kulturës pagane të Aristotelit, megjithë qëndresën stoike disa shekullore të shkollave filozofike të Athinës?!

Falaçi, me gjithë ateizmin që pretendon se e karakterizon, të krishterëve, të cilët “dëfreheshin duke parë se si digjenin heretikët”, ua njeh nga ana tjetër, me shumë shpirtgjerësi ndihmesën që kanë dhënë në Historinë e Mendimit. Porse kemi bindjen se të krishterët që dëfreheshin duke parë se si digjeshin heretikët dhe ca më pak ata që i çonin këta heretikë në zjarr të kenë dhënë ndonjë kontribut në Historinë e mendimit botëror dhe ca më pak në zhvillimin e mendimit humanist, përkundrazi. Prandaj shpirtmadhësia e Falaçit ndaj tyre është e tepërt. Ndërsa të bijve të Allahut, shumicës së tyre që nuk kanë asnjë përgjegjësi për krimet që kryhen sot kinse në emër të Allahut nuk u njeh asnjë meritë. Fjala gjithsesi nuk është për djegien e “heretikëve” në turrat e druve.

Sistemi i dyfishtë i vlerësimit të meritave apo dhe i gjynaheve te Falaçi nuk njeh masë e bile as kufi. Prandaj është krejtësisht e palejueshme që “bijve të Allahut” të mos u njihen disa merita për ndihmesën që kanë dhënë në historinë e Mendimit.

Le të sjellim disa shembuj. Universitetet e para në historinë e njerëzimit janë krijuar në botën arabe: në Fes të Marokut në vitin 859 dhe në Kajro më 972. Universiteti i parë në Evropë është krijuar po nga arabët në Kordovë rreth viteve 961-976. Pra këto universitete qenë themeluar tre shekuj para atyre të Salernos në mbretërinë e Napolit, të Parisit dhe të Oksfordit. Italia e Jugut, siç dihet, njohu një zhvillim të veçantë nën arabët dhe qyteti i Palermos një lulëzim të dukshëm. Ky qytet së bashku me Toledon shërbyen si qendrat kryesore në të cilat u bë përkthimi i veprave të filozofëve grekë dhe arabë në gjuhën latine nga arabishtja, duke i dhënë hovin që dihet tashmë zhvillimit të shkencës dhe kulturës në Perëndim, duke i hapur rrugën Rilindjes evropiane.

Përkthimet dhe komentimet e autorëve antikë në gjuhën arabe kanë qenë i vetmi burim i njohurive mbi sukseset e shkencës dhe të kulturës antike dhe kanë shërbyer si bazë e krijimtarisë shkencore të dijetarëve evropianë të kohës së Rilindjes dhe më pas.

Janë shkencëtarët islamë, El Battani dhe El Biruni, që kontestuan Ptolemeun dhe i paraprinë Kopernikut, të anatemuar nga segmente të Evropës mesjetare, që të hidhte poshtë sistemin gjeocentrik dhe i hapën rrugën konfirmimit të sistemit heliocentrik. Bekoni dhe Kepleri u mbështetën te Optika e Al-Hazenit. Papa Silvestri II ka studiuar në Universitetin musliman të Kordovës, kësaj qendre të shkëlqyer të kulturës islame në Evropën e kohës. Shembuj të tillë ka plot.

Falaçi krenohet, me të drejtë, me muzikën perëndimore me tingujt që lëshojnë këmbanat por le t’i kujtojmë që janë muslimanët ata të cilët e kanë përdorur për herë të parë çelësin e solit dhe notat me pesë fusha (pentagramin). Nuk qenë pa rëndësi dhe studimet e Farabiut mbi natyrën e zërit në veprën e ti “Traktatet e muzikës”. Nuk po zgjatemi më shumë rreth rolit që luajtën në jetën ekonomike dhe kulturore të Evropës mesjetare përsosja nga ana e arabëve e prodhimit të letrës, e litografisë, e busullës e të tjera e të tjera.

Pa tjetër që te lexuesi i thjeshtë lind pyetja përse Falaçi e ul veten kaq poshtë, pse e bën veten kaq të paditur sa t’i përmbledhë arritjet e qytetërimit islam vetëm te, siç shprehet ajo me përbuzje, “Muhamedi dhe Kur’ani i tij”. Kjo pyetje përgjigjen e vet e gjen te synimi që ndjek autorja. Është e qartë se në funksion të qëllimit jo fisnik që i ka vënë vetes ajo arrin deri atje sa nuk i bëhet vonë për injorancën që demonstron.

Po kështu, parapëlqimet për një letërsi apo për një tjetër, për një autor apo për një tjetër nuk besoj se mund të shërbejnë si kriter, siç përpiqet t’i përdorë Falaçi, për vlerësimin dhe shvlerësimin e qytetërimeve dhe ca më pak të besimeve fetare.

Autorja në fjalë deklaron se pëlqen me shumë Dante Alighierin sesa Omar Khajamin. Kjo është një zgjedhje vetiake plotësisht e kuptueshme dhe e pranueshme për çdo lexues. Por ama le të kujtojmë, gjithsesi, se një anglez sqimtar si Fitcxheraldi u dashurua pas Omar Khajamit dhe e bëri atë të flasë anglisht, e bëri pronë të qytetërimit të sotëm. Edhe një klerik i lartë i krishterë shqiptar si Fan S. Noli, i cili jetoi kryesisht në Shtetet e Bashkuara të Amerikës sikurse Falaçi sot, u dashurua pikërisht po pas këtij poeti iranian dhe e bëri atë të flasë shqip. Dhe që të dy këta khajamianë e kanë njohur pa dyshim Danten dhe besohet se pa injoruar vlerat e tij kanë parapëlqyer pa asnjë paragjykim Omarin dhe e kanë bërë atë objekt të mjeshtërisë së tyre të përkthimit. Për hatër të Omar Khajamit Noli ynë i madh dhe jo vetëm i yni i hyri mësimit të persishtes për t’i shijuar rubairat e tij në burim dhe për t’iu rikthyer përkthimit të tyre nga origjinali. Dhe që të dy, si Fitcxheraldi, qoftë, protestant apo katolik, si Fan Noli, edhe pse ortodoks, ashtu sikurse Falaçi katolike kanë qenë të mbushur, sikurse pretendon ajo për veten e vet, me kulturë të krishterë, edhe pse jo thjesht katolike, gjithsesi jo muslimane. Madje ata kanë qenë edhe të krishterë të mirë dhe jo ateistë sikurse ateistë sikurse deklarohet autorja në fjalë. Megjithatë, që të dy nuk kanë ndjerë kurrëfarë kompleksi përballë artit dhe humanizmit të Khajamit musliman.

Por le t’i kujtojmë Falaçit, se Khajami nuk ka qenë vetëm poeti i madh. Ky musliman si shkencëtar dha kontributin e vet në studimin e thelluar të bazave të gjeometrisë apo si astronomi më i madh i botës, siç e konsideron dhe Noli, që nga shekulli XI e deri në shekullin XVI. Saktësimet që ai i ka bërë kalendarit diellor vlerësohen lart dhe nga specialistët e sotshëm. Kalendari i tij ishte më i përsosur, se sa kalendari Gregorian. I pari ndryshon një ditë në pesë mijë vjet, ndërsa i dyti një ditë në 3300 vjet. Pra, Khajami me saktësimet e tij shkencore astronomike, mund të thuhet, i ka përgjysmuar pasaktësitë e kalendarit Gregorian.

Me gjithë laicizmin dhe me gjithë ateizmin, që shpall, Falaçi është, “aq e mbushur me kulturë katolike” sa për të, në fund të fundit, është i papëlqyeshëm jo vetëm Khajami, por ajo nuk i honeps dot as xhamitë dhe as sinagogat madje dhe as kishat protestane. Kjo është çështje gustoje dhe jo kriter qytetërimesh. Një gusto si kjo nuk justifikon dot kryqëzatën që kërkon të nisë Falaçi. Çka është dhe më keq ajo kërkon t’ia imponojë botës së sotme një kryqëzatë të re.

Ndryshe nga sa mendon dhe propagandon Falaçi ish-presidenti i Gjermanisë Roman Herzog theksonte më 1996 se “përpara gjashtë apo shtatëqind vjetësh, ekzistoi një iluminizëm islamik i madh, që Perëndimit i ruajti një pjesë të konsiderueshme të dijes antike e ai vetë u gjet i konfrontuar nga një të menduar perëndimor, të cilin duhet ta ketë ndier si mjaft fundamentalist dhe intolerant”.

Nuk mund të mos bashkohesh me shqetësimin që demonstron kjo autore për ekzistencën e poligamisë në ndonjë vend musliman, për mbulimin e grave në disa të tjerë, për moslejimin që ato të dalin në fotografi, të shkojnë te doktori, të shkojnë në shkollë, të angazhohen në punë dhe në veprimtari shoqërore. Porse të gjitha këto unë nuk e di pse i vishen Kur’anit. Shkaqet e këtyre dukurive besoj se duhen kërkuar, në radhë të parë, në gjendjen ekonomike-shoqërore e kulturore dhe trashëgiminë kolonialiste. Kemi të bëjmë me interpretime të cilat siç na dëshmojnë dhe pamjet televizive kohëve të fundit, qoftë dhe nga një vend si Afganistani, po kapërcehen.

Porse shqetësimi i Falaçit nuk shkon përtej konstatimeve të mësipërme. Madje, në një kohë kur presim që këto pohime të çojnë në kërkim të rrugëve të mundshme për emancipimin e grave në vendet e Lindjes bëhen thirrje që këto gra të braktisen në fatin e tyre përderisa ato e paskan pranuar vetë këtë gjendje, përderisa pranojnë siç shprehet autorja, “të marrin për burrë një shkërdhatë (të më falin lexuesit dhe sidomos lexueset, sepse jam i detyruar të përdor fjalorin pornologjik të autores, i cili është i vështirë të perifrazohet dhe për meritë të përkthimit. Këtë përcjellje autentike të kësaj pornologjie do të jem i detyruar ta përdor dhe në ndonjë rast tjetër më poshtë) që do katër gra”. Sipas saj, të arsyetosh me këtë kontigjent njerëzish është jashtë mendsh; t’i trajtosh me zemërgjerësi ose shpirtmadhësi qenka vrasje (?!).

Pas gjithë kësaj urrejtjeje kundër një pjesë të njerëzimit, kundër grave nga ana e një gruaje, kinse të emancipuar, natyrshëm lind pyetja: “Ku vajti shqetësimi i Orianës për fatin e qytetërimit bashkëkohor? Në të vërtetë, shqetësimi për të ardhmen e qytetërimit tonë është dhe duhet të jetë i pandarë nga thelbi human i tij, çka mungon dukshëm te autorja e artikullit “Mllef e krenari”.

Në këtë kuadër autorja Falaçi vijon të mos përdorë të njëjtën njësi matëse për vlerësimin e dukurive pozitive apo negative, kulturore dhe shoqërore qofshin, si në Perëndim ashtu edhe në Lindje.

Ndryshe nga vlerësimi negativ që ka, për mendimin tim me të drejtë, ndaj marrëdhënieve martesore poligame në Lindje, ndër epërsitë e qytetërimit perëndimor përballë atij islam Falaçi rreshton dhe faktin që perëndimorët në plazh ose në pishinë dalin lakuriq ose gati lakuriq, dhe bëjnë seks kur, ku dhe me kë “t’ju dojë qejfi”. Siç shihet, nuk bëhet më fjalë për martesa monogame apo dhe poligame. Në përqasje me këtë promiskuitet të pakufi, të ngjashëm me atë që ushtrohej në fillimet e shoqërisë njerëzore, në komunën primitive, të cilit i nënshtrohen sot, dashur pa dashur, gratë perëndimore, kinse, të qytetëruara, poligamia e muslimanëve vetëm me katër gra nuk na del edhe kaq shumë e shëmtuar, pra dhe e kritikueshme. Një pozitë e tillë e gruas në Perëndim nuk na duket gjithashtu kaq e lakmueshme sa të mund të pranohet dhe të ngrihet lart nga një grua me të vërtetë e qytetëruar. Nga një gjendje e tillë mund të jetë e kënaqur veçse ndonjë grua, e ambjentuar me këtë pozitë mjerane (pa përjashtuar burrat, e interesuar për një pozitë të tillë të poshtëruar të femrës moderne), e gatshme dhe e kënaqur për të shijuar këtë liri seksuale dhe këtë promiskuitet pa kufi. Epiteti që Falaçi përdor për burrat muslimanë që marrin nga katër gra është tepër i varfër për karakterizimin e burrave dhe grave të “qytetëruara” në Perëndim, të cilëve kjo autore u bën thirrje që të ngrihen në mbrojtje të këtyre soj lirive, pra dhe të lirisë seksuale, që paskan siguruar nga “qytetërimi” i tyre (?!).

Jo rastësisht kjo autore që në vitet ’70 është karakterizuar, siç thuhet nga “shoqkat e së majtës”, si shkrimtare që mendon me atë që ka poshtë”, si autore “që në vend të trurit ka atë sendin”. Duke ia veshur këto karakterizime vetëm kritikeve të majta, nuk besohet se u bëhet ndonjë nder i madh admiruesve të saj që i përkasin krahut të djathtë.

Urrejtja fetare e autores arrin deri në racizëm pa dallim feje. Në krye të musafirëve të padëshirueshëm “që me aq zell i përkushtohen drogës dhe prostitucionit, me sa duket të pandalura prej Kur’anit” të ardhur në Itali nga Azia dhe Afrika ajo vendos shqiptarët. Ajo harron që Shqipëria bie në Ballkan, të quajtur ndryshe Evropë Jug-Lindore. Ajo besoj se duhet ta dijë që një pjesë e mirë e tyre janë muslimanë. Nuk e di a e ka marrë vesh, gjithashtu, që shumë prej refugjatëve muslimanë nga Shqipëria janë konvertuar sidomos në Greqi, me dashje apo pa dashje, kryesisht për arsye ekonomike dhe jo për shkak të bindjeve të tyre fetare në të krishterë, duke ndërruar jo vetëm besimin por dhe kombësinë. Kemi të bëjmë me një dukuri sa anti-demokratike po aq dhe anti-qytetëruese, antievropiane, që s’ka të bëjë me asnjë besim fetar, e cila nuk ndryshon fare nga rrugët e përdorura nga osmanët pesë shekuj më parë për islamizimin e shqiptarëve. Dhe për këto dukuri kjo autore, që e mban veten për kampione të lirive dhe të drejtave të njeriut, nuk shqetësohet fare.

Besoj se të gjithë lexuesit e kanë të qartë se identiteti ynë kulturor evropian dhe vlerat e qytetërimit bashkëkohor, nuk kërcënohen nga trashëgimia e qytetërimeve të kaluara apo nga qytetërimet e sotme jashtëevropiane.

Ndryshe nga sa pretendohet, siç del qartë, më tepër se sa të shfryjë mllefin për fuqitë e zeza të sotshme të antiqytetërimit ky shkrim shpalos urrejtje ndaj një pjese të qytetërimit botëror dhe bartësve të tij. Në vend që të jetë një himn për atdheun e demokracisë, Amerikën, aty kemi përpjekje këmbëngulëse për kompromentimin dhe përdhosjen e luftës së saj në mbrojtje të qytetërimit të vërtetë kundër terrorizmit. Në mënyrë të tërthortë në këtë rrugë kërkohet të kompromentohet dhe lufta që Shtetet e Bashkuara të Amerikës bënë kundër Millosheviçit “të krishterë” në mbrojtje të kosovarëve kryesisht muslimanë.

Me urrejtje, me injorancë dhe aq më pak me pornologji dhe me propagandimin e lirisë seksuale as nuk luftohet terrorizmi, as nuk mund të merret në mbrojtje qytetërimi modern. Me një “mbrojtje” të këtillë synohet të kompromentohet keqas lufta që SHBA po zhvillojnë kundër terrorizmit, kërkohet, sidomos, të njolloset dhe më keqas qytetërimi bashkëkohor, qytetërimi ynë. Nuk bëhet thirrje për luftë për mbrojtjen e qytetërimit të sotshëm por për t’i mohuar, për t’i hequr atij një nga shkallaret më të rëndësishme pa të cilën ai nuk do të arrinte dot këtu ku është sot. Mbi të gjitha, kërkohet të zhvishet qytetërimi modern nga shpirti i tij human, pa të cilin nuk ka ekzistuar dhe mbijetuar asnjë qytetërim. Pa thelbin e tij njerëzor qytetërimi ynë i sotëm gjithçka mund të jetë vetëm qytetërim jo. Pikërisht ky shpirt i mungon “shqetësimit” të Falaçit për fatet e qytetërimit të sotëm. Prandaj mund të thuhet pa dyshim se ajo dhe ata që e propagandojnë dhe e mbështesin këtë fushatë të ethshme antimuslimane, të dënuar nga udhëheqësit e botës demokratike euroatlantike, nuk i përkasin më qytetërimit tonë. Për të maskuar më mirë qëndrimin antihuman që mban në shkrim Falaçi i bën të ditur lexuesit se ka marrë pjesë në luftën e rezistencës antinaziste krahas gjithë familjes qysh katërmbëdhjetë vjeçe. Deklaron se është kundër Italisë qejfleshë dhe kopileshë, kundër Italisë musolineske, kundër fashistëve fashistë dhe antifashistë. Pavarësisht nga deklaratat, duket qartë se antifashizmi i saj ka shterruar plotësisht dhe është shndërruar në një fashizëm modern, i cili nuk arrin të fshehë në vetvete një urrejtje racore dhe fetare të paimagjinueshme para të cilit antisemitizmi hitlerian del mjaft i zbehtë. Është pak të thuhet se autorja përjeton një krizë të thellë intelektuale dhe shpirtërore të cilën kërkon t’ua përçojë dhe të tjerëve.

Me këtë predispozicione projektuesja e kryqëzatës së re rreshtohet përkrah atyre forcave që për disa vjet rresht, duke përdorur dhe parrulla fetare kinse antifondamentaliste, e futën gadishullin ballkanik në luftë dhe në gjakderdhje.

Së fundi. Përse midis sa e sa intelektualëve të shquar të sotëm në botë që janë shprehur lidhur me aktin e 11 shtatorit u gjet pikërisht shkrimi i Oriana Falaçit për t’u përkthyer në gjuhën shqipe?

Për më tepër, përse këtij shkrimi të Oriana Falaçit iu bë kaq shumë jehonë në shtypin tonë megjithëse pranohet se ajo nuk është treguar shumë (?!) e mirë me shqiptarët? Pse nuk jepen të plota kundërshtimet e shumta dhe të ashpra në të cilët shkrimi i Falaçit ka ndeshur në vetë shtypin italian? Pse vijojnë orvatjet mjerane për ta justifikuar deri në fund këtë urrejtje patologjike ndaj një pjese jo të vogël të njerëzimit dhe qytetërimit të tij qoftë, aktualisht, edhe inferior? Përse vijojnë gjithashtu orvatjet për të na shpalosur kapacitetin e saj intelektual?! Të gjitha këto pyetje besohet se i kanë brenda tyre dhe përgjigjet.

Orvatjeve falaçiane për nxitjen e një kryqëzate të re janë të huaja për dialogun intelektual që karakterizon mendjet e shëndosha dhe të arsyeshme kudo në botë.

 

/Orientalizmi Shqiptar/

Qeverisja në Islam dhe sistemi politik islam

18/01/2013 Lini një koment

Murad Wilfried HOFMANN

 

QEVERISJA NË ISLAM DHE SISTEMI POLITIK ISLAM*

Dr. Murad W. Hofmann

Dr. Murad W. Hofmann

I.

Të pyesësh një musliman mbi këtë çështje është sa e çuditshme aq dhe tipike. Është e çuditshme sepse muslimanët pohojnë se ndjekin një besim i cili ka një skemë për të gjithë aspektet e jetës: duke qenë se Islami është besim dhe qytetërim, askush nuk duhet të ketë dyshime mbi sistemin islam të shtetit dhe qeverisjes. Është tipike sepse muslimanët bashkëkohorë kërkojnë përgjigje për pyetjen se si të qeverisim sipas Islamit, dhe akoma janë të përfshirë mbi këtë çështje.

Unë nuk do të isha bërë musliman në rast se nuk do të kërkoja qartësim nga burimet, Kur’ani dhe Sunneti dhe nga historia islame. Por shqetësimet fillojnë me historinë. Në fakt, mund të dallohen tre periudha në historinë islame nga e cila mund të nxjerrim konkluzione:

• Lidhja islame-çifute e Medinës, drejtuar nga profeti i islamit, Muhammedi a.s. për 10 vjet, nga 622-632.

• E ashtuquajtura Periudha e Artë e “katër halifëve (sundimtarëve) të drejtë”: Ebu Bekri, Umeri, Uthmani dhe Aliu, nga 632-661, për 29 vjet.

• Periudha prej vitit 1340 sipas vitit diellor, gjatë së cilës muslimanët u drejtuan nga halifët, mbretërit, emirët, sulltanët, gjeneralët, kolonelët, dhe drejtuesit revolucionarë – një periudhë e karakterizuar nga tirania, despotizmi, abuzimi i pushtetit, padrejtësia dhe shfrytëzimi i të varfërve.

Çfarë duhet, në rast se çdo gjë, të mësohet nga periudha kur muslimanët kishin fatin e mirë të drejtoheshin nga i dërguari i Zotit, Muhammedi a.s. i cili kishte të gjithë bekimin dhe dhuntinë shpirtërore të profetit të fundit të Allahut dhe gjithashtu epërsinë si burrë shteti, diplomat, strateg, gjykatës, baba dhe bashkëshort. Thënë qartë, shumë tipare të kësaj periudhe nuk mund të kopjohen. Ne duhet të punojmë pa të mirën e frymëzimit hyjnor (vahj) dhe shpalljen (tanzil). Megjithatë, periudha profetike ka përcatuar disa rregulla të qëndrueshme:

a) Shteti i Medinës ishte një republikë federale, jo një mbretëri. Muhammedi a.s. e mohoi kurorën e ofruar atij nga kundërshtari i tij mekas, dhe ai asnjëherë nuk ka pranuar të trajtohet si një mbret arab. Përkundrazi, ai nuk bëri asnjë përpjekje për të vendosur pushtet në duart e vajzave të tij, përfshirë dhe Fatimen. Është për t’u theksuar se në atë kohë nuk kishte asnjë republikë ekzistuese. Në këtë periudhë kishte vetëm mbretër, si perandori i Bizantit dhe i Persisë dhe mbreti i Etiopisë. Kur’ani nuk e ka zbukuruar atë çfarë thotë për mbretërit. Sure an-Naml, 27:34, tregon për mbretëreshën e Sabas të thotë (dhe ajo duhet ta dijë): “…Me të vërtetë, kurdo që mbretërit hyjnë në një vend e korruptojnë atë, dhe e kthejnë fisnikërinë e njerëzve të tij në mjerim. Kjo është mënyra që ata sillen gjithmonë.”

Belkizja e tha këtë shumë kohë përpara George Washington (Xhorxh Uashington). Me pak fjalë, mund të themi se shteti islam duhet të jetë republikë.

b) Pavarësisht se ishte i dërguari i Allahut, Muhammedi a.s. nuk e drejtoi komunitetin e tij si një autokrat. Përkundrazi, ai e respektoi urdhërin Kur’anor të këshillimit (shura) siç shprehet në ajetet 2:233, 3:159 dhe 42:38. Në një rast, sunneti profetik tregon se vendimet e marra nga këshillimi ishin detyruese: Përpara Betejës së Uhudit, më 23 mars 625, profeti kishte këshilluar me zgjuarsi që të mos e fillonin betejën. Ai me të drejtë besonte se muslimanët mund t’i kundërviheshin numrit të madh të mekasve më mirë duke luftuar derë më derë. Gjatë shura (këshillimit) ai nuk fitoi sepse shumë muslimanë, të etur për të treguar fuqinë e tyre, votuan për fillimin e betejës nga mali i Uhudit. Profeti pranoi kundër gjykimit të tij të drejtë, dhe ne e dimë përfundimin. Kështu që mund të përfundojmë se këshillimi është i domosdoshëm dhe i detyrueshëm.

c) Kur e urdhëroi Kushtetutën e Medinës, Profeti a.s. mori në konsideratë se popullsia përbëhej nga fise të ndryshme dhe me besime të ndryshme. Për këtë arsye ai krijoi një konfederatë. Ne mund të nxjerrim si konkluzion se shteti islam nuk ka nevojë dhe nuk duhet të jetë i centralizuar.

4a) Duke kaluar në të ashtuquajturën Periudha e Artë, mund të habitemi nga fakti se 4 halifët e parë ishin zgjedhur. Në atë kohë, është për t’u theksuar se asnjë kryetar shteti nuk zgjidhej. Muslimanët përtërinë politikën. Në të vërtetë, zgjedhësit ishin të kufizuar, dhe procedura e ndjekur ishte e ndryshme në çdo rast. Megjithatë, në rastin e Ebu Bekrit dhe Uthmanit kishte një garë ndërmjet kandidatëve të ndryshëm dhe diskutim të meritave të tyre. Pa dyshim, parimi moderd i drejtimit nga zgjedhje popullore mund të bazohet mbi këto precedente të hershme.

b) Hulefai Rashidunët lanë një tjetër trashëgimi të çmuar, të zbatuar me korrektësi të paktën nga Umer ibn al-Hattabi dhe Ali ibn Ebu Talibi: rregulli i ligjit. Si rrjedhojë, gjykatësit mund të drejtojnë kundër halifin, gjë që ka ndodhur në të vërtetë. Kur një gjykatës i quajtur Shurejh u ngrit nga vendi i tij sepse hyri Aliu, halifi i tha atij: “Kjo është padrejtësia jote e parë”. Ky ishte një qëndrim i habitshëm sepse, në atë kohë, asnjë sundimtar në të gjithë botën nuk e konsideronte veten e tij të kufizuar nga rregulli ligjor – por mbi atë ligj. Në kontrast të plotë me këtë ide të mbretërimit, sundimtarët më të mirë muslimanë përgjatë historisë pajtohen me modelin e sheriatit, së paku në teori.

c) Ne mund të flasim për një shembull tjetër nga historia islame, tërësisht të pajtueshëm me Kur’anin dhe Sunnetin, p.sh. që Ummeti nuk duhet të drejtohet nga një komision por nga një emir. Duke pasur parasysh sovjetikët dhe byrotë politike ky sundim nuk është pa importe praktike, që ndiqet nga të gjitha lëvizjet islame.

d) Shpirti republikan është ruajtur nga Halifët e Drejtë. Umeri e përjashtoi djalin e tij nga lista e 6 ndjekësve të mundshëm, të vendosur prej tij, gjithashtu dhe Aliu në shtratin e tij të vdekjes e shmangu nga emërimi një nga djemtë e tij. Megjithatë, në atë kohë, ndarja në Sunni, Shi’a dhe Harixhitë që shënoi ngritjen e mbretërive muslimane nisi kur sunnitë i konsideronin kurejshët si të aftë për halifatin ndërsa shi’itët vetëm pasardhësit e drejtpërdrejtë të Profetit nëpërmjet Fatimes. Farefisi nuk do të thoshte zëvendësim i meritave, por u kthye në faktorin vendimtar. Rrjedhimisht, parimi republikan u përmbys vetëm nga zvogëlimi i harixhitëve, që më vonë u quajtën Ibadije. Këta mbijetuan vetëm në vende të shkreta si Mozabite, një rajon në Ghardaia në Algjerinë jugore.

4. Çfarë mund të mësojmë ne për çështjen tonë nga pjesa tjetër e historisë islame? Unë kam renditur 3 pika:

a) Islami mund të mbijetojë pa një halif, por jo pa sheriat. Ibn Tejmije ishte aq i arsyeshëm sa të pranonte përfundimin se parimi i ligjit është më i rëndësishëm për islamin sesa parimi i vetë caktimit të përfaqësuesit të Zotit.

b) Islami vuajti në periudhën gjatë të cilës fukaha me vullnet të fortë i rezistuan shkatërrimit duke refuzuar integrimin në mbretëri. Nuk ishte për t’u habitur që ulema të tillë (dijetarë islamë) i shihje brenda dhe jashtë burgut, si Ebu Hanife, Ibn Hanbeli dhe Ibn Tejmije.

Ne mund të nxjerrim si konkluzion se duhet të ketë një ndjarje të pushtetit, jo vetëm ndërmjet qeverisë dhe gjyqësorit por gjithashtu dhe ndërmjet qeverisjes dhe institucioneve fetare. Asnjë e mirë nuk mund të vijë kur Shejh al-Azhar është qartësisht një i punësuar i shtetit. Fukahatë, në çdo kohë, humbin shumë nga funksionet e tyre në rast se nuk mund të mbështesin sheriatin, si një pasqyrë, me ata në pushtet duke qenë shumë afër me ta. Në këtë kuptim, dhe vetëm në këtë kuptim, duhet të ketë një ndarje të shtetit dhe besimit, madje dhe në islam – jo nga pikëpamja laike por nga ajo fetare.

c) Ka patur shumë despotizëm, por vetëm një gjë tiranët muslimanë nuk kanë guxuar: të vendosin ligjvënës – vetëm brenda strukturës së normave hyjnore të Kur’anit dhe Sunnetit dhe në hapësirat e lëna të lira për rregull (mubah). Sado të këqinj që mund të kenë qenë ata, asnjëri prej tyre nuk e kundërshtoi Kur’anin dhe Sunnetin si ligji më i lartë në tokë.

Sipas mendimit tim, kjo ka një rëndësi të madhe për teorinë moderne të Shtetit: Islami është qytetërimi i parë i cili konceptohet si një Ligj Kushtetues i pandryshueshëm, p. sh. një strukturë ligjore e cila nuk është në dispozicion të ligjvënësve – pavarësisht shumicës së tyre – dhe me cilën i gjithë legjislacioni duhet të përputhet. Ky koncept bazë është zbuluar në perëndim vetëm gjatë revolucionit amerikan dhe francez.

5. A ka ndonjë gjë tjetër që mund të nxjerrim nga historia dhe mendimi islam? Ka dhe nuk ka. Të vetmit emra që më vijnë në mendje si autorë në shkencat politike janë al-Farabi (870-950), al-Mavardi (974-1058), Nizam al-Mulk (1018-1092) dhe Ibn Khalduni (1332-1406).

• Shkrimet e Al-Farabi mbi halifin ideal dhe Shtetin ideal nuk janë më pak të dobishme se ato të burimit kryesor, “Republika“ e Platonit.

• Al-Mavardi, gjykata supreme në Bagdat, me librin e tij mbi Sijasat al-Mulk dhe al-Ahkam al-Sultanijah mund të jetë themeluesi i shkencës politike islame, por ajo se çfarë mund të mësojmë prej tij është funksionimi i mekanizmit administrativ gjatë sundimit Abbasid.

• Nizam al-Mulk, veziri persian i sulltanit selxhuk Malikshah, me librin e tij Sijasat Nameh idealizon detyrën e tij dhe justifikon konceptin para-islam persian të mbretërisë absolute[1]. Në mënyrë tipike, ai do të kërkonte bindje pa pyetur për një “princ” për aq kohë sa ai ka autoritetin, de facto autoritetin e mjaftueshëm.

• Ibn Khalduni, në historinë e tij të botës (Kitab al-bar) dhe hyrjen e njohur në të, al-Mukaddimah, në të vërtetë nuk ishte i interesuar në një teori islame të Shtetit por në teorinë gjenetike dhe natyrale ku si themel ishte koncepti i tij i njohur i solidaritetit social (asabijah). Mprehtësia e tij ishte shumë abstrakte për të pasur një vlerë vepruese sot.[2]

S’është e çuditshme që 2 volumet e Historia e Filozofisë Islame (History of Muslim Philosophy)[3] i kushtojnë vetëm 154 faqe nga 2449 faqe, që është 6%, për mendimin politik islam. Për këtë arsye është koha që të kthehemi në skenën moderne dhe për ta bërë këtë duhet të kthehemi në burimet parësore islame.

II.

Historia e mendimit modern politik islam nuk mund të ndahet nga përvoja e kolonizimit. Në fakt, angazhimi i fortë politik i muslimanëve të sotëm është një produkt i luftës për pavarësi. Të gjitha lëvizjet e hershme popullore islame të shekullit 20 në Egjipt, Siri, Irak, Jordani dhe më vonë në Algjeri e Tunizi – u politizuan së tepërmi.[4] Gjatë procesit, disa koncepte perëndimore në mënyrë të pashmangshme shkelën mendimin musliman në një formë dialektike.

a) Le t’i referohemi sloganit modern “I gjithë sovraniteti i Allahut” (la hukma il-Allah) i cili ka kuptim vetëm në rast se vihet përballë me sovranitetin kombëtar të shtetit në perëndim në periudhën pas Rilindjes. Nëse shteti dhe më vonë arsyeja bëhen praktikisht të adhuruar gjatë shekullit 18, qartësimi ishte mëse i natyrshëm për muslimanët që të insistonin për sovranitetin (hakimijah) e Zotit.[5] Fatkeqësisht, kjo nuk është vetëm se të thënit se Zoti ekziston dhe duhet të shikohet Dëshira e Tij. Shprehja “i gjithë sovraniteti i takon Allahut” është përdorur sikur siguron zgjidhjen konkrete të problemeve konkrete politike. Kështu, Meududi me krenari deklaroi se “Sovranitet në këtë univers nuk ka dhe nuk mund të ketë përveçse nga Zoti” dhe shtoi: “E drejta për të drejtuar i takon vetëm Zotit.”[6]

Për fat të keq, në terma praktike një deklaratë e tillë do të thotë njëlloj si premtimi se “Islami është zgjidhja” (al-islam huve al-hal). Duke ju shprehur në këtë formë njerëzve dikush mund të thotë: “Në rregull, dhe tani çfarë?” Slogani mbi sovranitetin e Zotit megjithëse i vërtetë nuk është zgjidhja dhe sido që të jetë ata janë njerëz, dhe vetëm njerëz, secili prej tyre si përfaqësues i Zotit në tokë (24:55), si teologë, juristë, guvernatorë dhe administratorë, duhet të përkthejë normat e Allahut në praktikë. Hukm Allah nuk do të thotë se Allahu kujdeset për politikën. Të citojmë Fet’hi Osman: “Ligji i Zotit nuk është një alternativë për mendjen njerëzore, dhe as nuk duhet të hamendësohet për ta nxjerrë jashtë veprimit.”[7] Në fakt, asnjë vendim politik nuk është i mundur pa ixhtihadin njerëzor të mëparshëm.

b) Situata është e ngjajshme me një slogan tjetër modern dominues: Al-islam din ua deula. Ky gjithashtu është një reagim i realitetit perëndimor: laicizmi i plotë i sferës publike nën doktrinën e “ndarjes së shtetit dhe Kishës” siç është praktikuar krejtësisht në Francë dhe Meksikë. Në fakt, edhe pse fjala “laik” u zbatua në pjesën më të madhe të demokracive perëndimore ai është një term i gabuar[8] përderisa ata janë akoma të varur nga bazat fetare apo pseudo-fetare. Përsëri, kundër-slogani musliman bën një formulim të vërtetë: Shteti dhe feja duhet të kenë një marrëdhënie harmonike. Besimi nuk duhet të bëhet një çështje private.

Në të njëjtën kohë, slogani turbullon atë që për muslimanët feja dhe shteti janë dy gjëra të ndryshme. Në fakt, ne nuk themi ad-din ad-deula, por flasim për shtetin dhe për fenë si dy qenie të ndryshme. Siç e kemi përmendur dhe më parë, në botën e vërtetë islame në shumicën e kohës ka pasur një ndarje të shëndetshme të dy sferave: së bashku kanë bashkëpunuar me njëra-tjetrën, pa patur dominim të njërës apo tjetrës, si në shumë vende të botës, përfshirë Britaninë e Madhe, Gjermaninë, Austrinë, Belgjikën, Spanjën dhe Rusinë.

Me fjalë të tjera: Një shtet islam ndonëse konceptualisht nuk është e nevojshme një teokraci dhe nuk duhet të jetë, drejtohet nga një imam, p.sh. nga kleri islam, në praktikë. Në këtë kuptim laicizmi, p.sh. mungesa e klerit sundues, është në të vërtetë islame.

c) Historia e kohëve të fundit gjithashtu shpjegon drejtimin anti-demokratik akoma dominues në disa qarqe muslimane.[9] Në të vërtetë, dikush mund të takojë muslimanë dhe në Shtetet e Bashkuara të cilët e konsiderojnë demokracinë si shirk billah ose, si anëtarë të Hizb at-Tahrir, si nizam al-kufr (sistemi i mosbesimit) dhe thërrasin sloganin pa kuptim të “Shura, jo demokraci!”[10] Presidenti i Këshillit Musliman të Amerikës (AMC) është i mendimit se “fatkeqësisht,  liderët e moderuar muslimanë nuk kanë baza të forta të mjaftueshme për të mbështetur qartësisht demokracinë” dhe në këto kohëra.[11]

Kjo reflekton faktin se bota islame për herë të parë u ndesh me demokracinë nën drejtimin kolonial, ku e panë atë që të përdorej për të shkatërruar strukturat tradicionale muslimane në fuqi. Për këtë arsye ishte e natyrshme që muslimanët që përfshiheshin në luftrat për pavarësi do ta kundërshtonin demokracinë, do ta konsideronin atë si një sajesë të djallit, d.m.th. si jo-islame dhe të papajtueshëm me Kur’anin dhe Sunnetin. Gjatë këtij procesi, muslimanët u bënë viktima të nominalizmit. Ata besuan se demokracia është e papranueshme sepse, përkthyer nga latinishtja, do të thotë “qeverisje e popullit, nga populli.” Nëse është kështu, siç ka sugjeruar Shejh Nahnah i Algjerisë, problemi mund të zgjidhet duke e ri-emërtuar demokracinë shurakratija ose me të folurën e Maududit të një “Teo-demokraci” ideologjike.

Sigurisht ajo që ka më rëndësi nuk është emri por thelbi i demokracisë: përfaqësues të shtetit për kontrollin e titullarëve nëpërmjet mekanizmave si ndarja e pushtetit; konsultime të detyruara; dhe rizgjedhje periodike. Asnjëra prej tyre nuk e përjashton pranimin e Allahut si sovran dhe parimin e sheriatit. E tëra kjo është në përputhje me Islamin. Fet’hi Osman për këtë shkak ka të drejtë kur kërkoi që “polemikat demokraci-shura duhet të zgjidhen njëherë e përgjithmonë.”[12] Shejh Jusuf al-Kardavi shprehet hapur: Ai që thotë se demokracia është kufr, ai nuk e kupton mjaftueshëm as islamin dhe as demokracinë.[13]

2. Diskutimi musliman në çështjet politike evoluoi shumë gjatë shekullit 20, megjithatë, sipas Graham Fuller, “Islami politik është ende në hapat e para të tij.”[14]

a) Fillimisht është dominuar kryesisht nga Sejid Kutb (1906-1966), libri retorik i tij “Gurët kilometrikë” (Ma’lim fi-t-Tarik, 1964)[15] luajti një rol kryesor për ndërgjegjësimin politik të Lëvizjes Islame, rol të cilin e ka luajtur Manifesti Komunist (1848) i Karl Marksit për lëvizjet socialiste.[16]

Ajo që neve na intereson këtu nuk është doktrina e Sejid Kutbit se Islami “është një lëvizje për të zhdukur tiraninë” (f. 50) duke justifikuar përdorimin e forcës fizike kundër çdo shtypësi, “duke larguar çdo pengesë në rrugën e tij” (f. 61) por më shumë këndvështimi i tij se të gjitha shtetet ekzistuese janë joligjore dhe jo-islame (f. 69). Meqë ishte radikal, ai pretendonte se “një musliman nuk ka asnjë vend përveç asaj pjese të tokës ku është vendosur sheriati i Allahut…, nuk ka asnjë kombësi përveç besimit të tij…, nuk ka asnjë të afërm përveç atyre që ndajnë besimin në Allah” (f. 103). “Nacionalizmi këtu është besim, vendlindja këtu është dar al-Islam, sundimtari këtu është Allahu, dhe kushtetuta këtu është Kur’ani” (f. 110).

Kutbi nuk besonte në mundësinë për një demokraci islame (f. 115) dhe paralajmëroi kundër gjetjes së ngjajshmërive ndërmjet islamit dhe sistemeve politike ekzistuese, duke thënë “Ne nuk i pranojmë këto sisteme si në Lindje ashtu dhe në Perëndim. Ne i refuzojmë të gjithë ato” (f. 117).

Si rezultat, shumë lëvizje islame dhe në kohët tona kanë një strukturë të brendshme autoritare. Hasan el-Benna i udhëhoqi në fillim Vëllezërit Muslimanë si një shejh tradicional. Nëse Xhefri Lang ka parë me saktësi, shumë emigrantë muslimanë në Amerikë ende kanë arsye për t’u ankuar që qendrat e tyre islame u kujtojnë atyre sistemet totalitare të Lindjes së Mesme.[17]

3. Refuzimi është afër për t’u kthyer si një gjë e së kaluarës. Në të vërtetë, Mumtaz Ahmed e parashikoi këtë gjë në vitin 1996 duke e quajtur një nga artikujt e tij “Islami dhe demokracia: Konsensusi i Shpallur.”[18]

Një autor i vetëm bëri dallimin në ndryshimet e paradigmës së politikës islame: Muhammed Asadi e arriti këtë me librin e tij të vogël por thelbësor “Parimet e shtetit dhe të qeverisjes në Islam”[19], vetëm duke u bazuar në normat e shpallura Kur’anore dhe në 70 hadithe. Ky libër i domosdoshëm u shfaq 3 vjet parë librit “Gurët kilometrikë” por pati një ndikim të gjatë.

Ashtu si Kutbi, edhe Asadi ngulte këmbë se “nuk ka ekzistuar asnjëherë një shtet islam i vërtetë pas periudhës s njëqind vitet e kaluara ose historia islame nuk mund të na ofrojë asnjë drejtim”. Por në kundërshtim me Kutbin, Asadi e konsideron si “naive për të besuar që një qeverisje e vërtetë islame mund të modelohet afërsisht si në halifatin e parë dhe kundërshtoi përfshirjen e konceptit perëndimor të “revolucionit” në konceptin islam të xhihadit.

Në retrospektivë, dy çështje të Asadit ishin ndoshta më revolucionare sesa gjuha e Kutbit, dhe kjo në një kuptim dobiprurës:

a) Asadi bëri që ummeti të kuptojnë se titulli hilafet është përshtatur gabimisht nga drejtuesit muslimanë të cilët duhet të kishin mbajtur titullin e tyre kur’anor emir (f. 83). Sipas Kur’anit të gjithë qytetarët muslimanë në një shtet islam janë në të vërtetë hulefa. Secili dhe çdonjëri janë përfaqësues të Zotit në tokë (2:30; 6:165; 24:55; 27:62; 73:72; 35:39). Si mundet që këto 6 ajete të bëhen mosvepruese gjatë 1300 viteve të historisë islame? Ata janë neglizhuar prej atyre që kanë pushtet sepse kur asambleja e përfaqësuesve ishte në mexhlis esh-shura vota e tyre ka pasur më shumë peshë dhe dinjitet sesa një asamble e thjeshtë    024subjektive.

Hasan el-Turabi bëri shumë për këtë çështje kur vendosi themelet e dem  okracisë në lëvizjen islame në Sudan.

b) Pika e dytë revolucionare e Asadit ishte metodologjike. Ai e kuptoi se një shtet islam modern nuk mund të ndërtohet mbi fikh-un e vjetëruar mesjetar i cili, bazuar shpesh në interpretime subjektive dhe duke deduktuar arsyen njerëzore, veçse u bë i shenjtë (f. 11). Sipas Ibn Hazmit, Asadi propozoi për këtë shkak të kërkojë nga sheriati vetëm ato dispozita tërësisht të pandryshueshme të Kur’anit dhe sunneti të cilat janë (i) normative nga natyra dhe (ii) të qarta dhe të vetme (al-nusus) (f. 13).

Duke iu kthyer vetëm Kur’anit dhe Sunnetit, Asadi ishte në gjendje të vendoste se:

• nuk ka asnjë formë islame të veçantë për shtetin (f. 22),

• detyra kryesore në një shtet islam është të forcojë sheriatin (f. 34),

• asnjë legjislacion nuk duhet të jetë kundër mendimit të sheriatit,

• bindja ndaj një qeverisjeje të drejtë, islame apo jo, është një detyrim fetar i muslimanëve (f. 35),

• konsensusi ndaj çështjeve të shtetit është kushti më thelbësor në një shtet islam (f. 36),

• pa disa dallime të qarta ndërmjet muslimanëve dhe jomuslimanëve nuk mund të ketë një shtet islam (f. 40),

• parimi i Shura (42:38) kërkon votimin sa më të gjerë (f. 45),

• vendimi i shumicës është metoda më e mirë për zgjidhjen e mendimeve të ndryshme (f. 50),

• vendimet e mexhlis ash-shura janë ligjërisht detyruese mbi zbatuesit (f. 52),

• nuk është joislame për të formuar parti politike konkurruese (f. 61) përderisa dallimet në mendime brenda ummetit mund të jenë një mirësi hyjnore,

• një sistem qeverisës “presidencial”, diçka e ngjashme me praktikën në Shtetet e Bashkuara do të përkonte më afër kërkesave të një qeverie islame sesa një qeverisje “parlamentare” (f. 61),

• gjykata e lartë duhet të veprojë si një ruajtës i kushtetutës, d.m.th. sheriati (f. 66)

Librat e rëndësishëm kërkojnë pak faqe: “Manifesti Komunist” ka vetëm 45 faqe, “Gurët kilometrikë” ka 133 faqe, dhe “Parimet e shtetit dhe të qeverisjes“ ka vetëm 107 faqe. Pikëpamja e Asadit tashmë është pranuar gjerësisht në botën islame. Madje edhe organizata Vëllezërit Muslimanë (al-ikhuan al-muslimun) në Egjipt e Sejjid Kutbit tani e shikon ummetin si burimin e vërtetë të pushtetit, përballen me një kushtetutë të shkruar duke garantuar të drejtat e njeriut, zgjedhje të lira dhe të ndershme, rotacion të pushtetit nëpërmjet “një shumice partish në një shoqëri muslimane.”[20] Organizata Vëllezërit Muslimanë në Egjipt u zhvillua deri në atë pikë që në vitin 1994 ata pranuan të drejtën e grave muslimane për të votuar, të zgjidhen, të zënë vende në qeverisje, dhe në sektorin publik në përgjithësi.[21]

4. Thënë qartë, Muhammed Asadi nuk mund të ketë orietuar mendimin islam i vetëm drejt demokracisë. Ai kishte ndihmues të devotshëm, duke përfshirë Fet’hi Osmanin (Los Angeles), Hasan al-Turabi (Khartum), Rashid al-Ghanuçi (Londër) dhe Xhefri Lang (Lawrence, Kansas) të cilët fuqishëm mbështetën sistemin demokratik pluralist islam[22] dhe barazinë në politikë të gruas.

a) Hasan al-Turabi, kryetar i parlamentit sudanez, ndërkohë që është trajtuar nga administrata amerikane si terrorist është një ndër mendimtarët muslimanë më liberalë të kohës sonë. Asnjë nuk ka bërë më shumë për rivlerësimin e gruas në islam bazuar në Kur’an dhe Sunnet sesa ai në librin e tij ”Gratë, Islami dhe Shoqëria Islame” i cili filllimisht u shfaq gjysmë-anonim në vitin 1973. Ai erdhi në përfundimin se “një revolucion mbi kushtet e gruas në shoqërinë tradicinale muslimane është i pashmangshëm.”[23] Kështu, demokratizimi dhe ri-angazhimi i gruas në islam do të ecin dorë për dorë ose aspak.

b) Shejh Ganuçi, i dënuar me vdekje në vendin e tij në Tunizi, në vitin 1999 ka thënë: “Shumë muslimanë e shikojnë demokracinë me ndërhyrjen e huaj dhe mosbesimin. Por demokracia është një grup mekanizmash për të garantuar lirinë e mendimit dhe e mbledhjes dhe konkurrimit paqësor për autoritetin qeverisës nëpërmjet kutive të votimit. Ne nuk kemi një përvojë moderne të islamit që mund të zëvendësojë demokracinë. Islamizimi i demokracisë është gjëja më e afërt për të zbatuar Shura-n. Ata të cilët e kundërshtojnë këtë mendim nuk kanë sjellë asnjë gjë ndryshe sesa drejtimi me sistemin një-partiak… Unë nuk shikoj ndonjë zgjidhje përpara nesh veçse të përshtatemi me idenë e demokracisë. Madje mund të jetë dhe e rrezikshme të injorohet demokracia… Ata të cilët mund të përfitojnë më shumë nga demokracia janë muslimanët.[24]

c) Fet’hi Osman, dijetar i njohur musliman me origjinë nga Egjipti, shprehet se demokracia bazohet si në natyrën e njeriut dhe në burimet e shkruara të Islamit, duke e parë shoqërinë pluraliste si një dhuratë të Zotit (5:48, 11:118). Për të “demokracia e plotë është i vetmi sistem që mund të sigurojë të drejtat e njeriut për çdo individ dhe grup në një shtet bashkëkohor.” Nuk ka një sistem më të mirë që siguron të drejta të barabarta dhe përgjegjësi për të gjithë. Për këtë arsye, “nuk ka alternativë më të mirë sesa demokracia.“ Mekanizmat e tij sigurojnë mënyrën praktike për zbatimin e shura. Në të vërtetë, parlamentarët muslimanë janë Al al-nakd ve al-hal modernë të përmendur në Kur’an. Parlamenti në këtë legjislacion duhet të respektojë epërsinë absolute të normave të qëndrueshme dhe parimeve të Sheriatit; por “për aq kohë sa ka vend për ixhtihad, aq ka vend dhe për legjislacionin.”

Osmani është i bindur se demokracia nuk përfshin asnjë nga 2 ekstremet e spektrit politik – teokracinë apo laicizmin. Ai pranon se shumica jo gjithnjë mund të ketë të drejtë. “Megjithatë, pasaktësia e shumicës nuk mund të përdoret si një justifikim për autokracinë dhe autoritarizmin.”

Osmani gjithashtu shprehet se sipas ajetit 9:71 si meshkujt dhe femrat ndajnë të njëjtën përgjegjësi për t’u siguruar se çfarë është e drejtë (al-ma’ruf) dhe të parandalojë atë që është e gabuar (al-munker). Për këtë arsye gratë muslimane duhet të pranohen si parlamentare, ministre në qeveri, gjykatëse dhe oficere policie dhe ushtarake.[25]

d) Xhefri Lang, si të gjithë muslimanët, e konsideron laicizmin si të papajtueshëm me islamin, por e veçon qartazi demokracinë nga laicizmi. Ai ngre një pyetje të mirë se përse demokracia duhet të jetë më shumë një sfidë për autoritetin suprem të Zotit sesa çdo sistem tjetër udhëheqjeje? Ai gjithashtu ngre një çështje të drejtë se nuk ka një model ekzistues të shtetit islam – as Arabia Saudite, as Pakistani apo Irani – që do të ishte i pranueshëm për një shumicën e muslimanëve. Për këtë arsye, kur diskutojmë për shtetin islam, ai i shikon muslimanët të përfshirë më shumë në kundërshtime apo duke ëndërruar. Çfarë është e rëndësishme për të në këtë diskutimin është fakti se republikat demokratike moderne thjesht bëjnë më të mirën e tyre për të mbrojtur të drejtat e individit.[26]

III.

1. Tani është e mundur, dhe gjithashtu momenti i përshtatshëm, për të përmbledhur:

Sistemi politik islam, i bazuar në Kur’an, Sunnet, arsye, dhe përvojën e tij historike duket të përfshijë 13 elementët e mëposhtëm:

1. Të gjithë muslimanët duhet të jetojnë në mbarë botën, por shteti islam i decentralizuar duhet të jetë republikë.

2. Sheriati është kushtetuta supreme e çdo shteti islam. Kjo nuk përjashton përshtatjen në kushtetutën e shkruar me afishimin e të drejtave bazë të dhëna nga Zoti.

3. Është në dorën e gjeneratës muslimane, si përfaqësues të Zotit në tokë, për të vendosur mbi formën specifike të shtetit të tyre brenda sistemit të sheriatit.

4. Duhet të ketë një parlament, bazuar në përballjen universale, vendimet e të cilit janë detyruese për ekzekutivin.

5. Legjislacioni duhet të jetë në përputhje me dokumentin dhe shpirtin e sheriatit.

6. Duhet të ketë pluralitet të partive politike islame, duke siguruar rotacion të pushtetit.

7. Kryetari i shtetit duhet të jetë një person i vetëm (mashkull dhe musliman), jo një organizim kolektiv, i cili zgjidhet në mënyrë periodike.

8. Duhet të ketë një gjykatë të lartë për të gjykuar mbi kushtetueshmërinë e ligjeve.

9. Çdo qytetar, musliman ose jo, mashkull apo jo, mund të jetë anëtar i qeverisë.

10. Gratë mund të ushtrojnë detyrën e kryeministrit, ministrit, anëtarit të parlamentit, gjykatësit, oficere të ushtrisë dhe policisë.

11. Të gjithë qytetarët janë të barabartë para ligjit. Por legjislacioni, për arsye të vlefshme dhe në mënyrë jodiskriminuese, mund të pasqyrojë dallimet ndërmjet muslimanëve dhe jomuslimanëve, ndërmjet femrave dhe meshkujve.

12. Jomuslimanët mund të mbajnë shtetësinë e tyre, vetëm në rast se ata preferojnë statusin e dhimmi (minoritet fetar i mbrojtur).

13. E tërë qeveria duhet të konsiderohet si “e lënë në dorë të Zotit” (4:58) me qëllim për të drejtuar se çfarë është e drejtë dhe e ndaluar, çfarë është gabim dhe duke siguar drejtësinë dhe xhihadin islam.

2. Mbetet çështja se si mund të vazhdohet për realizimin e këtyre elementëve në botën perëndimore. A duhet të krijojnë muslimanët parti politike? Plan anti-kushtetues? Të kërkojnë pozitë?

Shejh Gannuçi, duke pasur në mendje gjendjen në Europë, është disi skeptik, duke thënë “nëse minoritetet muslimane përvetësojnë idenë e qeverisjes islame sipas Sejjid Kutbit, ata do të firmosin vdekjen e tyre të sigurt… Roli që sugjeroj unë për minoritetet muslimane është që të fuqizojnë praninë islame në vendet ku ata jetojnë – duke mos punuar për të vendosur një qeverisje islame.” Ai është kategorikisht kundër partive që mbartin fjalën “islame” në emërtimin e tyre; për më tepër muslimanët duhet të marrin pjesë në partitë ekzistuese, të hapura, kombëtare. Shumë minoritete mund të shpresojnë të marrin pjesë në politikë.”

Për këtë arsye Gannuçi sugjeron që muslimanët në perëndim më mirë të përqendrohen në punë sociale dhe institucione të shoqërisë civile sepse “ajo që arrihet në anën sociale është më e qëndrueshme dhe më e mirë sesa ajo që arrihet politikisht.”[27]

Ka shumë urtësi në atë që Shejh Gannuçi thotë, megjithëse situata duket më pak e vështirë në Shtetet e Bashkuara sesa në Europë. Në kontinentin e vjetër, muslimanët – kur angazhohen në garën politike – akoma mund të provokojnë reagime të forta. Në Shtetet e Bashkuara, pluralizmi politik dhe fetar duket më i mirëformuar. Megjithatë, është e vërtetë që muslimanët, përpara se të hyjnë në fushën politike në nivel kombëtar, duhet të ngrenë kredencialet e tyre demokratike ndërmjet tyre. Ata nuk duhet vetëm të forcohen në numër dhe të jenë të edukuar mirë në islam në nivel bazë por duhet të zbatojnë pluralizmin ndërmjet tyre. Të gjithë zyrtarët në qendrat islame duhet të vihen me anë të zgjedhjeve periodike. Të gjitha lëvizjet islame duhet të drejtohen nga emirë të zgjedhur. Praktikimi i lirisë së mendimit së brendshmi është një mënyrë e mirë drejt reduktimit të frikës së islamit së jashtmi. Demokratizimi në këtë mënyrë do të jetë një kontribut i vlefshëm për davet-in islam.

Muslimanët ndajnë dëshirën për një harmoni dhe një frikë të përbashkët të të qenurit të ndarë në 73 sekte. Por ndryshimet në mendime, gjithashtu çojnë në parti të ndryshme islame – si në Malajzi – kjo është e logjikshme, dhe me Abdurrahman Alamudi unë besoj se muslimanët mund të mësojnë nga “mospajtimet miqësore”.[28] Ju kujtoj juve, se shteti i parë islam, shteti i Medinës, njihte dy parti politike. Ato quheshin al-muhaxhirun dhe al-ansar

Prof. Sulejman S. Nyang u kërkon aktivistëve politikë muslimanë në Amerikë që ”të çajnë në kuietizmin e ashpër politik” dhe të kërkojnë vota në zgjedhjet e ardhshme kombëtare.[29] Thënë qartë, ashtu siç është sugjeruar nga Lord Nazir Ahmed, kjo nuk mund të bëhet jashtë rrymës qendrore të sistemit dy-partiak, bile as në Britaninë e Madhe dhe në Shtetet e Bashkuara.[30] Prof. Ali Masrui zhvilloi një program aktiv për muslimanët në Amerikë për t’u angazhuar në veprime politike – nga regjistrimi i votuesit në konkurrimet në bordin e shkollës deri në shoqërimin e kandidatëve në Kongres me qëllim islamizimin e shpirtrave, të njohur si ummet, dhe – një ditë – më shumë nëpër botë.[31]

Vetëm me një program të tillë të sigurt muslimanët do të arrijnë së paku qëllimet e tyre minimale: Dhënia e të drejtave të tyre muslimanëve në perëndim siç garantohet nga kushtetutat perëndimore, dhe familjarizimi i të rinjve tanë në Europë dhe Amerikë me komunitetet muslimane në mesin e tyre. Në këtë rrugë të gjatë, konsensusi mbi sistemin e tyre politik është i një rëndësie vendimtare.

Përktheu nga gjuha angleze:

Eni MAÇI


* Ky artikull është botuar në revistën “URA”, nr. 4, Pranverë-Verë, Tiranë 2010, organ i “Qendrës Shqiptare për Studime Orientale”, acfos_albania@yahoo.com
[1] Nizam al-Mulk, Libri i Qeverisjes, Londër 1960, Traité de gouvernement, Paris 1984; Das Buch der Staatskunst Siyasatnama, Zurich 1987.
[2] Ibn Khaldun, Mukaddimah, Priceton 1969.
[3] M. M. Sharif, ed., Historia e Filozofisë Islame, 2 vol., Wiesbaden 1963.
[4] Hassan Turabi, Islami, Demokracia, Shteti dhe Perëndimi, Tampa. FL 1993, f. 19.
[5] Shih Bustami Muhammad Khir. Koncepti i sovranitetit në lëvizjen bashkëkohore islame ENCOUNTERS, vol. 1. nr. 1, Markfield, LE, UK, Mars 1995, f. 5.
[6] Abu ‘Ala al-Maududi, Një histori e filozofisë islame, Vol. 1, Mësimet ekonomike dhe politike të Islamit, B. Political Teaching, Wiesbaden, 1963, f. 192.
[7] Të drejtat e njeriut në prag të shekullit 21, seminar i mbajtur në konferencën mbi Islamin & Modernizmin në Londër, 6 Korrik, 1996, f. 6.
[8] Kjo është edhe pikëpamja e Xhefri Lang: Të luftosh për t’u dorëzuar, Beltsville, MD, botimi i dytë, 1995, f. 191.
[9] Një shembull është artikulli i Abdul Rashid Moten mbi sistemet bazë të demokracisë dhe Shura: Një analizë krahasuese për NDESHJET, Vol. 3, Nr. 1, Markfield, LE, UK Mars 1997, f. 3-20. Shih gjithashtu Azzam Tamimi, Demokracia në Mendimin Politik Islam, i njëjti numër, f. 21-44.
[10] Shih Azzam Tamimi, Demokracia: Feja dhe politika në debatin bashkëkohor islam, ENCOUNTERS, Vol. 4, Nr. 1, Markfield, LE, UK, Mars 1998, f. 35-64.
[11] Intervistë me A. Alamudi, Middle East Affairs Journal, Vol. 2. Nr. 2, Annandale, Va, Verë/Vjeshtë 1996, f. 117.
[12] Vep. e cit., fusnota 7, f. 24.
[13] Esh-Shark al-Ausat, Londër, 5 Shkurt 1990.
[14] Graham E. Fuller, Islami Politik dhe Politika e SH.B.A-së, Middle East Affairs Journal ,Vol.5, Nr. 1-2, Dimër/Pranverë 1999, f. 157.
[15] Gurët kilometrikë, Indianapolis 1990.
[16] Karl Marx, Friedrich Engels, Manifest der Kommunistischen Partei, Berlin 1945.
[17] Even Angles Ask, Beltsville, MD, 1997, f. 229.
[18] Middle East Affairs Journal, Vol. 2, Nr. 4, Verë/Vjeshtë 1996, f. 29-38.
[19] Parimet e shtetit dhe të qeverisjes në Islam, Universiteti i Kalifornisë, 1961, botimi i dytë, Gjibraltar 1980.
[20] Deklarat e organizatës Vëllezërit Muslimanë për Shura-n në Islam dhe sistemi shumë-partiak në një shoqëri islame, ENCOUNTERS, Vol. 1, Nr. 2, Markfield, LE, (UK), f. 100-103.
[21] Shih për këtë deklaratë veprën e cituar, f. 85-89.
[22] Turabi, vep. e cit. f. 19.
[23] Gratë, Islami dhe Shoqëria Islame, Gurët kilometrikë (Londër), 1991.
[24] Rashid al-Ghanuçi, Lëvizja Islame: Vetë-kriticizmi dhe Ridiskutimi, Palestine Times nr. 94, Prill 1999, riprodhuar nga MSANEWS në INTERNET më 14 Prill 1999, cituar nga faqja 43.
[25] Fet’hi Osman, Shria in Contemporary Society, Los Angeles, 1994, pp.70,76,82.f: Fathi Osman , The children of Adam-an Islamic Perspective on Pluralism, Washington, D.C. 1996,pp.12,17,21,43 f.45 f, 51.
[26] Të luftosh për t’u dorëzuar, Beltsville, MD, botimi i dytë, 1995, f. 191-193.
[27] Gannuçi, vep. e cit., f. 2-4.
[28] Intervistë me A. Alamudi, Middle East Affairs Journal, Vol. 2, nr. 4, Annandale, VA, Verë/Vjeshtë 1996, f. 112.
[29] S. Nyang, Integrimi i Islamit në Amerikë, Middle East Affairs Journal, Vol. 5, Nr. 3-4, Annendale, VA, Verë/Vjeshtë 1999, f. 69-80, cituar në faqen 72.
[30] Intervistë me Lord Ahmed, Middle East Affairs Journal, Vol. 5, Nr. 3-4, Annandale, VA, Verë/Vjeshtë 1999, f. 170.
[31] Ali Masrui, North American Muslims Rising to the Challenge of a Dual Identity, Islamic Studies, Islamabad, Vol. 34, Nr. 4, Dimër 1995, f. 458-460, programi veprues gjendet në f. 458-460.

 

Shqipëria e Edward Lear

07/11/2012 Lini një koment

Dorian KOÇI

SHQIPËRIA E EDWARD LEAR

Dorian Koçi

Njohja dhe rizbulimi i Ballkanit në shekullin e XIX dhe fillimet e shekullit të XX  në Europë është një proces i cili nuk u zhvillua vetëm si një rizbulim gjeografik por dhe si një zbulim kulturor. Ky konstatim është akoma dhe më se e vërtetë sidomos kur flasim për territoret shqiptare në Ballkan  pasi në kuadër të Grand Tour-it destinacioni i zakonshëm ishte Greqia që krijonte një tërheqje të veçantë me kulturën e lashtë antike dhe pak a shumë këto territore ishin rrahur dhe më parë nga udhëtarë evropianë qoftë si diplomatë apo dhe si turistë kulturorë. Për publikun e atëhershëm britanik ashtu siç shkruante studiuesi Eduard Gibon në veprën e vet “Dobësimi dhe rënia e Perandorisë Romake”(1807), “Shqipëria ishte po aq e panjohur sa dhe brendësitë e Amerikës”[1] Mirëpo zbulimi kulturor nuk shërbeu vetëm si kënaqësi estetike e zbulimit të një kulture të re etnografike por në një farë mënyre me shkrimet ku u pasqyrua ky kontakt me këtë kulturë u bë përgjegjës dhe për njohjen dhe perceptimin e Ballkanit dhe popullsive të tij në Europë. Një sërë ndryshimesh fondamentale në vetvete në Europë, si Revolucioni Francez, fenomeni i udhëtimit, Romanticizmi, Ekzotizmi, Orientalizmi e Filohelenizmi e shoqëruan këtë njohje duke lënë pak a shumë gjurmët e tyre në këtë rinjohje dhe ritakim të Ballkanit me Europën pas  ndarjes së pariparueshme në dy kampe armiqësore që kish pësuar bota e Mesdheut pas daljes dhe protoganizmit të Islamit në këtë rajon. Ndërmjet burimeve më interesante dhe relativisht të pakta për studimin e historisë sociale të popujve të gadishullit ballkanik janë një varg veprash të udhëtarëve britanikë të cilët udhëtuan në rajon në kërkim të kënaqësisë apo kuriozitetit dhe dëshirës për të mësuar më shumë për rajonin[2] ose për t’i shërbyer vendit të tyre si diplomatë.

Territoret shqiptare si pjesë e Ballkanit zgjojnë interesin e udhëtarëve të huaj kryesisht në fillim si territore fqinje me ato greke vende ku kishte lindur kultura e lashtë që i kish magjepsur. I pari që e ndërmerr këtë rrugë i nisur thjesht për arsye diplomatike është oficeri anglez i zbulimit William Martin Leake më 1805 dhe pas tij është udhëtimi i njohur i Lord Byron dhe Hobhouse në 1809.  Sidomos ky udhëtim i dy aristokratëve të rinj anglezë hapi siparin e një sërë udhëtimesh të tjera nga mjekë, pastorë protestantë, ushtarakë etj shtresa të popullsisë, të cilët shkruan një sërë veprash dhe shënimesh udhëtimi që bënë të mundur krijimin e një situate orientaliste dhe ekzotizmi në imagjinatën angleze. Mirëpo udhëtimeve të Leake në Shqipëri dhe Greqi dhe të Lord Byron dhe Hobhouse, përpos përshkrimeve shumë të sakta gjeografike, historike dhe kulturore apo dhe përshkrimeve poetike do tu mungonte paraqitja grafike dhe panoramike origjinale e viseve që ata vizituan. Vetë Leake mesa duket nuk ka pasur talent për të pikturuar pasi kur ai skicon një hartë topografike të brigjeve shqiptare dhe ia dërgon Shtabit Britanik të Luftës,kërkon ndjesë “për ndonjë gabim apo pasaktësi, pasi siç e dini unë nuk jam një skicograf i mirëfilltë por rrethanat më kanë detyruar ta bëjë punën e tij.”[3] Gjithsesi kur u botuan veprat e tij dhe shënimet udhëtimit të Hobhouse dhe vepra poetike e Bajronit, ato u shoqëruan me skica dhe panorama që i korrespondonin më shumë imagjinatës sesa realitetit. Mes piktorëve të tjerë që ilustruan veprat voluminoze të Leake ishte dhe Edëard Lear (1812-1888), peizazhist, piktor dhe poet i periudhës Viktoriane në Britani.[4] Pavarësisht sepse është i përmendur më shumë sot për “vargjet e tij origjinale e pa kuptim për fëmijët në letërsinë angleze”[5], Lear në fushën e studimeve ballkanike përmendet për ditarin e vet “Journal of a Landscape Painter in Albania” i botuar për herë parë më 1851. Ditari është pasqyrim i mbresave dhe shënimeve të udhëtimit që Leare ndërmori në Shqipëri më 24 shtator–4 nëntor 1848. Janë të shumtë udhëtarët dhe piktorët të nxitur dhe të joshur nga ekzotizmi i veprave të Byron dhe veprës së Hobhauzit “A journey  through Albania and other European provinces of  Turkish Empire”  që vizituan dhe skicuan Epirin dhe Greqinë por asnjëri prej tyre nuk vizitoi veriun e Shqipërisë dhe ish-kryeqendrën e rezistencës shqiptare në shekullin e XV, Krujën. E veçanta e  Lear-it nuk është vetëm fakti se ai hyri nga lindja e Ballkanit( porti i Selanikut) por se udhëtoi gjatë e thellë në drejtimin jug-veri. Vetë Lear ndihet krenar për udhëtimin e ndërmarrë pasi thekson në ditarin e vet se është i “vetmi anglez që jep të dhëna për disa vende si pjesa e maleve Akrokerane, Kruja e rrethinat e Ohrit”[6].

Një nga karakteristikat e udhëtarit britanik në gjysmën e shekullit të XIX ishte se ai zakonisht e zgjidhte kauzën  të cilën dëshironte të përkrahte përpara se të fillonte udhëtimin.[7] Lear bënte pjesë në këtë kategori udhëtarësh, pasi duke qenë para së gjithash një peizazhist dhe ilustrues me një ambicie të madhe, ai vazhdimisht ishte në kërkim të piktoreskes dhe sublimes të inspiruar nga panoramat e Mesdheut.[8] Për 10 vjet Lear kish jetuar në Itali duke krijuar pamje të mrekullueshme nga provincat gjithë diell të Italisë, ndërsa një njohje e rastësishme me presidentin e universitetit të Korfuzit Mr. Bouen e bën atë fillimisht të vizitojë ishullin dhe pastaj Athinën e Kostandinopojën. Pasi kthehet në Greqi planifikon të vizitojë Malin e Shenjtë por në Selanik e njoftojnë se rrugët për të shkuar aty janë mbyllur për shkak të kolerës kështu që vendos të udhëtojë në të vetmin drejtim rruge të hapur, nëpër Maqedoni dhe Shqipëri.[9] Është pikërisht ky moment kur ai i shkruan së motrës së vet Anës “se më tepër jam i prirur ndaj një udhëtimi në Shqipëri e cila është përsosmërisht e qetë.”[10] “E qetë” është një mbiemër që tërheq vëmendjen në këtë frazë. Gjatë gjithë udhëtimit të tij nëpër Shqipëri Lear do të përpiqet vazhdimisht që të gjejë sa më shumë kohë e qetësi për të përmbushur kauzën e vet dhe do të jetë indiferent ndaj zhvillimeve në rajon. Ai përmend, aty-këtu se në vend ka pasur një kryengritje nën prijësin Zuliki (Gjon Leka), çka i ka detyruar otomanët të ndërmarrin masa duke mos u lejuar më popullsinë e jugut të Shqipërisë të mbajnë armë, por është komplet indiferent të përshkruajë apo të japë detaje se cilat janë shkaqet e kësaj kryengritje. Si një profesionist skrupuloz që është, qëllimi i tij është e thënë me fjalët e veta në një letër që i dërgon mikut të tij Fortiskju në 1848 që të “aftësohem për të përkryer pamjet e ndjenjat e panoramave që e di se  janë brenda meje”.[11]

Lear ia del mbanë vërtetë që të krijojë panorama të mrekullueshme madje njëra nga to “The mount Tomor”inspiron dhe poetin e madh anglez Alfred Tennison që të shkruajë një poezi kushtuar Lear[12]. Por qoftë pikturat  apo dhe ditari i mëvonshëm shërbejnë për të përcjellë një perceptim të gabuar të Shqipërisë në publikun britanik. Shqipëria e asaj kohe madje dhe viset e Maqedonisë vuajnë nën degradimin e pushtetit perandorak otoman kurse këto piktura dhe stili tërheqës i ditarit përcjellin një  “peizazh idilik e vendas piktoresk (….) me të gjitha komfortet e aristokratëve”[13]. Për më tepër duke qenë një personalitet i formuar me poezinë e romantikëve dhe veçanërisht atë të Lord Byron, tek ditari i Lear gjenden gjurmë të sublimes që është e “bukur,e egër dhe frikëndjellëse”[14]. Mirëpo kjo formë e sublimes nuk shërben vetëm për pasqyruar peizazhet piktoreske të Shqipërisë por vesh me ngjyrim negativ vetë Shqipërinë si një “vend të një habie të egër”, i mbushur plot me “vende të çuditshme” dhe “të paqarta” dhe me grupe etnike të “ngatërruara” që rrisin “një racë të egër” të njerëzve[15]. Këto përcaktime të Lear që në fakt i ngjajnë një antropologu sesa një peizazhisti duken të çuditshme kur sjell ndërmend eksperiencën shumë sipërfaqësore vëzhguese ndaj shoqërisë  që kish demonstruar Lear në Shqipëri krahasuar kjo me shërbimin dhe zellin ndaj kauzës që kish zgjedhur që në fillim të udhëtimit. Për më tepër gjatë udhëtimit Lear pati shumë pak kontakt me popullsinë vendase, përveç atyre që i shërbyen atij. Kontaktin më të shumtë ai e pati me ‘shtresën e lartë’: doktorë të huaj, staf konsullatash, priftërinj dhe më së shumti qeveritarë Otomanë dhe pronarë tokash. Edhe pse ai ankohet se këta bejlerë dhe pashallarë (…) të humbin shumë kohë me ceremonira (faqe 60), ata i ofrojnë Lear-it jo vetëm rastin për të biseduar, ushqim dhe strehim të përshtatshëm- lukse jo shumë të vlerësuar në vende të egra si këto (faqe 69) por gjithashtu dhe një mbrojtje të sigurt duke e pajisur atë me letra rekomandimi dhe shoqërimin e një kafazi të armatosur.[16] Pritja që i bëhet atij në Krujë nga qeveritari Ali Beu është e denjë si një pritje aristokratike në çdo vend tjetër, madje në të ka dhe gjurmë qytetërimi pasi “i interesuar të mësonte ca më shumë nga Europa, djaloshi zyrtar i Krujës e pyeti për anijet pa vela e karrocat pa kuaj”[17]. Aq më tepër që përshkrimet e jashtme që ai u bën njerëzve të thjeshtë në Shqipëri duke i perifrazuar si “racë e egër” nuk janë as më shumë dhe as më pak në frymën e përshkrimeve dikensiane që mund ti gjeje në të gjitha rrethinat e Londrës e janë mbizotëruese kryesisht në romanin “Oliver Twist”.

Arsyeja që e shtyn Lear që të jetë kaq me paragjykime në përshkrimet e tij rreth Shqipërisë dhe shqiptarëve është se Lear ashtu si është profesionist skrupoloz në fushën e pikturës kërkon të bëhet i tillë dhe në atë të shkruarit të ditarit të udhëtimeve. Ai shkruan saktësisht çfarë publiku dëshiron të lexojë-imazhet e çuditshme, të egra dhe konfuze të një vendi të largët, por dhe të afërt sepse ndodhet në Europë, me pak fjalë një zonë periferike barbarizmi dhe konflikti. Në gjysmën e shekullit të XIX Britania ishte në kulmin e fuqisë së saj koloniale, veçse imperializmi i shfaqur tek ditari i Lear nuk është ai klasiku i shfrytëzimit të burimeve natyrore dhe shfrytëzimit ekonomik të një vendi, por është një imperializëm i imagjinatës i cili kërkon të shfrytëzojë burime sociale kulturore dhe imazhesh të huaja për të krijuar industrinë e zbavitjes-libra udhëtimi.[18]Udhëtimi në këtë rast nuk mund të gjykohet si shprehje e një forme të ndryshme kolonializmi, në të cilin historia dhe ideologjia, dhe jo territori i një vendi pretendoheshin,që pushtoheshin dhe aneksoheshin si është rasti i udhëtimeve në Greqi, por mund të gjykohet si një shprehje e nxitjes së imagjinatës ekzotike nëpërmjet imazheve fatkeqe dhe të ekzagjeruar të Shqipërisë. Prej këtij paragjykimi dhe imperializmi të imagjinatës ku ftohet lexuesi të marrë pjesë, në ditar mbizotërojnë skenat e qyteteve “të varfër dhe të shpifur” (faqe 60), “ndyrësia” e haneve(faqe 60) dhe “vështrimi i vrazhdë dhe i egër”(faqe 54) [19]i banorëve sesa  e gjendja e mjerueshme të drejtave të popullsisë Shqipërisë, arbitrariteti, dhuna e intolerenca fetare nën regjimin despotik otoman. Si rezultat i këtij përshkrimi lexuesi ashtu si dhe Lear e ka të lehtë të nxjerrë përfundimin se  Shqipëria është një vend i “çuditshëm dhe i frikshëm” (faqe 145). Sigurisht nuk mund të pretendohet se Lear kish dijeni të plotë të për këtë prirje imperialiste në ditarin e vet. Kjo ndodhte thjesht se ai si gjithë udhëtarët britanikë të epokës Viktoriane e “ndjenin veten pjesë të një kulture superiore e të vërtetë, vlerat, traditat dhe vlerësimet  e së cilës ata natyrisht i mbronin kur përballeshin me atë – ç’ka ata – e nënkuptonin si një kulturë inferiore të shprehur të Ballkanit”.[20]

Ditari i Lear “Journal of a Landscape Painter in Albania” është një libër udhëtimi klasik i cili la një gjurmë të veçantë në krijimin e imazhit dhe perceptimit të Shqipërisë në Angli. Si i tillë ai meriton një vëmendje të veçantë jo vetëm për të identifikuar tablotë e mrekullueshme që e shoqëruan por dhe forcën e fjalës së shkruar që krijoi imazhe të caktuara dhe pati një impakt të madh në botën anglosaksone.

Bibliografi:

1 - Andre Hammond, The uses of Balkanism: Representation and Power in British Travel Writing, 1850-1914, The Slavonic and East European Review, Vol. 82, No. 3 (Jul. 2004)
2 - Afrim Q. Karagjozi, “Eduard Liri”, Botimet Enciklopedike, Tiranë 1997
3 - Barbara Jelavich, “The British Traveller in the Balkans: the Abuses of Ottoman Administration in the Slavonic Provinces”, The Slavonic and East Review, Vol. 33, No. 81 (June 1955)
4 - Edward Lear, “Journal of a Landscape Painter in Albania”, New Edn, London, 1988
5 - Oxford English Dictionary, edited Bt Catherine Soanes, Oxford University Press 2002
6 - Suzan Hyman (ed.), Edward Lear in the Levant: Travels in Albania, Greece and Turkey in Europe 1848-1849, London 1988
7 - Vesna Goldworthy, “Inventing Ruritania: The Imperialism of the Imagination”, New Haven, Conn, 1998
8 - William Martin Lik, “Udhëtime në Shqipërinë e Vezirëve”, Migjeni, Tiranë 2008


[1] Afrim Q. Karagjozi, Byron in English and in Albanian, Scanderbeg Books, Tiranë 2010, faqe 10
[2] Barbara Jelavich, “The British Traveller in the Balkans: the Abuses of Ottoman Administration in the Slavonic Provinces”, The Slavonic and East Review, Vol. 33, No. 81, (June 1955), faqe 396
[3] William Martin Lik, “Udhëtime në Shqipërinë e Vezirëve”, Migjeni, Tiranë 2008, faqe 312
[4] Shih për më tepër, Afrim Q. Karagjozi, “Eduard Liri”, Botimet Enciklopedike, Tiranë 1997, faqe 130
[5] Andre Hammond, The uses of Balkanism: Representation and Power in British Travel Writing 1850-1914, The Slavonic and East European Review, Vol. 82, No. 3, (Jul. 2004), faqe 606
[6] Afrim Q. Karagjozi, “Eduard Liri”, Botimet Enciklopedike, Tiranë 1997, faqe 20
[7] Barbara Jelavich. “The British Traveller in the Balkans: the Abuses of Ottoman Administration in the Slavonic Provinces” The Slavonic and East Review, Vol. 33, No. 81, (June1955), faqe 396
[8] Andre Hammond. The uses of Balkanism: Representation and Power in British Travel Writing, 1850-1914, The Slavonic and East European Review, Vol. 82, No. 3 (Jul. 2004), faqe 606-607
[9] Për një përshkrim më të detajuar të udhëtimit të Lear në Shqipëri shih Afrim Q. Karagjozi, “Eduard Liri”, Botimet Enciklopedike, Tiranë 1997
[10] Afrim Q. Karagjozi. “Eduard Liri”. Botimet Enciklopedike, Tiranë 1997, faqe 133
[11] Po aty, faqe 18
[12] Po aty faqe 139
[13] Suzan Hyman (ed.) Edward Lear in the Levant: Travels in Albania, Greece andTurkey in Europe 1848-1849, London 1988, faqe 37
[14] Oxford English Dictionary edited Bt Catherine Soanes, Oxford University Press 2002, faqe 835
[15] Edward Lear. “Journal of a Landscape Painter in Albania”. New Edn., London 1988, faqe 51, 21, 11, 11, 38
[16] Andre Hammond. The uses of Balkanism: Representation and Power in British Travel Writing, 1850-1914. The Slavonic and East European Review, Vol.82, No. 3, (Jul. 2004), faqe 607-608
[17] Afrim Q. Karagjozi. “Eduard Liri”. Botimet Enciklopedike. Tiranë: 1997, faqe 28-29
[18] Shih për më tëpër Vesna Goldworthy , “Inventing Ruritania: The Imperialism of the Imagination” New Haven, Conn, 1998
[19] Andre Hammond. The uses of Balkanism: Representation and Power in British Travel Writing, 1850-1914. The Slavonic and East European Review, Vol.82, No. 3, (Jul. 2004), faqe 607
[20] Po aty, faqe 622

Qyteti Hania (mes Orientit dhe Oksidentit)

17/10/2012 Lini një koment

Alban ÇULI

QYTETI HANIA

(mes Orientit dhe Oksidentit)

Alban Çuli

Xhaminë Jali ose Giali Tzami, e cila njihet edhe si xhamia e jeniçerëve është vështirë të mos e dallosh në mesin e Limanit, siç i thonë haniotët, portit të vjetër venedikas të Haniasë. Xhamia zë një sipërfaqe të madhe mbi të cilën ngrihet pjesa më e dukshme e saj që është kubeja e mbajtur nga katër harqe. Kubeja gjithashtu rrethohet nga gjashtë kube të vogla, por nuk ka minare, sepse minareja e saj është shembur në fund të shek. XX.

Emri i xhamisë “Jali” do të thotë “Xhamia e anës së detit,” ajo ka funksionuar si vend për kryerjen e riteve islame deri në vitin 1923, kur muslimani i fundit u largua me forcë nga Kreta në periudhën e këmbimit të popujve mes Greqisë dhe Turqisë, rreth 585,000 muslimanë, ku një pjesë e tyre u fshehën në ishullin e Rodit (Rodos) dhe sot shtëpitë në Rodos të cilat quhen kretase janë pikërisht shtëpitë e kretasve muslimanë të dëbuar nga Haniaja.

Xhamia i është dedikuar Küçük Hasan Pashës, guvernatorit të parë osman në Hania dhe është kulti i parë musliman i ndërtuar pas sundimit të Haniasë nga osmanët në vitin 1649. Sipas të dhënave arkeologjike xhamia është e ndërtuar në krah të një kishe të vogël dhe sipas këndvështrimeve arkitekturore xhamia është ndërtuar me një stil të fortë arab, e cila, në ditët tona është shfrytëzuar si muze dhe për ekspozita artistike.

Qyteti i Haniasë në pozitën gjeografike ndodhet në perëndim të ishullit të Kretës i vendosur mes gadishullit të Akrotirit dhe Spathas (që njihet edhe si Rodopos). Ai është qyteti i dytë për nga madhësia pas atij të Iraklios. Haniaja është një pjesë e vendbanimit Minoan të Cidonit (Cydonia, Kidonia) dhe në greqishten e lashtë do të thotë “ftua”. Pas shumë pushtimeve historike që pësoi Haniaja njësoj si Bizanti (395-824) nga arabët (824-961), të cilët ishin të parët që e ruajtën qytetin Hania (arabisht El-Hanim, shqip Han). Në vitin 961-1204 atë qytet e rimorën bizantinët. Në vitin 1204 pas Kryqëzatës së IV, Kreta iu dha Bonifacio-s, Markezi i Montferratit. Në vitin 1252 u sundua nga Venediku, më 1263 u sundua nga Enrico Pescatore, Konti i Maltës deri më 1285 kur u risundua nga Venediku. Në këtë kohë qyteti u quajt La Canea dhe u fortifikua me muret e kalasë, por kjo nuk do të ishte pengesë për osmanët të cilët pas rënies së Kostandinopojës në vitin 1645, pas dy muajsh rrethim hynë në qytet më 2 gusht të atij viti.

Në kohën kur osmanët sunduan Hanianë, ata u vendosën kryesisht në zonën e Kastelit dhe Splantzia duke kthyer një sërë kishash dhe manastiresh në xhamia siç është edhe rasti i kishës domenikane të Shën Nikollës (Agio Nikolaos) në Xhaminë e Hünkar (e Sovranit) “Houghiar Tzamissi”. Ndërtesa sot i është rikthyer kishës ortodokse dhe vihet re se në krahun e djathtë të ndërtesës ngrihet lartë kulla e këmbanave dhe në të majtën ngrihet lartë minareja. Duke zbritur për në qytetin e vjetër do të shihet Hamami publik i ndërtuar nga osmanët dhe një shatërvan. Hamami është shndërruar në dyqane veshjesh mjaft interesante për turistët, ndërsa shatërvani është mirëmbajtur dhe funksionon edhe sot duke i dhënë një pamje mjaft orientale qytetit të vjetër pranë limanit. Në kryqëzimin ku fillon limani i vjetër i qytetit dhe ku përballesh me bukurinë orientale të shatërvanit, në krahun e majtë gjendet në murin e një dyqani rrobash një pllakë e mermertë 2 metra e ndarë në dy pjesë ku pjesa e sipërme është e shkruajtur në arabisht. Shkrimi nuk kuptohet për shkak të dëmtimeve që ka pësuar ndër vite dhe nga erozioni, por mesa kuptohet nga dy vrimat në fundin e pllakës së poshtme do të ketë qenë çeshme e cila përballë shatërvanit vlen për t’u theksuar se kemi të bëjmë pikërisht për një kompleks tradicional osman, ku objektet kryesore ishin hamami, çeshmeja, shatërvani dhe xhamia të cilat i hasim në çdo qytet ku ka vënë dorë kultura osmane.

Duhet përmendur gjithashtu se qyteti i Haniasë ashtu sikurse edhe qytete të tjera me reliev paksa të ngritur kanë tiparet e ndërtimit të shtëpive njëra mbi tjetrën, siç e shohim sot tek ne në qytetin e Beratit. Por nuk duhet harruar se kultura haniote është një ndërthurje mes asaj oksidentale venedikase dhe asaj orientale osmane.

Në vitin 1898 u ndërmorën hapa seriozë drejt pavarësisë dhe bashkimit me Greqinë. Fuqitë e Mëdha e bënë Hanianë kryeqytetin e gjysmë autonomisë që kishte përfituar shteti i Kretës. Gjatë kësaj periudhe tranzicioni Kreta kishte flamurin dhe monedhën e saj dhe përgjatë identifikimit të Kretës si Vilajet i Sulltanatit (Shtetit) Osman, Haniaja u kthye në një qytet kozmopolitan dhe të begatë duke u shndërruar në një kryqëzim qytetërimesh.

Pas Revolucionit të Therisos (1905) Kretën e drejtoi një shqiptar (arvanitas) me emrin Aleksandër Zaimi, shtetar, kryeministër dhe politikan me karrierë të pasur. Së fundmi Elefteros Venizelos (edhe ky me gjak të përzierë me shqiptarët) në krye të shtetit grek arriti me ndihmën e Fuqive të Mëdha, duke realizuar bashkimin e Kretës me Greqinë më 1 dhjetor 1913. Duhet theksuar se shqiptarët e Greqisë patën një rol shumë të rëndësishëm në bashkimin e Kretës me Greqinë, ku një ndër figurat e spikatura të saj ka qenë edhe admirali i marinës Pavlo Kundurioti (nipi i Gjergj Kunduriotit). Në nder të tij për vlerat heroike që ai kishte, kollona kryesore e fortesës së Haniasë, që laget nga deti dhe mbi të cilën sot ndodhet muzeu i marinës, përballë fanarit të famshëm të qytetit, mban emrin Kollona e Kunduriotit.

Ky artikull është botuar në revistën “URA”, nr. 3, Vjeshtë-Dimër, Tiranë 2009, organ i “Qendrës Shqiptare për Studime Orientale”, acfos_albania@yahoo.com

Zgjohu bre, Kadare!

16/10/2012 1 koment

Mexhid YVEJSI

 

ZGJOHU BRE, KADARE!

(Reagim rreth sprovës, shkrimit-vështrimit: “Identiteti evropian i shqiptarëve” të Ismail Kadaresë, botuar në “Koha Ditore” me 28-30 mars 2006)

Mexhid Yvejsi

Mexhid Yvejsi

“Respektoj vetëm ata që më rezistojnë mua,
por nuk mund t’i toleroj ata.” Sharl de Gol

Ende pa përfunduar fushata e sëmurë për ”identitentin e ri të kosovarëve”, çohet Ismail Kadare e rifillon fushatën për identitetin evropian të shqiptarëve! Çka dëshmojnë këto fushata për identitet? Këto fushata dëshmojnë se kemi të meta, sepse ende nuk po e kuptojmë se kush jemi, se cila është e vërteta! E Vërteta, ashtu si Dielli, mund të mjegullohet, të errësohet, mund të pengohet, por jo të agjësohet… Që në kohët e lashta njerëzit e ditur këshillonin si terapi shëruese: Njohjen e vetvetes. Njohja e vetvetes është çelësi për ta njohur Krijuesin, Zotin.

Zoti, sipas B. Pascal-it, është i qartë vetëm në paqartësinë e botës. Ai është një sferë e pafund, qendra e të Cilit është gjithkund dhe perimetri asgjëkundi…

I pranishëm gjithkund je, por asgjëkundi nuk je, z.I. Kadare! Ju bre, Kadare, që nuk e dini ende se kush jemi ne! Ne jemi ata që jemi! Ju që shkruani për identitet, dëshmon se keni një siklet! Kjo po dëshmon se identiteti iu mungon! Ju mungon e ju mundon! Kjo vërehet kur fyen, kur akuzon pse shumica e shqiptarëve janë myslimanë…!

Kombi shqiptar, edhe pse vonë i zgjuar, është komb i formuar…! Shqiptarët kur me shumicë u islamizuan- atëherë shpëtuan. Shpëtuan sepse nuk u asimiluan… Nuk u asimiluan, sepse, në fjalën e Tij, Zoti e ka dhënë dijen e nevojshme për shpëtim… Zgjohuni të përgjumur! Zgjohu bre, Kadare, kudo që je! Duke shkruar për identitet, ju po dëshmoni se prej dhunës ideologjike aq banale, keni kaluar te injoranca profesionale…! Zoti i ka dhënë dijetarëve, atdhetarëve, mjaft dritë që të mund t’i zbulojnë kurthet kundër shqiptarëve. Dituria dhe burrnija e akademik Rexhep Qoses, rreth identitetit, ia çeli sytë krejt botës…! Kur e pyetën Fishtën diplomatët evropianë rreth fesë, ai tha: “Jemi popull me dy fe, por s’jemi popull me Shën Bartolome”

Shqiptarët, pra, nuk janë popull, komb, me Shën Bartolome falë tolerancës së Fesë Islame, që i përkasin shumica e shqiptarëve. Të mos e njohësh këtë tolerancë, të mos e njohësh Fenë Islame, kur nuk ke patur mundësi, nuk është turp. Por, turp është të ngulësh këmbë me kryeneqësi në injorancën tënde, edhe pasi e ke patur mundësinë të mësosh. E keni patur mundësinë të mësoni se Konica tha: “ Të mos ishte Feja Islame, populli shqiptar do të ishte shumë më tepër në numër, por jo shqiptar.” Kur e pyetën diplomatët e huaj në Washington Faik Konicën, që ishte ambasador i Mbretërisë Shqiptare (1926-1939) se cila është feja e shqiptarëve, ai tha: “ Dielën shkojnë në kishë, të premtën në xhami…” E keni patur mundësinë të mësoni se Stavro Skendi në “Historinë e Rilindjes Kombëtare” shkruan:”Shqiptarët myslimanë e përbënin shumicën dhe pa ata nuk mund të kishte Shqipëri.” E keni pasur mundësinë të mësoni se: Koncili i Dytë i Vatikanit, me 25 tetor 1965, ka përcaktuar qëndrimin e Kishës Katolike ndaj Myslimanëve, ku thuhet:

”Myslimanët adhurojnë, si ne, një Zot të vetëm, të Mëshirshëm, që do të gjykojë njerëzimin në ditën e fundit.”

E keni patur mundësinë të mësoni se në librin “Të kapërcehet pragu i shpresës”, Papa Gjon Pali i Dytë thotë: “ Fetaria e myslimanëve meriton nderim.”

Meritojnë nderim fetaria e myslimanëve shqiptarë si Myderriz Ymer Prizreni, Myderriz Haxhi Zeka, që ishin fetarë dhe atdhetarë të devotshëm dhe udhëheqës të Lidhjes së Prizrenit (1878-1881) dhe Lidhjes së Pejës “Besa –Besën” (1899), Myderriz Vehbi Dibra, nënkryetar i Qeverisë së Vlorës, (1912), Hoxha Kadri Prishtina, i Kongresit të Lushnjës, (1920) ku iu vuan themelet Shqipërisë, si edhe qindra e mijëra fetarë dhe atdhetarë të tjerë, deri te Shaban Jashari me familjën e tij, që u flijuan për Kosovë, për Shqipni…

Shqiptarët e pranuan dhe e trashëguan Krishterimin, sikur që e pranuan dhe e trashëguan Islamin, që të dyja janë nga Lindja…Por, nuk mjafton që të trashëgosh Krishterimin apo Islamin, por është e domosdoshme që me meritë të fitosh. Duhet të meritosh trashëgimin tënde, thoshte Gëte, që të posedosh.

Shumica e shqiptarëve myslimanë e meritojnë këtë dhe janë të kënaqur me besimin që trashigojnë, që posedojnë. Po ju çka trashëgoni, çka posedoni z.Kadare? Trashëgoni atë që e mohoni …! Veprat që i posedoni pse po i ritushoni? Ndoshta ato iu mallkojnë, iu akuzojnë, sikur në poemën “Përse mendohen këto male” kur akuzoni dhe dënoni Kryqin e Krishtin, gjysmëhënën e Islamit, turqishten e Kur’anit, fyeni, dënoni e poshtëroni logjiken latine e arabe, mallkoni priftërinjt e hoxhallarët, minaretë e kambanaretë …Në poezinë me titull “Në Kishë” shkruar me 1958, shkruani:”Vërtet s’jam i krishter… dhe tallesh me Ungjillin, Librin Hyjnor…

Në poezitë “Perëndimi” dhe “Interpejshazhi” tallesh, fyen, e akuzon Perëndimin, Evropën, që sot e lavdon,:”Romat, Samarkandët, Vashingtonët, Moskët, fituan shpesh toka, flamurë, vota. Por, shekujt kurrë s’i fituan ata.”

Evropën e mallkon, kurse sot e dashuron, dje u talle me kulturën, zhvillimin e saj, i përqeshe qytetet me kulla, me kambanare, me kryqa, me kapitalistë plot dhjamë dhe mbi ”Shën Mërinë e Parisit” u krenove që vure qeleshe, edhe këtu gjete vend dhe u përqeshe…! A keni harruar çka keni shkruar? Keni shkruar, që jeni krenuar, se në gjoks mban ”Në metal të distinktivit, fytyrën e dashur të Leninit”! “Qindra vite kaluan duke i ndjekur krimet e vegjël, por bota nuk e zbuloi dot krimin e madh, po në botë ja u ngrit, me mjekër të gjatë gjer në retë. Parathënësi më i madh me emrin Marks”, nga poezia “Te Kështjella e Hamletit në Danimarkë”

A jeni penduar për gjithë ato çka keni shkruar? A jeni penduar që keni fyer, akuzuar, poshtëruar, dënuar librat hyjnorë-Ungjill e Kur’an, keni sharë priftërinj e hoxhallarë, minare e kambanare, keni dashuruar komunizmin, keni urrejtur kapitalizmin, Evropën, Perëndimin, Romën e Bonin, Parisin e Washingtonin… A jeni penduar që keni dashuruar dhe jeni krenuar me fytyrën e dashur të Leninit, me mjekrrën e Marksit, të cilin e queni “profeti më i madh i njerëzimit dhe zbulues i rrugës së krimit…”! Nëse jeni penduar, për ato që keni shkruar, atëherë, unë s’kam pse me vazhduar. Prej sotit je dorë të Zotit…! Por, jetën politike, fetare dhe kombëtare nuk duhet shikuar përmes imagjinatës, iluzioneve dhe fantazisë. Vështrimin tonë duhet ta kthejm kah vetja jonë, drejt jetës, drejt së vërtetës. E vërteta është se sistemi i vlerave që e ka ndërtuar strukturën tradicionale të Perëndimit buron nga filozofia antike greke, kultura romake, trashëgimia pagane e popujve barbarë, feja e krishterë, të cilën Evropa e ka interpretuar në një mënyrë specifike të veten, e ndikuar pjesërisht nga Hebraizmi dhe Islamizmi…Por, Evropa e sotme vjen nga Iluminizmi… Iluminizmi në vend se të ndriçojë ndodhi shpesh që ai errësoi…!

Sot, tipari më i veçant i qytetërimit perëndimor është sekularizmi. Kuptimi i termit sekularizëm në rrafshin praktik është nxerrja e fesë jashtë jetës. Kristianizmi, sot, në Evropë, nuk ka funkcion politik, ekonomik, kulturor, shoqëror…Ka mbetur një lidhshmëri sipërfaqësore emocionale dhe një dekor me ngjyrë sociale…. Në projekt-kushtetuten e Bashkësisë Evropiane nuk hyri trashëgimia kristiane. U mundua Papa, u mundua Vatikani, por nuk iu shkonte zani…! Në këtë projekt-kushtetutë, edhe sot, mungon fjala Zot…!

Identiteti evropian i shqiptarëve është një përshtatje e re. Çdo pështatje e re, thoshte, Erih Hofer-i, është krizë e vetëvlerësimit. Ne kemi kriza të tjera, si të mirëbesimit, mirëkuptimit…, por jo të vetëvlerësimit…!

Zgjohu bre, Kadare, kudo që je…!

Gëte, Islami dhe poezia

20/09/2012 Lini një koment

Halil IBRAHIMI

GETE, ISLAMI DHE POEZIA

Halil Ibrahimi

Në Islam dhe nëpërmjet Kuranit Gëte mësoi dhe shprehu tek Divani Perëndimoro-Lindor një kuptim fare të thjeshtë dhe më të drejtë të këtyre virtyteve në jetën e përditshme, jashtë kornizave të joorigjinalitetit dhe ngurtësisë. Për të Islami nuk është dogmë, një tog bestytnishë të rëndomta religjioze por jetë e natyrshme, e thjeshtë reale; pra rroba e përshtatshme dhe e natyrshme e zemrës së njeriut.

Keqkuptimet ndaj Islamit dhe poeti kryeneç

Në një letër dërguar Lavaterit më 1776 Gëte shkruan: “ Unë jam duke lundruar në dallgën e botës…i vendosur për të zbuluar, për të fituar, për të luftuar, për të dështuar apo për ta hedhur veten në erë’. Dhe njëmend, i gjendur midis turmës së realitetit të vrazhdë europian në ndërlidhjen e jetës shoqërore e personale, dhe mbase falsitetit letrar e ideologjik që e kishte përfshirë gjithandej truallin letrar të Perëndimit, Gëte ngrihet papajtueshëm përmes këtyre dallgëve, me shpirtin e dëlirë e të ndërgjegjshëm poetik ‘i vendosur për të zbuluar’ vetë çiltërsinë e botës e jo për të pranuar gjëra të servirura, ‘i vendosur për të luftuar’ qoftë rezultat i kësaj lufte edhe dështimi apo vetasgjësimi. Por ai jo vetëm që nuk dështoi as nuk u harrua, por duke shestuar një shpirt të ri vërtetësie, jo vetëm në poezi, u ngrit në piedestalin e legjendës letrare dhe humane.

Është shkruar mjaft për Gëten si poet, është shkruar mjaft edhe për Gëten si njeri, por kësaj radhe do të ndalemi shkurtimisht vetëm në aspektin tematik të raportit të Gëtes ndaj Islamit, e duke qenë se Gëte para së gjithash ishte poet, të poezisë së tij ndaj Islamit.

Është fundi i shek. XVIII dhe gjysma e parë e shek. XIX. Europa veçse e kishte një bagazh të tërë insinuatash, paragjykimesh, fyerjesh, inkriminimesh e blasfemive ndaj Islamit dhe personit të quajtur Muhamed. Derisa Rudolf Suthajm ( shek.XIV ) e kishte quajtur ‘herezinë muhamedane’ mbjellë të Satanait si dhe ‘adhurim për idhullin Mahomet’ , përderisa më vonë Washington Irwing në kopertinën e një libri të tij e kishte paraqitur në figurë profetin e egër arab me Kuranin në një dorë dhe shpatën në dorën tjetër; tani me Gëten po lindte ngadalë por këmbëngulshëm në qarqet intelektuale europiane e përgjithësisht perëndimore një frymë e re për Islamin, më parë e panjohur, e cila me kalimin e kohës gjithnjë e më tepër po kalonte në simpati të hapur e në shekullin e kaluar dhe tash edhe me pranimin e Islamit si besim nga shumë figura të njohura të kulturës e të shkencës. Këtë e bën më kurioz fakti se edhe Gëte në fillimet e karrierës së tij dhe diçka më vonë ishte njëri ndër ata që e kishin korruptuar profetin Muhamed a.s., por ky qëndrim i tij i i keqinformuar evoluonte drejt të së vërtetës sa më shumë që poeti vinte në kontakt me Islamin e myslimanët.

Simpatia për Muhamedin a.s. dhe Kur’anin

Nëse në përkthimin e një vepre të Volterit në fillim e kishte quajtur Muhamedin më shumë se një herë mashtrues, vetëm disa vite më vonë mund të vërejmë tek Gete lindjen e një simpatie të dukshme por akoma me një dozë rezerve, çka mund të vërehet prej dramës së tij të papërfunduar ‘Muhamedi’ ( rreth 1773 ), për të vazhduar më vonë në anim dhe mbrojtje të hapur për Islamin, qëndrime këto që janë skalitur në mënyrë të mrekullueshme përjetësisht në ‘Divanin Perëndimoro Lindor’. Qysh në poezinë ‘Kënga e Muhamedit’ që mendohet të jetë e të njëjtës kohë me dramën e papërfunduar, vërehet një qëndrim mjaft i ndërruar i tij ndaj Muhamedit, krahasuar me periudhat e mëparshme. Tani Muhamedi më nuk është mashtrues por burim ndriçues i cili ku le gjurma qelin lule. Fëmijërinë dhe rininë e tij nuk e mëkuan mashtrimet apo djajt si përflitej me neveri aso kohe, por frymërat e mira, oqeani mallzhuritur- e vërteta që me nostalgji prêt bijtë e saj nga shkretëtira. I gjendur midis shkëmbit të mermertë, pra vrazhdësisë dhe pabesisë që e rrethonin, Muhamedi nuk u ndal dot nga asgjë, as nga lulet që pushtojnë plot me mall por me frymën e tij nga e cila blerojnë lëndinat arrin që ta shkatërrojë shkëmbin e urrejtjes dhe të nxjerrë nga ai lumenjtë që brohorisin:

‘O vëlla! Vëlla, na merr…
Tek yt at plak i moçëm
Te i përjetshmi oqean,
Që me mall e krahëhapur
Po na pret –
Krahët ah, që kot po hapen
Të na përqafojnë ne:
Se në shkretëtirë ne
Na thith rëra etjemadhe,
Dielli sipër ma thith gjakun.’

Por Muhamedi pa u ndalur turret tutje, ‘u jep emër vendeve, ku vë gjurmë ngre qytete’ dhe duke e shuar me mirësi e drejtësi etjen e rërës, të kallurit e diellit, u thotë vëllezërvë : ‘Ejani të gjithë’, ‘ dhe kështu ia sjell vëllezërit, dhe thesaret dhe të bijtë prindit, me buqime e brohori ia përcjell mu në zemër’.

Në atë kohë Kurani i cili ne fillim për Gëten kishte qenë monoton e neveritës tani si shprehet vetë ‘ ai ( Kurani) të mrekullon, të bën t’a respektosh, të bën për vete’ ndaj gjatë gjithë jetës do ta kishte pranë vetes, shpeshherë duke cituar nga ai ajete si shembull urtësie.

Në atë kohë ai gjerësisht ishte njohur me Islamin, muslimanët, poetët e mëdhenj të Islamit si Sadiu, Rumiu e sidomos Hafizi të cilin Gëte e preferonte mjaft shumë e i cili ishte edhe një simbol i shpeshtë dashurie në poezinë e tij. Në poezinë “Ribashkimi” për Hafizin Gëte shkruan:

‘Hafiz, me ty të jem kam mall,
Në garë! Gaz e dhimbje mal
Të shkulen, ne u bëjmë ballë!
Të dua e të pi ngaherë
Si ti, se ç’krenari e rrallë.”

I tërë ai zjarr, entuziazëm e frymëzim që kishte lindur në të gjatë kontaktit me klasikët e mëdhenj të Islamit, kulturën Islame në përgjithësi, dhe pse jo edhe me direkt Kuranin pikë së pari mbase, tani do të skalitej fuqishëm tek poezitë e tij në përmbledhjen ‘Divani Perëndimoro Lindor”, një titull mjaft kuptimmadh për të cilin shkrimtari egjiptian Taha Husein thotë: ‘Divani nuk është thjeshtë një ngjarje e rëndësishme në historinë letrare të Gëtes së madh; ajo është një ngjarje me rëndësi në historinë e letërsisë europiane’.

Gëte – dëshmori i humanizmit

Nëse në jetë Gëte ishte subtil dhe direkt në poezi ai është edhe më i afërt, më i imponueshëm, më tepër bindës, më shumë fjalë pak por kuptimplotë. Dashuria, paqja, mirësia, dëlirësia, drejtësia është kryetema e të gjitha poezive të tij prej a deri në zh. Në Islamin dhe nëpërmjet Kuranit Gëte mësoi dhe shprehu tek Divani një kuptim fare të thjeshtë dhe më të drejtë të këtyre virtyteve në jetën e përditshme, jashtë kornizave të joorigjinalitetit dhe ngurtësisë. Për të Islami nuk është dogmë, një tog bestytnishë të rëndomta religjioze por jetë e natyrshme, e thjeshtë reale, pra rroba e përshtatshme dhe e natyrshme e zemrës së njeriut. Në mënyrë të mrekullueshme e shpreh këtë tek Pranimi. Nëpërmes dialogut që zhvillohet mes hyrisë dhe poetit (lexo: Gëtes) ai e shpreh qartësisht pikërisht atë që u tha më lart. Nëse Hyria si fakt për ‘hyrje në xhenet’ kërkon dëshmi të themi ‘zyrtare’, plagë e fjalë oficiale, poeti, Gëte i përgjigjet me gjuhën e madhërishme poetike por të rrjedhshme e të kuptueshme, me një kuptim çuditërisht të njëmendtë të Islamit që mbase për shumë nga mesi i vetë muslimanëve mbetet gjë e paditur. Nga ‘Pranimi’ kuptojmë se duke qenë Islami vetë jeta , mirësia e natyrshme e mbjellë në njeriun atëherë vlen edhe e anasjellta; lufta e pandërprerë në jetë për drejtësi, dashurinë, plagët e panumërta shpirtërore nga e keqja në rrugën për përjetësimin e mirësisë, drejtësisë; janë vetë Islami. Siç do të shprehej vetë poeti tek ‘Divani’: ‘po qe se Islami është devocion i Perëndisë, në Islam jetojmë e vdesim të gjithë’.

Si përfundim le të jetë fjala e vetë Gëtes, poezia e tij e mrekullueshme ‘Pranimi’ në përkthimin e vyer të Jorgo Bllacit.

PRANIMI

Hyria

Jam rojtarja e xhenetit,
Ndaj qëndroj këtu në prag;
A s’më thua ku po vete
Ti që po na vjen nga larg?
Ke luftuar për Kuranin?
Je dëshmor i tij vërtetë?
Apo kot nga an’ e anës
Vjen të futesh në xhenet!
Po të jesh dëshmor, ahere
Xhvishu plagët mi rrëfe
Sepse ndryshe, te kjo dere
As t’afrohesh nuk të le
Poeti
Liro pragun të hyj brenda,
Mos më tall mos më mundo!
Derisa njeri kam qenë,
Kam luftuar domosdo!
Shihmja plagët kraharorit,-
As që numurohen dot,-
Ca nga brengat dashurore,
Ca nga jeta derte plot.
Por gjithnjë kam ëndërruar
Për të shenjtën drejtësi;
Mirësia, kam kënduar,
Mbetet në përjetësi.
Hoqa keq e mora plagë.
Po te njerëzit pa pushim
Dashurinë ndezi flakë
Zjarr’ i thellë i shpirtit tim.
Nëm pra dorën, hyri drite
Le ti numurojmë tok
Të pavdekësisë vite,
Me gishtërinjtë e tu ngamot!

1996

Përballë errësirës

07/09/2012 Lini një koment

Ferid MURIQ

PËRBALLË ERRËSIRËS

Rozhe Garodi, njeriu që polemizoi deri në fund.

Ferid Muhic

Ai që ka vendosur të gjurmojë të vërtetën gjen kundërshtarë përgjatë gjithë jetës! Duke hulumtuar historinë e sionizmit, Garodi hasi në të dhëna statistikore sipas të cilave në fillim të Luftës së Dytë Botërore në Europë kanë jetuar rreth 3.5 milion hebrenj. Kjo e dhënë e vuri vetvetiu në pikëpyetje numrin prej 6 milion hebrenjsh si viktima të Gjermanisë naziste.

E kam njohur atë njeri. Erdhi  me ftesë të katedrës së filozofisë në Fakultetin e Filozofisë në Shkup. Rozhe Garodi (Roger Garaudy) fliste për librin e tij Realizmi pa brigje (D’un réalism sans rivage; Picasso, Saint-John Perse, Kafka, préface de Louis Aragon, Plon, 1963). Libri ishte në listën e literaturës primare të studimeve të magjistraturës, ku unë isha i regjistruar atëbotë. Një rast që nuk lëshohej. I thashë diçka për atë se formulimi Realizmi pa brigje si edhe Lumi pa brigje është një alegori që nuk mund të imagjinohet, është një lloj antinomie. “Alegorie antinomique!?” – përsëriti ai dhe më pa. Nuk e di a më kuptoi.

Tanimë Rozhe Garodi është bërë për rahmet. Ndërroi jetë më 13 qershor, e mërkurë, në shtëpinë e tij në Shenevier të Marnës, ndërsa lajmi u dha të premten, më 15 qershor. Nëse do të jetonte edhe një muaj, do mbushte 99 vjet. Ai ka lindur më 17 korrik 1913 në Marsej. I ati i tij ishte një ateist fanatik, ndërsa gjyshja nga nëna qe një katolike e rreptë. Qysh në shkollë të mesme Rozhe u përcaktua për protestantizmin. Këtë vendim vetë ai e komenton si një zgjedhje e vetme racionale në atë kohë. “Njoha ateizmin dhe katolicizmin nga dora e parë. Nga ana tjetër, ndjehesha si polemizues dhe heretik!” Ky pasion për të polemizuar (agon polemos), të cilin filozofët gjithnjë e kanë konsideruar si shenjë të dhuntisë autentike filozofike, i shoqëruar me një frymë të theksuar ikonoklastike, do përbëjë shenjat e tij specifike, që nga Rozhe Garodi do përvijojnë një brand intelektual gjatë karrierës kreative për më shumë se 60 vite. Ka botuar rreth 80 libra. Libri tij i parë është shtypur më 1945 (romani Antej), ndërsa dy librat e tij të fundit janë botuar më 2004, kur Garodi kishte mbushur 91 vjeç.

Po ajo frymë polemizuese dhe heretike do ta detyrojë Rozhe Garodin që në moshën 20-vjeçare, në vitin 1933,të bashkohet me Partinë Komuniste të Francës (PCF). U diplomua për filozofi më 1936. Në fillim të Luftës së Dytë Botërore paraqitet në ushtrinë franceze dhe merr pjesë në disa beteja me ushtrinë fashiste gjermane. Pas betejës në Marna, për shkak të trimërinë së dëshmuar, nderohet me urdhrin Kryqi i luftës (Croix de Guerre). Pasi u kthye në front më 1941, nga regjimi kolaboracionist i Vishit (Vichy) burgoset si patriot dhe anëtar i Lëvizjes së Rezistencës dhe dërgohet në llogoren vishistëve në Gjelfa (Algjeri), ku qëndroi deri në shkurt të vitit 1943.

Pas humbjes së fashizmit dhe regjimit të Vishit, së pari u aktivizua si redaktor i përgjithshëm i Radio Francës (Radio-France) në Algjer. Duke qenë i prirë drejt ideologjisë së lirë, u bashkohet qarqeve komuniste në Paris dhe bëhet redaktor i buletinit Liberté të Partisë Komuniste Franceze. Më vonë bëhet deputet i partisë komuniste, së pari në qytetin Tarn (1945-1951), e më pas në komunën Sena të Parisit (1956-1958), për t’u zgjedhur më vonë senator në Paris (1959-1962). Karriera e tij akademike kurorëzohet me mbrojtjen e doktoratës për filozofi me tezën Teoria materialiste e njohjes (Théorie matérialiste de la connaissance, Sorbone, 1953), e cila, në pajtim me karakterin e tij  (“Karakterin e fatit!”) nuk kalon pa u debatuar rreptë me Michel Faucault-në, që ishte anëtar i komisionit të mbrojtjes. Në këtë periudhë daton edhe miqësia dhe fillon bashkëpunimi intensiv i Garodit me Atë Pjerin (abbé Pierre). Ky aktivist qytetar kontrovers, në atë kohë ishte nënkryetar i Konferencës Botërore, e cila përkufizohej si “lëvizje federaliste universale për promovimin e mondializmit demokratik”. Anëtarët e saj më të dalluar ishin André Gide dhe Albert Camus, si dhe themeluesi dhe mbështetësi financiar Garry Davis. Qëllimi themelor i kësaj lëvizje ishte krijimi sistematik i lëvizjes së gjerë të qytetarëve të botës për luftë kundër korrupsionit dhe egoizmit të kombeve të mëdha. Për të demonstruar këtë qëllim, ata organizuan demonstrata, në të cilat shqyen pasaportat e tyre para ambasadës amerikane.

Ai që ka vendosur të luftojë kundër padrejtësisë ka gjetur punë për gjithë jetën! Lufta kundër një lloj totalitarizmi nuk e ka hedhur Garodin në një totalitarizëm tjetër. Për shkak të paraqitjeve publike në mënyrë të rreptë dhe të drejtpërdrejtë, ai i kundërvihet ndërhyrjes së Bashkimit Sovjetik në Hungari dhe në Çekosllovaki, gjë që solli përjashtimin (1970 ) e Rozhe Garodit nga Partia Komuniste e Francës. Si drejtor për shumë vite i Qendrës së Studimeve dhe Hulumtimeve Marksiste (Centre d’études et de recherches marxistes), – ndonëse i promovuar si një nga filozofët më të dalluar zyrtarë të PK së Francës – ai heq dorë nga ideologjia marksiste, e paraqitur në dokumentet partiake, dhe merr etiketën “disident komunist”. Duke gjurmuar në modelin humanist, të qëndrueshëm dhe të pakompromentuar shpirtëror, Rozhe Garodi braktis edhe përcaktimin e tij si katolik dhe në vitin 1980 përqafon Islamin. Këtë zgjedhje e zyrtarizon në vitin 1982, kur dijetari saudit Bin Baz e emëron Garodin anëtar të Këshillit Suprem Ndërkombëtar të Xhamive. Ky hap i Garodit shkaktoi një befasi të madhe, reagime të rrepta dhe kryesisht negative në qarqet ateiste, por edhe katolike e protestante, si dhe reagime pozitive në qarqet islame në botë. Megjithatë, deklarata e tij, e dhënë në nëntor të vitit 1996 në një intervistë, ku ai, mes tjerash thekson se: “E pranova Islamin pa hequr dorë nga bindjet e mia vetjake dhe intelektuale”, shkaktoi reagime serioze (ose të panevojshme do thoshim) edhe në botën islame. Në fakt, qëllimi i Garodit nuk ishte se ai nuk ka pranuar mësimin e Islamit, porse mësimet e Islamit nuk përplasen me normat e tij, që njëherazi nënkupton se nuk përplasen as me normat etike dhe intelektuale të cilitdo intelektual me orientim humanist.

Duke mbetur besnik deri në fund të jetës së tij, Rozhe Garodi themeloi një fondacion që mbeti i përkushtuar në ruajtjen e tolerancës islame dhe në afirmimin e vlerave islame sot, me seli në Kordoba, në qytetin që gjatë kohës së pranisë së shtetit islam në Europë (El Andalus dhe Emirati i Kordobës) ishte qyteti më i përparuar dhe më i madh i botës me mbi një milion banorë.

Ai që ka vendosur ta gjurmojë të vërtetën, gjen kundërshtarë përgjatë gjithë jetës! Duke hulumtuar historinë e sionizmit, Garodi hasi në të dhëna statistikore sipas të cilave në fillim të Luftës së Dytë Botërore në Europë kanë jetuar rreth 3.5 milionë hebrenj. Kjo e dhënë e vuri vetvetiu në pikëpyetje numrin prej 6 milion hebrenjsh si viktima të Gjermanisë naziste. Si rezultat i hulumtimeve të tij, më 1995 Rozhe Garodi botoi librin e tij me titull Mitet themelore të politikës izraelite (Les Mythes fondateurs de la politique israélienne, 1995, éditions La Vieille Taupe). Për shkak të përmbajtjes së tij, libri është shtypur vetëm për ata që e parapaguanin, që më pas, në vitin e ardhshëm (1996) të botohet edhe për publikun e gjerë. I intonuar në frymën e pozicioneve filozofike të Ernst Kasirer-it, ky libër bazohet para së gjithash në analizën e konceptit të mitit. Tre kapitujt e tij, në përputhje me këtë qasje, janë titulluar kështu: Mitet teologjike, Mitet e shek. XX dhe Shfrytëzimi politik i mitit. Duke mbajtur parasysh se libri paraqiste një negacion të drejtpërdrejtë të holokaustit, gjykatat franceze morën vendim për ndalimin e botimit të mëtejshëm të këtij libri. Më 27 shkurt 1998 Gjykata e Parisit e gjykoi Garodin me një dënim në para (120.000 franga) dhe me dy vjet burg me kusht; e gjithë kjo për shkak të krimit kundër humanizmit dhe urrejtjes racore. Po atë vit, më 16 dhjetor, ky vendim u përsërit, ndërsa dënimi u dyfishua në 240.000 franga dhe edhe me tre vite burg me kusht, me arsyetimin se me këtë libër autori përhap urrejtje racore. Avokatët e Rozhe Garodit dorëzuan një ankesë në Gjykatën Supreme të Gjykatës Europiane për të Drejtat e Njeriut. Në arsyetimin e ankesës thuhej se vendimi i gjyqit shkel Konventën Europiane të të Drejtave të Njeriut, nenin 10 (liria e të shprehurit), nenin 6 (e drejta e gjykimit të drejtë), nenin 4 të Protokollit nr. 7 (e drejta që të mos dënohesh dy herë për të njëjtën vepër, gjë që, në fakt, i ndodhi  Garodit), nenin 9 (liria e të menduarit, e ndërgjegjes dhe e fesë) dhe nenin 14 (ndalimi i diskriminimit) të Konventës. Megjithatë, ankesa u hodh poshtë si e pabazë, ndërsa dënimi u konfirmua pa u komentuar asnjë element i ankesës.

Pasioni për polemikën dhe guximi për të kërkuar të vërtetën me çdo çmim, pa dyshim do të mbeten tiparet më markante të portretit filozofik të Rozhe Garodit. Duke kërkuar vlerën e angazhimit të njeriut, ai iu përkushtua protestantizmit, antifashizmit, marksizmit dhe kozmopolitizmit, antikolonializmit dhe antisionizmit, dhe përfundimisht u përcaktua dhe u përqendrua tek islami. Është fort e vështirë që i gjithë ai angazhim intensiv filozofik të shprehet në një fjali. Unë po ia lejoj vetes të kujtohem në takimin tonë të parë, të vetëm dhe të fundit, kur nuk munda të zbuloj se a e kuptoi Rozhe Garodi komentin tim për “realizmin pa brigje” si një lloj alegorie antinomike.

Kur në moshën 80-vjeçare botoi librin Përballë errësirës (À Contre – Nuit, Paris, 1992), titullin e saj e interpretova si dëshmi që atëherë, gjatë takimit tonë të vetëm, Rozhe Garodi më kishte kuptuar. Vetëm në libra dita nuk përfundon me natë dhe drita me errësirë. Vetëm në libra jeta nuk përfundon me vdekje. Por, edhe ajo mjafton që të kuptojmë se të jetuarit do të thotë të notosh derisa të mbërrish në breg. Dhe, se duhet punuar derisa të ketë dritë, duke mos marrë parasysh faktin se në një çast mund të shfaqet errësira. Në fakt, të jetuarit nënkupton të qëndruarit përballë errësirës!

Marrë nga faqja: http://almakos.com/index.php?news=10638

Perandorë, shërbëtorë dhe konflikti sirian

13/08/2012 Lini një koment

Ilirjan SHEHU

PERANDORË, SHËRBËTORË DHE KONFLIKTI SIRIAN

Rreth një shekull më parë “Ne po hedhim me mijëra në zjarrin e vdekjes më të keqe, jo që të fitojmë luftën por që misri, orizi dhe nafta e Mesopotamisë të bëhen tonat”, do të shprehej në librin e tij “Shtatë Shtyllat e Mençurisë” agjenti britanik T. E. Lorenc, i njohur ndryshe si Lorenci i Arabisë, për ushtarët britanikë në luftë kundër Perandorisë Osmane. Një zgjidhje ishte në hartim e sipër.Në marrëveshje me forcat e Antantës dhe me përkrahjen e tyre financiare dhe ushtarake, Sherif Huseini i Mekës do të ngrihej në revoltë në bashkëpunim me disa shoqëri të fshehta të krijuara nëpër perandori (plane të tilla të ngjashme ishin vënë edhe më parë në jetë në pjesë të ndryshme të perandorisë përfshi edhe Shqipërinë).

Në atë që më vonë u bë i njohur si letërkëmbimi MekMahon – Husein, në këmbim të revoltës, Sherifit i premtohej krijimi i një shteti arab që përfshinte pjesën më të madhe të Sirisë së Madhe, Irakun, Libanin, Jordaninë, Palestinën dhe Hixhazin. E panjohur për Sherifin ishte një tjetër marrëveshje, ajo Saiks-Piko (Sykes-Picot) e përfunduar në qershor 1916, vetëm një muaj pas marrëveshjes së tij me MekMahon, e cila në ndarjen e planifikuar të perandorisë Osmane mes Britanisë, Francës dhe Rusisë, i jepte Sirinë Francës. Marrëveshja u bë e njohur pas revolucionit Bolshevik në Rusi dhe publikimit nga Lenini të pazareve të fshehta mes fuqive. Një tjetër marrëveshje e fshehtë e një viti më pas, e njohur si Deklarata Balfur, i premtonte lobit zionist Palestinën si shtëpinë kombëtare të çifutëve. Në fjalët e vetë Lorencit të Arabisë: “…më mirë të fitojmë e të thyejmë fjalën tonë se sa të humbim”.
Për të justifikuar veprimin e tij ndaj Osmanëve, Sherif Husein, djemtë dhe bashkëpunëtorët e tij, lëshuan proklamata fetare, të amenduara nga britanikët, në gazetat e tyre si “Al Qibla” etj., ku denonconin Komitetin e Bashkimit dhe Progresit të Xhonturqve. Në bashkëpunim me britanikët, të pajisur prej tyre me armatimet më të fundit dhe të mbështetur nga ajri, ata filluan sulmet kundër hekurudhës së Hixhazit të ndërtuar nga osmanët dhe ndërmarrjen e aksioneve guerile. Diversioni detyroi qeverinë qendrore në Stamboll që forca, furnizime dhe para të nevojshme për tu përdorur kundër forcave të Antantës të shpenzohen në Arabi. Në fund, Sherif Husein u përzu prej Hixhazit nga Ibn Saud, themeluesi i Arabisë Saudite në territoret e sotme. Djali i tij Feisal, pas dëbimit nga Damasku, u caktua mbret i shtetit të ri të Irakut ku familja e tij sundoi deri në 1958, vit në të cilin pasardhësit e tij u ekzekutuan së bashku nga ushtarakët nacionalistë irakenë. Një tjetër udhëheqës kryesor i revoltës dhe bashkëpunëtor i Faisalit dhe familjes së tij, tashmë kryeministër, Nuri as Said, po ashtu u kap duke u përpjekur të largohet i veshur si grua. Pasi u var, trupi i tij u tërhoq zvarrë nga njerëzit nëpër rrugët e Bagdadit. Djali tjetër i Sherif Husain, Abdallahu, u bë mbret i Jordanisë, vend të cilin familja e tij vazhdon ta sundojë dhe sot. “E vetmja nevojë që kishim”, shprehet T. E. Lorenc në librin e tij, “ishte mundja e armiqve tanë (Turqia mes tyre) dhe kjo u arrit më në fund…. me më pak se katërqind të vrarë, duke vënë në përdorimin tonë duart e të shtypurve në Turqi”. Por jo të gjithë arabët ishin me Sherif Huseinin. E vërteta është se përveç disa oficerëve të lartë, asnjë nga garnizonet arabe të ushtrisë osmane nuk kaloi në anën e rebelëve. Shumica e popullit arab qëndroi deri në fund me osmanët dhe një pjesë e madhe e elitës dhe inteligjencës arabe e dënoi revoltën si tradhëti në një kohë kur bashkimi ishte shumë i nevojshëm.

***

Rrethimi i një qyteti

Pak ditë më parë, ushtria siriane filloi një ofensivë ndaj trupave rebele të vendosura në qytetin e Alepos. Qyteti njihet si qendra komerciale e Sirisë. Menjëherë mediat perëndimore filluan paralajmërimet për masakër nga ana e ushtrisë dhe për mundësinë e përdorimit të armëve kimike prej saj. Diku në një kanal televiziv Alepo përshkruhej si qytet i trashëgimisë botërore i mbrojtur nga UNESCO, ndërkohë që raportime të ndryshme flisnin për 200.000 civilë të larguar nga qyteti e akoma në një tjetër program presidenti francez bënte thirrje për ndërhyrje. Para tij, thirrje për veprim nga ana e Këshillit të Sigurimit bënte edhe shefi i OKB, Ban Ki Mun, i cili nuk mungon të shfaqet sa herë e thërrasin. Muni, sidoqoftë, akoma nuk ka thënë asnjë fjalë për genocidin që po ndodh ndaj popullsisë muslimane Rohingia në Burma. Thjesht një krahasim.
E ndërsa lexoja këto lajme, në mendje më erdhi një tjetër rrethim: Falluxha. Emri është bërë sinonim i atyre qyteteve që kanë hyrë në histori si shembuj të dhunës së pashembullt – Hiroshima, Grozni, Srebrenica etj. Pas përpjekjes së parë të dështuar për të marrë qytetin që shtrihet në zemrën e pjesës sunite të Irakut në prill 2004, marinsat amerikanë e britanikë u rikthyen në nëntor, kësaj rradhe të vendosur për ta rrafshuar atë. Qindra mijëra civilë u detyruan të lënë qytetin. Të mbijetuar të masakrës raportuan vrasje me snaiper mbi burra, gra e fëmijë. Numri i të vrarëve mendohet të ketë arritur në mijëra njerëz nga shumica e ekspertëve. Por numri i vërtetë ndoshta nuk do të mësohet kurrë për shkak se forcat aleate nuk numëronin vdekjet e shkaktuara prej tyre. Irakenët e vdekur, nuk ja vlenin as të numërohen.
Pasi i hodhën poshtë në fillim, SHBA u detyruan të pranojnë akuzat për përdorim të fosforit të bardhë, një material kimik i cili shkakton djegie të trupit të viktimave me të cilat bie në kontakt, dhe të bombave thërrmuese, bomba që shpërbëhen në shumë pjesëza duke shkaktuar viktima në një rreze të gjerë. Dëshmi të mbledhura tregojnë edhe për përdorimin e bombave me uranium të shteruar efekti i të cilave zgjat për mijëra vite. Një studim i Janar-Shkurtit 2010, i dr. Kris Basbi i përshkruar në “The Independent” nga Patrik Kokbërn, tregon për një rritje prej 38 herësh të rasteve të leucemisë dhe 10 herësh të kancerit të gjirit tek femrat duke tejkaluar me disa herë Hiroshimën dhe Nagasakin ku numri i rasteve me leucemi tek të mbijetuarit u rrit me 17 herë. E gjitha kjo ndërsa perëndimi kish akuzuar vazhdimisht për mëse një dekadë Sadam Huseinin për përdorim të fosforit të bardhë ndaj popullsisë kurde. Kolegu i Kokbërn, i mirënjohuri Robert Fisk, në një artikull në 27 prill 2012 mbi numrin e madh të lindjeve me deformime në Falluxha të titulluar “Fëmijët e Falluxhas – spitali i tmerreve” shprehet se “As qeveria irakene, as ajo amerikane apo britanike nuk lëshojnë as një cicërimë për Falluxhan”.

http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/fisk/robert-fisk-the-children-of-fallujah–families-fight-back-7682416.html. Disa nga shenjat e raportuara të viktimave që bien në kontakt me uranium të shteruar janë rënia e thonjve, e dhëmbëve dhe e flokëve. Në 2008, më ka rënë rasti të takoj një ish-ushtar amerikan i cili kishte kryer disa ture në Irak të cilit i kishin rënë dhëmbët, flokët dhe thonjtë. Rastësi?

***

Aleanca e rinovuar

Ujë nën rrogoz. Të harruara janë Guantanamo, Abu Graib, Falluxha e sa të tjera. Në Libi, një nga komandantët kryesorë pjesëmarrës në betejën për marrjen e Tripolit ishte një ish-i burgosur i Guantanamos, i lavdëruar nga shtypi perëndimor për trimërinë e tij. Pasi pa Irakun ti rrëshqasë nga duart ngadalë drejt influencës iraniane, SHBA më në fund i vuri veshin Zbignieë Brzezinskit, këshilltarit të sigurisë nën presidentin Carter dhe ideatorit të krijimit të lëvizjes së muxhahidinëve në Afganistan. “Sadami mund të ishte një diktator”, shprehet Brzezinki, por ai ishte shumë efektiv kundër Iranit.” Gabimi i dërgimit të qindra mijëra trupave si në Irak nuk mund të përsëritet. E kështu, diku mes thirrjeve e fetfave që bëhen haptazi për xhihad (madje edhe në Tiranë e Kosovë ndërkohë që për problemet e muslimanëve brenda vendit askush nuk pipëtin), nga transformimi i Al-Jazeerës në nëndegë të CNN, nga financimi e armatimet nga Saudia, Katari e Kuvajti, tek buzëqeshjet mes Mursit e Klintonit, tek dërgimi i ish-rebelëve libianë për të luftuar në Siri nëpërmjet Turqisë, miqtë e vjetër po ribashkohen ashtu si në kohërat e lumtura të luftës ndaj BRSS në Afganistan. Dikush mund të pyesë ku përfundoi politika e fqinjësisë së mire që Ankaraja ndërmori pak vite më parë? Asnjë gjurmë e saj. Turqia, sot në anën e konfliktnxitësve, harron se ndoshta nesër mund të bëhet Siria e ardhshme, atëherë kur perëndimi të vendosë që islamikët duhet të ikin. Atëherë do të dëgjojmë për kurdët e shtypur që duan liri nga thundra e tyre. Dikush mund të pyesë pse bëhen thirrje kaq haptazi për në Siri ashtu si dhe në Libi, por jo për në Palestinë apo Bahrain?

***

Mallkimi i puthjes me Sarkozinë

Por nuk ka qenë gjithnjë kështu. Vetëm para pak viteve Siria ishte një aleat i devotshëm i perëndimit në “luftën kundër terrorit.” Regjimi i Asadit shërbentë si pikë “trajtimi” për ata të dyshimtë që perëndimorët e moralshëm nuk i torturonin dot në burgjet e tyre. I tillë ishte për shembull rasti i Maher Arar, kanadezo-sirianit i cili iu dorëzua autoriteteve siriane nga amerikanët me dijeninë e plotë të kanadezëve si një i dyshuar për lidhje terroriste. Pas daljes nga burgu dhe kthimit në atdhe, Arar hodhi në gjyq qeverinë kanadeze e cila pasi mohoi për një kohë të gjatë skandalin, u detyrua nga gjykatat e vendit që të paguajë dëmshpërblim. Ato ishin kohë të tjera, kohë kur Sarkozi propozonte themelimin e një unioni mesdhetar, kur Asad ftohej në Paris për të marrë pjesë në festimet e 14 korrikut në Bastijë, kur Gadafi hapte tendën e tij ne Pallatin Elize e kur ai e mbrohej me furi ndaj sulmeve të atyre që e quanin diktator. Por kohët ndryshojnë.

***

 “….ne nuk jemi një popull i ri me një rekord të pafajshëm dhe një trashëgimi të pakët. Ne kemi pushtuar për veten tonë … një pjesë krejtësisht jo-proporcionale të pasurisë dhe trafikut të botës. Ne kemi marrë gjithçka që dëshirojmë në territore dhe kërkesa jonë për tu lënë të pangacmuar në shijimin e zotërimeve të pamata dhe të shkëlqyera kryesisht të marra me dhunë, në pjesën më të madhe të mbajtura me forcë, shpesh u duket më pak e arsyeshme të tjerëve se sa na duket ne”. Këto fjalë të Ëinston Churchillit të paraqitura kabinetit britanik në 1914 tregojnë më së miri ndërgjegjshmërinë e elitave imperialiste për veprimet e tyre. Churchilli nuk mund ti lejonte vetes një sinqeritet të tepruar dhe për këtë arsye i la jashtë fjalët e nënvizuara kur bëri botimin e artikullit në 1922. Atëherë ishte Gjermania, ajo së cilës, zotërimet britanike i dukeshin të paarsyeshme. Kërkesa për rinegocim solli fillimin e Luftës së Parë Botërore në të cilën një tjetër fuqi, perandoria Osmane, e pakënaqur nga humbjet e njëpasnjëshme, kërkoi të merrte pjesën e saj. Sot, Rusisë dhe Kinës zotërimi i gjithë Lindjes së Mesme nga anglo-amerikanët mund të mos u duket shumë i arsyeshëm. Ndaj, pasi hëngrën sapunin për djathë në Libi, ato refuzojnë të lëshojnë pe. Qëndresa e tyre në Këshillin e Sigurimit të OKB nuk ka të bëjë me ndonjë fjalë nderi të pathyeshme që ato i kanë dhënë Iranit apo Sirisë, por pikërisht me kërkesën për një rihapje të negociatave dhe një ricaktim të zotërimeve dhe zonave të influencës. Në fund të fundit, kush mund të ketë besim tek oreksi i madh perëndimor? Putini vetë, i prekur pak kohë më parë nga influenca perëndimore në formën e protestave kundër qeveritare, ligjëroi deklarimin e shoqatave apo partive që marrin fonde nga jashtë si agjentë të huaj.

***

Perandorë, shërbëtorë dhe konflikti sirian

“Politika e SHBA-ve është sigurimi i vazhdimësisë së sulmeve terroriste deri sa qeveria të hapë rrugë apo të rrëzohet, ndërsa agjentët servilë të perandorit shqiptojnë fjalë qetësuese për “demokracinë” dhe “të drejtat e njeriut”, thotë i mirënjohuri profesor Noam Chomsky në librin e tij Perandorë dhe Piratë. Paralelet me një shekull më parë janë të shumta. Dikur nacional-separatizmi arab u përdor si pykë për të përçarë një popull, sot sunitët përdoren si masha kundër shiave. Atëherë Sherif Huseini bënte marrëveshje me Britaninë dhe kërkonte ndërhyrjen e saj, sot Këshilli Kombëtar Sirian e të tjera grupe, njëlloj si një tjetër këshill simotër ai Tranzicional Kombëtar Libian një vit më parë, kërkojnë bombardimin e vendit drejt demokracisë nga ana e NATO-s. E gjithë shfaqja, ashtu si njëqind vite më parë, justifikohet me terma fetare për luftë të shenjtë e po ashtu si një shekull më parë kundër xhonturqve bëhet thirrje për liri nga shtypja dhe dhuna.
Rezultat i rënies së perandorisë Osmane ishte ndarja e territorit në mënyrë arbitrale. Siria, Iraku, Irani, Egjipti dhe Libia arritën në vitet ‘50-‘60 të rrëzojnë elitat pro-pushtuese shumë nga të cilat ishin pjesëmarrëse apo produkte të revoltës arabe. Për ti shpëtuar thundrës xhonturke (më saktë për të realizuar qëllimet e tyre për pushtet) ato elita i dhuruan Lindjes së Mesme lirinë nga xhonturqit vetëm për ta hedhur më pas në kolonizimin europian pasojat e të cilit i vuajnë edhe sot. Ashtu si atëherë, kjo luftë nuk bëhet për lirinë e popullit e as për demokraci, por për pushtet, influencë e ndarje pasurish.
E ndërsa Siria vërtetë ka nevojë për liri, liria nuk mund t’i vijë nga perëndimi, rekordi i të cilit në Afganistan, Irak e Libi është i tmerrshëm, për ta shprehur butësisht, e as nga kukullat e tij. Dy dekada më parë ish-kryeministri i Malajzisë Muhamed Mahathir do të shprehej “Nëse më parë (para rënies së Bashkimit Sovietik) kishim mundësinë për të dezertuar tek pala tjetër, tani nuk e kemi më. Mundësia jonë e re është të nënshtrohemi ose të rezistojmë.” Ndoshta krijimi i një boshti të ri Rusi, Kinë, Iran, ndërsa aspak i pafajshëm apo bamirës, mund ti lejojë botës në përgjithësi, e asaj Islame në veçanti, më në fund, një mundësi për frymëmarrje. Shkatërrimi i njëpasnjëshëm i shteteve të Lindjes së Mesme dhe nxitja e luftës civile nuk mund të jetë pranverë. Ai është veçse rikolonizim dhe regres.

Burimi: http://asabija.wordpress.com/2013/04/02/perandore-sherbetore-dhe-konflikti-sirian-2/

Ja përse nuk e paska ndihmuar Papa, Skënderbeun! (Sipas romanit të Ben Blushit)

11/08/2012 1 koment

Ahmet ÇAUSHI

JA PËRSE NUK E PASKA NDIHMUAR PAPA, SKËNDERBEUN!

(Sipas romanit të Ben Blushit)

Ahmet Çaushi

Sokrati e këshilloi një grua: “Para se të flasësh, kaloje fjalën tënde nëpër tri filtra: 1- A është e vërtetë ajo që do të thoni; 2- A ka për qëllim mirësinë!; 3- Sa e vlefshme është”. Romani i Ben Blushit “Të jetosh në ishull” asnjërën nuk e plotëson. E kam lexuar me kujdes librin. Të ndërtosh një libër në bazë mashtrimin, gënjeshtrën, shpifjen, nëpërkëmbjen e vlerave fetare dhe atyre kombëtare nuk është aspak etike e jo vetëm kaq, por edhe e dënuar. Ben Blushi e nis librin me paraqitjen e pesë shtyllave të Islamit. Të tëra i shtrembëron, bën përpjekje t’i paraqesë si tepër të vështira, antinjerëzore dhe të dëmshme. Deri tani në historinë e fesë islame askush nuk ka marrë guximin të bëjë përpjekje për një mashtrim të tillë. Si duket, ose dëshiron ta ndajë tokën sipas besimeve: perëndimi për të krishterët, lindja për muslimanët, kurse fetë e vogla të kenë parcela në të djathtë ose të majtë siç bëhet me partitë. Harron ky Beni i Blushëve se të tërë besimet kanë ardhur nga lindja e disa janë tjetërsuar. Beni dhe të tjerë kërkojnë të zhvlerësojnë namazin e muslimanëve. Sikur ky pengoka punën. Aspak jo. Tre namaze janë natën. Dy të tjerët janë vendosur në kohën më të përshtatshme për pastrim e qetësim shpirtëror dhe fizik. Le ta provojë secili. Pas një pastrimi të gjymtyrëve dhe atyre lëvizjeve të përsosura e të lehta, do të ndjejë kënaqësi dhe lehtësim shpirtëror dhe fizik. Ben Blushi bën përpjekje, duke mashtruar, të ulë vlerat e zekatit, duke e vështirësuar atë deri në mbarimin e pasurisë. Aspak nuk është e vërtetë. Zekati nuk jepet për shtëpinë, tokën, veglat e punës dhe të tjera mjete jetese. Ai jepet për fitimin, pasi të kesh siguruar edhe një vit tjetër rezervat për jetesë. Atëherë jepet 2.5 % e tepricës. Autori i librit, ortodoksi i familjes Blushi, e shtrembëron qëllimshëm këtë për t`iu thënë lexuesve: “Po u bëtë muslimanë ju iku pasuria”. Për agjërimin tjetërson kërkesat e besimit Islam, tjetërson edhe qëllimin. Agjërimi aspak nuk të ndalon natën të hash e të pish sa të duash dhe të jetosh me gruan si në çdo muaj të vitit. Po kështu vepron edhe për Haxhin e muslimanëve. Vlerat e pesë shtyllave të fesë Islame nuk ka mundur kush në botë t`i zhvlerësojë. Kjo është fyerje e luftë fesë Islame. Ky shkrimtar shkon edhe më tej. Ai kërkon që ligje të krishtërimit t`ia ngjeshi fesë Islame. Në fenë krishtere të bën të krishter prifti. Ai të kungon me ujë dhe të pranon në fenë e tij, ai të fal gjynahet dhe të merr edhe para për këto. Ai është zëvëndës i Zotit në tokë. Në fenë Islame imami nuk e ka këtë privilegj. Ai është si gjithë të tjerët. Një njeri, siç ka ndodhur e po ndodh edhe sot, mund të bëhet musliman pa e ditur askush dhe as Ben Blushi. Është e mjaftueshme që të deklarojë se ka vetëm një Zot e ky nuk ka as baba, as grua dhe as bir. Beni me qëllim shtrembëron dhe kërkon të tallet kur flet për emrat në fenë Islame. Nuk është aspak ashtu siç shkruan autori. Në fenë tonë nuk të bën besimtar emri. Musliman nuk të bën as imami siç ndodh me priftin. Ka një porosi profetike për të zgjedhur një emër të mirë e gjuha shqipe ka plot të tilla si: Korab, Manushaqe, Valbonë, Ilir, Genti etj, e janë shumë të pëlqyer. Prindërit dhe vetë njerëzit kur kanë dëshirë mund të marrin emra edhe tek popujt fqinjë etj, pse jo edhe në vendet arabe. Besimtar të bën zemra, deklarimi me zemër e me gojë. Dikur, tek ne janë lënë emrat si Lenin, Stalin, Marenglen (Marks, Engels, Lenin) etj, e shumë prej tyre nuk u bënë komunistë. Ndoshta i vjen keq Benit të Blushëve. Po i tregoi autorit të këtij libri një të vërtetë të sigurtë. E di që do t’i vijë keq, por nuk mund ta kurojmë. Emri më i përhapur në Londër është emri Muhamed. Ben Blushi gabon rëndë, nuk njeh të vërtetën histroike, mashtron vehten e kërkon të mashtrojë edhe të tjerët kur thotë se feja Islame është përhapur me shpatë. Aspak jo. Nëse dikush mund të ketë ushtruar forcë, ka bërë një gabim të rëndë në besimin islam. Në Kur`an, sure “Bekare”, faqe 71, ajeti 256, thuhet se nuk ushtrohet dhunë për të pranuar fenë Islame. Në vitin 1520 Sulltan Selimi vendosi të ushtrojë dhunë për konvertim. Ishin drejtuesit e fesë Islame ata që e ndaluan. Zotni, turqit dhe feja janë dy. Nëse ka gabuar ndonjë turk, nuk ka gabuar feja, Zoti që e krijoi. Le ta mësojë ky Beni që sapo filloi të shkruaj gaboi rëndë, se si është e vërteta. Aristidh Kola (grek) në librin “Arvanitasit” (Athinë 1986) shkruan: “Ndërrimi i fesë së shqiptarëve me anë të dhunës është pjellë dhe shpifje e murgjëve dhe nuk është aspak e hijshme që ta pretendojnë këtë disa historianë”. Para dy shekujsh, George Sale (1735), ky përkthyes i Kur`anit në gjuhën angleze, shkruante: “Unë do t`i hulumtoj shkaqet që bënë që feja Islame të hasë në një mirëkuptim të paparë në botë, mirëpo, atyre që mendojnë se ajo është përhapur vetëm me shpatë, mund t`iu them se ata mashtrojnë veten”. Pse ky Ben Blushi nuk përmend fare kur greku Theodhosi i madh para vitit 395 bëri ekzekutime masive vetëm pse nuk pranonin fenë ortodokse. Në stadiumin e qytetit bregdetar, Kavalla, ai theri 50.000 grekë vetëm pse nuk bëheshin ortodoksë, ndërsa Stefan Dushani në bazë të ligjit nr. 8 “Nëse një prift latin zbulohet duke u përpjekur të kthejë një katolik në ortodoks, dënohet me vdekje. (S. Juka, “Rilindja”, janar 1995/1, f 46/2). Ben Blushi kërkon të tjetërsojë dhe figura të mëdha Islame si Umerin. Nuk është si thotë ky shpifës. Personaliteti i shquar amerikan Majkëll Hart e rradhit Muhamedin të parin e njëqind njerëzve më me ndikim në botë, ndërsa Umerin e vë në vendin e pesëdhjetë e dytë. Ja çfarë amaneti la Umeri për të krishterët: “Unë po vdes, ju lutem të interesoheni për të krishterët që i keni amanet prej Zotit dhe prej Pejgamberit. Shpirti i tyre është shpirti ynë, gjaku i tyre është gjaku ynë, nderi i tyre është nderi ynë; hapni sytë e mos i cënoni, mos i lëndoni se nesër para Zotit s`keni se si të përgjigjeni”. (Arnold i cituar H. Ali, “Zani i Naltë”, Viti i V-të, Nr.3, janar 1928, f.454). Imagjinata është pjesë e dëshirave të atij që e shpreh. Autori i librit në këtë gjykim kalon çdo kufi e, qëllimi i tij është i sigurtë se është të shpifë e fyejë aq shumë e aq trashë sa ta bëjë fenë Islame të papranuar dhe së fundi të krijojë shqetësime serioze për prishjen e bashkëjetesës ndërfetare, aq të çmuar për popullin tonë. Le t’i bëjmë një pyetje këtij plangprishësi: Po sot a më shpatë po hyn furishëm feja Islame në Europë, Amerikë e kudo në botë? Milionat e muslimanëve në Europë, Amerikë e kudo dëshmojnë të kundërtën e Ben Blushit. Me gënjeshtra, shpifje, deklarime të pa baza priftërinjsh, Ben Blushi fyen rëndë muslimanët dhe, në se do t`i shkohet pas shkatërron bashkëjetesën ndërfetare në vendin tonë. Së pari, në libër thuhet se çdo i krishterë ortodoks duhet të jetë grek. Ndoshta ky Ben Blushi është me ata që edhe në ditët tona detyrohen me uri të ndërrojnë fe e kombësi. Ndoshta, ndoshta Beni që ushqehet me prodhimet më të mira të tokës sonë është në shërbim të kishës ortodokse serbe, armiken kryesore të Kosovës e të kosovarëve. Të dhëna të bollshme vërtetojnë këtë. Dëshira e Ben Blushit është që të ndërtojë një konfederatë të krishtere ballkanike e të kryesohet nga serbët e Gjorgj Brankoviçit (f.68-69). Pra shoku Beni, u mbetet detyrë muslimanëve ta mbrojnë tërësinë e tokës së shqipëtarëve. Kështu është bërë gjithmonë. A thua se një grusht ortodoksësh që nuk i kalonin 12 % të popullsisë shqiptare e bënë Lidhjen e Prizërenit, apo shpallën pavarësinë e vendit tonë në vitin 1912, apo bënë luftrat e shumta kundër tërë pushtuesve. Mazhoranca zotni Beni, mazhoranca Islame ka mbajtur peshën kryesore, qoftë të ruajtjes së kombësisë, qoftë të mbrojtjes së vendit. Beni, historia dhe logjika të vënë në karrigen e të akuzuarit. Prifti i dashuri yti, o Beni, ja si çirret në f.29 “më mirë një i çmendur se sa një musliman”; në f.32 “nënë, nënë mbylle derën se erdhi muslimani”, më tej një gënjeshtër e pacipë se 50 burra paskan djegur Kur`anin e vazhdon me thirrjen “Ibrahim o derr, Muhamedi të pret në ferr, apo “Ibrahim o derr me dorën time do të therr”; në f. 36 e 56 “Muslimanët janë si kafshët”. Në faqen 22 shkruan se “Kolera Islame ka hyrë në shtëpi. Në f. 23 “Islami është një kolerë që ka 1000 vjet që përhapet me anë të shpatës” e vazhdon se “ujrat Islame ndotin fshatin e tij” etj pa kufi. Beni, të tëra janë pjesë e imagjinatës tënde, por janë të pa vërteta, fyese, luftënxitëse e prishëse të bashkëjetesës ndërfetare. Midis kryetarëve të feve është nënshkruar një marrëveshje mirëkuptimi. Atëherë ç`bën Janullatosi kur një djalosh i tufës si tij i del nga tufa, gënjen, poshtëron dhe lufton! A duhet të heshtë e të fërkojë duart për t`u krenuar për djaloshin që krekoset!!! Duhet të distancohet nëse nuk e ka udhëzuar kryepeshkopi. Skënderbeu, ky hero kombëtar i përmasave botërore, paska qenë xhuxh, tradhëtar, i pa besë, djallëzor, turk, i ka dhënë Krujën Venedikut, mashtrues, musliman e qenka bërë i krishterë për t’u bërë mbret, nuk paska luftuar për Atdhe, prandaj nuk e paska ndihmuar as papa as Venediku (ky i fundit synonte Durrësin, Shkodrën, Ulqinin etj) por për pushtet, pederast se ka qenë jeniçer etj. (f.56-61). Kush je ti more zotni Beni që nëpërkëmb tani, pas 600 vjetësh, figurën më të zëshme të kombit tonë, heroin që u bë symbol lirie në kohën e tij dhe në kohërat e më pastajme, atë që ka qenë gjithmonë simbol i bashkimit pa dallime fetare e ngjyre!!! Kush jeni more Ben Kiço Blushi që kërkon të nëpërkëmbësh birin e Dibrës, që në shekuj historia ka shkruajtur ndryshe e imagjinata jote e ve poshtë komnenëve të dyshimtë për përkatësi shqiptare! Qëllimi është i pistë e i shkruar nga një… Po me Ali Pashën ç`pate?! Ti zotni jo vetëm Ali Pashën, por edhe Sabri Godon me shokë i ke fyer rëndë. Më rëndë se të gjithë fyeni bektashinjtë, sepse ata na qenkan kurvarë e pederastë. Kështu shkruan ti për Demir Hanin. Akuzat tuaja more Ben as toka nuk i mban. Edhe probleme të tjera që shtjellon Ben Blushi nuk edukojnë, përkundrazi poshtërojnë. Arianit Komneni marton djalin me motrën e vet. (f.110-111). Kockat e bababit të Komnenit i mbetën në Kretë, u lodh shumë, personazhi i Benit për t`i sjellë në Greqi, por nuk mundi. E bëri këtë rrugë tre herë. Së fundi u ndihmua nga një tregtar, por kur erdhën në Selanik, bamirësin e spiunoi, e futi në burg dhe së fundi i mori gruan. Çfarë edukon me këtë ky Beni që na merr përsipër të shkruajë një libër?! Nuk janë praktika shqiptare këto. Kam dëgjuar të thonë se ka një stilistikë tërheqëse! Në libër ka qindra, ndoshta mijëra gabime gjuhësore, ndërtim fjalish, pse jo edhe të trasha shumë. A thua për hirë të stilistikës bëhesh i lirë të shpifësh, të gënjesh, të tjetërsosh apo të prishësh historinë e bashkëjetesën e një Kombi?! Beni në shumë vende kundërshton edhe vetveten. Në faqen 14 thotë se profeti Ibrahim nuk ka qenë as i krishter as musliman. Për të parën ka të drejtë, sepse Ibrahimi profet ka jetuar mijëra vjet para se të vijë Jezusi, ndërsa musliman ka qenë. Në faqen 268 Beni kundërshton veten e tij kur shkruan se Ibrahimi ka qenë musliman. Kjo është rrënjë e vërtetë si e gjithë profetëve duke filluar nga Ademi, Nuhu, Ibrahimi, Musai, Isai etj. Edhe Jezusi (Isai) ka qenë musliman por historia e tij për ne është ndryshe. Feja Islame hap horizonte pa kufi për dije (nuk djeg shkencëtarë në turra drushë). Feja Islame të siguron pastërti shembullore e nuk të lejon të jetosh 70 vjet pa u larë fare. Feja Islame fillon me fjalën “paqe” dhe njeriu ndahet nga kjo botë po me fjalën paqe. Feja Islame urdhëron për punë, por gjithmonë të ndershme. Feja Islame të urdhëron të duash për tjetrin atë që don për vete. Feja Islame nuk të lejon të gënjesh, të vjedhësh, të tradhëtosh, të ndalon çdo gjë që dëmton vehten dhe shoqërinë. Feja Islame të detyron ta duash, ta mbrosh e ta ndërtosh Atdheun. Ajo, edhe pse nuk duan Blushët, bëhet pjesë udhëheqëse, bashkuese dhe e nxit njerëzimin për zhvillim e përparim të pandërprerë.

Ç’prish dhe ç’fitohet nga libri?

1. Tjetërson përmbajtjen e shtyllave të fesë Islame. Kjo është e papranuar, cinike dhe e kundërshtuar ashpër.
2. Krijon shqetësime serioze në marrëdhëniet ndërfetare të tre feve. Idealizon ortodoksizmin greko-sllav dhe nëpërkëmb kontributin e muslimanëve e të katolikëve në vendet me popullsi shqiptare. Gënjen, mashtron dhe tjetërson për t’ia arritur qëllimit dhe dëshirave të tij.
3. Ia ka dëshira të krijojë një perandori kristiano-ortodokse të drejtuar nga Gjergj Brankoviçët.
4. Tjetërson historinë e popullit tonë, veçanërisht atë të heroit tonë kombëtar dhe të Ali Pashë Tepelenës. Kjo ka shqetësuar tërë popullsinë islame, të cilën shkrimtari me të drejtë e quan shqiptare, por edhe të tjerët.
5. Morali i shqiptarit nuk është ai që pasqyrohet në roman, ku djalit i jepet për grua halla e tij, pra motra e babait dhe mosmirënjohja e atij që të bën mirë, duke e spiunuar, e fut në burg dhe i merr gruan për vete. Aspak nuk janë praktika shqiptare.
6. Kristo Frashëri, professor-doktor i historisë, thotë: “Ky libër nuk është as roman historik e as letrar.” Atëherë çfarë është? Një shkrimi rëndomtë që cënon deri në prishje të historisë së kombit tonë e gjithashtu edhe bashkëjetesën midis muslimanëve e të krishterëve dhe të krishterëve ndërmjet tyre.

Autori është Myftiu i Dibrës.

Botuar në gazetën “Sot”, e hënë më 19 Maj 2008

Europianizimi i trilluar i Kosovës

01/08/2012 Lini një koment

Gëzim SELACI

 

EUROPIANIZIMI I TRILLUAR I KOSOVËS

 

Gëzim Selaci

Ka një dallim të qartë ndërmjet përmbushjes së standardeve europiane dhe europianizimit të trilluar të Kosovës. Për të parë dallimin, mjafton vetëm të krahasosh retorikën e “sukseseve drejt integrimit në BE” të politikanëve tanë me gjendjen faktike të një kosovari mesatar.

Përse ne kosovarët kemi udhëheqës politikë që na shërbejnë kaq për të keq? Duke iu falënderuar zhdërvellësisë propaganduese të politikanëve tanë si dhe ndonjëherë liderëve të “shteteve mike” që për liderët tanë flasin në superlativ, në ligjërimin politik dhe mediatik në Kosovë, paralel me realitetin, po krijohet një narrativ që quhet “procesi i integrimit të Kosovës në Bashkimin Europian” e që është krejt i rrejshëm. Kjo rrenë ka prodhuar një tablo kafkiane ku gjatë gjithë kohës pseudo-mediat e pseudo-intelektualët ua paraqesin qytetarëve një panoramë të thjeshtëzuar të ecjes sonë me nxitim drejt Europës.

Mirëpo, ky diskurs është shumë, shumë i largët nga realiteti në të cilin jetojmë ne, qytetarët e Kosovës. Në të vërtetë, realiteti është një narrativ më i komplikuar: vendi jonë po izolohet, ndërsa shoqëria jonë gjithnjë e më shumë po i ngjan shoqërive autoritare se sa atyre europiane dhe, përveç bazës ligjore të ndërtuar qysh nga koha e UNMIK-ut që ka pasur për qëllim të krijojë një sistem ligjor sipas standardeve europiane dhe harmonizimit të ligjit të Kosovës me ligjin e Bashkimit Europian (acquis communautaire), Kosova fare pak ka bërë drejt plotësimit të standardeve për anëtarësim në BE.

Europianizimi si retorikë

Vetportretizimi i Kosovës në media lokale dhe në retorikën qeveritare është tepër i idealizuar, ndërsa gjendja faktike është shumë ndryshe. Ndërsa qeveria shpalos të arriturat e saja ekonomike, banorët e Kosovës vazhdojnë të mbesin më të varfërit në rajon dhe në Europë ku rreth gjysma e popullësisë që do të kishin mundur me punu janë të papunë. Ndërsa i shpallet zero tolerancë korrupsionit, Kosova kryeson listën e vendeve më të korruptuara ku tenderët kontrollohen nga qeveria. Ndërsa udhëheqësit politikë gojën e kanë pot demokraci dhe sundim të ligjit, Kosova vazhdon të ketë zgjedhje problematike, sistem të patronazhit politik, shërbime publike në nivelin më të ulët si dhe sundim të të fortëve, në vend të sundimit të ligit. Ndërsa qeveritarët flasin për “partneritet me Bashkimin Europian”, pasaporta e Kosovës është e vetmja në rajon të cilës i duhet vizë për të hyrë në zonën e Shengenit. Ndërsa harxhohen para të majme për fushata artificiale “Young Europeans” (që më tepër shënjojnë qytetarët e vendit se sa të jashtëm), Kosova as që ka bërë hapin e parë formal drejt anëtarësimit në BE (nuk është përfshirë në Procesin e Stabilizimit dhe Asocimit, por për të, si shtet “sui generis”, është sajuar njëfarë dialogu po ashtu “sui generis” me BE-në, e që e kanë quajtur “Stabilisaton Tracking Mechanism”). Ndërsa modeli i arsimit të lartë në Kosovë na paraqitej si një që ia ka lakmi rajoni, universitetet tona vazhdojnë të japin diploma që zor se kanë ndonjë vlerë në vend, e aq më pak jashtë vendit. Sistemi arsimor, i ideologjizuar së tepërmi, riprodhon provincializëm të intelektualëve që për të qenë diku dhe dikushi janë të shtyrë të hyjnë në raporte klienteliste me patronë nga radhët e partive politike në vend duke humbur autonominë intelektuale dhe çimentuar kulturën konformiste.

Dhe përkundër vargut të gjatë të dështimeve afatshkurtëra, ne ende duam të besojmë në suksese  afatgjata kur të gjithë do të kemi punë të mirë, e jo vetëm politikanët, familjarët e militantët e tyre; ku të gjithëve do të na mbesin para në xhep edhe pasi të kemi paguar shërbimet komunale; ku do të kemi dinjitet qytetar, e jo të jemi vetëm letëra në kuti të votimit dhe do të jemi pjesë e bashkësisë së shteteve të Europës ku e ndjejmë se përkasim.

Europianizimi si vetëlegjitimim

Derisa raportet e progresit të BE-së viteve të fundit e kanë paraqitur Kosovën shtet më të varfër dhe më të korruptuar në Europë, ku tenderet dhe transmetuesi publik kontrollohet nga qeveria dhe askush nuk jep llogari për miliona të humbura nga buxheti i Kosovës, një raport i Departamentit amerikan pati raportur për elemente të korruptuar brenda qeverisë së Kosovës.[1] Raporte të shumta të agjencive të jashtme tregojnë se Kosova është bërë vend trafikimi i drogës dhe prostitucionit. Hiq më pak kritik nuk ka qenë as European Broadcasting Union që vazhdimisht konludon se në transmetuesin publik të Kosovës (RTK) ka përzierje serioze nga politika.[2] Tablo jo më pak skandaloze na japin edhe raportet e Human Rights Watch, Freedom House, Bankës Botërore, e kështu me radhë…

Pavarësisht rëndësisë që kanë këto raporte për Kosovën dhe popullësinë e saj, qeveritë e Kosovës nuk mund të qëndrojnë indiferent para këtyre raporteve dhe vlerësimieve. Është simptomatike se kur qytetarët e vendit ndeshen me skamjen e prapambeturinë, pasigurinë e korrupsionin në çdo hap e çast të jetës, pushtetarët tonë as që marrin mundin për të reaguar në ndonjë mënyrë, por kur konstatimi i gjendjes vjen nga raporte të agjencive ndërkombëtare, atëherë zyrtarët reagojnë në mënyrë që në rastin më të mirë mund të përshkruhen si qesharake (si për shembull “as pozitiv, as negativ, por real” për Raportin e fundit të progresit), patetike (kur qeveria vlerëson raportet në fjalë si asgjë më tepër se shumë e perceptimeve tendencioze të shoqërinë civile të vendit), e kështu me radhë.

Në të vërtetë, kjo pandjeshmëri ndaj gjendjes së popullsisë dhe opinionit publik në vend në njërën anë, dhe paniku ndaj asaj që thuhet në BE e në Perëndim është tregues i fortë se pushteti politik në Kosovë nuk synon të ndërtojë një marrëdhënie legjitimuese me popullin që kishte me kriju një raport përgjegjshmërie të qeverisë ndaj të qeverisurve. Kjo mungesë e marrëdhënies legjitimuese e pushtetit me popullin zëvendësohet me premtime për integrim në familjen e Bashkimit Europian dhe për ndërtim e forcim të miqësisë me ShBA-të dhe shtetet e Europës. Kështu, vënia dhe afirmimi i miqësisë me këto shtete dhe integrimi në BE janë e vetmja bazë vetlegjitimuese e pushtetit politik në vend.

Tashti, është një gjë tjetër se si të lexohet ndërtimi “i miqësisë”, por një gjë dihet me siguri: kjo klasë politike jo medoemos e ka marrë seriozisht detyrën e integrimit në BE. Ky, më tepër, është një premtim përrallor që si me magji do të çojë një shtet të brishtë e të skamur në bashkësinë e kamur e të prosperuar europiane. Ky premtim, natyrisht, nuk është i paqëllimtë: ajo është kartë që qeveritë të cilat vijnë e shkojnë e përdorin për t’u vetëlegjitmuar.

Njëherë e një kohë në Andaluzi

03/07/2012 Lini një koment

Dr. Abdelatif CHARAFI

 

NJËHERË E NJË KOHË NË ANDALUZI

A ishte mbretërimi i myslimanëve një kolonizim i Gadishullit Iberik?

Alhambra-Granada-Spain

Ky artikull do të jetë si një udhëtim në kohë në një periudhë shumë të veçantë të historisë botërore: nga shekulli IX në shekullin XIII në Andaluzi dhe në mënyrë më specifike në Kordovë, ku jetuan një milion njerëz në qendrën m të madhe të Evropës, e cila ishte qendra kulturore e asaj periudhe. Atje nuk ekzitonte asnjë ndarje ndërmjet studimit rigoroz shkencor, urtësisë dhe besimit. As lindja nuk ishte endarë nga perëndimi, as myslimanët nga hebrenjtë apo të krishterët. Aty filloi dhe u rrit Rilindja evropiane.

Duke shqyrtuar trajektoren e Islamit në Andaluzi, objektivi ynë është të riprezantojmë afirmimin e vlerave absolute dhe universale të Islamit pa të cilin shoqëria jonë shpërbëhet.

Miti i pushtimit mysliman në Spanjë

Islami u çrrënjos nga Spanja më shumë se 500 vite më parë. Kjo ngjarje u festua në Expo 92 në Sevilje, gjatë të cilit organizatorët u përpoqën të na bëjnë të besojmë se Spanja u formua nga një luftë e vazhdueshme kundër Islamit që zgjati më shumë se shtatë shekuj. Por a ishte disfata e myslimanëve me 2 janar 1492 çlirim për spanjollët? A ishte mbretërimi i myslimanëve një kolonizim i Gadishullit Iberik?

Kur mëson për zgjerimin mysliman në Spanjë habitesh nga shpejtësia e tij, aspekti i tij përgjithësisht paqësor dhe komponenti qytetërues. Myslimanëve iu deshën më pak se tre vjet (nga viti 711 në vitin 714) dhe një betejë (ajo e Guadeletes, pranë Kadizit) për t’u përhapur në gjithë Spanjën. Ndryshe nga kjo, profetit Muhamed iu deshën 22 vjet (610-632) dhe 19 ekspedita ushtarake që Arabia ta pranonte Islamin. Ky ndryshim në kohë dhe përpjekje që Islami të përhapej në Arabi dhe Spanjë, ekziston për shkak të ngjasimeve teologjike si dhe arsyeve socio-kulturore-ekonomike që i tërhiqnin spanjollët.

Arabia paraislame ishte kryesisht politeiste dhe kishte disa komunitete të vogla hebraike dhe të krishtera. Aty Islami duhej të luftonte kundër një “bote pa ligj” në mënyrë që të mbizotëronte monoteizmi. Spanja paraislame ishte e krishtretë dhe kishte disa komunitete të rëndësishme hebraike. Sipas Roger Garaudy, ky ndryshim nuk shpjegon vetë shpejtësinë e zgjerimit por edhe llojin e tij.

W. Montgomery Watt thotë në “Historia e Spanjës islame”: “Shpesh ndodhte një keqkuptim se lufta e shenjtë do të thoshte se myslimanët u dhanë kundërshtarëve të tyre një zgjedhje “ndërmjet Islamit dhe shpatës”. Kjo ndodhi në disa raste, por vetëm kur kundërshtarët ishin politesitë dhe adhurues të idhujve. Për hebrenjtë, të krishterët dhe “ithtarët e Librit”, pra për monotesitët që u kishin ardhur shkrime të shenjta, ekzsitonte një mundësi e tretë, ata mund të bëheshin një “grup i mbrojtur”, t’u paguanin një taksë myslimanëve, por të gëzonin autonominë e brendshme.

Prandaj rasti i Spanjës nuk bën përjashtim dhe kjo ndodh për shkak të thelbit të Islamit.

Profeti Muhamed nuk pretendoi asnjëherë se krijoi një fe: “Ty nuk po të thuhet tjetër përveç asaj që u është thënë të dërguarve para teje” (41:43). Dhe “Ju (besimtarë) thuani: “Ne i besuam All-llahut, atë që na u shpall neve, atë që iu shpall Ibrahimit, Ismailit, Is’hakut, Jakubit dhe pasardhësve (të Jakubit që ishin të ndarë në dymbëdhjetë kabile), atë që i është dhënë Musait, Isait dhe atë që iu është dhënë nga Zoti i tyre pejgamberëve, ne nuk bëjmë dallim në asnjërin prej tyre dhe ne vetëm atij i jemi bindur” (2:136).

Islami erdhi për të konfirmuar mesazhet e mëparshme, për t’i pastruar nga ndryshimet historike dhe për t’i plotësuar ato. Në Kuran thuhet: “Po, (fjala vjen), nëse je në dyshim për këtë që të zbritëm ty (për ngjarjet e pejgamberëve), atëherë pyeti ata që lexojnë librin para teje. Ty të erdhi nga Zoti yt e vërteta, pra, mos u bë prej atyre që dyshojnë” (10:94). Atëherë komuniteti mysliman u hap pa dallim për ata që besojnë në unitetin dhe transcendencën e Zotit.

Përveç kësaj, në Gadishullin Iberik kishte filluar një luftë ndërmjet të krishterëve pasues të doktrinës së trinisë, të cilët e pranuan trininë dhe Jezusin si Zot dhe të krishterëve arianë, të cilët nuk e konsideronin Jezusin si Zoti por si profet të frymëzuar nga Zoti. Këshilli i Nikeas i vitit 325, i mbledhur nga perandori Konstandin për të unifikuar perandorinë e tij ideologjikisht, vendosi dogmën e trinisë dhe dënoi mësimet e Ariusit të Aleksandrisë, i cili i refuzoi këto dogma. Konflikti shpërtheu në vitin 709, kur të krishterët, pasues së doktrinës së trinisë e shpallën Roderikun si mbretin e tyre. Kryepeshkopi i Seviljes e kushdërshtoi atë dhe banorët e Andaluzisë ekzistuese u revoltuan kundër regjimit të tij. Kur Roderiku pushtoi Andaluzinë, banorët e saj kërkuan ndihmë në jug. Gjenerali Tarik ibn Zijad kaloi në Algericas dhe u zhvillua një betejë në Guadalete, pranë Kadizit. Peshkopi i Seviljes si dhe ai i Toledos u bashkuan me ushtrinë myslimane.

Fshatarët po kalonin një periudhë shumë të vështirë, keqtrajtoheshin dhe ishin ulur në statusin e skllavit. Varfëria, korrupsioni, injoranca dhe paqëndrueshmëria mbizotëronin. Edhe ata që ishin të lirë e ndjenin se po u mohoheshin të drejtat. Kishte shumë pakënaqësi, prandaj shumë njerëz të zakonshëm i konsideruan myslimanët si çlirimtarë dhe i ndihmuan sa mundën. Hebrenjtë, të cilët ishin persekutuar për një kohë të gjatë nën sundimin Vizigot, hapën portat e shumë qyteteve. Të gjitha shtresat ishin shumë të kënaqura, saqë gjatë shekullit VIII nuk pati asnjë revoltë.

Është e vështirë të kuptohet, se si një ushtri e vogël e përshkoi gjithë Spanjën për më pak se tre vjet, duke pasur parasysh pushtimin ushtarak. Historiani Dozy e përshkruan këtë ngjarje në “Histoire des Musulmans d’Espagne”, si “një gjë të mirë për Spanjën” e cila shkaktoi një revolucion social të rëndësishëm, duke e çliruar shtetin nga zinxhirët prej të cilëve po vuante për shekuj të tërë. Taksat nuk krahasoheshin me ato të qeverive të mëparshme. Myslimanët futën reformat e tokës duke e marrë tokën nga të pasurit dhe duke e shpërndarë në mënyrë të barabartë mes bujkrobërve dhe skllevërve. Pronarët e rinj e punuan atë me zell. Tregtia u çlirua nga kufizimet dhe taksat e larta.

Shkrimtari i njohur Blasko Ibanez në “Dans l’ombre de la cathedrale” flet për një “ekspeditë qytetëruese” që vinte nga jugu dhe jo për një pushtim. Për Ibanezin nuk ishte një pushtim me armë, por një shoqëri e re, rrënjët e forta të së cilës po shtriheshin gjithkund. Duke përshkruar myslimanët pushtues ai thotë: “Parimi i lirisë së ndërgjegjes, themeli i madhështisë së kombeve, ishte i dashur për ta. Në qytetet ku udhëhiqnin, ata e pranuan kishën e të krishterëve dhe sinagogën e hebrenjve”.

Pra, historia e bën të qartë se legjenda e myslimanëve fanatikë, të cilët e përhapën Islamin me shpatë në Spanjë është një mit absurd. Zgjerimi i Islamit në Spanjë nuk ishte një pushtim ushtarak, por një çlirim.

Kuptimi i jetës në Andaluzi

Kuptimi i jetës dhe qëllimi i tij në Andaluzi në kohën e apogjesë islame, drejtonte çdo vepër të jetës së përditshme si dhe kërkimet shkencore dhe teknike. Gjigantët shpirtërorë si Ibn Rushdi (1126-1198) i njohur në perëndim si Averroes dhe Ibn Arabi (1165-1240), ose filozofi hebre Maimonides (1135-1204, janë disa prej atyre, të cilët e përçuan më së miri mesazhin e Andaluzisë. Kjo frymë gjendej pas progresit shkencor dhe teknik të atyre shekujve të artë.

Shkenca nuk ishte e ndarë nga urtësia dhe besimi dhe asgjë nuk e shpjegon këtë fakt më mirë se Ibn Rushdi kur ai shkruan: “Filozofia jonë nuk do të shërbente për asgjë nëse nuk do të ishte e mundur të lidheshin këto tre gjëra që jam munduar t’i bashkoj në “Harmoninë e shkencës dhe të fesë”:

Shkencën e themeluar mbi përvojën dhe logjikën, për të zbuluar arsyet.

Urtësinë, që pasqyron qëllimin e çdo kërkimi shkencor, në mënyrë që ta bëjë jetën tonë më të bukur.

Shpalljen, atë të Kuranit, ashtu si është vetëm nëpërmjet shpalljes, që ne të dimë qëllimet përfundimtare të jetës dhe historisë tonë.

Uniteti i traditës abrahamike dhe trajtimi kritik i filozofisë, shprehen me të njëjtën forcë në veprën e filozofit hebre Maimonides, i cili ishte bashkëkohës i Ibn Rushdit. Ai tha:

“Nëse për Ibn Rushdin, libri i shenjtë nuk është Tevrati, por Kurani, ne të dy jemi dakord për kontributet e arsyes dhe të shpalljes. Këto janë shfaqje të së njëjtës së vërtetë hyjnore. Ka vetëm një kontradiktë kur je besnik ndaj leximit të fjalëpërfjalshëm të shkrimeve të shenjta, harrimi i kuptimit të tyre të përjetshëm.

Islami merr një dimension të ri në Andaluzi me Ibn Arabin, i cili quhej Muhyi al-Din (ai që i jep jetë besimit). Ibn Arabit nuk i interesonte se çfarë thoshin njerëzit për besimin e tij, por se si mund t’i ndihmonte ai njerëzit me këtë besim. Ai thotë:

Zoti është unitet. Uniteti i dashurisë i atij që do dhe që duhet. Dashuria është dëshirë për bashkim. Çdo dashuri me vetëdije dhe pa vetëdije është dashuri për Zotin.

Jini dëshmitarë të kësaj pranie të Zotit brenda vetes tuaj, tek krijimi i Zotit, që s’resht asnjëherë. Vepra është shfaqja e jashtme e besimit. Islami i pranon të gjithë profetët si të dërguar të një Zoti. Mësoni të zbuloni tek secili farën e dëshirës për Zotin, edhe nëse besimi i tij është ndonjëherë i errët dhe ndonjëherë. Ndihmojeni të gjejë rrugën drejt Dritës së plotë.

Ibn Rushdi përpiqet të nxjerrë në pah mesazhin universal të Islamit, i errësuar nga traditat rajonale, kur ai e përcakton shoqërinë më të mirë si “Atë shoqëri ku çdo gruaje, çdo fëmije dhe çdo burri i jepen mjetet që të përdorë mundësitë që Zoti i ka dhënë”. Pushteti për ta krijuar atë “nuk do të jetë teokraci, si ajo e të krishterëve të Evropës, pushtet i tiranëve apo bashkëfajtorëve fetarë”. Kur e pyetën se cilat janë kushtet e kësaj shoqërie ai u përgjigj: “Një shoqëri do të jetë e lirë dhe Zoti do të jetë i kënaqur me të kur njeriu të mos veprojë nga frika ndaj një princi apo nga ferri dhe as nga dëshira për t’u shpërblyer nga një kurtizane apo nga parajsa dhe kur asnjeri të mos thotë: “Kjo është e imja”.

Islami në Andaluzi solli lindjen e një numri të madh gjigantësh shpirtërore, të cilët kanë treguar se njerëzimi nuk ka të ardhme pa vlerat e ngrohta dhe shpirtërore që vijnë nga besimi në transcendencën dhe njëshmërinë e Zotit. Personalitete si Ibn Massara i Kordovës (883-931), sipas të cilit njeriu ishte përgjegjës për historinë e tij; Ibn Hazmi i Kordovës (994-1064) i cili ishte pionieri i historisë krahasuese të fesë; Ibn Gabiroli i Malagës (1020-1070) vepra kryesore e të cilit ishte sinteza e besimit hebre dhe filozofia e Ibn Massaras; Ibn Bajja (1090-1139) me të cilin filozofia islame u prezantua në mënyrë sistematike në drejtimin e saj; Ibn Tufayl nga Kadizi (1100-1185) tema qendrore e të cilit ishte lidhja ndërmjet arsyes dhe besimit.

Të gjithë këta njerëz të dijes, urtësisë dhe besimit qëndrojnë si kujtime të së kaluarës së lavdishme kur Islami i vërtetë predikohej dhe praktikohej, kohë kur shembulli i mrekullueshëm i myslimanëve u dha atyre famë dhe respekt; kohë kur këta njerëz paqedashës u ngritën thjesht sepse kishte padrejtësi dhe luftuan në emër të Zotit me një forcë që bëri që një pakicë besimtarësh të fitonin kundër ushtrive të jobesimtarëve.

Stili i jetesës në Andaluzi

Andaluzia ishte unike për sa u përket arritjeve të prekshme në të gjitha sferat e jetës. Nxënies i kushtohej shumë rëndësi, e cila shënohej nga magjepsja pas shkencës, letërsisë arabe dhe diskursit filozofik mbi arsyen dhe besimin. Në botën e krijuar në tokën e Andaluzisë kishte pasuri tregtare, pasuri për sa i përket konsumit dhe prodhimtarisë e shkëmbimit. Kishte gjithashtu pasuri informacioni, falë bibliotekave të Kordovës dhe pasuri të të menduarit për kuptimin e jetës, për Zotin dhe gjërat materiale. Atje kishte dhe poetë, të cilët u këndonin të gjitha formave të pasurisë. Më poshtë do të flasim shkurtimisht për arritjet shkencore dhe teknike dhe do të japim një përshkrim më të detajuar për xhaminë e Kordovës si një prej shprehjeve monumentale të sundimit mysliman dhe ndërtimin që mishëronte imazhin e hegjemonisë myslimane në Andaluzi.

Arritjet teknike dhe shkencore

Kur flasim për zhvillimin shkencor në Andaluzi, nuk mund ta ndajmë atë nga kontributet e qytetërimeve të tjera të mëdha dhe as nga urtësia dhe besimi që frymëzoi të gjithë studiuesit në Andaluzi: shkenca është një sepse bota është një, bota është një sepse Zoti është Një. Ky parim i teuhidit drejtonte të gjitha aspektet e kërkimit shkencor në Andaluzi si dhe në vende të tjera të botës islame në kohën e lulëzimit të saj. Më poshtë vijojnë disa nga arritjet e kësaj filozofie të jetës.

Përpjekja e parë për të fluturuar u bë në Kordovë nga Ebu Abass el-Fernass. Al-Zahraui, lindur pranë Kordovës në vitin 936, ishte një prej kirurgëve më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Enciklopedia e tij e kirurgjisë u përdor si një libër standard referimi për këtë temë, në të gjitha universitetet e botës për më shumë se 500 vjet. Al-Zarqalli, lindur në Kordovë shpiku astrolabin: që ishte një instrument që përdorej për të matur largësinë e yjeve mbi horizont. Astrolabi bëri të mundur përcaktimin e pozicionit në hapësirë dhe orët e ditës, për të lundruar dhe që besimtari të falej në kohën e caktuar.

El-Idrisi, lindi në Ceuta në vitin 1099 dhe studioi në Kordovë, vizatoi harta për mbretin Roxher të Sicilisë, ku përdori metodën e projektimit për të kaluar nga forma sferike e tokës në planisferën që ishte shumë e ngjashme me atë që u përdor nga Merkatori katër shekuj më vonë.

Metodat bujqësore dhe të ujitjes së myslimanëve të Spanjës u zbuluan nga inxhinieri i madh italian Juanello Turriana, i cili shkoi në Andaluzi për të studiuar teknikat hidraulike dhe bujqësore të Spanjës myslimane të shekullit të XI që të zgjidhte problemet e shekullit të XVI në Itali.

Xhamia e madhe e Kordovës

Kordova i meriton titujt e saj si “nusja e qyteteve” dhe “thesari i shekullit të X”. Kordova ishte qyteti i fabrikave dhe i punishteve, që tërhoqi shumë dijetarë dhe prodhoi dijetarët e saj. Ai ishte qyteti i parë me drita nëpër rrugë në gjithë Evropën. Ai u bë i njohur si pishtari i nxënies dhe i qytetërimit në një kohë kur normanët kishin shkatërruar Parisin dhe Anglia ishte plaçkitur nga danezët dhe vikingët. Krenaria e saj ishte xhamia e saj e mrekullueshme, që është ndërtesa më e njohur e Spanjës pas pallatit Alhambra në Granada.

Themelet e xhamisë u ndërtuan nga Abd al-Rahmani I në vitin 785 në vendndodhjen e një kishte të vjetër kristiane. Që nga koha e pushtimit në vitin 711, kisha ishte përdorur nga myslimanët dhe nga të krishterët. Myslimanët e blenë kishën për shkak të rritjes së popullsisë në atë kohë dhe jo për shkak të mungesës së tolerancës fetare. Ajo u zgjerua ndërmjet viteve 832-848, pastaj në vitin 912 dhe kryesisht në vitin 961 nga al-Hakami II, me mihrabin e saj të mrekullueshëm. Në vitin 987 el-Mansuri dyfishoi hollin e faljes që u bë me 600 kolona. Në vitin 1236, pasi Kordova ra në duart e Ferdinandit III të Kastiljes, brenda saj u ndërtuan kishëza dhe në vitin 1523 në qendër të xhamisë u ndërtua një katedrale. Thuhet se Mbreti Çarlsi i V ka thënë pasi ka parë katedralen e re: “Po ta kisha ditur se çfarë ishte, nuk do të kisha lejuar të prekej e vjetra, sepse ju po bëni atë që ekziston në shumë vende të tjera dhe keni prishur atë që është unike në botë”. Ashtu si mund ta shohim sot, pavarësisht nga kundërshtimi i qeverisë spanjolle për projektin e UNESCO’s për ta zhvendosur katedralen ashtu si është pa përjashtuar as detajin më të vogël (si tempullin e Ebu Simbalit në Egjipt), Xhamia e Kordovës pasqyron akoma më së miri imazhin e artit mysliman.

Problemi praktik me të cilin u përball arkitekti i xhamisë së Kordovës për ndërtimin e një dhome të madhe për një komunitet të madh, ishte ngritja e çatisë së oratorit në një lartësi në përpjesëtim me zgjerimin e ndërtesës, në mënyrë që të mos ekzistonte ndjenja që kemi kur hyjmë në një parking nëntokësor. Shtyllat antike nuk ishin të mjaftueshme. Ishte e nevojshme që ato të shtoheshin dhe shembulli i Damaskut sugjeroi pasazhe në dy nivele. Por modeli i Kordovës ka një tipar të habitshëm: pasazhet e poshtme dhe të sipërme nuk janë pjesë e murit por ulen tek shtyllat dhe harqet e tyre pa ndërtim të ndërmjetëm. Harqet e sipërme që mbajnë çatinë, mbështeten në të njëjtat kolona ku mbështeten harqet e poshtme. Ky koncept, pa precedent në historinë e arkitekturës dhe unik në xhaminë e Kordovës është një sfidë reale për peshën dhe inercinë e gurëve.

Për të krijuar një tablo më të saktë për imazhin që shkakton kjo arkitekturë le të themi se vijat e lakuara të të dyja radhëve të harqeve ngrihen si gjethet e palmave të të njëjtit trung, që qëndron mbi një shtyllë relativisht të hollë, pa pasur ndjesinë se është shumë e rëndë për të. Harqet me format e tyre dhe ngjyrat e ndryshme, kanë një fuqi zgjeruese që largon çdo sugjerim peshe. Kjo shprehje me terma statikë të një realiteti që shkon përtej planit material, ekziston falë planit të harqeve. Harqet e ulëta zgjaten përtej formës së një gjysmërrethi, ndërsa harqet e sipërme janë më të hapura dhe gjysmërrethore.

Shumë arkeologë kanë sugjeruar se ky ndërtim i harqeve i përdorur nga arkitekti i Kordovës u frymëzua nga kanali romak në Merida. Megjithatë mes tyre ekziston një ndryshim rrënjësor. Arkitekti romak kishte respektuar logjikën e gravitetit, pjesa mbështetëse e ndërtesës duhet të jetë në përpjesëtim me peshën, pra harqet e sipërme duhet të jenë më të lehta sesa elementet mbështetëse. Për arkitektin e Kordovës dhe në përgjithësi për të gjithë arkitekturën islame, një rregull i tillë nuk funksionon. Po përse?

Për t’iu përgjigjur kësaj pyetjeje duhet të largohemi nga faktorët teknikë drejt shprehjes simbolike të hapësirës në faljen myslimane, që ishte faktori kryesor që e shqetësonte “mjeshtrin” e Kordovës. Qëllimi nuk ishte arritja e një vepre të madhe arkitekturore, por krijimi i një hapësire të përshtatshme për besimtarët. Kufijtë e hapësirës nuk luajnë asnjë rol; muret e hollit të faljes zhduken përtej serisë së pasazheve. Përsëritja e tyre (në xhaminë origjinale kishte rreth 900 prej tyre), të jepte përshtypjen e zgjerimit të pafund. Këtu hapësira nuk përcaktohet nga kufijtë e saj por nga lëvizja e pasazheve, nëse mund të përshkruhet si lëvizje. Ky zgjerim është i fuqishëm, por në realitet i palëvizshëm. Titus Burckhardt e përshkruan këtë si “art logjik, statik objektivisht por asnjëherë antropomorf”.

Për këtë mihrab të mrekullueshëm, që është kryevepra e artit të Kordovës, i detyrohemi el-Hakamit II, gjithashtu i detyrohemi dhe për kubetë që gjendet para saj, duke përfshirë themelet e tyre të pasazhet e gërshetuara.

Pjesa kryesore e këtij mihrabi, që është shumë i thellë, rrethohet në pjesën e sipërme nga një hark, që është si një vegim dhe burim drite, prej së cilës duket se zgjerohet vija e lakuar, si një kraharor që thith ajrin e pafundësisë. Sipas spiritualitetit më të lartë mysliman, bukuria është një prej “shenjave” që ndjell praninë hyjnore. Mbishkrimi mbi simfoninë e ngjyrave, me shkrim kufi, deklaron njëshmërinë e Zotit.

Xhamia e Kordovës është mishërimi i mesazhit universal islam

Dituria filozofike dhe shkencore e andaluzianëve shkoi përtej Pirenejve, për të ujitur kullotat e thata të jetës intelektuale evropiane. Studentët e Evropës perëndimore frekuentonin bibliotekat dhe universitetet e ngritura në myslimanët në Spanjë. Kjo ndryshoi mendjen evropiane dhe nuk është e tepërt të themi se qytetërimi perëndimor i detyrohet për ringjalljen e saj energjisë intelektuale të çliruar nga Islami. Kësaj periudhë rigjallërimi që filloi në Firence në Itali në shekullin e XVI, perëndimi i referohet si Rilindja. Ajo ishte rezultati direkt i një Rilindjeje tjetër evropiane që filloi në universitetin e Kordovës në Spanjë në shekullin e IX. Kjo e vërtetë e thellë e historisë tonë të përbashkët bëhet e qartë kur dimë si ta dëgjojmë muzikën e gurëve të Kordovës. Megjithatë ekziston një ndryshim rrënjësor mes dy “rilindjeve”; ajo që filloi në Kordovë bazohej mbi besim dhe ishte e vetëdijshme për universalitetin e hyjnores; ajo që filloi në Firence ishte kundër Zotit dhe projekti i saj thelbësor ishte shekullarizimi i të gjitha aspekteve të jetës.

Arsyet që çuan në zhdukjen e rilindjes së Kordovës që lindi nga Islami, mund të kuptohen më mirë duke iu referuar shkaqeve të suksesit të tij. Islami i detyrohej për suksesin e madh Kuranit dhe Sunetit të profetit Muhamed (a.s.). Forca aktive e sistemit u neutralizua sapo myslimanët filluan ta konsiderojnë Kuranin si një traktat mbi dogmat dhe sunetin thjesht si një sistem ligjesh pa ndonjë kuptim të gjallë. Në “Muqaddima”, Ibn Khalduni dënon metodat e edukimit të praktikuara nga disa prej fukahave të Andaluzisë duke thënë se në vend që ta ndihmonin nxënësin të kuptonte përmbajtjen e librit me të cilin po punonte, ata e detyruan atë ta mësonte përmendsh.

Shkolla maliki e mendimit mbizotëronte në Andaluzi deri në atë pikë, saqë asnjë medhheb tjetër nuk mësohej dhe të dije përmendësh “Muvattan” e Imam Malikut dhe komentet mjaftonte që një faqih të konsiderohej si dijetar i shquar. Mbyllja e derës së ixhtihadit (gjykimit të pavarur), që do të ishte dënuar nga vetë Maliku nëse do ta shihte një gjë të tillë, u nxit nga pjesa më e madhe e drejtuesve në Andaluzi, sepse nënkupton një bindje pa kushte të pushtetit të shpallur. Kjo çoi në një degjenerim intelektual dhe trajtimi i personave të shquar që përmendëm më lart e tregon këtë. Ibn Massara u detyrua të mërgonte. Ibn Hazmi u dëbua nga Majorka. Librat e Gazaliut u dogjën. Biblioteka universale e el-Hakamit II u hodh në lumë. Ibn Tufayl dhe Ibn Rushdi u dëbuan si dhe Ibn Arabi. Të gjitha këto nuk u kryen nga të krishterët por nga vetë myslimanët! Këto ishin shenjat se kjo strukturë e madhe e përfaqësuar nga Islami, kishte arritur në një etapë ku vitaliteti i brendshëm po thahej dhe një shpërthim i fuqishëm mund ta shkulte nga toka ku kishte jetuar për shekuj me radhë.

Çlirimtarët e hershëm në Spanjë kishin një mision që e bënte të pamundur që ata të ishin egoistë, mizorë apo jotolerantë. Në atë çast që kjo u humb nga pasardhësit e tyre, fryma e tyre e klanit e zëvendësoi unitetin e tyre të qëllimit. Njëherësh ekzsitonin deri në 12 dinasti. Ky ishte sinjal i dështimit. Shoqëria myslimane filloi të përfaqësonte një rend social dekadent, që nuk mund të kishte rritje dinamike dhe pa kapacitet për rezitencë efektive. Në këto rrethana, është e vështirë që një shoqëri t’i mbijetojë një kërcënimi serioz të jashtëm. Sundimi mysliman në gadishullin Iberik filloi të zmbrapsej për shkak të tradhtisë së disa princërve myslimanë, derisa Granada ra në duart e kryqtarëve me 2 janar 1492.

Kur mbreti i fundit i Granadës Abu Abdullah, shikoi Alhambrën për herë të fundit, sytë iu mbushën me lot. E ëma e tij i tha: “O Ebu Abdullah qaj si grua për një mbretëri që mund ta mbronit si burra”. Por historia jonë duhet të luajë një rol udhëzues dhe frymëzues dhe jo të jetë thjesht kujtim i së kaluarës. Ne nuk duhet ta lartësojmë të kaluarën dhe paraardhësit tanë, pavarësisht nga gabimet e tyre. Studimi ynë i historisë së Islamit duhet të jetë më objektiv dhe jo vetëm një justifikim i veprave të paraardhësve tanë.

Përfundim

Në duhet të sigurohemi se tragjedia e Andaluzisë nuk do të përsëritet. Për ta bërë këtë nuk duhet t’u drejtohemi fëmijëve tanë me “Njëherë e një kohë në Palestinë… Një herë e një kohë në Bosnje…” Në na nevojitet një Rilindje e vërtetë islame që të na shpjerë drejt Islamit të përjetshëm dhe universal. Tek një Islam që është një apel i vazhdueshëm për t’i rezistuar dhunës, sepse ai përjashton çdo nënshtrim përveç nënshtrimit ndaj Zotit dhe e quan njeriun të përgjegjshëm për përmbushjen e rendit hyjnor në tokë. Një Islam, parimet e të cilit me fjalët e Roger Garaudyt janë:

Në fushën ekonomike: Gjithçka i përket Zotit.
Në fushën politike: vetëm Zoti jep urdhra.
Në fushën kulturore: vetëm Allahu di.
Ne duhet t’i përgjigjemi kësaj thirrjeje pa imituar perëndimin dhe pa imituar të kaluarën.

Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.

Bashkojuni 63 ndjekësve të tjerë

%d bloggers like this: