Arkiv

Arkiv për Kategorinë ‘Ngjarje të rëndësishme’

Ripërtëritja e figurave dhe vlerave të vërteta qytetare

16/05/2013 Lini një koment

Bledar KOMINI

RIPËRTËRITJA E FIGURAVE DHE VLERAVE TË VËRTETA QYTETARE

Bledar Komini

Bledar Komini

Njohja e vlerave dhe meritave të munguara

Ardhja e demokracisë dhe ndryshimet e para pluraliste sollën me vete edhe ndryshimin e vetëdijes sociale, kulturore e fetare për popullin shqiptar. E kaluara e hidhur komuniste dhe shtypja e madhe që pësoi populli jonë gjatë diktaturës pothuajse pesëdhjetë vjeçare, krijuan një stereotip social që kulmoi me “njeriun e ri”. Në fakt ky “njeri i ri”, nuk ishte gjë tjetër vetëm se një produkt i diktaturës më të shëmtuar në botë. Për fatin e mirë, shqiptarët e rrëzuan diktaturën komuniste njëzet e dy vjet më parë, ndërsa produkti i saj më i shëmtuar, “njeriu i ri”, mbeti.
Mbetjet e regjimit komunist vijuan të ndjehen edhe pas viteve ’90. Mosnjohja e vlerave të vërteta sociale, atyre historike si dhe atyre kulturore e fetare, bëri që populli ynë të vuaj edhe pas viteve ’90, mungesën e modeleve të shëndosha dhe pozitive, prej të cilave ai do të frymëzohej për të ndërtuar shoqërinë e vlerave dhe demokracisë. Njëherazi nëpërmjet këtyre modeleve frymëzimi edhe tranzicioni do të ishte më i paqtë dhe më i shpejtë.

Në ditët që shkuan të festimeve mbi 100-vjetorin e Shpalljes së Pavarësisë dhe ngritjes së flamurit tonë kombëtar në Vlorë u ndërmorën shumë iniciativa, festime e dekorime të figurave të ndryshme vendore e kombëtare. Megjithëse disa patriotë dhe figura të shquara që kanë spikatur dhe janë stigmatizuar për punën e tyre gjatë kohës që kanë qenë gjallë, jo vetëm që nuk u dekoruan por emri i tyre as që u përmend. Sakaq shqiptarë dhe besimtarë të mirë që kanë dhënë një kontribut të vyer, që nga momenti i ngritjes së flamurit të pavarësisë në Vlorë dhe në shumë qytete të tjera, si dhe në vitet e më pasme, dallojnë emrat e H. Vehbi Dibrës, H. Sherif Langut, H. Ali Korçës, H. Ismail Ndroqit, H. Ibrahim Repishtit, H. Ibrahim Dalliut, H. Xhemal Naipit, H. Kadri Prishtina etj., asnjë prej tyre nuk u përmend në të gjitha festimet.
Asnjë prej këtyre hoxhallarëve patriotë, të cilët nuk e ndanë nga jeta e tyre binomin “Fe e Atdhe”, nuk mori qoftë edhe një medalje të zakonshme si mirënjohje e këtij kombi për të gjithë atë punë të kryer në dobi të Shtetit Shqiptar dhe të Çështjes Kombëtare.
I gjendur në qerthullin e dilemës mbi faktin se a duhet reaguar apo jo që këto figura të zënë vendin e merituar, vendosa të shkruaj disa reshta fillimisht si blatim për figurën, veprën dhe personalitetin e tyre. Mirëpo kurmi i krijimtarisë së tyre më obligoi që përveç shkrimit të ngre dhe zërin në disa media, se kjo punë nuk duhet lënë me kaq. Evidentimi dhe më pas ndjekja e hapave për njohjen e meritave të munguara është vetëm njëra nga etapat që duhen ndjekur në lidhje me këto personalitete.

Fatkeqësisht përpjekja institucionale ka munguar tërësisht gjatë këtyre viteve. Kësaj i është shtuar dhe doza e injorancës që ka shoqëruar shpeshherë ndërrimet në administratën shtetërore si dhe atë të institucioneve që kanë lidhje me trashëgiminë kulturore, duke humbur dhe atë grusht të pakët specialistësh që ja thoshin në lidhje me të kaluarën. E duke qenë se janë institucionet ato që duhet të përkujdesen për këto figura historike dhe të rëndësishme për vendin tonë, kjo përpjekje institucionale ka qenë pothuajse jo ekzistuese, gjë e cila ka shpënë në “amortizimin” e informacionit dhe lënien në harresë të tyre.
Sot pas dy dekadash e gjysmë kohe post-komuniste, një pjesë e madhe e figurave historike dhe atyre që kanë dhënë një kontribut të madh për shoqërinë shqiptare për vite me radhë dhe të cilat u përdhosën dhe u vranë si në të gjallë dhe në të vdekur prej regjimit komunist, pa dashje ose dhe me qëllim, janë harruar dhe kujtimi i tyre ruhet vetëm prej një dore historianësh dhe dashamirësish.

E gjej me vend të them se pa kontributin e këtyre figurave, historia e popullit tonë dhe ajo e qytetit të Tiranës nuk do të kishte qenë ajo që ishte dhe në të njëjtën kohë qytetaria do të kishte humbur pjesën e saj më vitale. Të flasësh për besimin në Shqipëri dhe në veçanti për komunitetin e besimtarëve mysliman shqiptar është një vështirësi e dyfishtë. Në radhë të parë, vështirësia vjen nga rrjedha historike. Kjo pasi shumë figura të ndritura janë zhdukur nga faqet e historisë ose më e vogla pasojë është se kontributi i tyre është minimizuar në maksimum dhe e tërë kjo erdhi prej dhunës ideologjike dhe institucionale të ushtruar nga partia-pushtet (komuniste).
Në radhë të dytë vështirësia vjen se ato figura të ndritura që dhanë jetën e tyre janë tashmë të ndara prej nesh dhe në shumicën e tyre kanë shkuar tek Krijuesi. Kështu burimi i njohurive për të kaluarën mbetet në dokumentet që ata kanë lënë, ose në kujtesën e bashkëkohësve të tyre.
Ajo çfarë ne në ditët tona perceptojmë si një identitet shqiptar nuk është më pak sesa një përzierje influencash, të cilat filluan që në kohërat e Perandorisë Romake deri në fundin e Perandorisë Bizantine e asaj Osmane. Një fakt i mirënjohur, i cili gjithashtu është riafirmuar dhe në rrethet akademike pas rënies së komunizmit si dhe nga personalitetet më të shquara të kulturës sonë e më gjerë, është që influencat më të fuqishme në kulturën dhe identitetin tonë derivojnë (për mirë apo për keq) nga kohërat osmane.

Këto influenca të fuqishme shihen kudo, si në folklorin tonë, në ritualet sociale të jetëve tona të përditshme, në perceptimet tona të së shenjtës, në urbanizimin dhe arkitekturën e qyteteve tona dhe gjithashtu të gjuhës dhe terminologjisë sonë. Me fjalë të tjera, këto influenca i kanë dhënë formë vetë memories sonë kolektive dhe na kanë ndihmuar të krijojmë identitetin kulturorë shqiptar. Ky identitet është një nga shumë identitetet post-osmane që lulëzuan pas rënies së Perandorisë Osmane. Në territoret shqiptare, ku maxhoranca e popullatës janë myslimanë, ky identitet post-osman, kontribuoi me shumë figura të shquara që dhanë jetën e tyre për pavarësinë e vendit tonë dhe formimin e shtetit shqiptar. Një pjesë e madhe e këtyre figurave dhanë një kontribut të rëndësishëm në jetën qytetare, duke u kthyer në pishtarë për të përhapur vetëdijen se ne jemi shqiptarë dhe myslimanë në të njëjtën kohë.
Prej këtyre figurave një pjesë e madhe e tyre u përfshinë dhe në jetën sociale e kulturore duke mbështetur qeveritë e ndryshme që erdhën pas Pavarësisë. Ata i gjen kudo; mësues të shkëlqyer, përhapës të gjuhës shqipe, eruditë, bashkiakë e kryebashkiakë, ekonomistë, historian, politolog etj. Pavarësisht kontributit që dhanë, regjimi komunist zgjodhi metodën më të egër për të zhdukur ndikimin e tyre, atë të eliminimit fizik dhe fshirjes nga memoria sociale. Ishte pikërisht ky eksperiment i cili sot ne na ka krijuar boshllëqe të mëdha në kujtesën kolektive si dhe në pasjen e modeleve të shkëlqyera për shoqërinë tonë. Në këtë pikë shtrohet një pyetje: Çfarë duhet të bëjmë për të rikthyer kujtimin e tyre dhe për t’i njohur ato vlera që ju mohuan për dekada të tëra me radhë?

Pyetjes se çfarë duhet të bëjmë, po i përgjigjem vet, me shpresën se kjo përgjigje mund të shërbejë si një busull për të orientuar ata që duan të japin një kontribut sado të vogël në këtë fushë. Mendoj se nevojitet vetëm një ndërgjegjësim më i madh social mbi këto figura, të cilat kanë shërbyer me ndershmëri sa ishin gjallë dhe për sa janë të vdekur. Ky ndërgjegjësim do t’i shërbejë më pas modeleve të munguara hera-herës ose të zhdukura të harmonisë dhe bashkëjetesës fetare. Për më tepër ata do t’i shërbejnë gjithashtu edhe brezave të rinj si një model intelekti, erudicioni, përgjegjshmërie, besimi dhe humanizmi.
Të gjitha këto modele gjenden në krizë në ditët e sotme, për këtë arsye jo vetëm këto personalitete por të gjithë ato personalitete që kanë dhënë të njëjtin kontribut duhet të trajtohen me respekt dhe mirënjohje për atë që lanë pas.

Burimi: http://www.tiranaobserver.al/2013/04/25/riperteritja-e-figurave-dhe-vlerave-te-verteta-qytetare/

Festimi i përvjetorit të 5-të të pavarësisë së Kosovës në Kajro

07/05/2013 Lini një koment

Dr. Hatixhe AHMEDI

 

FESTIMI I PËRVJETORIT TË 5-të TË PAVARËSISË SË KOSOVËS NË KAJRO

1

Kajro, një nga metropolet botërore, një vend që rrallë mund të gjesh shpirt njësoj sinë të, për mua qysh moti ishte bërë djepi dhe nëna e çdo gjëje. Ky ishte vendi në të cilin prej kohësh do të zgjohesha çdo ditë duke soditur diellin me majat e piramidave të Faraonit, dhe do të vazhdoja rrugën për të ndjekur mësimet e mia në studimet e larta universitare. Këto kujtime do t’i merrja me vete edhe pas përfundimit të studimeve, do t’i hapja jo më në formë të gjallë, por vetëm në ëndrrat e mia do t’i shpalosja çdo natë.

Sa herë që largohesha nga Kajro, e mbyllja ditarin e kujtimeve të mia me lujten time të përhershme: “Ah sikur Zoti të më mundësonte ta vizitoja gjithmonë Kajron!” Kështu ishte lutja ime, por që do të vija në Kajro dhe do të përjetoja dy gëzime, kjo nuk më kishte shkuar në mendje. Të vizitoja Kajron, të ulesha në banka për të dëgjuar mësime ashtu sidikur dhe të festoja “Përvjetorin e Pavarësisë së Kosovës”! Këto janë vetëm mrekulli që di t’i realizojë vetëm Zoti. Madje me këto lloj mrekullish njeriu jeton, mbushet me dashuri dhe shpirt që e bëjnë të fortë dhe të palëkundur sa të jetë gjallë.

Me ftesë tëLibrotekës Kombëtare dhe Arkivave të Egjiptit mora pjesë në kursin dyjavor të dorëshkrimeve orientale, i cili u organizua në Librotekën Kombëtare dhe Arkivat e Egjiptit në Kajro.

Ndërsa gjëja e dytë që gjithmonë më kishte lidhur me Kajron dhe egjiptianët është Mehmet Ali Pasha nga Kavalla e Çamërisë, i cili për një shekull kishte qenë mbret dhe lider i këtij vendi, andaj edhe identifikimi ynë si shqiptarë këtu në Egjipt kurrë nuk kishte hasur vështirësi.

Sërish në hotelin e njohur të themeluar nga mbreti shqiptar Mehmet Ali Pasha, që quhet “Marriut” dhe që gjendet në zemër të Kajros, në lagjen ku edhe kanë nisur fillet e qytetit që më vonë në të gjithë botën do të njihet si “Nëna e të gjithë botës”, që është lagjia “Zemalik”, një lagje e zhurmshme dhe dinamike, me plot hotele dhe vetura që ecin shpejt si gjarpërinj për të arritur në pikësynimin e cakut të tyre. Shumë afër prejaty, sa zbret poshtë është lagjia e famshme “Tahrir”, ku e tërë Kajro përjetoi revolucionin e të ashtuquajturës “Pranveraarabe”, dhe vendi ku ky shtetthemeloi kushtetutën e re.

Ndoshta Muhamed (Mehmet) Ali pasha e kishte uruar dhe ndërtuar shumë këtë vend, prandaj dhe u mundësua që atytë valëvitej dy herë flamuri shqiptar i Kosovës. Ky ishte hoteli që për herë të dytë po mbante stemën dhe flamurin e Kosovës, dhe kjo ishte një pamje mahnitëse.

Kësaj radhe në Kajro vërejta një ndryshim të madh, populli kishte filluar të mësonte për Kosovën, për këtë shtet që edhe pse ndoshta jo shumë i madh nga sipërfaqja në krahasim me Egjiptin, por shumë i afërt në kulturë, adete dhe zakone. Ndoshta këtë afërsi e kishte mundësuar vizita e shpeshtë e delegacioneve nga Kosova dhe nga Egjipti, sidomos vizita e fundit e kryeministrit Hashim Thaçi, me ftesë tëpresidentit Muhamed Mursi,  dhe kjo paraqitje e tyre me kryeministrin dhe ministrin e jashtëm Enver Hoxha, në media dhe në shtyp e kishte afruar shumë njohjen mes dy shteteve. Në gazetat e përditshme dhe në revistat e Egjiptit shkruhej dhe thuhej se ky delegacion u prit si një delegacion i cili kishte ndarë fatin e njëjtë me popullin dhe qeverinë e cila po administronte tani Egjiptin, prandaj presidenti dhe qeveritarët këtë delegacion e pritën si revolucionarë, ndërsa kryeministrin e Kosovës si hero.

2

Gjatë hyrjespër në hotel kisha harruar rrugën e cila përbëhej nga shumë labirinte, por këtë e zbërtheva shumë lehtë sepse në hyrje të sallës po qëndronte një djalë i ri me plis të bardhë në kokë dhe i stolisur me flamurin e Kosovës në qafë.Kjo pamje më rrënqethi shumë dhe e përshëndeta në gjuhën shqipe, edhe ai më përshënteti gjithashtu në gjuhën e ëmbël shqipe. Hoteli i ndërtuar nga një shqiptar, ishte stolisur me elemente shqipe dhe i mbushur mearabë, dashamirëstë shqiptarëve dhe nga diaspora shqiptaretë cilët i kishte ftuar Prof. Dr. Beqir Ismaili.

Në këtë ceremoni Prof. Dr. Beqir Ismaili qëndronte në hyrje të derës, ku priste mysafirët, ndërsa në krah të tij qëndronin dy të rinj të veshur me veshje kombëtare të cilët të ftuarit i prisnin me sheqerka dhe ju ofronin emblema me flamurin e Kosovës.

Prof. Dr. Beqir Ismaili kishte ftuar një numër të madh të politikanëve që për momentin janë qeveritarë kryesorë në qeverinë e Egjiptit, ku në mesin e tyre ishte edhe Ahmet Fehmi,kryetari i Dhomës së Lartë dhe të Ulët të Egjiptit. Gjithashtu në mesin e të ftuarve morën pjesë edhe mbi pesëdhjetë ambasadorë nga ambasadat e huaja në Kajro, në mesin e tyre dhe ambasadorja e ShBA-së, Gjermanisë, Turqisë dhe Shqipërisë, si dhe ambasadorë të shumtë nga shumë shtete të ciët ende nuk e kanë pranuar Kosovën. Ishin ftuar gjithashtu dhe një numër i madh i shkencëtarëve të formuar dhe kontribues në Kajro, të cilët me artikuj të ndryshëm kanë kontribuar për gjendjen e Kosovës në Egjipt, si dhe një numër i madh i personaliteteve nga shumë institucioneve me ndikim në Egjipt.

Kjo ceremoni ishte organizuar nga ana e promotorit të përgjithshëm Prof. Dr. Beqir Ismaili, të cilin e përqafonin ngrohtësisht dhe i uronin që falë angazhimit dhe demonstrimit të palodhshëm për më se tridhjetë vite për Kosovën, sot erdhi një lajm se kjo njohje ishte shumë e afërt. Pas pritjes së të ftuarve, ceremoninë e hapi Prof. Ismaili ku i përshëndeti të ftuarit, duke i uruar edhe ata që kishin ardhur të ndanin këtë gëzim së bashku me popullin shqiptar të Kosovës.

Më pas ai tha: “Ne sot morëm një lajm shumë të gëzuar, lajm i cili na erdhi në ditën më të gëzuar të jetës sonë. Shpresojmë se njohja e Kosovës nga Egjipti do të ndodhë së shpejti dhe sërish do të tubohemi e të festojmë njohjen nga Egjipti, njohje që e presim me shumë kurreshtje nga populli me të cilin nga lidh kultura dhe shpirti i njëjtë. Jam shumë i lumtur që shtetin tim arrita ta paraqes si shtet të formuar dhe të lulëzuar në mesin tuaj, por edhe më i gëzuar do të jem kur do të formoj dhe do të organizoj në të ardhmen marrëdhënie diplomatike dhe shtetërore në formën e lirë dhe demokratike, që do të lidhin në lidhje të gërshetuar dy popujt me kulturë dhe civilizim të lashtë. Ai gjithashtu i përshëndeti të pranishmit në emër të qeverisë së Kosovës dhe në përcjelljen e përshëndetjeve dhe respektit të ministrit të jashtëm z. Enver Hoxhaj ju bëri me dije se Kosova dhe populli i saj çdo ditë e më shumë po shkojnë drejt zhvillimit dhe përparimit progresiv, dhe ky shtet përditë po pasurohet me njohje të reja nga shtete të ndryshme të botës.”

Pas fjalimit të tij,profesor Beqiri, ia dha fjalën kryetarit të Dhomës së Lartë dhe të Ulët të Egjiptit Ahmed Fehmi, me ç’rast ai tha: “Të nderuar pjesëmarrës, ju përshëndes juve dhe popullit të Kosovës i uroj pesëvjetorin e pavarësisë. Këtij populli i uroj zhvillim dhe përparim të mëtejshëm, sepse populli i Kosovës ka përjetuar presion dhe mizori nga pushtuesi, prandaj edhe dha dëshmorë dhe sakrifikoi shumë derisa e fitoi lirinë dhe pavarësinë.Së shpejti,edhe Egjipti do të jetë në radhën e shteteve që e njohin Kosovën si shtet. Siç tha dhe Prof. Beqir Ismaili,ky shtet gjatë këtyre pesë viteve ka bërë një zhvillim dhe përparim të fortë, është bërë një shtet i pavarur dhe i plotfuqishëm. Ky popull i respekton të drejtat e njeriut dhe popujve, është një popull i cili respekton të drejtat e njeriut,si dhe është i respektuar nga popujt e tjerë. Pra Kosova do të jetë një shtet që vepron me drejtësi dhe i përmbahet të vërtetës.”Këto ishin fjalët përmbyllëse të Ahmed Fehmit, kryetarit të Dhomës së Lartë dhe të Ulët të Egjiptit.

Edhe gjatë intervistimit të këtyre personaliteteve mora përgjigje të mira dhe premtuese. Kryeparlamentari Ahmed Fehmi mbajti një takim me gazetarët me ku ai iu përgjigj pyetjeve që iu parashtruan nga gazetarët, dhe tha se ky lajm na gëzoi pamasë të gjithëve, prandaj kjo njohje nuk do të zgjasë shumë, dhe shkëmbimi i delegacioneve mes nesh në këtë proces ka avancuar dhe ka afruar shumë. Kjo është bërë falë angazhimit të ministrisë së jashtme të Kosovës në krye me ministrin Enver Hoxhaj dhe Prof. Dr. Beqir Ismailit, përfaqësues i Kosovës në Egjipt. Kjo njohje do të ndodhë shumë shpejt, sepse Kosova e meriton këtë njohje. Unë kam qenë në Kosovë para tre muajsh dhe fitova bindjen se Kosova e meriton njohjen e saj nga Egjipti.

Deklaratë të tillë mora edhe nga Abdurrahman Jusuf Kardavi, poet dhe revolucionar i shquar në Kajro, i cili tha se ne jemi një popull që na lidh kultura e hershme, madje që nga koha e Mehmet Ali Pashës, dhe këtë lidhje e kam kuptuar që në vitet e para të studimeve të mia, meqë kam studiuar letërsinë, e kjo nuk arrin pa mësuar historinë e qeverisjes së Egjiptit nga shqiptari Mehmet Ali Pasha, i cili e ndriti shtetin e Egjiptit.

Gjithashtu edhe ambasadorja e Amerikës në Egjipt dha deklaratën e saj ku ajo u shpreh shumë e kënaqur nga ky organizim dhe nga lajmi i ndihmës/presidentes se Kosova do të njihet shumë shpejt nga Egjipti, dhe ky lajm na kënaqi edhe neve që jemi miq të ngushtë të Kosovës.

Ndërsa gjatë intervistimit të ambasadorit të Turqisë Husen Avni, ai më dha një përgjigje që nuk do ta harroj asnjëherë gjatë tërë jetës sime, ku më tha: “Sot morëm një lajm shumë të gëzuar, por porosia ime për shqiptarët e Kosovës është që të mos nxitohen shumë e të punojnë me ngulm në këtë aspekt, sepse po ta lakosh shumë bririn do të thyhet i tëri, prandaj popullin tim vëlla dhe mik të Kosovës e porosis që të durojë edhe pak në mënyrë që të korrë shumë shpejt frytet e këtij durimi të gjatë.”

Muhamed Ebu Ala Madi,kryetari i partisë El-Wasat më tha: “Sa herë që ka ardhurministri i jashtëm z. Enver Hoxhaj, unë jam takuar me të dhe e falënderoj atë për ardhjene tij në Egjipt, dhe si parti e njohur me emrin “El-Wasat”, gjithnjë e kemi përkrahur çështjen e Kosovës dhe në momentin që jemi futur në qeveri, ministri ynë Muhamed Mahsub i angazhuar për “Kuvendin e çështjeve parlamentare”, që ditën e parë kur hapi zyrën e tij, në takimin e parë zyrtar të tij ai takoi Prof. Dr. Beqir Ismailin, përfaqësuesin e Kosovës në Egjipt. Para disa ditëve jam takuar me presidentin Dr. Muhammed Mursi i cili më tha: “Në njohjen e Kosovës nuk ka më ndalim, ne jemi në rrugën e njohjes e cila do të realizohet shumë shpejt.”

Nëkëtë natë gjithashtu ishin të ftuar dhe dy miq shumë të hershëm të Kosovës, Prof. Dr. Muhammed Ebu Lejla dhe Abdullah Ashal, të cilët na thanë se ne ishim nga të parët që Prof. Dr. Beqir Ismaili na caktoi të vinim në Kosovë dhe të ishim nga negociatorët fillestarë të kësaj njohjeje. Prof. Dr. Muhammed Ebu Lejla tha: “Edhe pse ne me zemër ju njohëm, kërkojmë falje se ndoshta kjo njohje zyrtare u zgjat, por do të vijë shumë shpejt, dhe nuk do të zgjasë shumë, sepse ne kemi kontribuar prandaj që padyshim një ditë do t’i korrim frytet së bashku”.Ndërsa Abdullah Eshal, drejtori i përgjithshëm i organizatës për të drejtat e njeriut tha: “Kosova është një vendi bukur, ajo në gjirin e saj mban një popull me kulturë dhe racë të bukur, dhe këtë e kam cekur edhe në artikullin tim të shkruar për Kosovën, dhe shpresoj se së shpejti kjo njohje do të jetë dhe zyrtarisht.”

Hamdi Kandil, një publicist i shquar në median televizive dhe një nga figurat më të rëndësishme të organizatorëve të “Revolucionit të Pranverës Arabe”, një ish i burgosur politik dhe person me shumë famë dhe ndikim në Egjipt dhe në botën arabe, tha: “Më e rëndësishmja tani është se nga ana e Egjiptit kanë filluar lëvizjet diplomatike me shkëmbimin e delegacioneve, dhe së fundmi dërgimi i ndihmës/presidentes Dr. Pakinam El-Sharkavi në Kosovë për të marrë pjesë në gëzimin e madh dhe në përcjelljen e saj të një lajmi sihariqdhënës, u bëpër arsye që populli i Kosovës të përjetonte në një ceremoni dy gëzime, dhe praniadhe mbajtja e fjalimit nga ana e kryetarit të Dhomës së Lartë dhe të Ulët të Egjiptit Dr. Ahmed Fehmi, janë argumente që Egjipti shumë shpejt do ta njohë Republikën e Kosovës. Në fund,ai tha se kjo njohje po vjen shumë me vonesë nga Egjipti, kur dihet se ka pasur mundësi ose është dashur të jetë shumë më herët!”

Në mesin e kësaj ceremonie nuk mungonin as artistët më të shquar të Egjiptit, dhe kësaj radhe mora opinionin e artistit dhe moderatorit të shquar të cilin mezi arrita ta ndaloj nga kërkesat e shumta të admiruesve të tij që shfaqnin dëshirënpër t’u fotografuar me të.Ai më tha: “E uroj Republikën e Kosovës, dhe uroj mikun dhe shokun tim të dashur përfaqësues të Kosovës, Prof. Dr. Beqir Ismailin të cilët arritën të festojnë pesëvjetorin e një shteti demokratik i cili gjithnjë e më shumë po shkon drejt zhvillimit dhe ngritjes.”

Poashtu, një nga biznesmenët më të mëdhenj dhe me ndikim në Egjipt, inxhinieri Talat Abdunnebij, na tha: “E ndiej veten shumë krenar që i bashkëngjitem mikut dhe vëllait tim Prof. Dr. Beqir Ismailit,dhe që jam i pranishëm në një tubim me motive të cilat kam qenë përkrahës gjatë gjithë jetës sime, si dhe na gëzoi dhe lajmi të cilën e dha ndihmës/presidentja e Egjiptit pak më herët, lajm që është dashur të ndodhë më herët, por fatkeqësisht këtë përgjegjësi nuk e mbajmë ne populli i Egjiptit por ish-qeveria e cila na mbajti peng edhe neve për më se pesëdhjetë vite.”

Në fund, e pyetëm Prof. Dr. Beqir Ismailin, se cila ishte përshtypja dhe opinioni i tij për këtë organizim, dhe ai na tha: “Kjo është një ditë shumë me rëndësi, dhe Egjipti krahas me Kosovën po feston pavarësinë e Kosovës, dhendihmës/presidentja gjithashtu ka shkuar në Kosovë për të festuar së bashku me popullin shqiptar, ndërsa së bashku me ne janë përfaqësuesit e ministrit të jashtëm të Egjiptit, ndërsa presidenti Muhammed Mursi më mori në telefon dhe më kërkoi falje për mospasjenmundësi për të marrë pjesë në këtë ceremoni madhështore, me ndikim historik. Ky është një sinjal shumë i fortë se Egjipti së shpejti do ta njohë Kosovën.”

Në këtë manifestim si gjithmonë nuk mungonte as diaspora shqiptare, të cilët së bashku me ne i mundonte shumë përgjigja se kur do të ndodhë njohja finale e Kosovës nga Egjipti?! Këtë pritje finale dhe kuriozitet të tyre diaspora shqiptare së bashku me studentët shqiptarë në Egjipt u munduan ta shmangnin nga kujtesa e tyre duke hedhur valle nga tingujt burimorë të muzikës shqipe, e cila për herë të dytë po ushtonte në ambientet e këtij hoteli.

U larguam nga hoteli duke marrë me vete flamurin e Kosovës, por duke e lënë atë të gjallë në zemrat dhe mendjet e të gjithë arabëve, shqiptarëve dhe të ftuarve dhe pjesëtarëve të popujve të tjerë.

Patriotizmi shqiptar dhe Rezoluta Çame

06/05/2013 Lini një koment

Zhaneta TOMÇINI

 

PATRIOTIZMI SHQIPTAR DHE… REZOLUTA ÇAME

Harta e Çamërisë

Harta e Çamërisë

Sapo festuam 100 vjet shtet. Shqiptarët mbushën sheshet e festuan jo vetëm në qytetet e Shqipërisë, po anë e mbarë botës ku flitet shqip e rrjedh në vena gjak shqiptari. Kënduan, kërcyen, uruan, u njohën nga afër me Rita Orën, e panë dhe shijuan me duar e këmbë tortën e pavarësisë, fishekzjarrë, gjithandej kuqezi. Por pa kaluar akoma ethet që na mbërthyen teksa shikonim në ekrane e lexonim editoriale e qoka pa fund të politikbërësve tanë për 100-vjetorin e pavarësisë, thuajse u përlotëm. Të ishin vërtet aq patriotë, apo e donte zakoni?! Teksa flitet çdo ditë e më shumë për rezolutën çame dhe mundësinë e votëbesimit të saj nga deputetët, të zgjedhur për të përfaqësuar këtë patriotizëm në Parlamentin shqiptar, më në fund do ta shohim se sa kuqezi do të jenë kur të ngrenë kartonët dhe të japin votën për këtë rezolutë. Po të shfletosh programet e partive të ndryshme që na kërkojnë votën sa herë duhen mbushur kutitë e votimit, shumica prej tyre e kanë në programet e tyre, por se sa të vetëdijshëm janë hartuesit e këtyre programeve edhe kjo do të shihet nga mbarë populli në momentin e votimit të kësaj rezolute. E ç’është kjo rezolutë e përfolur kaq shumë? E thënë thjesht për ta kuptuar të gjithë, miratimi i të drejtave të mohuara të komunitetit çam, miratimi i së cilës na afron më shumë me Europën, na bën të ndihemi më krenarë e të tregojmë para gjithë botës, që shqiptarët janë popull me dinjitet dhe nuk e lejojnë nëpërkëmbjen. E si mund të guxojnë përfaqësuesit e këtij vendi të jenë kundër të drejtave të popullit të tij, të mbajnë peng dinjitetin e një komuniteti, të drejtën dhe amanetin e mijëra njerëzve që u përzunë nga streha e tyre, u plaçkitën e u lanë në mëshirë të fatit. Si mund të mos u bëjnë përshtypje lotët dhe barku bosh i qindra foshnjave, të drejtën e mohuar të rriteshin e lumturoheshin në vendin e tyre apo pleqve e plakave të cilëve iu mohua e drejta të mbyllnin sytë në strehën e ngritur me aq mund e djersë. A mund të quhet shqiptar ai që mendon ndryshe, ai që jeton e paguhet me taksat e popullit shqiptar, por lobon kundër kësaj rezolute? Kemi votuar ne politikanë që dalin kundër vullnetit të popullit të tyre? Do ta shohim kur kjo rezolutë të shkojë në Parlamentin “shqiptar”? Çështja çame është tashmë e njohur për të gjithë. Ka vite që përfaqësues të këtij komuniteti e kanë ngritur këtë çështje brenda dhe jashtë vendit. Kanë prezantuar dhe bërë publike pikat e kësaj rezolute. Partia për Drejtësi, Integrim dhe Unitet dhe shoqata “Çamëria”, e kanë pasur kryefjalën e fjalës çështjen çame, jo vetëm në kohë fushate por, çdo ditë dhe kudo. Çështja çame sot është çështja e secilit nga ne, e të gjithë atyre që flasin e mendojnë shqip, është çështja e të gjithë shqiptarëve. Kjo është sprova para së cilës nuk duhet të trembeni për të votuar PRO, por duhet të ndiheni krenarë që po ju jepet mundësia për të qenë njëzëri më të bashkuar se kurrë, për të drejtën dhe shpirtin e atyre që veç një Zot e di se si i mbyllën sytë. A mund të jesh kundër popullit tënd kur ai të thërret për t’i dhënë një dorë? Jo! Është më e drejtë të votosh për të drejtën e vendit tënd pa menduar se ç’thonë “komshinjtë”? A nuk është më mirë të shohësh nga “porta jote e brenda”? Është bërë punë kolosale nga diplomatët tanë ndër vite për të ruajtur një fqinjësi të mirë, sidomos me vendet që ndajmë të njëjtët kufij, por sot, kjo punë po kaq e madhe duhet bërë për të mbajtur të bashkuar popullin shqiptar. Sot ky popull nuk duhet të dyshojë për votën pro rezolutës çame, por duhet të shohë një mbështetje “all inclusive” me 140 vota! Si një qytetare e thjeshtë dhe dashamirëse e vendit tim, mendoj se është koha t’i themi PO kësaj rezolute dhe madje të falënderojmë nismëtarët: Shpëtim Idrizi, Dashamir Tahiri, Tahir Muhedeni e shumë mbështetës të tjerë, falë të cilëve mbarë populli u njoh me vuajtjet e këtij komuniteti të shkaktuara nga shteti grek. Këta nismëtarë nuk kërkojnë asgjë më shumë, veçse çka i takon këtij komuniteti, mbështetje dhe dinjitet nga ata që ndihen vërtet shqiptarë! Vota PRO nuk është mëshirë po një detyrim i madh dhe shumë i vonuar për shqiptarët e Çamërisë! Kush politikan mund t’i mohojë një të drejtë popullit të tij? Të ketë akoma diktatorë të fshehur që u kemi dhënë të drejtë vote në Parlament dhe përfaqësi lartë e poshtë nëpër botë, të na përfaqësojnë? Is show time! Por deri në festimet e 200-vjetorit të pavarësisë do jetë festë e bukur, por do jetë shumë vonë!

Burimi: http://gazeta-shqip.com/lajme/2012/12/18/patriotizmi-shqiptar-dhe-rezoluta-came/

Jeta, vepra dhe idetë e Muhammed Ikbalit

04/05/2013 Lini një koment

Akademik Enes KARIĆ*

 

JETA, VEPRA DHE IDETË E MUHAMMED IKBALIT

Muhammed Ikbal

Muhammed Ikbal

Muhammed Ikbali është i lindur në vitin 1877 në Sial­kot, qytetin e tanishëm pakistanez përbri kufirit me In­dinë. U shkollua në qytetin e lindjes, kurse arsimimin e tij universitar e arriti në Lahorë, ku e studioi filozofinë para islamistit britanik T. W. Arnoldit.

Sipas shënimeve dhe veprave biografike mbi Mu­ham­med Ikbalin, ai në vitin 1905 niset për në Evropë ku në studimet postdiplomike studion filozofinë para Mac Taggartit. Në Munih doktoroi me tezën The De­ve­lop­ment of Metaphysisc in Persia (Zhvillimi i me­ta­fi­zi­kës në Persi), kurse pas kësaj qëndron në Londër ku një kohë të shkurtër studion shkencat juridike dhe punon në fushën e të drejtës dhe të avokaturës. Ikbali, në vitin 1908 kthehet në Lahorë ku merret me ligjërata dhe dhë­nie mësim në kolegjin shtetëror, por kohë pas kohe me­rret edhe me punë juridike.

Në vitin 1922 është dekoruar me kalorës (d.m.th. mori titullin Sir) për shkak të kontributit të tij, poezisë. (Faz­lur Rahman në një tekst të tij mbi Ikbalin pohon se 60 % të poezisë së tij Ikbali e ka shkruar në gjuhën per­sish­te, kurse 40 % në gjuhën urde). Në vitin 1922 ai është zgjedhur në Kuvendin Legjislativ të Penxhabit, kur në vitin 1930 mbajti bisedën historike, presidenciale, në seancën vjetore të Ligës Muslimane në qytetin Alla­ha­­bad, ku, sipas Fazlur Rahmanit, ka theksuar “se zonat me shumicë muslimane të Indisë verio-perëndimore du­het pa tjetër ta fitojnë autonominë në mënyrë që mus­li­ma­­nët të mund të qeverisin sipas normave islame, që është ideja e cila më vonë ka marrë formën e Pakistanit.

Gjatë viteve të vonshme të jetës së tij Ikballi u së­mu­rë dhe nuk paraqitej në publik pas muajit prill të vitit 1936. Vdiq më 21. prill 1938, kurse varrin e ka në xha­mi­në mbretërore në Lahorë.

Sot Muhammed Ikbali para së gjithash mësohet si poet islam, filozof islam, mendimtar i bashkëkohësisë mus­­limane dhe përkrahës i “mendimit dhe këndimit të çli­­rimit” mysliman.

Në mendimin e Ikbalit hetohen fazat e zhvillimit in­­telektual. “Ka qenë”, siç pohon Fazlur Rahmani, “ide­a­list platonik, nacionalist indus dhe romantik i të ka­lu­arës që i këndonte poezi dhe hymne Himalajeve, per­cep­­timit brenda-shoqëror dhe dashurisë universale. Në Ev­­ropë Ikbali ka zbuluar islamin në kuptimin e plotë të fja­lës, sepse ka qenë i shokuar me përvojën e tij të stan­dar­­deve të dyfishta evropiane, të cilët kombinojnë mo­ra­­litetin liberal dhe demokratik në shtëpi me eks­po­a­ti­min kolonial jashtë vendit dhe me ekspoalitimin ka­pi­ta­list të klasës punëtore madje edhe në shtëpi.”

Ikbalin e kishte goditur deri në palcë dobësimi i vle­rave njerëzore në “kohën e makinës” dhe “shka­të­rri­mi i institucionit të familjes”. Por, Ikbali nuk ka shikuar në bashkëkohësinë e tij njëanshëm. Edhe Lindja ka ngja­simet e veta që errësojnë fytyrën e saj. Njëherë do të thotë Ikballi se Perëndimi nga pak i ngjason verës me pamje të bukur, por pa aromë dhe shije të bukur, deri sa Lindja i ngjason verës që ka aromë dhe shije, por ka pamje të shëmtuar. Duke shikuar, si thotë Fazlur Rahmani, se si “shoqëritë muslimane lindore dhe veçant muslimane janë në ngecje dhe letargji të thellë”, në këtë pikë Muhammed Ikbali për veten zbulon islamin e vërtetë të Kur’anit dhe të Muhammedit a.s., islamin që është dinamik e jo statik. Në dinamizmin e islamit Ikbali ka zbuluar impulsin kreativ që ka orientuar lëndën e parë të historisë në rrjedhën pozitive morale.

Muhammed Ikbali në mendimin e tij filozofik paj­to­het me filozofinë dinamike e cila “është shprehur në ter­mat bergsoniane të filozofisë vitalistike apo filozofisë së jetës. Ikballi miraton termat siç janë khudi (vetësia (sop­stvo – boshnj.), unësia (jastvo – boshnj.), pastaj ‘ishk (dashuria, da­shu­ria absorbuese apo elan vital). Ka mendime se Mu­ham­med Ikballi ka marrë motive nga filozofia vi­ta­lis­tike pe­rën­dimore me synim që bashkëko-hësit e vet mus­liman t’i zgjojë në dinamizmin e llojit të vet sho­që­ror, në is­la­min dinamik, në, siç do ta thonë shumë këtë pas Ik­ba­lit, islamin e gjallë.

Siç pohon Fazlur Rahmani, “ndonëse Ikbali në vi­tet e hershme të zhvillimit të tij intelektual, pas zbulimit të tij të islamit, nuk ka qenë optimist kundrejt zgjimit të bash­­kësisë muslimane në tërësi”, ai megjithatë nga in­stru­­mentariumi i pasur konceptual islam ka miratuar kon­­ceptin e ixhtihadit, të cilit ia dha rolin e mjetit të zgji­­mit të Bashkësisë.

Ixhtihadi, jo vetëm sipas Ikbalit, është term juridik mus­­liman që përcakton mendimin e pavarur juridik, të pa­­varur jo nga Kur’ani dhe nga Sunneti i Pejgamberit, por nga format e klisheizuara të mendimeve të të au­to­ri­te­­teve juridike muslimane gjatë historisë së islamit. Ter­min ixhtihad Ikballi shumë shpesh e përdorë që ta për­shkru­ajë përdorimin “mendimin e ri kreativ, krijues në su­­aza të islamit”.

Edhe në poezinë e Ikbalit, sikur edhe në, siç pohon Faz­­­lur Rahman, “veprën e tij kryesore prozaike”, “Për­të­rit­ja e mendimit fetar në Islam” (The Re­con­stru­cti­on of re­li­gio­us Thought in Islam, veçan në kap­tinën e pes­të) Ikballi ka tentuar t’i “motivojë mus­li­ma­nët në kri­ji­min e ar­dh­më­ri­së së re nëpërmjet ixhtihadit , që teks­tu­alisht do të thotë “për­pjekje e vetes, vetëpërpjekje, vet­an­gazhim, ve­të­mun­dim.” Në këtë kuptim Ikballin e ka tër­hequr mendimi, si­do­mos aktiviteti përtëritës dhe re­for­mator i Xhemaludin El-Afganiut XE “Afganiut” dhe Muhammed Ab­duhusë.

Së këndejmi vepra Përtëritja e mendimit fetar në Is­lam mund të lexohet edhe si përgjigje e Ikballit në ak­ti­vi­­tetet shoqërore dhe politike e El-Afganiut dhe Ab­du­hu­­së, dhe si tekst i kontinuitetit të veprimit të tyre, por edhe si eho e kahmotshme të një klasiku të madh mus­li­man, El-Gazali XE “Gazali” ut dhe vepra e tij Ihjau ulum’id-dini (Rin­gjall­ja e diturive fetare).

Në gjurmët dhe rrugët e poezisë islame Ikballi është kul­­tivues i Xhelaluddin Rrumiut XE “Xhelaluddin Rrumiut” , në filozofinë islame Ik­­balli trashëgon Suhraverdin, Ibn Sinain, Ibn Mis­ke­vej­hi XE “Ibn Mis­ke­vej­hi” n … në filozofinë e kulturës islame vazhdon mendimin e Ibn Haldun XE “Ibn Haldun” it, në teologjinë islame (ilm’ul-kelam) Ik­ba­lli trashëgon mendimet e El-Esh‘ariut, në sufizëm, Ik­ba­­lli është nxënës dinjitoz i El-Gazaliut dhe Ibn El-Are­bi­­ut, kurse në “në mendimin e çlirimit musliman” Ik­ba­lli, siç kemi parë tashmë, është në rend të parë student (dhe bashkëkohës i ri) i Xhemaluddin El-Afganiut dhe Mu­­hammed Abduhusë.

Veprat e Muhammed Ikballit janë të shumta dhe kry­ejnë ndikim të madh në mendimin e tanishëm mys­li­man sidomos në botën e nënqiellit kulturor persian dhe in­do-pakistaneze. Kur janë në pyetje Perëndimi dhe he­mis­­fera perëndimore kulturore, Muhammed Ikballi është mendimtari më lartë i ranguar i bashkëkohësisë is­la­me. Henry Corbin në paraqitjen e Muhammed Ikballit ka shikuar kaptinë krejt të re në mendimin filozofik is­lam, faqe që hapin horizonte të reja.

Aktualitetit të shumëfishtë të Muhammed Ikbalit nuk i kontribuojnë aq ikballistët, as ikballizmi (në fakt, ik­ballistë dhe ikballizëm thuajse edhe nuk ka), por para së gjithash veprat e shumta të Ikballit me porosi të fu­qish­me.

Dy poema të mëdha të Muhammed Ikbalit, e para me titullin Shikwah (Vajtimi) dhe e dyta Jawab (Për­gji­gjja), sidomos me përkushtim dhe me kujdes janë të dë­gju­­eshme përgjatë zonës kulturore persiane dhe indo-pa­­kistaneze të botës muslimane. Në “Vajtim” Mu­ha­m­med Ikballi ankohet për gjendjen e botës muslimane. Në “Përgjigje” (d.m.th. në përgjigjen e Zotit “të pësh­pë­ri­tur” poetit Ikbalit) janë shtruar shkaqet përse mu­sli­ma­­nët kanë arritur në gjendje aq thellë të përbuzur.

Përveç këtyre poemave, po aq të njohura janë edhe vep­­rat Asrar-i Khudi (Fshehtësitë e Vetes, kjo vepër është botuar në vitin 1916), pastaj Rumuz-i bikhudi (Fsheh­tësitë e Vetësisë), dhe Payam-i mashriq (Porosia e Lindjes). Në “Porosinë e Lindjes” Muhammed Ikbali është nën ndikimin e Gëte XE “Gëte” s (Goethe), i cili “ka qenë ci­ceroni i tij perëndimor pikërisht sikur është edhe Mev­lana Xhelaluddin Rumi XE “Xhelaluddin Rumi” mësues lindor”. (F. Rahman).

Megjithatë, sipas shumë mendimeve, vepra më e madhe e Ikballit në persishte është Javid-namah (Libri i Xha­­vidit), të cilën në vitin 1932 ia shkroi/ përkushtoi dja­lit të vet Xhavidit. Xhavidname-ja flet për një “udhë­tim shpir­tëror përgjatë sferave qiellore” të Ikbalit, në për­­cjellje të Rumiut, në të cilin Ikbali, si thotë Fazlur Rah­­man, dis­ku­ton mbi problemet fetare, politike dhe sho­­qërore me poe­tët dhe mendimtarët muslimanë dhe jo­­muslimanë.”

Në opusin e tij të madh poetik në gjuhën urdu fu­qi­shëm dallohet poema Bal-i Jibril (Bali Xhibril, Krahu i Xhi­brilit). Shkencës evropiane dhe përgjithësisht pe­rën­di­more këtë vepër të Ikballit më së miri ia ka prezantuar An­nemarie Schimmel, gjermane, e cila, po ashtu, me de­ka­da punon palodhshëm edhe në prezantimin e veprave të Xhelaluddin Rrumiut XE “Xhelaluddin Rrumiut” lexuesve perëndimor. An­ne­ma­rie Schimmel me rastin e poemës Krahu i Xhibrilit ka shkru­ar studim madhështor në gjuhën angleze mbi idetë fe­tare të Sir Muhammed Ikballit (Gabriel’s Wing: A stu­dy into the Religious Ideas of Sir Muhammad Iqbal, Lei­den, 1963). Kur jemi te veprat e Ikballit dhe të An­ne­marie Schimmelit është e nevojshme, kalimthi, të për­men­dim se kjo profesoreshë e studimeve islame ka për­kthy­er në gjermanisht edhe veprën e Ikballit Payam-i ma­shriq me titull Botschaft des Ostens (Wiesbaden, 1963). Të përmendim edhe përkthimin e saj në gjer­ma­nisht të Xhavidnames me titull Javid-namah, Das Buch der Ewigkeit, Munih, 1967), dhe veprën Muhammed Iq­bal, Persicher Pslater (Cologne, 1968).

Përveç Annemarie Schimmelit, veprat, mendimin dhe poezinë e Muhammed Ikbalit lexuesit perëndimor me shumë sukses ia kanë prezantuar Johann Christoph Bur­geli, Alessandro Bausani dhe Seyd Abdul Vahidi.

Në poezinë e tij Muhammed Ikballi përdor shumë mo­tive islame (të themi se zarb-i kalim është shkopi i Mu­sait, pastaj bang-i dara çka është zëri i kambanës së de­vesë i cili besimtarët i shpie drejt karvanës së Pej­gam­be­rit që niset në drejtim të Mekes, sikur edhe xhamia e Kor­­dobës, etj.). Sipas Fazlur Rahmanit, përdorimi i Ik­ba­llit i simboleve islame nuk duhet shpjeguar si ro­man­ti­zëm, edhe më pak si vajtim për lavdinë e kaluar his­to­ri­ke të islamit, por si thirrje të poetit për islamin di­na­mik.

Poezia e Ikballit është përkthyer në anglisht, gjer­ma­nisht, holandisht, arabisht, rusisht, çekisht, italisht, spa­njisht…

Pikëpamjet shumëtrajtëshe të mendimit dhe të kën­di­­mit të Ikballit kanë përjetuar elaborim shumë të pasur. Kësh­tu në veprën e Muhammed Munawwarit Iqbal and Qu­r’anic Wisdom, Delhi, 1987, gjejmë titujt e tipit “Ik­balli dhe ideja e takdirit / fatit”, “Ikballi dhe sendërtimi i unësisë, Ikballi mbi konceptin kur’anor të historisë”, etj., brenda të cilave Ikballi lexohet në pajtim me drej­ti­met moderne filozofike. Sidomos në këtë aspekt është ka­rakteristike vepra e Mazheruddin Siddikit, Concept of Mus­lim Culture in Iqbal, Islamabad, 1970, në të cilin gjej­më kaptinat me titujt “Ikballi mbi racionalizmin mus­liman”, “Ikballi mbi problemin e ixhtihadit”, “Ik­ba­lli mbi problemin e demokracisë”, etj…

“Në Pakistan Ikballin e duan shumë, për të thonë i vet­mi i dyti pas Kur’anit! Aq e ngrenë lartë!… Në Iran Ik­ballin e duan shumë, është gjithnjë e më i dashur. … Ara­bët nuk e njohin shumë Ikballin. Janë të rrallë ata që in­teresohen për të, sikur Shejh Ahmed Zeki Jamani. Në ara­­bisht janë përkthyer vetëm disa vepra të tij. Duhet të shtoj se veprat e Ikbalit janë të ndaluara në Arabinë Sau­dite. Në Turqi Ikballi është shumë i dashur prej kur është përkthyer Xhavidnameja e tij. Në Indonezi dhe në Indi Ikballi, natyrisht, është po ashtu shumë i po­pu­lla­ri­zu­ar dhe i njohur.”

Sarajevë, 1999.


* Akademik, prof. dr. Enes Karić (i lindur më 1958 në Bosnje) është profesor në Fakultetin e Shkencave Islame në Sarajevë, autor i dhjetëra veprave dhe qindra studimeve në disa gjuhë dhe përkthyes nga arabishtja dhe anglishtja i dhjetëra veprave kapitale. Teksti është përkthyer nga: M. Ikball, Obnova vjerske misli u islamu. bot. II, f. 9-16, me disa shkurtime të parëndësishme.

Pse e sulmon Piro Misha Esat Pashë Toptanin?

03/05/2013 Lini një koment

Olsi JAZEXHI

PSE E SULMON PIRO MISHA ESAT PASHË TOPTANIN?

Olsi Jazexhi

Olsi Jazexhi

1. 

Në 24 nëntor 2012 në Gazetën Shqiptare lexova një intervistë nga Fatmira Nikolla me titull “Marrëdhëniet e Esat Pashë Toptanit me qeverinë serbe”. Në këtë shkrim ku intervistohej edhe Piro Misha, drejtuesi i “Botimeve IDK”, Pirua i tregonte lexuesve shqiptar se po u sillte një libër me interes në shqip nga historiani serb Dusan T. Batakoviç.

Misha dhe gazetarja që e intervistonte tregonin se Esat Pasha paskësh qenë një nga figurat më famëkeqe të historisë së re të Shqipërisë. Piro Misha i cili librin në fjalë e kishte botuar si fletërrufe kundër Esatit thoshte se edhe pse “…historia në përgjithësi e ka damkosur si tradhtar kohët e fundit ka pasur një sërë përpjekjesh që drejtpërsëdrejti apo indirekt, janë përpjekur ta rehabilitojnë.” Këtë prill 2013 pata rastin që ta lexoj librin të cilit Misha i bënte reklamë në vitin 2012. Librin e lexova me dëshirë pasi desha të kuptoj se kush do të ishin damkat e tradhëtisë që esktremisti Piro Misha do të shpaloste kundër Esat Pashës kësaj radhe.

Libri ‘Qeveria Serbe dhe Esat Pashë Toptani’ i cili është përkthyer nga djali i Piros, Maklen Misha ka 70 faqe. Ai është një ekstrakt i librit “The Kosovo Chronicles”, pjesës së dytë me titull “Theocracy, Nationalism and Imperialism from the Serbian Revolution to the Eastern Crisis: 1804-1875” me autor Dusan T. Batakoviç. Në botimin që shoqata e Piros i ka bërë këtij ekstrakti nuk tregohet nëse Mishat i kanë marrë leje autorit për t’ia botuar këtë broshurë në shqip. Libri i Mishave është një botim shumë i dobët. Mishat titullin librit ia kanë vënë gabim, e librit origjinal nuk i citojnë as datë dhe as vend botimi. Por si në intervistën në gazetë, edhe këtu, qëlllim i islamofobit Piro Misha nuk është historia por sulmi kundër muslimanëve shqiptar. Pirua e ka hallin që Esat Pashën ta shpallë “tradhëtar.” Në hyrjen e librit ai thotë se edhe pse ka “përpjekje për ta rehabilituar… (Esat Pasha) vazhdon të kujtohet si njeriut që për hir të interesave të veta për pushtet, qe gati të shiste interesat e popullit e vendit të vet.” Malken Misha të cilin Misha plak e ka punësuar si përkthyes të librit, ka bërë një punë shumë të dobët. Teksti ka shumë gabime shqiptimi, psh. shënimet apo referencat përkthehen si “endnotes”, kryeministri serb Nikolla Pashiç quhet Pasiç, autori Dushan Batakoviç përkthehet si Dusan Batakovic, organizata shqiptaro-amerikane sikur Vatra përkthen si “Zjarri” etj.

2.

Libri për Esat Pashën të cilit Piro Misha nuk i ka vënë as datë, as tirazh dhe as vendin e shtypjes (ndoshta për mospagim taksash!), është nxjerrë në treg 100 vite pasi Esat Pashë Toptani sëbashku me Hasan Riza Pashën, Musa Qazimin, Haxhi Qamilin dhe mijëra redifë e nizamë shqiptaro-turq mbrojtën qytetin e Shkodrës nga pushtimi serbo-malazez. Shkodra e 100 viteve më parë ishte një nga qytetet kryesore të Perandorisë Osmane në Ballkan. Kur në vitin 1912 nisi Lufta e Parë Ballkanike qyteti është mbrojtur nga Trupat e Përkohshme të Shkodrës të cilat përbëheshin nga Divizioni 24 i Këmbësorisë (I Ushtrisë Perëndimore – Garp Ordusu), Divizioni i Redifëve të Elbasanit dhe Trupat e Garnizonit së Shkodrës. Broshura e historianit serb që trajton figurën e Esat Pashës nis me historinë e Luftës e Parë Ballkanike. Autori tregon si nisi kjo luftë, fitoret që ushtritë ortodokse korrën kundër muslimanëve, dhe intrigat që Austria dhe Italia luanin në Shqipëri me agjentin e tyre Ismail Qemali. Batakoviç tregon se pas mundjes së Turqisë, Shqipëria ishte një vend shumë i vështirë për t’u kthyer në shtet pasi katolikët mirditorë donin të krijonin një shtet më vete dhe për këtë u ndihmuan nga mbret Nikolla i Malit të Zi, ndërsa ortodoksët e jugut donin Greqinë. Autori i bën një rezyme figurës së Esat Pashës i cili rridhte nga një familje bejlerësh të mëdhenj, kishte qenë komandant i xhandarmarisë në Vilajetin e Janinës, mbështeti lëvizjen e Xhon Turqve ne 1908 dhe Lufta e Parë Ballkanike e gjeti si komandant të xhandarmarisë së Vilajetit të Shkodrës. Autori vëren me të drejtë se Esati mori drejtimin e mbrojtjes së Shkodrës në fillim të vitit 1913, ku edhe shpalosi cilësitë e një udhëheqësi të madh ushtarak që e dorëzoi qytetin vetëm kur ushtria e tij e thyer nga uria dhe sëmundjet morën vendim sëbashku me parinë e Shkodrës për ta pushuar rezistencën.

3.

Lufta për mbrojtjen e Shkodrës e cila nisi në nëntor të vitit 1912 zgjati deri në 22 prill 1913. Qyteti u sulmua nga ushtritë serbo-malazeze dhe aleatët e tyre katolikë shqiptarë, të cilët donin t’ia aneksonin Malit të Zi. Sulmi i Aleancës Ortodokse kundër tokave shqiptaro-turke nisi në Kumanovë ku ushtria serbe e udhëhequr nga gjenerali Radomir Putnik mundi rezistencën shqiptaro-turke të drejtuar nga gjeneral Zeki Pasha. Thyerja e Ushtrisë Perëndimore Osmane në një seri qytetesh në Kosovë e Maqedoni i mundësoi Ushtrisë së Tretë Serbe që të avancojë me shpejtësi drejt Shqipërisë. Krahu verior i saj u drejtua kundër Vilajetit të Shkodrës në 14 nëntor 1912. I përbërë nga Divizioni i Këmbësorisë Serbe të Drinës, Brigada e Tretë Këmbësore e Malit të Zi dhe Bataljoni i Parë Shqiptaro-Katolik i Shumandijes ushtria serbe arriti që të pushtoj në 15 nëntor limanin e Shëngjinit. Pas pushtimit të Shëngjinit, në 17 nëntor 1912 serbët pushtuan qytetin e Selimijes (të cilin katolikët e quajnë Lezhë apo Lesh) e pas kësaj u drejtuan drejt Tiranës dhe Shkodrës.

Historiani amerikan Eduard Erikson tregon se shtabi i ushtrisë osmane e kishte fortifikuar Shkodrën mire për t’u mbrojtur nga sulmet serbo-malazeze. Nga veri-lindja qyteti mbrohej nga Divizioni i Pejës dhe i Redifëve të Prizrenit, ndërsa në Vilajetin e Shkodrës mbrojtja e koordinimi i trupave bëhej nga gjenerali shqiptar Mahmut Hajret Pasha. Ndërsa në Shkodër vetë komanda e trupave i ishte besuar kolonelit Hasan Riza Pasha.

4.

Sulmet e forcave të krishtera kundër Vilajetit të Shkodrës nisën që në 8 tetor 1912 kur Mali i Zi sulmoi e pushtoi Tuzin, por u thye në Krajë. Pasi pushtuan Tuzin, malazezët u drejtuan drejt Kakariqit e më pas Shëngjinit, ku në krah të tyre erdhi ushtria serbe dhe Bataljoni Katolik Shqiptar i Shumandijes. Ushtria Osmane e cila u thye në shumë fronte gjatë Luftës së Parë Ballkanike në 3 dhjetor 1912 nënshkroi një armëpushim në Çatëllxha dhe pranoi humbjen. 15 ditë pas kësaj, në 17 dhjetor 1912 Fuqitë e Mëdha të Evropës u mblodhën në Londër ku organizuan Konferencën famëkeqe të Ambasadorëve ku nisën pazaret për të ndarë tokat osmane. Perandoria Osmane e cila ishte mundur i kërkoi Fuqive të Mëdha që të bënin çfarë të donin me Shqipërinë dhe Maqedoninë.

Në një kohë kur Perandoria Osmane kishte kapitulluar dhe Ismail Qemali me urdhër të austriakëve e kishte deklaruar Shqipërinë shtet më vete, e kishte urdhëruar garnizonet e Toskërisë që të braktisnin çdo lloj rezistence dhe mbrojten e Çamërisë dhe Janinës, Shkodra jetonte mes dy fatesh. Qyteti ose do të mbrohej nga ushtria turko-shqiptare deri në vdekje, ose nëse ushtria i bindej kapitullimit të Stambollit, qyteti do t’i dorëzohej malazezëve të cilët do të masakronin muslimanët ashtu siç bënë gjetkë të krishterët në tokat turke që pushtuan në Ballkan. Kolonel Hasan Riza Pasha që drejtonte trupat turke dhe Esat Pasha që drejtonte redifët shqiptarë arritën në konkluzionin që duhej të rezistonin deri në vdekje.

Sulmet e trupave serbe, malazeze dhe katolike për marrjen e Shkodrës janë kryer në dy faza. Sipas ushtarakut turk Hamdi Ertuna në fazën e parë kur Shkodra komandohej nga Hasan Riza Pasha, serbo-malazezët kryen sulme në Bardhanjor, Kakarriq e Zadrimë. Ndërsa në fazën e dytë e cila nisi pas vrasjes së Hasan Riza Pashës ofensivat u bënë në Barbullush, Bërdicë, Bardhanjor, Tarabosh e kudo përreth Shkodrës. Në këtë fazë kur rezistenca shkodrane u udhëhoq nga Esat Pasha ushtria turko-shqiptare jo vetëm që arriti të mbrojë Shkodrën por në të njëjtën kohë edhe të vrasë me mijëra serbë, malazezë e katolikë dhe të zërë qindra pengje.

5.

Personat që kanë lexuar Arkivin e Foreign Office-it në Londër e kanë të qartë admirimin që diplomatët perëndimorë por edhe turq krijuan për Esat Pashën në këtë kohë. Lufta heroike që ai bëri për mbrojtjen e Shkodrës e ktheu Shkodrën në qytetin e fundit turk që do të binte në Ballkan. Esat Pasha u kthye në një hero sikur Gazi Osman Pasha i cili u kishte rezistuar rusëve në Rrethimin e Plevnës në 1877. Rezistenca e Esatit u përdor si armë diplomatike nga ambasadorët austriakë dhe italianë në Konferencën e Londrës kundër Francës dhe Rusisë të cilat insistonin që Shkodra ti jepej Malit të Zi. Sikur Esat Pashë Toptani të kishte vepruar sikur Ismail Qemali që e braktisi Janinën, sot Shkodra nuk do të ishte më qytet shqiptar, por kryeqytet i Malit të Zi. Por falë rezistencës së Esat Pashë Toptanit, Konferenca e Londrës pranoi argumentat austriakë për ‘shqiptarinë’ e qytetit dhe në 22 mars 1913 vendosi që këtë qytet t’ia lërë Shqipërisë. Esat Pasha Shkodrën e dorëzoi vetëm pas gjashtë muajsh rezistence heroike. Dorëzimi u bë vetëm pasi çështja e Shkodrës ishte vulosur nga Fuqitë e Evropë dhe ushtria e popullata e qytetit po vdiste nga uria dhe bombardimet e përditshme nga ushtritë serbo-malazeze.

Esat Pashë Toptani është vlerësuar shumë edhe nga klika e sharlatanëve (që quhen rilindas) që ishin mbledhur në Vlorë përreth Ismail Qemalit në 1913. Kush ka lexuar gazetën Përlindja e Shqipnis që shtypej në Vlorë, nuk ka mundur si mos të lexojë sesi Mihal Grameno e kaurët e tjerë, Esatin e quanin “gjenerali dhe heroi i Shqipërisë”. Kur Esat Pasha drejtonte mbrojtjen e Shkodrës, Ismail Qemali i dërgoi një telegram personal Esatit, i cili ruhet në Arkivin e Shtetit në Tiranë, ku i justifikohej se shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë e kishte bërë pasi kjo ishte mënyra e vetme sesi mund të shpëtonte islamizma në Evropë.

Megjithatë, siç Ibrahim Dalliu tregon, kur Esati doli nga Shkodra dhe shkoi në Tiranë ai nuk mundi të pranonte dot krijimin e një shteti kukull sikur Shqipëria dhe qeverinë e Vlorës. Ai donte të marshonte drejt Vlorës dhe të dëbonte që aty klikën vllaho-shqiptare të Ismail Qemalit, por komandantët turq nuk e lanë të bënte këtë. Pasi e pa se çfarë intrigash po bëheshin në Vlorë, Esati krijoi Pleqësinë e Durrësit ku mblodhi rreth vetes elementët islamik të gjithë Shqipërisë, pranoi rënien e Perandorisë Osmane dhe vendosi që të krijojë një principatë islamike shqiptare në brigjet e Adriatikut ku për flamur nuk do të kishte sorrën bizantine të Faik Konicës por vetëm yllin e bardhë dhe sfondin e kuq por pa gjysëmhënë të flamurit turk.

6.

Arkivi i Londrës, i Romës dhe i Vjenës është plot me dokumente që tregojnë shqetësimin që kancelaritë Perëndimore kishin me Esatin dhe shtetin që ai donte të bënte pas Luftës së Shkodrës. Siç Dushan Batakoviçi i Piro Mishës tregon, Esat Pasha ishte i shqetësuar nga kolonizimi që Austria dhe Italia donin të kryenin në Shqipëri. Qëndrimi filo-grek i ortodoksëve dhe separatist i katolikëve e bindën atë që korigjimi i kufijve me Serbinë, Malin e Zi dhe Greqinë do të ishte në të mirë të Shqipërisë. Duke parë që Fuqitë Perëndimore, ashtu siç tregon edhe konsulli britanik në Durrës Harry Lamb – donin që Shqipërinë ta kthenin në një shtet aparteidal, ku pakica e krishterë do të kontrollonte shumicën muslimane – Esati e pa Serbinë si aleatin e vetëm me të cilin mund të balanconte Fuqitë Katolike përtej detit. Përndryshe nga grupi i Haxhi Qamilit dhe Musa Qazimit të cilët besonin se Perandoria Osmane do të rivinte sërisht në Ballkan, kur nisi Lufta e Parë Botërore, Esati mori anën e Antantës kundër Fuqive Qendrore ku bënte pjesë edhe Turqia. Esati që i kishte vrarë serbët dhe luftuar për mbrojtjen e Turqisë në 1913, në 1916 i ndihmoi trupat serbe që të kalojnë nëpër Shqipëri e të mbrohen nga sulmet austriake. Tamam si Zogu, por edhe Enver Hoxha e Fatos Nano vite më vonë, ai luajti me fuqitë rajonale në mënyrë që të mbijetojë në pushtet. Duke u rreshtuar në krahun e Amerikës, Francës, Britanisë dhe Italisë, ai shpresonte që me mbarimin e Luftës do të shpërblehej nga aleanca perëndimore dhe Shqipëria do të kompensohej me toka dhe para për ndihmën e saj në luftë. Në promemorjen që Esat Pashë Toptani i drejtoi Konferencës së Paqes në Paris në 16 prill 1919 ai i kërkonte Fuqive Perëndimore që Shqipërinë ta marrin në konsideratë si palë fituese në luftë, ta kompensojnë për dëmet që iu shkaktuan dhe ta njohin si vend sovran.

Por Fuqitë e Mëdha të asaj kohe nuk donin t’ia dinin për fatet e muslimanëve në Evropë. E në anën tjetër kundër Esatit në Paris intrigonin një sërë agjenturash që kërkonin ta diskreditonin përpara Fuqive të Mëdha. Një parti ishte delegacioni i qeverisë së Durrësit të cilën e kishin themeluar italianët dhe kërkonte ta mbante Shqipërinë koloni të Italisë. Delegacionet e kolonive shqiptare të Turqisë, Rumanisë dhe Amerikës që përbëheshin nga vllehë e protestantë intrigonin kundër Esatit dhe muslimanëve shqiptarë gjithashtu. Kush ka lexuar fjala bie letrat e motrave Qiriazi që i drejtonin përfaqësive amerikane dhe britanike, Qiriazët, Konicat, Meskët, Turtullit etj i kërkonin amerikanëve e britanikëve që ta hiqnin Esatin nga Shqipëria pasi sipas tyre ai ishte një fatanik islamik.

Edhe pse Fuqitë e Mëdha e injoruan Shqipërinë në Konferencën e Paqes dhe e lanë si një protektorat italian, Esat Pasha do të bashkëpunonte me ambasadorin britanik Eden në Shqipëri në organizimin e Kongresit të Lushnjes dhe përmbysjen e qeverisë së Durrësit. Komandanët e tij Osman Mema dhe Osman Bali lejuan cubat e Ahmet Zogut të hyjnë në Tiranë dhe themelojnë qeverinë e dalë nga Lushnja. Por ndryshe nga marrëveshja që Esati kishte bërë me pjesëmarrësit në Kongresin e Lushnjes, sipas të cilit Esati duhej të shpallej president i Shqipërisë, pas hyrjes në Tiranë, masonët e toskët që morën pushtetin në vitin 1920 çuan në Paris terroristin Avni Rustemi i cili e vrau Pashën që kishte komanduar Shqipërinë që prej vitit 1912.

7.

Krijimi i Shqipërisë laike që nisi pas Kongresit të Lushnjes dhe vrasjes së Esat Pashës u shoqërua me një natë të madhe terrori në vend. Në parlamentin shqiptar të viteve 1920 ‘deputetët’ mburreshin me numrin e njerëzve që kishin vrarë, medresetë që kishin mbyllur, vakëfet që kishin konfiskuar, mënyrën sesi i ndanë ortodoksët dhe muslimanët nga Patriarkana dhe Kalifati etj. Mustafa Kruja tregon në kujtimet e tij se qeveritë që dolën pas Kongresit të Lushnjes mbollën qafirizmin dhe shkatërrimin e traditës në Shqipëri. Misioni i katolaikëve që morrën pushtetin pas vrasjes së Esat Pashës, ka qenë edhe rishkrimi i historisë. Njerëz si Aleks Buda dhe Eqerem Çabeu, Gjergj Fishta, Ernes Koliqi e Anton Harapi që u formësuan në Shqipëri dhe në akademitë e Vjenës e Romës në këto vite mbollën edhe mitet me të cilat shqiptarët u brymosën gjatë shekullit të XX. Intelektualët katolaikë të kësaj kohe i fshinë shqiptarëve historinë e tyre 500 vjeçare me Turqinë, e pjesë e kësaj fshirje ishte edhe damkosja e Esat Pashës si tradhëtar.

8.

Piro Misha, ashtu sikur shoku i tij Ben Blushi dhe Edi Rama, që e shohin veten si rilindas dhe kryqtarë kundër Islamit shqetësohen pse pas rënies së komunizmit shqiptarët kanë nisur të revizionojnë historinë dhe rigjejnë besimin e tyre Islam. Disa prej tyre, si psh. ekstremisti ortodoks Ben Blushi kënaqin veten e deklarojnë se Shqipëria nuk është më një Turqi e vogël. Por të tjerë sikur Piro Misha shqetësohen që kohët e fundit po ka “një sërë përpjekjesh që drejtpërsëdrejti apo indirekt, janë përpjekur ta rehabilitojnë (Esat Pashën).” Shokët e Piros janë bërë taborr në kohët e fundit si në Kosovë ashtu edhe në Shqipëri dhe spo lënë gur pa luajtur që të ndalojnë rishkrimin e historisë. Ndërsa disa prej tyre nënshkruajnë peticione, të tjerë sikur katolikët e faqes zemrashqiptare kërcënojnë shkruesin e këtij shkrimi, i cili është një nga revizionistët e historisë, me vrasje e dënim me vdekje. Që prej vitit 2003 Piro Misha ka shkruar kundër meje dhe muslimanëve shqiptarë sa e sa peticione, letra, shpifje, spiunllëqe në ambasada perëndimore, raporte ‘akademike’, kallëzime penale etj ku muslimanët i tregon si gogol dhe të rrezikshëm për kaurët sikur ai. Piro Misha mua më ka akuzuar si ekstremist e tradhëtar vetëm për faktin se unë jam një historian revizionist që nuk i bindem gënjeshtrave që sojsëzët si soji i Piros i shpikën shqiptarëve një shekull më parë. Arsyeja pse Piro Misha ka botuar librin ‘Qeveria Serbe dhe Esat Pashë Toptani’ të autorit Batakoviç, dhe pse e ‘damkos’ Esatin si tradhëtar ka të bëj me përpjekjet e sojit të piromishëve për të ngrirë rishkrimin e historisë dhe damkosur muslimanët si armiq të Shqipërisë.

Piro Mishën, Romeo Gurakuqin, Ben Blushin dhe kaurë të tjerë fondamenlistë sikur këta i tremb hija e Esat Pashë Toptanit e cila kërkonte që të bënte një Shqipëri sikur Turqia që bëri Ataturku. Sikur Esati të kishte krijuar një Shqipëri demokratike 100 vite më parë ku shumë ortodoksë sikur Pirua do të merrnin pasaporta për në Greqi dhe katolikë sikur Romeo Gurakuqi e Jozefina Topalli do të shkonin me dhi në Mal të Zi, Shqipëria do të ishte bërë shtet i fuqishëm sikur Turqia, apo Greqia dhe ne shqiptarët nuk do të kishim kokëçarjen që kemi sot me Pirot, Ben Blushët dhe katolikët që nuk duan rishkrimin e historisë dhe këmbëngulin në sharje e urrejtjenxitje kundër Islamit, Turqisë apo edhe Esat Pashë Toptanit. Arsyeja pse kaurët e Kosovës dhe Shqipërisë, që nga Ardian Ndreca, Agron Gjekmarkaj, Aleksandër Çipa, Albert Nikolla, Arbana Xharra, Afrim Krasniqi e renegatë sikur Ismail Kadareja, Artan Shkreli e Nastradin Aliu (Lis Bukuroca) bëjnë peticione, shajnë e ofendojnë muslimanët e Turqinë, e Piro Mishat shpifin e spiunojnë kundër muslimanëve shqiptarë që duan rishkrimin e historisë, lidhet me betejat që ndodhën në Shqipëri përpara një shekulli kur u formësuan shqiptarët dhe përrallat e tyre kombëtariste. Tamam si në vitin 1913 kur bataljonet katolike dhe ortodokse luftonin në krah të Serbisë dhe Greqisë kundër muslimanëve, apo si në 1920 kur fanatikët e krishterë nuk e pranonin dot Shqipërinë të sunduar nga muslimanët e për këtë vranë Esat Pashë Toptanin në Paris, edhe sot pas 93 vitesh nipat e terroristit Avni Rustemi kërkojnë që me pahir të ndalojnë rishkrimin e historisë nga muslimanët e shtypur shqiptarë. Kjo është arsyeja pse kauri Piro Misha e damkos si tradhëtar muslimanin Esat Pasha dhe tërbohet pse shqiptarët kanë nisur të rishkruajnë historinë. Piroja dhe kaurët e tij e dinë mirë se kush kontrollon të kaluarën kontrollon të tashmen. E për këtë arsye ai nuk do që shqiptarët ta dinë të kaluarën e tyre ashtu siç ajo ka qenë realisht dhe klith si plakë e keqe kundër mbrojtësit të Shkodrës, Esat Pashë Toptanit, e ka botuar librin e Batakoviçit i cili megjithatë Esatin nuk e tregon si tradhëtar por si një burrë të madh shteti!

Elbasani, me shpejtësi drejt kryeqytetit…

01/05/2013 Lini një koment

Shefqet DELIALLISI

 

ELBASANI, ME SHPEJTËSI DREJT KRYEQYTETIT…

Shefqet Deliallisi

Shefqet Deliallisi

Shansi i parë

Mendimi që Elbasani të ishte kryeqyteti i Shqipërisë është i hershëm, madje para shpalljes së shtetit të pavarur shqiptar.
Që në vitin 1910, Edith Durham në kujtimet e saj do të shkruante: “Elbasani ëndërron për një të ardhme të ndritur. Pozita e tij në qendër të vendit do të ishte ideale për kryeqytet”.
Pak ditë para shpalljes së pavarësisë, më 8 nëntor 1912, Ismail Qemali, në intervistën dhënë gazetës kryesore vjeneze “Neue Freie Presse”, pyetjes së gazetarit se cili do të ishte kryeqyteti i Shqipërisë, do t’i përgjigjej: “Kryeqyteti i Shqipërisë mund të ishte Elbasani për shkak të pozitës së tij qendrore, por rol të madh mund të kishte edhe Vlora… Elbasani mund të ishte Uashingtoni, ndërsa Vlora, Nju-Jorku ynë”.
Por Elbasani kryeqytet ishte dhe objektiv i Aqif Pashës. Ai kish marrë një premtim nga Ismail Qemali për caktimin e Elbasanit si kryeqytet. Kjo shprehet edhe në një letër  që Esat Pasha i dërgon Aqif Pashës, në të cilën i kërkon shkëputjen nga Qeverisa e Vlorës për t’iu bashkëngjitur qeverisë së tij. Ai i shkruan: “…Ky njeri (Ismail Qemali) mundet që juve ju kabon (merr me të mirë) dhe ju premton se Elbasani do të bëhet kryeqytet. Vëlla, nuk e ka për hall hiç njeri që ta caktojë tani kryeqytetin e Shqipërisë. Atë do ta caktojë Europa dhe do ta dijë vetëm princi që do të vijë këtu”.
Në fakt, ideja e Elbasanit kryeqytet në atë kohë ishte e përhapur, madje edhe gazeta “Përlindja e Shqypnies”, organ i Qeverisë së Përkohshme të Vlorës, më 3 nëntor 1913 shkruante se Princ Vidi për kryeqytet të shtetit të ri do të zgjidhte Elbasanin.
Ndërkohë, Aqif Pasha vazhdon të kërkojë. Në letërkëmbimin e tij të mëtejshëm me Ismail Qemalin, më 14 nëntorit 1913 ai i kërkon transferimin e Qeverisë nga Vlora në Elbasan. Dhe Ismail Qemali do t’i përgjigjej: “Transferimi i qendrës së Qeverisë së Përkohshme në Elbasan është një interes kombëtar dhe në harmoni me mejtimet e mija personale, dhe do ta pranoja këtë transferim pa nguruar, por, këtë moment kur pritet të vijë mbreti, transferimi nuk është i përshtatshëm se do të lindnin probleme për ardhjen e tij…”.
Do të ishin Fuqitë e Mëdha dhe Princ Vidi që do të përcaktonin kryeqytetin.
Zgjedhja do të ishte Durrësi, dhe jo Elbasani.
Ja ç’shkruan për këtë fakt Charles Teleford Erikson, misionari amerikan i cili në atë kohë ndodhej në Shqipëri: “Dikush pyet përse ishte zgjedhur ky qytet (Durrësi) prej Princit për principatën e tij? E vetmja arsye e mundshme që unë hamendësoj është që ai të largohej papritmas në rast nevoje, dhe për këtë Durrësi ofronte përparësi të pakrahasueshme. Në rast se ai do të rrethohej, ai e dinte se nuk kishte flotë të gatshme që ta bllokonte atë nga deti…”.
Kështu humbi shansi i parë i Elbasanit për t’u bërë kryeqytet.

Shansi i dytë…

Vite më vonë një shans i dytë lindi.
Që në vitin 1918 u mor një nismë nga Aqif Pasha dhe Ahmet Zogu për mbajtjen në Elbasan të një kuvendi kombëtar, madje u njoftuan dhe përfaqësuesit nga trojet shqiptare. Por kjo nismë u pengua nga austro-hungarezët.
Vijmë kështu në vitin 1920, në Kongresin e Lushnjës. Dihet që organizatori kryesor i mbajtjes së Kongresit ishte Aqif Pashë Elbasani. Me të drejtë lind pyetja: pse Kongresi nuk u mbajt në Elbasan, qytet i madh, për më tepër dhe me traditë? Vite më parë (1909) në këtë qytet ishte mbajtur me sukses Kongresi Kombëtar i Elbasanit për shkollat shqipe, në të cilin u mor dhe vendimi për hapjen e Shkollës Normale. Pse duhej që Kongresi të mbahej në një qytezë të vogël si Lushnja?!
Shkak ishin mosmarrëveshjet mes të parëve të Elbasanit, Aqif Pashës dhe Shefqet Vërlacit, të cilët ishin në armiqësi të ashpër mes tyre, ndonëse kishin lidhje të afërta familjare (ishin baxhanakë). Dihet që Vërlaci ishte më influenti në Elbasan. Dihet që ishte italofil. Dihet që italianët ishin kundër mbajtjes së Kongresit, madje tentuan ta ndalonin ushtarakisht atë. Prandaj duket dhe Vërlaci nuk lejoi që Kongresi të mbahej në Elbasan. Nëse Kongresi do të ishte mbajtur në Elbasan, sigurisht që kryeqyteti i Shqipërisë do të ishte Elbasani.
Në fakt, nuk është se Kongresi i Lushnjës e zgjodhi Tiranën kryeqytet. Debati për caktimin e kryeqytetit mbeti i hapur. Pretendonin disa qytete. Elbasani ishte një prej tyre.
Ja se çfarë shkruhej në vitin 1923 në një editorial të Gazetës Elbasani: “Të shofim kush nga qytetet e Shqipërisë mund t’i përmbushi konditat për kryeqytet. Korça, një nga qytetet ma të bukur të Shqipniës me kulturë, me godina të bukra e me klimë të shëndoshë, por, në një kand të Shqipniës e fare afër kufinit si të Greqisë ashtu edhe të Jugosllaviës, nuk mund të bahet kryeqytet. Gjithashtu edhe Shkodra nuk mund të bahet kryeqytet (ndonëse) sa e madhe dhe e bukur q’asht, me godina të mdha, me klimë e kulturë të shëndosh, nga shkaku se ndodhet në kandin tjetër të Shqipniës dhe afër kufinit të Jugosllavisë, veç inondasionevet (përmbytjeve) të shpeshta që ndodhin për ç’do vitë në Shkodër… Vlona e Durrsi, si qytete në buzë të detit, numërohen qytete afër kufinit të gjithë botës e gjinden në rrezik, janë qytete të vegjël (bëhet fjalë për vitin 1923) pa godina e pa ujë e me një klimë fort të dobët e malarike. Tirana, në një vend me të vërtet të bukur, mund të zgjanohet nga të mund, por, pa ujë si për të pimë ashtu edhe për pastrim e kanalizim të tepricavet e ndytsinavet.
Elbasani nga nj’anë, me gjith që sot për sot nuk ka godinat e nevojshme për t’u vendosë zyrat e duhuna (në rast nevoje, mund të plotësohen në një mot e sipër) m’anë tjetër përmbledhë gjith virtutat e nevojshme për një kryeqytet, në pikpamje topografike, morale, shoqnore, politike, strategjike, gjuhsore, shëndetsore e arhitekturore. Elbasani piksëpari gjindet në kërthizët të Shqipnisë. Në kohën e okupasionit austriak ishte “trait d’ union” (bashkimi) i Shqipniës së Veriut e të Jugës…. Populli mbrenda në qytet asht në një shkallë kulture q’ë e meriton t’jetë banorë i kryeqytetit. Popullsia e rretheve të’ tij asht shum e squët, e urtë, e shoqnueshme e patriotike, si me qenë banorë qyteti…
Elbasani në pikpamje kulturale s’asht edhe fort larg, me krahasim të Shkodrës e të Korçës, dhe ka shpresa të mdha jo vetëm t’ja mrrië, por edhe t’ja kaloj këtyneve, mbassi sot-për-sot ka 70 e sa studenta nëpër shkollat e ndryshme t’ Austrisë e të Gjermanisë. …Elbasani në pikpamje gjuhsore asht i vetmi qytet, i cili sikundër e lidhë politikisht Shqipniën e Veriut me atë të Jugës, ashtu edhe me gjuhë lidhë këto dy pjesë, në mënyrë që dialekti i Elbasanit, asht “trait d’ union i” (bashkimi) i dialektevet të Gegnisë e të Toskënisë. Për këte arsye në kohën e Turqisë më 1909, Kongresi Arsimuër u mblodhë n’ Elbasan dhe vendosi hapjen e Shkollës Normale po këtu n’ Elbasan, e cila prej asij kohe ishte Instituti ma i nalt i Rilindjes Kombëtare. Gjithashtu po për këtë arsye, Komisioni Arsimuër në kohën e okupasionit austriak, patë pranuë dialektin e Elbasanit, si për gjuhë zyrtare të Shqipniës. Nashti së voni, edhe Ministrija e Arsimit që prej vitit 1920, po këtë dialekt ka pranuë e pëdoruë gjer më sot, si për gjuhë zyrtare të shtetit.
Në pikpamje topografike, Elbasani ka nji pozitë që të shtrihet përsipër qytetit, nëpër kodrat ose në të dy buzët e Shkuminit, që me shum arsyë të quhet kryeqytet i Gegnisë dhe i Toskënisë.
Në pikpamje shëndetsore, Elbasani asht i vetmi qytet i Shqipniës që meriton për kryeqytet. Ka ujë për të pimë me shumicë, i cili rrjedhe prej nji burimit të kulluëm si argjanti, e që kryen plotsisht nevojat e një kryeqyteti të banuëm prej ma se 100 000 frymësh. Mjafton që ky ujë, i cili buron dy orë larg qytetit, t’i epet një kompanije, e cila me një sistem modern, passi t’a depozitoj, t’a sjelli në qytet me një kanal që të sigurohet mos trazimi me ujnat e shiut e tjera, dhe ashtu mund të përndahet, në ç’do shtëpië të qytetit në nji naltësië, sa t’i duhet sejcilit.
M’ anë tjetër Shkumini, si një lum me ujna të shumta, e me rrymë, ka me i shërbyë Elbasanit si kryeqytet, tue i dhanë ndriçimin me dritë elektrike, si dhe forcë motrike për fabrika e industrina të ndryshme. Ma në fund Shkumini po t’i epet një kompanije, për t’a thelluë e për t’a përmbledhë, bahet i lundrueshëm. Kështu që Elbasani si kryeqytet mund të ketë përveç vijavet të komunikasionit toksore, por, edhe një vijë për në detë, me anën e Shkuminit.
Pra, tue u marrun  parasyshë gjith këto kondita e cilsiëna që ka Elbasani, të cilat e bajnë me të vërtet të merituëshëm për kryeqytet, kujtojmë sigurisht se jo vetëm neve, por edhe përfaqsuësit e qytetevet tjera të  Shqipniës, nuk kanë me ja mohuë të drejtën për  me qenë kryeqytet i Shqipniës”.
Kështu thuhej 90 vjet më parë në Gazetën Elbasani. Artikullshkruesi, ndonëse pak euforik, është shumë vizionar. Ide që ai shpreh para 90 vjetësh, atraktive edhe sot, si ndërtimi i qytetit të Elbasanin në të dyja anët e Shkumbinit, apo shfrytëzimi i tij për energji elektrike, siç po tentohet sot.
Megjithatë, Elbasani e humbi dhe shansin e dytë për kryeqytet.

Shansi i tretë…

Duket se tani Elbasanit i ka ardhur shansi i tretë, që ndryshe nga dy të parët, po bëhet realitet. Autostrada Elbasan-Tiranë që hapet së shpejti do bëjë të mundur që distanca mes Elbasanit dhe Tiranës të përshkohet vetëm në 18 minuta!!! Praktikisht Elbasani shkrihet me Tiranën. Bëhet bashkëkryeqytet me të. 18 minuta janë fare pak. Dhe të dyja qytetet kanë çfarë vlerash t’i shtojnë njëri-tjetrit.
Nëse do të ishte sot vizionari anonim i Gazetës Elbasani të 90 viteve më parë, ndoshta do të parashikonte: “Në të ardhmen, dy emrat e dy qyteteve mund të shkrihen. Një emër i ri, TIR-EL për kryeqytetin e Shqipërisë nuk do të ishte keq”.
Qytetarë e Elbasanit kanë të drejtë ta ëndërrojnë. Mbas realizimit të ëndrrës së vjetër: autostradës Tiranë-Elbasan, çdo ëndërr i duket e mundshme, edhe Elbasani bashkëkryeqytet. Pse jo? E treta, e vërteta.

Burimi: http://www.panorama.com.al/2013/04/30/elbasani-me-shpejtesi-drejt-kryeqytetit/

Studimi grek pranon genocidin kundrejt çamëve: 50 mijë çamë u vranë e u dëbuan

28/04/2013 Lini një koment

Ardit BIDO

STUDIMI GREK PRANON GENOCIDIN KUNDREJT ÇAMËVE: 50 MIJË ÇAMË U VRANË E U DËBUAN

Ardit Bido

Ardit Bido

Studimi, i cili solli të gjithë debatin në vendin fqinj, pranonte gjenocidin grek mbi popullsinë çame, duke thënë se 77 çamë të Paramithisë janë ekzekutuar nga forcat e EDHES-it, vetëm për shkak të kombësisë së tyre.

Për më tepër, në këtë studim thuhet se “50 mijë çamë të Epirit janë dëbuar ose vrarë nga Ushtria Revolucionare Çlirimtare Greke (EDHES, forcat e djathta të Greqisë për çlirim, krahas ELAS-it, që ishte komunist, në radhët e së cilës kanë luftuar edhe rreth 200 çamë, shën. red.) gjatë periudhës së Luftës së Dytë Botërore”.

Studimi u paraqit në Universitetin Pandio të Greqisë, nga një grup profesorësh grekë të këtij universiteti, dhe është i pari që tregon për gjenocidin mbi çamët, nga një grup nëpunësish grekë. Numri i çamëve të dëbuar dhe të vrarë, që paraqitet në studimin grek, është më i madh edhe se numri që paraqet zyrtarisht Shoqata Politike Atdhetare Çamëria në historikun e saj.

Reagimi në sallë dhe mbrojtja e punës nga profesorët

Në sallën e Universitetit Pandio, të pranishmit, studentë grekë dhe pedagogë kundërshtuan studimin, duke thënë se “fashistët (duke iu referuar çamëve) atë meritonin, ndërsa Lambros Bulciotis, një prej hartuesve të studimit tha se “ky është thjesht një studim shkencor, që nuk tenton të futet në situata politike. Ne, thjesht paraqesim faktet, që ekzistojnë dhe asgjë më shumë”.

Të pranishmit filluan të bërtisnin më tej, kur studimi thoshte se “Vorio-epirotasit” bashkëpunuan me forcat naziste në Shqipërinë e Jugut dhe se tokat dhe pronat e shqiptarëve në Thesproti (Çamëri) iu dhanë mikrasiatëve (grekëve që shkuan në Greqi, nga Turqia, pas ndryshimit të popullsive mes dy vendeve, shën. red.). Gjithsesi, pedagogët nuk pranuan të ndryshonin asnjë presje në studimin e tyre. Konstandinos Ciceliqis, një ndër hartuesit tha se “nuk po flasim për çështje kombëtare por për çështje historike dhe për fakte të dokumentuara, të cilat sot po i paraqesim”.

Studimi i parë grek që pranon gjenocidin çam

Ndërkohë që ky është studimi i dytë grek, që pranon gjenocidin e çamëve. I pari është hartuar nga profesori grek i Universitetit të Jeillit (Yale) në Shtetet e Bashkuara, z. Stathis Kalivas, i cili në studimin e tij thotë ndër të tjera se “ky rast është padyshim një gjenocid. Pyetja që mbetet është nëse kemi të bëjmë me një (gjenocid) të parapërgatitur nga qendra (drejtuesit e ushtrisë), apo nëse erdhi nga veprime hakmarrjeje në nivel lokal. Mendoj se diferenca mes këtyre të dyjave është shumë e vogël. Megjithëse, EDHES-i ishte një organizatë e përqendruar ku, në ndryshim nga EAM (organizata politike e ELAS-it, shën. red.), drejtuesit qendrorë mund të kontrollonin lehtë ushtarakët lokalë, asnjë fakt nuk tregon se udhëheqësit kishin dëshirën më të vogël (apo reale) për t’i ndaluar (të kryenin gjenocidin). Rrethanat politike të shtatorit të vitit 1944 lejonin “zgjidhjen përfundimtare” të çështjes çame, dhe sipas mendimit tim, EDHES-i nuk u frenua për të përfituar nga rasti”.

Intervistë me Prof.Dr. Abdulkadir Ozcan: “Shekulli 16 ishte shekulli i kryeministrave shqiptarë”

26/04/2013 Lini një koment

INTERVISTË ME PROF.DR. ABDULKADIR OZCAN: “SHEKULLI 16 ISHTE SHEKULLI I KRYEMINISTRAVE SHQIPTARË”

Abdulkadir Ozcan

Abdulkadir Ozcan

Profesor Doktor Abdul Kadir Ozcan ka lindur ne Mullat te Turqise ne vitin 1943. Pasi mbaroi universitetin per shkencat historike ai iu fut studimeve te thelluara per Perandorine Osmane, lufterave te saj, qeverisjes, shkelqimit dhe renies se saj. Ne vitin 1980 merr titullin Doktor i Shkencave Historike. 10 vjet me vone merr titullin Profesor. Nder librat e tij me te njohur jane: “Historia e Perandorise Osmane”, “Betejat e Sulltan Fatiut”, “Saderzanet e perandorise” etj. I pelqen te lexoje historine dhe te shkruaje histori. “Ky,- sic thote ai vete,- eshte qellimi i jetes se tij. Duke u marre per nje kohe te gjate me Sadrazamet (kryeministrat) qe kane qeverisur Perandorine Osmane ai vuri re se gjate 500 vjeteve te perandorise, per 100 vjet rresht, ne kohe te ndryshme, ate nuk e kishin qeverisur turqit por shqiptaret e ardhur nga skaji me perendimor i saj. “Te pabindurit” e padishahut, cuditerisht ishin edhe njerezit me besnike te perandorise. Aktualisht, Prof. Dr. Abdul Kadir Ozcan jep mesim ne Universitetin “Arkitekt Sinani” ne Stamboll, duke punuar aktivisht edhe per institutin e historise ne Stamboll. Pas kesaj interviste ekskluzivisht per “Koha Jone”, ja ku jane, per here te pare, ne faqet e kesaj gazete, te gjithe bashke, njeri pas tjetrit, te 34 kryeministrat shqiptare qe kane udhehequr Perandorine Osmane. Ata qe kane shkelqyer dhe ata qe kane deshtuar. Ata qe kane qeverisur per nje kohe te gjate dhe ata qe kane qendruar jo me shume se dy muaj. Ata qe kane bere sakrifica per kete perandori dhe ata qe kane pare interesat e tyre. Permes peripecive te shumta, 34 kryeministrat shqiptare, per nje shekull, u bene lubrifikanti i makines se rende shteterore. Supershteti multietnik osman filloi te funksionoje fale punes se mire qe kane bere pikerisht keta 34 kryeministra arnaute. Shume prej tyre lane sarajet e ngrohta dhe hanenet e nxehta per te luftuar me zjarr e hekur armiqte e perandorise.

Intervista

Si shpjegohet qe ne Perandorine Osmane ka pasur kaq shume vezire, pashallare e kryeministra shqiptare?

-Qe ne vitet e para te themelimit te shtetit multietnik osman, duke pare se roberit e zene ne lufte nuk mjaftonin, sulltanet dhane urdher qe te merreshin me sherbim ushtarak edhe persona te huaj, muslimane e te krishtere. Shume prej tyre u perdoren jo vetem ne ushtri, por edhe ne sherbimin civil. Ata u arsimuan ne shkollat e sarajave ne Enderun dhe perfaqesonin Padishahun. Te rinjte e afte te marre nga krahinat jo turke, si Bosnja, Kroacia, Gjeorgjia, Armenia, Italia, Rusia, Serbia, Bullgaria dhe vecanerisht nga Shqiperia, pasi kalonin ne keto shkolla, pasi kryenin nje detyre ne saraje, dergoheshin me detyra jashte shtetit. Me te zotet, ngjiteshin ne administraten e larte shteterore.

Pse thoni “vecanerisht nga Shqiperi”, thjesht per diplomaci, apo pse intervistoheni nga nje gazete shqiptare?

-Absolutisht jo! Por sepse veziret, pashallaret dhe kryeministrat me origjine shqiptare zene nje vend te vecante ne perandorine osmane. Jo vetem si numer, por edhe si cilesi. Ata kane ndikuar me shume nga te gjithe, ne fatin e kesaj perandorie. Jane gjithsej 34 kryeministra shqiptare qe kane udhehequr perandorine. Si vit sherbimi jane 100 vjet. Domethene nje here ne 6 vjet, qeverine e Perandorise Osmane e kane udhehequr kryeministrat me origjine shqiptare. Midis tyre ka pasur te suksesshem, ashtu sic ka pasur edhe te deshtuar.

Kush jane konkretisht kryeministrat shqiptare qe kane ndikuar ndjeshem ne fatin e shtetit osman?

-Si te gjithe punonjesit e tjere te administrates shteterore, edhe kryeministrat shqiptare kane mbaruar ne rinine e tyre shkollen e sarajave qe ishte prane oborrit perandorak. Ne shekullin e 15-te i pari shqiptar qe u be kryeminister (1493) ka qene Koco Daut Pasha. Daut Pasha u rrit ne Saraj. Ai ka marre pjese ne luften kunder Uzum Hasanit, i cili ishte kundershtar i Sulltan Fatihut. Ne vitin 1478 mori pjese ne luften e Shkodres. Ne vitin 1493 Sulltan Bajaziti i dyte e emeroi ate kryeminister. Daut Pasha ka qendruar ne kete detyre 15 vjet pa nderprerje. Duke dale kunder shqiptareve ne vitin 1492 ai solli paqe. Faktikisht, sherbimet e tij te verteta Koco Daut Pasha i ka bere ne fushen social-kulturore. Ai ka qene mbeshtetes i shkences. Te gjithe pasurine e tij e harxhoi per bamiresi. Xhamite, medresete, shkollat fillore, cesmat si dhe nje sere godinash social-kulturore, perdoren edhe sot e kesaj dite ne lagjet e Stambollit. Ajo cfare e ben Daut Pashen te pavdekshem eshte ndertimi i mureve mbrojtese te Kostandinopojes. Daut Pasha, me shpenzimet e tij ndertoi gjithashtu edhe nje vile per Sulltan Bajazitin. Fortifikimet qe iu bene per ushtine e re ne shekullin e 19 moren emrin e Daut Pashes. Dy lagje ne Stamboll mbajne emrin e tij.

Cili ka qene shekulli ka kane dominuar kryeministrat shqiptare?

- Mendoj se ka qene shekulli i 16-te, ku 7 vezire shqiptare, ne periudha te ndryshme, u bene kryeministra te Perandorise Osmane. I pari nga keta eshte Dukagjin Hamet Pasha. Ai eshte nipi i nje familje fisnike shqiptare me mbiemrin Dukagjini. Ka marre pjese ne luften e Iranit dhe ne kthim filloi detyren si vezir Azam. Ka bere shume bamiresi dhe nga kjo familje kane dale burra shteti, si Mehmet Pasha dhe shkrimtari i shquar Taslici Jaha. Shume vite pas Dukagjinit, kryeminister u be Ajaz Pasha nga Vlora. Edhe ai ka marre pjese ne shume beteja dhe ka ndikuar ne krijimin e Sanxhakut te Delvines. Ne periudhen qe ka qene kryeminister shenoi fitoren e shquar te Prevezes. Ne kohen e tij, popullsia turke u shtri deri ne Oqeanin Indian dhe Detin Mesdhe. Nje lagje e njohur dhe nje varreze ne Stamboll vazhdojne te mbajne emrin e tij. Megjithate kryeministri me i madh me origjine shqiptare ne Perandorine Osmane Lutfi Pasha, i cili para se te vihej ne krye te qeverise mori pjese ne lufte me sulltan Sulejmanin, ne lindje e ne perendim. Ai zbuloi dhe luajti rol ne formimin e arkitekt Sinanit. Puna me e mire qe beri ne kohen qe ishte kryeminister ishte vendosja e sistemit informativ. Ne kete periudhe ai zhvilloi nje sere takimesh jashte vendit dhe nenshkroi paqe me Venedikun dhe Austrine. Ishte kryeministri i pare qe evidentoi gabiet e administrates ne kohen qe perandoria osmane kish arritur kulmin e saj. Ai punoi per te ndaluar rrushfetet dhe luftoi cdo veprim te paligjshem ne administraten shteterore, mirepo beri aq shume armiq sa ata organizuan heqjen e tij nga detyra. Lutfi Pasha luftoi per forcimin e flotes osmane. Duke u bazuar me eksperiencen e tij shumevjecare, pasi doli ne pension, shkroi libra me karkater fetar, libra per historine, si dhe libra mbi qeverisjen e shtetit osman. Me vepren “Asafname”, Lutfi Pasha ka qene numri nje ne historine osmane. Vec faltoreve e shkollave ka bere edhe nje ure ne Janine. Kete shekull, mund ta mbyllim me Kara Ahmet Pashen, i cili edhe kur ishte kryeminister (1553-1555) rrembeu shpaten dhe shkoi ne lufte ku nenshkroi paqen qe njihet me emrin: marreveshja e Amasjase. Ai ka luftuar ne Hungari e Gjeorgji. Ndertesat e bera nga arkitekt Sinani me porosi te tij, si; xhami, medrese, shkolla, cezma, jo vetem qe kane emrin e tij, por disa prej tuyre jane funksionale edhe sot e kesaj dite.

Po me tej?

_ Me tej kemi Koxha Sinan Pashen. Ky eshte kryeminister qe ka ardhur ne kete post 5 here, por me periudha te shkurtera. Ai bashkoi dy pjeset e ndara te Jemenit. Nxori nga kriza Tunizine dhe rregulloi financat e saj. Donte te lidhte Detin e Zi me Detin Marmara. Mirepo kundershtaret e tij nuk e lane ta mbaronte me sukses kete projekt. Koxha Sinan Pasha ishte shume i pasur. Vila qe i beri dhurate Muratit te dyte ish nje nga vilat me te bukura te Stambolit. Ne vendin qe ndodhet perkujtimorja e tij ne Stamboll ka cesem, shatervan, dhe lule. Ne Jemen, Meke, Selanik, Prishtine ka xhami e banjo te bera nga ai vete.

Po ne shekullin e 17-te, d.m.th, ne vitet 1600, a kemi kryeministra shqiptare qe kane drejtuar qeverine e Perandorise Osmane?

- I pari, eshte Mustafa Pasha i Zi. Ai ka lindur ne Vlore. Eshte rritur si jenicer, ka punuar si oficer marine dhe ka marre pjese ne shume luftera. Ai ka luajtur rolin kryesor ne marrjen e Bagdatit. Kufijte e sotem midis Turqise dhe Iranit jane pikerisht ashtu sic i ka lene ai. Mustafa Pasha ka meriten e madhe se ka mbajtur nen kontroll cmimet ne te gjithe perandorine. Ai i holli themelet e qytezes Ylldizel. Ai e shpuri ujin nga Arafati ne Meke. Ai u lidhi pension te varferve, per te mos folur per xhamite, shkollat, cezmat, e vepra te tjera qe jane ndertuar ne kohen qe ai ishte kryeminister. Ka qene i drejte, i ndershem, armik i ryshfeteve, teper nevrik. Ka mbajtur nen kontroll buxhetin e shtetit, ka bere vleresimin e parase dhe ka parandaluar cdo revolte qe mund te vinte nga populli per shkak te taksave. Ai i ka dhene rrogat e ushtareve dhe te nepunesve gjithmone ne kohen e caktuar. Me emrin e tij jane shkruar shume libra dhe meqe njihej si mjeshter i hedhjes se shigjetes permendet me emrin kamankes (shigjetari).

Kush vjen pas Mustafa Pashes se Zi?

Ahmet Pasha nga Tarhumi. Ka lindur ne Mat te Shqiperise. Kur u emerua kryeminister, ne vitin 1652, ai njihej si nje nga financieret me te zote te perandorise. Gjeja me e rendesishme qe behej ishte percaktimi i te ardhurave dhe harxhimeve te shtetit dhe krijimi i nje buxheti rezerve. Ai ishte i drejte, i ndershem, korrekt. Keto cilesi amortizuan sulmet kur ai shkurtoi gjithe shpenzimet e teperta te sarajeve. Lista e tij e te ardhurave dhe e shpenzimeve njihet me emrin “Lista e Tarhumit”.

Po Qyprylynjte e Beratit qe qeverisin 3 breza rresht?

-Per ta ju shkruat geresisht numrin e kaluar te gazetes. Une po shtoj vetem disa detaje per ta. Per shembull, kryetari i familjes Ahmet Pasha, kur erdhi ne saraje ponoi si kuzhinier. Ai neutralizoi kryengritjen e spahinjve ne vitin 1657 dhe eliminoi gjithe grabitesit te dilnin ne rruget e Stambollit, vari Patrikun e trete te Partenios, shpetoi boskadenin nga pushtimi venedik. Sipas amanetit qe la, djali i tij u be kryeminister. Ky lloj zbatimi ishte i pari ne historine osmane. Babai nuk kish gabuar. I biri Fazell Ahmet Pasha eshte nje nga personalitetet me te medhenj te shtetit osman. Duke qene se e mori pushtetin nga babai, problemet e brendshme ishin zgjidhur. Pervec betejave te shumta qe beri jashte Turqise, Fazell Pasha permendet per marrjen e Ukraines. Ai beri qe edhe Liteinshteinji te pranonte pushtimin nga Turqia. Vdiq ne moshen 41-vjecare duke qendruar 15 vjet resht kryeminister. Ai ka qene jo vetem komandant i zoti, por edhe politikan i mire. Djali i vogel i Qypryly Ahmet Pashes ishte Mustafa Pasha. Mustafa Pasha u be kryeminister ne vitin 1689. Ai hoqi nje sere taksash per te lehtesuar varferine e njerezve te thjeshte. Ai ra deshmor ne luften e dyte te Hungarise. Hysen Pasha, djali i xhaxhait d.m.th vellait te Mehmet Pashes, u be kryeminister ne vitin 1697. Ai vendosi disipline brenda perandorise dhe hartoi rregulloren per administraten civile dhe ushtarake. Ne vitin 1702 dha doreheqjen dhe po kete vit nderroi jete. Ka krijuar institucionin e historianeve zyrtare te shtetit osman. Qypryly Numan Pasha eshte djali i Mustafa Pashes. Para se te behej kryeminister ne vitin 1710 ka qene vezir ne Kube. Ai duhej te siguronte kthimin e mbretit te Zvicres, i cili ishte strehuar ne Stamboll. Mirepo, meqe ky operacion deshtoi, Numan Pasha u arrestua. Vdiq ne vitin 1719 si prefekt i Giritit.

Kush kane qene kryeministrat e fundit me origjine shqiptare ne Perandorine Osmane?

-Haxhi Halili, Ivaz Mehmeti, Ivazde Halili e Mustafa Naili. Ne 15 vjetet e pare te shekullit te 20 kemi pasur 3 vezire te medhenj. Kryeministri i fundit i Abdul Hamitit te dyte ka qene Ferit PAsha nga Vlora, i cili qendroi ne kete detyre nga viti 1903 deri ne vitin 1908. Shume kohe me vone ka qene Hamet Izet Pasha nga Manastiri, kurse ne vitin 1923 kur merr fund edhe Perandoria Osmane, kryeminister ka qene Demet Ferit Pasha. Sa here qe behej armepushim Ferit PAsha zgjidhej kryeminister. Ai e ka mbajtur kete post 5 here. Anglezet e kane fajesuar Ferit Pashen si mbrojtes te perandorise dhe armik te lufterave nacionale.

Kryeministrat shqiptare

1493-1923

Koco Daut Pasha

Dukagjin Hamet Pasha

Ajaz Pasha

Lutfi Pasha

Kara Ahmet PAsha

Koxha Sinan Pasha

Kara Mustafa Pasha

Ahmet Pashe Tarhuni

Qypryly Ahmet Pasha

Qypryly Fazell Pasha

Qypryly Mustafa Pasha

Qypryly Hysen Pasha

Qypryly Numan Pasha

Haxhi Halil Pasha

Izav Memet Pasha

Ivazdi Halil Pasha

Ferit Pasha

Hamet Izet Pasha

Nga: K. J.

Burimi: Revista “Studime Orientale”, Prishtinë.

/Orientalizmi Shqiptar/

Përkthimet në gjuhën latine të kryeveprave shkencore arabe në shekullin XII

25/04/2013 Lini një koment

PËRKTHIMET NË GJUHËN LATINE TË KRYEVEPRAVE SHKENCORE ARABE NË SHEKULLIN XII

latin-books

Përkthimet në gjuhën latine të shekullit XII u nxitën nga kërkimet e mëdha për mësimin e të rejave nga ana e studiuesve evropianë në Evropën e krishterë atë kohë. Kërkimet e tyre i çuan ata në zonat e Evropës Jugore, sidomos në Spanjë dhe Siçilinë qendrore, e cila nuk kishte shumë që kishte hyrë nën sundimin e krishterë, pas ripushtimit të tyre në fund të shekullit XI. Këto hapësira kanë qenë nën rregullin mysliman për një kohë të konsiderueshme dhe ende ekzistonte një popullsi e konsiderueshme arabishtfolëse, mbi të cilët do të mbështetnin kërkimet e tyre.

Kombinimi i njohurive myslimane të akumuluara, një numër i konsiderueshëm i dijetarëve arabisht-folës dhe sunduesit e rinj të krishterë i bënë këto zona intelektualisht tërheqëse, si dhe të depërtueshme kulturalisht dhe politikisht për skolaristët latinë. Një histori tipike është ajo e Gerardit të Kremones ( c. 1114-1187), i cili thuhet se ka bërë rrugë për në Toledo edhe pas ripushtimit të saj nga të krishterët në 1085, sepse ai arriti të njohë çdo pjesë të filozofisë sipas studimit latin, por për shkak të dashurisë së tij për Almagest-in, të cilën ai nuk e gjeti në radhët e latinëve, shkoi në Toledo, ku pa një bollëk librash në gjuhën arabe në lidhje me çdo subjekt, ndërsa varfëria që kishte përjetuar në mesin e latinëve në lidhje me këto subjekte, bëri që nga dëshira për të përkthyer, ai të mësonte gjuhën arabe.

Ndryshe nga interesi i treguar gjatë Rilindjes për literaturën dhe historinë e antikitetit klasik, përkthyesit e shekullit XII kërkonin të reja shkencore, filozofike dhe në një masë më të vogël, tekste fetare. Shqetësimi i fundit u reflektua në një interes të rinovuar me përkthimet e etërve të kishës greke në latinisht, një shqetësim me përkthimin e mësimeve çifute nga hebraishtja dhe një interesim për Kuranin dhe tekstet e tjera fetare islame. Përveç kësaj edhe ca nga letërsia arabe u përkthye në gjuhën latine. Përkthyesit në Itali Pak para shpërthimit të përkthimeve në shekullin XII, Konstandin afrikani, një i krishterë nga Kartagjena, që kishte studiuar mjekësi në Egjipt dhe në fund u bë murg në manastirin e Monte Cassino në Itali, përktheu punimet mjekësore nga arabishtja.

Përkthimet e Konstandinit përfshinin enciklopedinë mjekësore të Ali ibn Abas al-Mexhusit, libri i plotë i artit të mjekësisë (Liber pantegni), antike të Hipokratit dhe Galenit, përshtatur nga mjekët arabë, dhe Isagoge ad Tegni Galeni nga Hunejn ibn Ishak (Johannitius) dhe nipi i tij Hubajsh ibn Hasan. Veprat e tjera mjekësore që ai përktheu përfshijnë edhe Liber febribus të Isak Israeli ben Solomon, Liber de dietis universalibus et particularibus dhe Liber de urinis; veprën mbi psikologjinë të Ishak ibn Imran el-Makale fil-Malihukiya si De melancolia; veprat e Ibn el-Xhezer De Gradibus, Viaticum, Liber de stomacho, De elephantiasi, De coitu dhe De oblivione. Siçilia ka qenë pjesë e Perandorisë Bizantine deri në 878, ishte nën kontrollin mysliman në vitet 878-1060 dhe u vu nën kontrollin Norman mes viteve 1060 dhe 1090. Si pasojë Mbretëria Normane e Siçilisë mbante një burokraci që fliste tri gjuhë, duke e bërë atë një vend ideal për përkthime. Siçilia ruajti marrëdhënie edhe me Lindjen greke, e cila lejonte shkëmbimin e ideve dhe të dorëshkrime. Edhe pse në përgjithësi siçilianët përkthyen direkt nga greqishtja, kur tekstet greke nuk ishin në dispozicion, ata i përkthenin nga arabishtja.

Admirali Eugene nga Siçilia, përktheu veprën Optika të Ptolemeut në latinisht, duke u bazuar në njohuritë e tij në tri gjuhë. Përkthimet e Pistoja përfshinin veprat e Galenit dhe Hunejn ibn Ishak. Gerard de Sabloneta përktheu Kanuni i mjekësi i Avicenës dhe Al Mansor të Raziut. Fibonaçi prezantoi sistemin e parë të plotë numëror evropian nga burime indo-arabe në Liber Abaci e tij. Vepra Aphorismi nga Misavejh (Mesue) u përkthye nga një përkthyes anonim në Itali në fund të shekullit XI ose në fillim të shekullit XII. James e Venedikut, i cili ndoshta kaloi disa vite në Konstandinopojë, përktheu Analytics posterior Aristotelit nga greqishtja në latinisht, në mesin e shekullit të 12-të, [15] duke e bërë kështu korpusit të plotë aristoteliane logjike, Organon, në dispozicion në latinisht për herë të parë. Në Padovën e shekullit XIII, Bonacosa përktheu punimet mjekësore të Averroes, Kitab Kulliyyat si Colliget, ndërsa Xhohni nga Kapua përktheu Kitab el-Tajsir të Ibn Zuhr (Avenzoar) si Theisir.

Në Sicilin e shekullit të XIII, Ferexh ben Salem përktheu ‘el-Havi të Rhazes si Continens si Tacuinum sanitatis me autor Ibn Butlan. Gjithashtu në Italinë e shekullit XIII, Simoni nga Gjenova dhe Abraham Tortuensis përkthyen ‘Al-Tasrif të Abulcasis si Liber servitoris, Alcoati Congregatio sive Liber de oculis, dhe Liber de simplicibus medicinis nga një pseudo-Serapion. Përkthyesit në kufirin spanjoll Të paktën që në fund të shekullit X, dijetarët evropianë udhëtuan për në Spanjë për të studiuar. Më i njohuri ndër ta ishte Gerberti prej Aurillac (më vonë Papa Silvester II), i cili studioi matematikë në rajonin rreth Barcelonës. Përkthimet, megjithatë, nuk kanë filluar në Spanjë deri në vitin 1085, kur Toledo u rimuar nga të krishterët.

Përkthyesit në fillim në Spanjë u përqendruan kryesisht në veprat shkencore, sidomos matematikë dhe astronomi, duke përfshirë Kuranin dhe tekste të tjera islamike në një fushë të dytë interesi. Koleksionet spanjolle përfshinin më shumë vepra shkencore të shkruara në arabisht, prandaj përkthyesit kanë punuar pothuajse ekskluzivisht nga arabishtja, dhe jo nga tekstet greke, shpeshherë në bashkëpunim me një folës vendas së gjuhës arabe.

Një nga projektet më të rëndësishme të përkthimit u sponsorizua nga Peter I Nderuari, abati i Cluny. Në 1142 ai u bëri thirrje Robertit të Kettonit dhe Hermanit nga Carinthia, Piterit të Poitiers dhe një myslimani të njohur vetëm si “Muhamedi” për të prodhuar përkthimin e parë latin të Kuranit (Lex Mahumet pseudoprophete). Përkthimet janë prodhuar në të gjithë Spanjën dhe Provence. Plato nga Tivoli punoi në Katalonia, Herman nga Carinthia në Spanjën veriore dhe gjithë Pyrenees në Languedoc, Hugh nga Santalla në Aragon, Roberti nga Ketton në Navarre dhe Roberti nga Chester në Segovia.

Qendra më e rëndësishme e përkthimit ishte biblioteka e madhe e Katedrales së Toledos. Plato nga Tivoli përktheu në latinisht punimet astronomike dhe trigonometrike të Batanit, De Motu stellarum, Liber embadorum të Abraham bar Hiyya, Spherica të Teodosit nga Bithynia dhe Matja e një rrethi nga Arkimedi. Përkthimet e Robertit nga Chester në latinisht përfshijnë Algebra dhe tabelave astronomike (gjithashtu përmbajnë tabelat trigonometrike) të Havarizmit. Përkthimet e Abrahamit nga Tortosa përfshijnë De Simplicibus të Ibn Sarabi (Serapion Junior) dhe al-Tasrif të Abulcasis si Liber Servitoris. Përveç literaturës filozofike dhe shkencore, shkrimtari hebre Petrus Alphonsi përktheu një koleksion me 33 tregime nga letërsia arabe në latinisht. Disa nga tregimet që ai mori, ishin nga Panchatantra dhe Netët Arabe, të tilla si historia e “Sinbad Detarit”. Shkolla e përkthyesve në Toledo Me një popullsi të madhe të të krishterëve që flisnin arabisht (Mozarabs) Toledo kishte qenë një qendër e rëndësishme e arsimimit që në fund të shekullit X, kur dijetarët evropianë udhëtonin për në Spanjë për të studiuar fusha që nuk ishin në dispozicion në pjesën tjetër të Evropës .

Ndër përkthyesit e parë në Toledo, ishte Avendauth (që disa e kanë identifikuar me Ibrahimin ibn Daud), i cili përktheu enciklopedinë e Avicenës, Kitab al-Shifa (Libri i Shërimit), në bashkëpunim me Domingo Gundisalvo, Archdeacon prej Cuellar. Megjithatë, përpjekjet për përkthimin e duhur nuk ishin të organizuara deri në momentin që Toledo u rimor nga forcat e krishtera, në 1085. Raymond nga Toledo, filloi përpjekjet e para në bibliotekën e Katedrales së Toledos, ku udhëhoqi një ekip përkthyesish që ishin mozarabë të Toledos, dijetarë çifutë, mësues medreseje dhe murgj nga urdhri i Cluny. Ata punuan në përkthimin e shumë veprave nga arabishtja në gjuhën kastiliane, nga gjuha kastiliane në latinisht apo direkt nga arabishtja në latinisht apo greqisht, duke vënë gjithashtu në dispozicion tekste të rëndësishme të filozofëve nga arabishtja dhe hebraishtja, të cilat kryepeshkopi i konsideronte të rëndësishme për të kuptuar Aristotelin. Si rezultat i aktiviteteve të tyre, katedralja u bë një qendër përkthimesh e njohur si Escuela de Traductores de Toledo (Shkolla e Përkthyesve në Toledo), e cila ishte në një shkallë që nuk kishte të krahasuar në historinë e kulturës perëndimore. Përkthyesi më i frytshëm i Toledos në atë kohë ishte Gerardi i Kremones, që përktheu 87 libra. Në fund të shekullit XII dhe fillim të shekullit XIII, Marku nga Toledo përktheu Kuranin dhe vepra të ndryshme mjekësore. Ai gjithashtu, përktheu punimin mjekësor të Hunejn ibn Ishak Liber isagogarum.

Nën sundimin e mbretit Alfonso X i Kastiles, rëndësia e Toledos si një qendër përkthimi u rrit edhe më shumë. Duke insistuar që prodhimi i përkthimit duhej të ishte “llanos de entender” (“Lehtë për tu kuptuar”), ata arritën të krijonin një audiencë shumë më të gjerë, si në Spanjë, ashtu edhe në vendet e tjera evropiane, aq sa shumë studiues nga vende si Italia, Gjermania, Anglia apo Hollanda, të cilët kishin shkuar në Toledo për të përkthyer tekste mjekësore, fetare, klasike dhe filozofike, morën me vete njohuritë e fituara në vendet e tyre. Të tjerët përzgjidheshin dhe punësoheshin me paga shumë të larta nga mbreti në shumë vende të Spanjës, si Sevilje, Kordova apo vende të huaja si Gascony apo Paris. Michael Skot (c. 1175-1232) përktheu në 1217 veprat e Betrugit (Alpetragius), të famshmën Mbi mocionet e qiejve, dhe komentet me ndikim të Averroes në lidhje me veprat shkencore të Aristotelit.

Plumbat e Sarajevës dhe pranvera arabo-amerikane

21/04/2013 Lini një koment

Kreshnik OSMANI

PLUMBAT E SARAJEVËS DHE PRANVERA ARABO-AMERIKANE

Kreshnik Osmani

Kreshnik Osmani

Me shumë interes dhe shqetësim dëgjova lajmin e atyre “pak” plumbave që vërshuan mbi muret e ambasadës amerikane në Sarajevë dhe prej tytës së një arme ballkanike me motive lindore u përpoqa të vjel lajme, prognoza e analiza psiko-sociale që dilnin të mbështjella plot afsh bashkë me tymin e së njëjtës tytë. Teksa i hedh një vështrim të ftohtë lajmit – për të qenë sa më realist – konstatoj me keqardhje se kjo histori është diçka më e thellë sesa çmenduria e pakontrolluar e një individi të dëshpëruar apo ekstremist. Rrufeshëm transportova vetveten për në Tiranë mbi “trenin” e ngarkuar rrëmujshëm me mendimet e mia të fundjavës dhe në përpjekje për të sistemuar të njëjtën rrëmujë u ula të hedh disa rreshta në kartë.

Nuk kam dëshirë ta mohoj se i shoqëruar prej imagjinatës time jo tërësisht të shfrenuar “u hodha në sulm” nëpërmjet perceptimit tim modest dhe tentova të fantazoj tekstin e kabllogrameve të rradhës prej selive diplomatike të Washingtonit në Ballkan, duke ua raportuar realitetin e gadishullit gjysmë aleat eprorëve të tyre në Departamentin e Shtetit. Pikërisht ato kabllograme që mendova se do të na i lexojë Assange i Wikileaks nuk e di se kur.
Në fakt, është e vështirë të jesh shumë i saktë kur të mungojnë një tufë e madhe me informacione që kanë lidhje me rastin në fjalë, aq më tepër kur ngjarja flitet të ketë lidhje me një grup të quajtur celulë ekstremiste e Jashareviçit në Beograd. Të them të drejtën, pas leximit me kujdes të rrethanave, kohës dhe vendit të ngjarjes, nuk munda të mos ndërtoj analogji gjeopolitike ndërmjet dy realiteteve gjeografikisht jo aq të afërt. I pari, që ka të bëjë me zhvillimet dhe revolucionet demokratike arabe dhe i dyti me mënyrën sesi zhvillohen ngjarjet në këtë copëz Europe që quhet Ballkan. Pa dashur të ndalem në secilin prej realiteteve ndër shtetet ballkanike të banuara prej një pjese të konsiderueshme të muslimanëve, për të mos u zgjatur, po i referohem realitetit shqiptar. Kjo për arsye se pjesa më e madhe e rrethanave në të cilat kanë rrugëtuar zhvillimet politike dhe kulturore ndër shtetet e Ballkanit është gati e ngjashme. Arsyeja tjetër është shqetësimi i lindur me atë që mund të ndodhë në vendin tim në të ardhmen.
Pas rënies së kampit komunist të Lindjes, në Ballkan vërshuan një numër i madh njerëzish që vinin për të ringjallur e për të ndihmuar rimëkëmbjen e religjionit të ndaluar prej diktaturës ateiste. Pjesa më e madhe e tyre mbërrinin në Shqipëri me entuziazmin e triumfit mbi rusët në Afganistan dhe të furnizuar me një sasi të madhe parash dhe literature libërthash, lëviznin të qetë rrugëve europiane të Shqipërisë e të Ballkanit duke përdorur imunitetin amerikano-arab me të cilin ishin furnizuar për t’ia kundërvënë sovjetikëve.  Imuniteti i tyre mbërrinte deri aty sa fare pa trokitur mund të hynin me shapka tek zyrat e pushtetarëve më të lartë të Shqipërisë, por jo vetëm, për t’i ofruar projekte bamirësie, ujësjellësash, kurbanesh, kursesh rrobaqepësie dhe gjuhësh të huaja dhe ndonjëherë edhe ushqim, brekë e kanatiere për Gardën e uritur e të paveshur që ruante shtetin, sigurinë e shtetit tim.
Për afro një dekadë, ata arritën të ndërtojnë një sistem të çuditshëm të mendimit religjioz, i cili gjeopolitikisht ashtu ishte i kurdisur për të tjera llogari gjeografike, sociale e kulturore, u ngulit thellë tek shtresat kryesisht të varfëra të shoqërive muslimane postkomuniste në Ballkan. Vinte kjo në një kohë kur në Shqipëri kishin mësyer, gjithashtu, një pafundësi shoqatash humanitare të krishtera, gjë e cila jepte shkas të argumentonin grindën dhe pasionin e tyre tek eprorët e vet në vendet e origjinës.
Kjo periudhë zgjati deri në ngjarjet e 11 Shtatorit 2001 kur filloi operacioni “fshesa”.  Sigurisht që nxjerrja prej Shqipërisë brenda natës e të gjithë “problematikëve” – ashtu siç kishin dhënë udhëzimet e tyre edhe shërbimet inteligjente aleate – nuk kishte asnjë mundësi të çrrënjoste me të njëjtin ritëm atë frymë dhe mendim që u trashëgua pas një dekade “pune” intensive prej një pjese shumë të rëndësishme të të njëjtëve.  Aleatëve tashmë u kishte “plasur” në dorë një minë që nuk ishte projektuar për tek rajoni i rëndësishëm ku stacionoheshin të tjera interesa të rëndësishme të tyre dhe menjëherë menduan për masat që duheshin marrë.
Duke e shpërngulur çështjen në drejtim të vendeve të mëdha islame me qëllim qartësimin e situatës ndërkombëtare asokohe, pak pas sulmeve të 11 Shtatorit në New York kur administrata e presidentit Bush e shpalli luftën e saj kundër atij që e quajti “terrorizëm ndërkombëtar” në Irak e Afganistan, në Turqi doli në skenë AK Parti e themeluar dhe e drejtuar prej një grupi të moderuar muslimanësh me në krye kryeministrin aktual të Turqisë Rexhep Taip Erdogan dhe mikun e tij të ngushtë presidentin aktual të Turqisë Abdullah Gyl, të cilët sollën në skenën politike botërore një përceptim modern të Islamit që ishte në gjendje të bashkëjetojë politikisht dhe kulturalisht me Perëndimin, veçanërisht me Amerikën që kishte dhe vazhdon të ketë interesa të mëdha në rajon. Ashtu ndodhi dhe prej asaj dite AK Parti vazhdon të jetë fuqishëm në pushtet, duke regjistruar në CV-në e arritjeve të saj një boom ekonomik, politik, kulturor dhe strategjik të padëshmuar më parë. Fuqia e atyre që u cilësuan si islamikë të moderuar turq, arriti majat dhe fitoret sa vinin e i rrisnin përmasat e tyre. Erdogan arriti që krahas votave të muslimanëve praktikantë të marrë edhe votat e pub-eve, minifundeve, bikini-ve dhe whisky-t, sikurse surprizoi në Izmir në zgjedhjet e fundit, në njërin prej bastioneve që kurrë më parë nuk kishte mundur ta depërtojë bindshëm.  Amerikanët e kënaqur prej kësaj performance të qeverisë Erdogan të nxitur edhe prej pragmatizmit politik për të cilin shquhen (edhe kur e duan edhe kur nuk e duan dikë), filluan të mendojnë për një tjetër skemë gjeopolitike që do të shtrihej përtej Turqisë. Të habitur deri në mahnitje prej skicave gjeopolitike të gjeneratorit të mendimit të politikës së jashtme turke Ahmet Davutoglu (ministri i jashtëm aktual i Turqisë), perëndimorët filluan të mendojnë për mundësitë e përhapjes së kësaj fryme edhe në Lindjen e Mesme, por edhe tek ato vende ku kishte sunduar për shekuj me radhë Perandoria Osmane. Perëndimi filloi të mendojë se të merret vetëm më Turqinë do të ishte më e lehtë për ta se të merren me secilin shtet musliman më vete.
Ashtu ndodhi. Depot e parave të Katarit, mbështetja amerikane dhe zgjuarsia e diplomacisë turke filluan të ndërveprojnë dukshëm të shoqëruara edhe me “tregimin e dhëmbëve” ndaj Izraelit që kishte bërë gallatë për shumë dekada specifikisht me çështjen palestineze dhe përgjithësisht me liderët arabë. Diktatorët arabë e mbanin Perëndimin nën trysninë e frikës së islamikëve duke u treguar atyre se rrëzimi i tyre prej pushtetit do të sillte islamikët në pushtet, se Izraeli do të gjendej në rrezik dhe se Perëndimi do të humbiste interesat e veta atje. Vendimi u mor pasi strategjia e disa dekadave kishte rezultuar nul dhe hordhitë filluan të bien një nga një. Siç është në dijeninë e të gjithëve, bota arabe u përfshi nga revolucionet e popujve për të çmontuar diktaturat gjysmëshekullore që u kishin zënë frymën, të ndihmuar e të mbështetur pa asnjë rezervë nga vetë perëndimorët që i kishin mbajtur në pushtet karikaturat qeverisëse. Aleatët më të mëdhenj të amerikanëve dhe europianëve për një kohë të gjatë në krye të listës të së cilëve ishin Ben Ali dhe Mubarak përfunduan tek plehërat e historisë, e pas tyre koloneli fantazist Muamar Kadafi.
Obama, Sarkozi e Merkel filluan të mendojnë ndryshe. Hartimi i strategjive duhet të ndryshonte pasi kukullat e tyre nuk kontrollonin më asgjë. Amerika e rraskapitur prej Irakut e Afganistanit nuk kishte më fuqi të hapte të tjera fronte lufte për të shtypur terrorizmin e trumpetuar prej putave arabë që sundonin popujt e tyre me hekur dhe gjak. Ishte gabim i madh që demokratizimi i botës arabe të ndërtohej i bazuar në njërën prej dy alternativave që nuk kishin të tretë: e para diktatorët arabëdhe e dyta rreziku i islamikëve ekstremistë. Shenjat e para filluan të dalin në sipërfaqe. Mundësia e parë serioze që iu dha popullit të Tunizisë për të zgjedhur pas rënies së diktatorit Ben Ali, ishte fitorja e thellë dhe e paparashikuar e partisë me rrënjë muslimane Al-Nahda e drejtuar nga një burrë plak, i urtë e i mençur i quajtur Rashid al Ghannushi. Personalisht kam drekuar e darkuar në disa kryeqytete me burrin e urtë që fshihej në Londër prej Ben Alisë dhe dëshmoj se ishte vërtetë një njeri i madh që e donte të gjithë njerëzimin. Nuk i urrente ata që nuk mendonin si ai. Nuk i poshtëronte me terma vulgarë të gjithë ata që kishin një fe tjetër tek e cila besonin. Por edhe shumë krenar për identitetin e vet kombëtar, kulturor e religjioz. Për çudi të të gjithëve, urimet për fitoren e Ghannushit erdhën të parat prej znj.Katherine Ashton, kryetare e Komisionit për Politikat e Jashtme në Bashkimin Europian, e më pas do të vinin të tjerët me radhë. Ghannushi duke e kuptuar që gjendej nën lupën dhe vështrimin e gjithë dynjasë, shpejtoi të japë deklaratat e para të qetësimit të komunitetit ndërkombëtar, duke u shprehur se qeveria e tij do të ishte e hapur për bashkëpunim me Perëndimin, do të mbrojë me rigorozitet të drejtat e gruas dhe nuk do të ndërhyjë tek çështjet që kanë të bëjnë me liberalizmin, turizmin, alkoolin dhe të tjera aspekteve të lidhura me to, pasi i konsideron ato si zgjedhje personale të jetesës së njerëzve. Ai tha se liria është e vetmja mënyrë që njerëzit të dëgjojnë e të kuptojnë njëri-tjetrin. E thënë më shqip, la të kuptohet se do të jetë një Erdogan i ri i Tunizisë. A është fitorja e Al Nahda-s në Tunizi një tregues paraprak edhe për fitoren e të njëjtës frymë në Egjipt apo jo, kur atje të zhvillohen zgjedhjet e para post Mubarak së shpejti?! Kjo është një histori e gjatë tek e cila nuk e shoh me vend të ndalem, pasi argumentimi mund të më marrë shumë kohë.
Arsyeja përse e bëra prezente në shkrim këtë kronologji të ngjarjeve në nivel ndërkombëtar, ka të bëjë me një pikëpyetje shumë të madhe që lind në mendjen time e që normalisht duhet të jetë prezente edhe tek të tjerë lexues të imtësive ndërkombëtare dhe rrethanave në të cilat ndodhin ngjarjet këtu dhe atje. Ekziston një frymë fanatizmi përgjithësisht në Ballkan dhe veçanërisht në Shqipëri, kryesisht tek muslimanë praktikantë (por jo vetëm) që qarkullon me të njëjtin intensitet, vrull dhe fanatizëm që qarkullonte në botën islame përpara 20-30 vjetësh. Një rekrutim gati ilegal i varfërisë, i naivitetit, i analfabetizmit kulturor nga njerëz që përveç ndonjë dëshmie “bouno per Albania” nuk kanë asnjë background a asset kulturor për të rënë në sy dhe asnjë pikëpamje të qartë akademike për harmoninë ndërmjet kulturës dhe religjionit, artit dhe fesë, gjeopolitikës dhe shpirtërores. Ndërkohë që bota arabe po çlirohet nga instrumentalizimi i injorancës dhe shumë difekteve të tjera të islamizmës së diktuar prej shërbimeve sekrete të vendeve përkatëse dhe po i shkelmon përfundimisht ato, vërejmë në Ballkan sulm alla Bin Laden kundër selisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Pyetjet lindin të gjitha njëra pas tjetrës. Si është e mundur që në Kajro, Tuniz, Tripoli, Bengazi të ngrihet flamuri i NATO-s dhe në Ballkan të sulmohet selia e kokës së saj?! Pa e lejuar veten aspak të emocionohet pyes sërish: Cila është ajo dorë që ushqen ballkanikisht ekstremizmin? A mos vallë kemi të bëjmë edhe këtu me regjime që për të fituar mbështetjen e Perëndimit sajojnë dhe ushqejnëunderground talebanizmin kulturor, kurdizmin fetar dhe che-guevarizmin religjioz që shfaqet here pas here i ngarkuar me reminishenca të rrezikshme të cilat lançohen në mënyrë të papërgjegjshme edhe prej vetë pushtetarëve?! Si është e mundur që përveç trajtimit me shumë interes të çështjeve të Palestinës, Irakut e Afganistanit, nuk kam parë deri më sot asnjë marshim të shoqatave muslimane ku të derdhur si në bajrame rrugëve të kryeqytetit të ngrenë flamujt e Mitrovicës, Preshevës, Bujanovcit e Çamërisë?!
Nëse të gjithë këtë do ta konsideronim një frymë jo koshiente që në mënyrë të pavullnetshme shkon natyrshëm me linjat e shërbimeve dashakeqe në rajon, a na duhet të pranojmë vallë se ato qenkërkan thellësisht të integruar dhe ndikues në çdo qelizë politike, kulturore dhe religjioze të Ballkanit?! Apo do ta konsiderojmë diplomatikisht rast të izoluar atë që ndodhi në Sarajevë, ndërkohë që në internet dhe në mes të qyteteve tona qarkullojnë ballkanikisht një arsenal i pafund me video, deklarata, citate, libërtha dhe forume duke shpërndarë thirrje që hapur përcjellin një urrejtje me përmasa të frikshme sipas modelit bask të ETA-s?! Aq më tepër, në një kohë kur kjo e fundit deklaroi shpërbërjen e saj!!!
Përfundimisht, mund të them me bindje të plotë se Ballkani dhe veçanërisht shqiptarët e kanë përuruar të bindur pranverën e tyre me NATO-n ditën kur gjenerali amerikan Klark i shtypi butonat e raketave të NATO-s për të ndihmuar lirinë e merituar të shqiptarëve në Kosovë, pa pyetur se kujt religjioni i përkasin shqiptarët, por sigurisht, edhe duke iu referuar interesave të tyre në rajon.
Së dyti, Ballkani ka sot në tryezën e tij politike të punës, njërën prej tri zgjidhjeve që mesa duket kanë imponuar vetveten në mënyrë të hapur dhe që kanë edhe bekimin e vetë perëndimorëve: ose të shkojnë në Washington nëpërmjet Ankarasë, ose nëpërmjet Brukselit, ose nëpërmjet harmonizimit të dy formulave gjeopolitike brenda një të vetmeje konsensuale. Dhe në të treja rastet duhet patur shumë kujdes, pasi instrumentalizimi pasionant i dëshirave të diktuara prej kulturës apo religjionit dhe përdorja e tyre kundër njëri-tjetrit brenda anëtarëve të kombit, mund të nxisë konflikte dhe përplasje fare të panevojshme, madje shumë të rrezikshme për kohezionin kombëtar dhe të ardhmen europiane të vendit.
Së treti, e vetmja mënyrë për të demontuar plumbat e mbetur depove të Ballkanit, qofshin ato të Sarajevës, Prishtinës, apo Tiranës a gjetiut, është hartimi i një strategjie të qartë dhe gjithëpërfshirëse të sigurisë rajonale, brenda së cilës plotësohen kushtet dhe gjendet klima për mbijetesën harmonike të një përceptimi të ri ballkanik, brenda kornizave të respektit ndaj diverses religjioze, europianizmit kulturor, nacionalizmit të moderuar realist, si dhe përpilimi i një orientimi konsensual gjeopolitik të maturuar, që mund të garantojë mbijetesën me dinjitet të identitetit kombëtar dhe kulturor, të diktuar këto “dhunshëm” prej ritmeve të globalizmit dhe prej shpejtësisë me të cilën lëvizin interesat ekonomike, politike dhe gjeostrategjike.
Nuk ka dyshim se makineria antishqiptare ballkanike do ta instrumentalizojë, politikisht, fetarisht dhe kulturalisht ngjarjen e Sarajevës tek selitë diplomatike perëndimore për t’iu kundërvënë edhe projektit të natyrshëm për bashkim kombëtar të shqiptarëve, duke e cilësuar rrezikun shqiptar dhe boshnjak si dy anë të së njëjtës monedhë.
Nisur nga gjithçka përmenda më sipër, ka ardhur dita që të kuptojmë se shqiptarët kanë ç’të marrin e ç’të japin prej Lindjes e Perëndimit dhe se pozicioni i tyre strategjik në rajon dhe trashëgimia tejet e larmishme historike, duhet të vihet në shërbim të interesave shqiptare dhe të një mirëqenieje mbarëkombëtare të shtrirë barazisht për të gjithë anëtarët e Kombit, si e vetmja mënyrë për t’i hapur rrugën mirëkuptimit të brendshëm, bashkëjetesës në harmoni ndërmjet diverses dhe ndërveprimit paqësor të trashëgimisë pozitive të bartur prej Lindjes dhe Perëndimit, të orientuara bashkarisht brenda një mase kulturore ku përzihen në harmoni të plotë koloriti i secilës prej tyre dhe së bashku të nisen për të rrezatuar strategjikisht një produkt ballkanik unikal në nivel botëror, për nga forma dhe përmbajtja, e të ekspozohen vitrinave të historisë moderne të familjes së përbashkët europiane, pjesë të së cilës natyrshëm jemi.

Fermani i njohur i Sulltan Sulejman Kanunit

20/04/2013 Lini një koment

Prof. Dr. Mustafa ARMAGA

 

FERMANI I NJOHUR I SULLTAN SULEJMAN KANUNIT

Kanun Sulltan SulejmaniSulltan Sulejman Kanuni e mbron veten dhe thotë: “Unë jam ky”. Apo ” Unë nuk jam ai njeri që paraqitet në serial”.

Jemi dëshmitarë të asaj që diskutohet kohët e fundit rreth Sulltan Sulejman Kanunit, po, këto diskutime janë vetëm epshore. Nuk skruajnë skenare të saktë, nuk mund të bëjnë kërkime të vërteta. Me këtë veprim tregojnë injorancën e tyre, sillen e mbeshtillen rreth raporteve intime, për t’u kapur rreth çështjes së haremit. E kanë futur Sulltan Sulejmanin në një kallëp që nuk mund të njihet fare. As që shqetesohen se femijët e njohin këtë, sikur ai nuk paska pasur asnjë qëllim e as punë përveq grave dhe epshit. Ata nuk mund ta kenë këtë shqetësim, kurse ne po… Ejani e të bëjmë diqka më tjetër sot, të shohim nga vetë letra origjinale e Sulejmanit se kush ishte ai vërtet. Thënë ndryshe, seriali që përshkruan këtë periudhë, nuk ka të bëjë me realitetin.

Sulltan Sulejman Kanuni

Ka lindur në qytetin Trabzon të Turqisë më 27 prill 1495. Ishte i biri i Javuz Sulltan Selimit. U shkollua në Stamboll. Kur i vdiq i ati, kaloi në krye të Shtetit Osman, më 30 shtator 1520 kur ishte në moshën 25 vjeç. Me një sukses të madh qeverisi Shtetin Osman dhe ndërroi jetë derisa ndiqte rrethimin e Zigetvarit, më 7 shtator 1566, në moshën 71 vjeç. Ndryshe njihet si “Kanuni”, jo pse ky ka vendosur ndonjë ligj a kanun të ri, por sepse ligjet i zbatonte me një përpikëri të madhe. Periudha kur ai ishte në krye të Shtetit Osman, ishte një kohë kur shteti ishte më i pasuri nder të gjitha kohërat. Thënë ndryshe, ky padishah kaq i madh ishte njëkohesisht edhe bujar dhe i devotshëm në zbatimin e fesë islame.

Bali Beu

Gazi Bali Beu ishte nga komandantët. Ai i përkiste familjes së njohur Malkoç. Kishte lindur me 1495, pra ishte moshatar i Sulltan Sylejmanit. Ishte si udhëheqës bejlerbe ne Bosnje dhe Rumeli. Kishte bashkëshorte të bijën e Sulltan Bejazitit II, Ajnishah Sulltanin.
Njihet edhe si Koxha Bali Pasha. Me 1521 kishte marre pjese ne çlirimin e Beogradit, sa ishte ende i ri. Më vonë, më 30 gusht 1521, pas çlirimit të Beogradit, ishte caktuar si përgjegjës për mbrojtjen dhe kontrollimin e kështjellave.
Ka bërë shumë vepra me vlera të posaçme: medrese, shkolla, xhami e shumë e shumë gjera të tjera në shërbim të popullit. Më 1543 ishte caktuar përgjegjës i Budinit (Budapest). Pas shumë sukseseve që kishte korrur, përmes një shkrese, Sulltan Sylejmanit i kishte paraqitur një kërkesë. Si përgjigje të asaj kërkese, Sulltan Sylejmani i kishte shkruar këtë letër me këto këshilla të arta. Ndërroi jetë në vitin 1458. Këtë letër, në botën e shkencës së pari e ka paraqitur Yusuf Këllëç, që e kishte botuar në vitin 1989.
Më pas, letrën e ka paraqitur në një simpozium mbajtur nga CII-PO (Ankara, 1994). Një kopje të kësaj e kishte Toms Uluçay, i biri i Qagtay Uluçay-t; mendonim që origjinali gjendej në Depon e Budimit. Në veprën “Telhisu’l-Bejan” të Hezzarfen Husejn Efendiut, gjendet edhe një letër tjetër, për nga kuptimi e ngjashme, që çuditërisht i ishte shkruar nga Muradi I Evrenos Beut. Metoda i takon shekullit të 16. Kjo do të thotë qe Padishahët Osmanë u dërgonin bejlerëve nga një tekst që lexohej – “paralajmërim”. Kjo gjë nuk tregon se kjo letër nuk i përket Sylejmanit, po tregon se ne jemi para një forme që kishte përdorur ai”.
Kur të lexohet ajo, do të shihet se si Sulltan Sylejmani i kishte dhënë një rëndësi të madhe filozofisë shtetërore, moralit të punës, kuptimit të administrimit, reales dhe drejtësisë, dhe mbi të gjitha, se si ai paraqet pikën kryesore që kishte arritur saktësia e Islamit. Për shembull, në një ekspeditë, Bali Beu kishte çliruar disa kala dhe nuk kishte lejuar që ushtarët të shijonin prenë e luftës. Për këtë gjë Sulltan Sylejmani i kishte tërhequr vërejtjen menjëherë duke i thënë: “Praktikoje atë që kërkon Islami, unë nuk dua të hyjë në depon time asnjë grosh pa të drejtë”.
Sulltan Sylejman Kanuni e mbron veten dhe thotë: ‘Unë jam ky’. Apo ” Unë nuk jam ai njëri që paraqitet në serial”. Kjo letër, kaq e rëndësishme, është punuar nga ne, dhe ja, po e paraqesim:

Teksti i Fermanit për Bali Beun

Falënderimet qofshin për Allahun, ne morëm 18 kala dhe 30.000 rrëshqitëse i keni dërguar ne Tersane-i Amire. Keni dhënë lajmin se keni hequr kokat e 60 mijë qafirëve. Ji fatbardhë dhe qofsh faqebardhë në dynja e Ahiret, të qoftë hallall buka. Por, si shpërblim për këto shërbime, keni kërkuar një post. O Gazi Bali Bej, posti nuk jepet për shkak të nderit. Nëse ti na zë për të madhe këtë shërbim dhe këtë mirësi, ne të kemi bërë tri mirësi para kësaj, dhe po i themi: E para: Të kemi quajtur “Emir – udhëheqës i besimtareve”;
E dyta: Si shpërblim i të arriturave, të kemi dërguar “Hil’at-i Fahire” (Një pallto që u vishej padishahëve si lloj shpërblimi për diçka);
E treta: Të kemi dhënë brigadën e plotë për të arritur fitime e çlirime sikurse ajo e Pejgamberit s.a.w.s.. Ne të kemi shpërblyer me këto tri gjëra dhe të kemi ngritur. Nuk ka begati më të madhe se këto. E tani ti, do të falënderosh këto të mira dhe falënderimin e çon në vend.
Dhe, ta dinë mire këtë gjë: Zotëria i ngjan një peshoje me dy shkallë. Njëra prej tyre është Xheneti-parajsa, e tjetra është Xhehenemi-ferri. Shërbimi prej një ore me drejtësi në këtë bote kalimtare, është më i vlefshëm sesa ibadeti nafile prej 70 vjetësh. Na mundësoftë që Krijuesi ynë i Madhërishëm, të na ringjallë me të drejtët atë ditë. E të mos e nxirrni nga kujtesa atë ditë përfundimtare. Të jeni në një shqetësim se ashtu sikur zjarri i djeg drutë e thata, të mos i djegë edhe ajo ditë veprat tona. Nëse ne nënçmohemi dhe zhvlerësohemi në ditën e llogarisë për shkak të padrejtësive në ato vende ku fjala jonë dhe urdhri ynë ka ndikim për ministrinë e mbrojtjes dhe bejllëkun, do të kapemi për ty e ti atë ditë nuk do të shpëtosh aq lehtë nga dora ime. Jini shumë të kujdesshëm, mos u mburrni për arritjet tuaja dhe të mos thoni unë çlirova me shpatë një vend, me forcën time.
Shteti – vendi, është së pari dhe i përket Krijuesit Bujar, e më pastaj i është gostitur halifes – udhëheqësit të muslimanëve. Te gjitha punët t’i dini se janë nga Allahu.
Dhe kam dëgjuar që: Pasurinë dhe prenë e kështjellave që keni çliruar, e keni ndarë për bejtu’lmal (arkën shtetërore) dhe atë nuk ua keni ndarë ushtareve. Një të pestën e saj ndajeni për arkën shtetërore, kurse pjesën tjetër shpërndajuni ushtarëve islamë. Sepse ajo pre-pasuri lufte është e ushtarëve të Islamit. Të moshuarit nga ushtarët t’i konsiderosh si prindër, me të mëdhenjtë se ti konsideroji vëllezër dhe ata më të vegjël – si fëmijët e tu. Qëndro i denjë ndaj prindit dhe gostite atë, kujdesu për vëllezërit e tu dhe respektoji, ndërsa fëmijët ledhatoji e mëshiroji. Të mos u shkaktosh vështirësi ushtarëve të Islamit, të mos e mbash larg tyre pasurinë dhe begatinë që e ke në pronë, t’ua shpërndash atyre. E nëse nuk të mjafton pasuria për ushtarët dhe ke vështirësi, informoje anën tanë. Me ndihmën e Allahut të Lartësuar, unë nuk jam i ngratë të mos i dërgoj një mije-dy mijë qese pasuri.
Dhe të mos i obligosh klasën punëtore fshatare me ndonjë tarifë tatimesh, që nuk mundë ta përballojnë. Duhet të qëndrosh larg kësaj gjëje, në mënyrë që atëherë, kur kjo klasë jona të jetë e qetë në këtë drejtim dhe kur klasa punëtorë fshatare jomuslimane ta vërejë këtë, – të anojnë nga ne dhe të bëhen fqinjë tanë. Të hulumtosh dhe të shikosh në ato vende, kasaba, e qytete, nëse ka ndonjë të varfër musliman nga Ymeti Muhammed, dhe është i nevojshëm për sadaka-lëmoshë, t’u japësh (atyre) ushqime nga arka shtetërore. Ngase të varfrit janë robërit e pranuar të Allahut të Madhëruar, kurse depoja dhe arka shtetërore (bejtu’l-mal) është e drejtë e robërve të Allahut.
Dhe, nëse nga ajo zonë ka anëtarë me prejardhje nga fëmijët e Pejgamberit tonë të dashur, t’i caktosh nga një flori në ditë çdonjërit nga depoja dhe pasuria shtetërore, kështu që ata të mos i lini kurrsesi në vështirësi. Kryeavokatin dhe gjykatësin, njëherësh margaritari i begative dhe shprehjes Mevlana Mustafanë (Allahu ia shtoftë begatinë e tij), e kemi caktuar dhe dërguar si gjykatës tek ushtria jonë. Mos bën ndonjë kusur dhe mos shprehni ndonjë të metë në pritjen dhe përshëndetjen e tij të paskajshme, kur të arrijë atje. Veproni sipas hadithi sherifit, duke mos treguar paaftësi ndaj tij, sa kohë që thuhet: “Dijetarët janë trashëgimtarët e Pejgambereve”. Mos gabo t’ia besosh gjendjen e mëhershme të dikujt, nëse dëshiron ta futësh në një shërbim. Ka plot nga njerëzit që duken se janë futur në rrugët e devotshmërisë dhe largimit nga dëshirat, kjo, ngaqë nuk u ka rënë në dorë ndonjë mundësi. Por, kur u krijohet ndonjë rast, ata tejkalojnë Faraonin dhe Nemrudin. Të tillët mos i merr në shërbim pa i parë përvojat e tyre në punë herë pas here. Atë merre në punë, nëse gjendja e tij më përpara është e njëjtë me gjendjen e mëvonshme.
Dhe ka prej disave që ditën e kalojnë me agjërim, kurse natën me namaz, por ata janë të tillë qe anojnë dhe e lakmojnë shumë dynjanë. Të ikni dhe largohuni shumë prej njerëzish të tillë. E as ti mos e lidh shpirtin për një gjë që është kalimtare. Kishe vendosur t’i lësh vakëf disa fshatra dhe vende. Betohem në Allahun e Lartësuar që, nëse do, lëri vakëf të gjitha vilajetet që ke çliruar, dhe kjo për mua është e pranuar. Dhe, nëse zbehin hatrin e fëmijëve dhe gjirit tënd familjar padishahët që vijnë pas meje, atëherë mallkimi i Allahut, melaikeve dhe i gjithë besimtareve i kaploftë ata. Por, edhe do të dëshmoj dhe do t’i akuzoj ata edhe në Ditën e mahsherit – ringjalljes.
Tani: O Gazi Bali Bej! Edhe ti je një kalorës, ke një shpatë të mprehur, të njeh dhe kupton mirë trimëritë dhe bashkëpunimit. Dhe kudo që të ecësh, ecja jote të jetë prej kalorësi, e shpata e mprehur, që dëshira dhe gjëja për të cilën anon, të jetë e hapur, që Allahu i Vërtetë të të ndihmojë në punët e dobishme të Fesë Islame, të jetë përkrahësi yt dhe mbrojtësi ynë në çdo hap. Amin, për hak te Sejjidu’l-murselinit – Zotërisë tonë Muhamed Mustafasë.

Përktheu nga gjuha turke: Mr. Zymer Ramadani
Burimi i tekstit: http://www.zaman.com.tr

Perla nga Çamëria

19/04/2013 Lini një koment

PERLA NGA ÇAMËRIA

ÇamëriaSelman Sheme sjell në një libër monumentet natyrore dhe kulturore të Çamërisë

Mbi Pargë ka rënë mbrëmja. Dritat e shtëpive në lagjen e kalasë reflektohen mbi Jon. Dikur në rrugët e këtij qyteti ecte e menduar Dora d\‘Istria, ndërsa Kol Idromeno nuk i hoqi asnjëherë nga telajot ndjesitë që i jepte ky qytet. Prof. as. dr Selman Sheme ka zgjedhur momentet më të ndjera të këtij qyteti për t\‘i sjellë në një nga botimet më të plota me imazhe nga Çamëria, “Monumente natyrore dhe kulturore të Çamërisë”. Botim i “Ideart”, vetëm në një shfletim ky libër na fton të udhëtojmë në perlat e Çamërisë, të ndalemi jo vetëm në shkëlqimin e Pargës, por edhe në Arta, Janinë, Arpica, Margëlleçi, në teatrin antik të Dodonës, në luginën e lumit Gliqi, në çezmën e njohur në afërsi të xhamisë së Paramithisë apo në plazhin e gjatë të Karavastarit.

Prof. as. dr. Sheme ka udhëtuar kudo në këto zona, për të sjellë me gjuhën e fotos dëshmitë e ekzistencës së një natyre të mrekullueshme. Nëse historia dhe politika i kanë lënë një ndjesi jo të mirë banorëve të këtyre hapësirave, duke i shkëputur nga gjysma tjetër e tyre, natyra duket se ka kompensuar gjithçka, duke dhënë gjithë dashurinë e saj për ta mbushur këtë vend. Një foto mund ta bëjë më të plotë përfytyrimin që na shfaqet nëpërmjet fjalive. Dhe Sheme, një i pasionuar pas historisë dhe njohës i mirë i saj, e di se këto imazhe do të grishin jo vetëm dëshirën për t\‘i vizituar këto vende, por dëshpërimin tek ata njerëz, pjesë e kësaj toke, që prej vitesh nuk janë më pjesë e saj, por dhe do të japin një histori më të plotë të Çamërisë, aq të diskutuar mes politikës të Greqisë dhe Shqipërisë, të Çamërisë, që duket aq e bukur nëpërmjet këtyre imazheve. Prof. as. dr. Selman Sheme vjen në këtë botim jo vetëm si një historian me një hulumtim të saktë të historisë së kësaj hapësire, por edhe si një personazh që ka dashur të japë diçka tjetër përtej fjalëve nëpërmjet fotove, duke treguar atë pafundësi monumentesh natyrore dhe kulturore që mbart kjo zonë.

“Bregdeti i Çamërisë dallohet për larminë e resurseve turistike, të cilat janë unikale në të gjithë Mesdheun. Ajo është një rajon kodrinor-malor. Megjithatë, të pakta janë zonat ku lartësitë i kalojnë 1000 m nga niveli i detit. Në pjesën lindore, në formën e një harku me drejtim veriperëndim-juglindje, shtrihet sistemi malor i Pindeve, i cili përbëhet nga disa vargmale në formë kubeje, që ndahen prej disa luginash gjatësore tektonike të përbëra nga flishi…” – shkruan ai. Informacionet mbi këtë zonë janë të pafundme. Aq sa të duket sikur po depërton në çdo cep të asaj që jemi mësuar ta quajmë me emrin Çamëri. Ai tregon për lumenjtë kryesorë të Çamërisë, të cilët janë: Kalama, Arta, Lluri, Akreroni dhe Pavlla. “Lumenjtë e rajonit të Çamërisë karakterizohen nga lëkundje të theksuara sezonale të nivelit dhe nga një regjim i paqëndrueshëm”, shkruan Sheme. Sipas tij, ka mbi një shekull që krahina e pastër etnike shqiptare e Çamërisë i është nënshtruar një procesi të egër asimilimi dhe helenizimi. Ky proces u intensifikua pas vitit 1913 me pushtimin e Çamërisë, kur filloi një trysni e pandërprerë e shtetit dhe forcave të ndryshme ultranacionaliste greke për shkombëtarizimin e kësaj krahine shqiptare dhe helenizimin e saj. Për Prof. as. dr. Selman Shemen, strategjia e helenizimit është realizuar në disa etapa, duke zbatuar tri rrugë: “Së pari, spostimin etnik nëpërmjet një gjenocidi të egër ndaj popullsisë shqiptare të besimit mysliman. Për këtë qëllim u përdorën të gjitha mënyrat si: grabitja e tokës, përjashtimi i popullsisë nga pjesëmarrja në administratat shtetërore, ndalimi i dhunshëm i arsimit në gjuhën amtare, torturat e rënda, burgimet, dëbimi me dhunë e deri në masakra të përgjakshme.

Së dyti, ndryshimi i strukturës etnike të popullsisë nëpërmjet kolonizimit të krahinës me imigrantë grekë dhe vlleh të ardhur nga pjesë të ndryshme të Greqisë dhe nga Azia e vogël. Së treti, asimilimi i popullsisë shqiptare të besimit ortodoks nëpërmjet dhunimit të identitetit të saj kombëtar, ndalimit të përdorimit të gjuhës shqipe dhe mësimit të saj në shkollë etj.”, shkruan prof. as. dr. Selman Sheme.

Sipas tij, “kjo strategji dhe praktikë shkombëtarizimi është mbështetur dhe mbështetet edhe në kohën tonë nga konceptet “shkencore” të disa studiuesve grekë, që pretendojnë se “të gjitha fiset që jetonin në Epirin e Lashtë i takonin etnisë greke” dhe se “deri në lumin Shkumbin kishin qenë tokat e Epirit që ishin banuar nga grekët”.

Vështrimi historik i prof. as. dr. Selman Shemes është tepër i qartë. Po përtej këtij vështrimi ajo që të bën të ndalesh te ky botim janë edhe peizazhet e larmishme që vijnë nëpërmjet fotove. Ato janë një mënyrë për të depërtuar më thellë në gjithçka të rrëfyer nga historia. Kjo krahinë është një zonë e pasur dhe për vlerat e trashëgimisë kulturore. Çezma në afërsi të xhamisë së Paramithisë ruan arkitekturën e së shkuarës, po ashtu edhe kështjella e Paramithisë dhe shtëpitë e rrënuara në fshatin Vrahana në rrethin e Gumenicës, tregojnë ekzistencën e dikurshme në këtë hapësirë.

Prof. as. dr. Selman Sheme ka bërë një udhëtim plot dashuri në hapësirën aq të njohur me emrin Çamëri, një udhëtim që tashmë i shndërruar në këtë libër vjen si një dëshmi e vërtetë e një historie që ende nuk ka përfunduar…

Suli

Veçoritë gjuhësore, zakonet dhe traditat folklorike popullore të kësaj zone janë të njëjtat me popullsinë tjetër të Çamërisë. Viset malore të Sulit kanë pasur një kanun të tyren, “Kanunin e Papa Zhulit”. Në veri të Çamërisë, në krahinën e Labërisë, vepronte kanuni tjetër, që populli e quante “Shartet e Idriz Sullit”. Gojëdhëna thotë se këtu vepronte kanuni i Papa Zhulit, pasi Idriz Sullio nga Zhulati nderoi katër norma kryesore prej tij dhe, si rrjedhim, ndërroi edhe disa norma të tjera që rridhnin prej tyre. Po të analizosh normat e së drejtës zakonore, veçanërisht në fushën e së drejtës së familjes, trashëgimisë etj., vërehet se në përgjithësi janë të njëjta si në Çamëri, ashtu edhe në Labëri.

Paramithia

Paramithia është një qytet i themeluar në mesjetën paraturke, në një pozicion gjeografik qendror të hapësirave të populluara nga shqiptarët e krahinës së Çamërisë. Nga normanët thirrej Castelnovo (Kështjella e Re), ndërsa nga venedikasit Ajdonat, me emrin e kishës së Shën Donatit. Kjo qendër urbane ka qenë qyteti më i madh dhe qendër administrative në Çamëri deri në 1910-ën, ku si qendër administrative u bë Reshadija (Gumenica e sotme).

Burimi: http://www.gazeta-shqip.com/kulture/073023cc757e5c2d75181448c1540ecb.html

Intervistë me Dr. Feti Mehdiu: “25 vjet pas përkthimit të parë të plotë të Kur’anit në gjuhën shqipe” (1985-2010)

18/04/2013 Lini një koment

INTERVISTË ME DR. FETI MEHDIU*

“25 VJET PAS PËRKTHIMIT TË PARË TË PLOTË TË KUR’ANIT NË GJUHËN SHQIPE”**

(1985-2010)

Kurani dhe hija e tij shqip - Feti Mehdiu

Tema: Jeta e bashkëbiseduesit, veprimtaria politike e shkencore etj.

25 vjetori i përkthimit të Kur’anit,

Si nisi përkthimi?,

Orientalistika shqiptare sot etj.

Jeta dhe vepra e Dr. Feti Mehdiut

Feti L. Mehdiu u lind më 20 janar 1944 në fshatin Zajaz të Kërçovës. Aty kreu katër klasë të shkollës fillore, kurse tetëvjeçaren dhe medresenë e ulët i kreu në Prishtinë, në vitin 1962. Vazhdoi medresenë e mesme Alauddin dhe kreu maturën në vitin 1967. Studimet i ka kryer në Fakultetin e Filologjisë, në Beograd, Degën e Filologjisë Orientale, në vitin 1971, ku merr titullin profesor i filologjisë orientale (për gjuhën arabe dhe gjuhën turke). Këtu ka vazhduar edhe studimet pasuniversitare – dega e gjuhësisë dhe në vitin 1977 mbrojti punimin e magjistraturës me temën: Srpskohrvatski prevodi Kur’ana (Përkthimet e Kur’anit në gjuhën serbo-kroate), kurse doktoratën e ka mbrojtur në Fakultetin e Filologjisë në Prishtinë, në vitin 1990, me temën: Përkthimet e letërsisë arabe në gjuhën shqipe, 1922-1982. Në vitin shkolor 1975-76 ka specializuar gjuhën arabe në Universitetin e Kairos në Egjipt.

Punën e filloi në Institutin e Historisë, më 1 mars 1973, në Prishtinë, kurse nga tetori i vitit 1974 punon në Degën e Orientalistikës – Fakulteti i Filologjisë, në Prishtinë, si asistent, ligjërues, docent, profesor inordinar dhe tani profesor ordinar për gjuhën arabe, fonetikë-morfologji. Në fillim të vitit 1995 ka mbajtur ligjërata të gjuhës arabe në Universitetin e Tetovës, kurse në vitin 2002-2004 ka ligjëruar lëndën Orientalistika dhe orientalistët, në Fakultetin e Shkencave islame në Shkup.

Ka marrë pjesë në më shumë se tridhjetë simpoziume shkencore brenda dhe jashtë vendit si në: Prishtinë, Sarajevë, Zagreb, Shkup, Tetovë, Tiranë, Stamboll, Amman, Teheran, Lahorë, Ankara etj.

Ka botuar si vijon:

Poezi arabe, 1983, Shkup, Shtëpia Botuese “Flaka”,

S. Frashëri, Vepra 7, 1984, Prishtinë, Shtëpia Botuese “Rilindja”,

Kur’an-i, 1985, Prishtinë, B.I.K. (Bashkësia Islame e Kosovës),

Kur’ani, mrekullia më e përsosur, Shkup, B.I.M. (Bashkësia Islame e Maqedonisë),

Flasim arabisht, 1987, Prishtinë, Enti i TMM të Kosovës,

Rexhep Vokë Tetova, MENDIME, 1991, Tetovë, KBI,

Gjuhë arabe: fonetikë – morfologji, 1991, Prishtinë, Enti i TMM të Kosovës,

Salih Gjuka, Shkrolaria e shqypes, 1991, Prishtinë, BIK,

Jasin-i me 20 sure të tjera shqip, 1992, Prishtinë,

Kur’ani kryevepër, 1992, Prishtinë,

Hafiz Ali Korça, MEVLUDI, 1992, Prishtinë,

Nga tematika e Kur’anit, 1993, Shkup, Logos-A,

Sahihu-l-Buhari në gjuhën shqipe, libri 3, 1994, Prishtinë,

Sahihu-l-Buhari në gjuhën shqipe, libri 4, 1995, Prishtinë,

Nga Kërçova për Kërçovën, 1995, Kërçovë,

Përkthimet e Kur’anit në gjuhën shqipe, 1996, Shkup, Logos-A,

Xhuz’i 30 (Amme), 1997, Prishtinë,

Nedimu-l-Xhisr, Besimi në All-llahun në dritën e Kur’anit, 1997, Prishtinë,

Kur’ani dhe hija e tij shqip, 1999, Shkup-Stamboll, Logos-A – IHH,

Sahihu-l-Buhari në gjuhën shqipe, libri 6, 2000, Prishtinë,

Kur’ani mrekullia më e përsosur, 2001, (bot. i dytë), Prishtinë,

Hafiz Ali Korça, Bolshevizmi është shkatërrim i njerëzimit, 2001, Prishtinë,

Hyrje në filologjinë orientale, 2004, Prishtinë, SHORK,

Për letërsinë arabe, 2005, Prishtinë, SHORK,

Maturantët e parë të medresesë Alauddin, Prishtinë, 2007,

Sulejman Mashoviç, Pikëpamje islame, Prishtinë, 2007,

Sahihu-l-Buhari në gjuhën shqipe, libri 9, Prishtinë, 2008,

Përkthimet e letërsisë arabe në gjuhën shqipe, Prishtinë, 2008,

Kërçovarët për Kërçovën, Shkup, 2009.

Anëtar: 1964 – Organizata ilegale LRBSH; 1969 – anëtar i redaksisë “El-Emel”, Beograd; anëtar i grupit letrar “Përpjekja” në Beograd; anëtar i Kuvendit Suprem të B.I. të Jugosllavisë, Sarajevë; anëtar i K.B.I., Prishtinë; anëtar i redaksisë “Dituria Islame”, Prishtinë; anëtar i redaksisë “Bashkimi Paqësor” (redaktor i rubrikës islame), Prishtinë; anëtar i redaksisë “Filologji”, Fakulteti i Filologjisë, Prishtinë; anëtar i redaksisë “Përmbledhje punimesh të F.Sh.I., Shkup; anëtar i Akademisë Arabe të Shkencave, Damask; anëtar i Shoqatës për Hulumtime të Kur’anit dhe Hadithit, Kairo; anëtar i Kryesisë së shoqatës kulturore-humanitare “Urtësia”, Prishtinë.

Sekretar: i Shoqatës së studentëve “Përpjekja”, Beograd, 1970-1971; sekretar i Degës së Orientalistikës, Prishtinë; zëvendës-dekan i Fakultetit të Filologjisë, 1997-99, Prishtinë.

Kryetar: i shoqatës së nxënësve të Medresesë “Alauddin” 1965-67; Këshilli nismëtar për ndihma pranë B.I.K., 1990-91; kryetar i Degës së Orientalistikës; kryetar i Shoqatës së Orientalistëve të Kosovës.

Pyetjet

Ju vendosët të shkolloheni në medrese. Shkuat që të bëheni hoxhë, apo për shkak të traditës tuaj fetare familjare?

Për të shkuar në medrese, vendimtare ishte vullneti për dije, veçanërisht për dije islame, e cila në atë kohë shikohej me nënçmim nga sistemi dhe një pjesë e shoqërisë. Kjo atmosferë mua më nxiste edhe më shumë që t’i përkushtohem kësaj fushe. Jo me qëllim që të shërbej në profesionin e imamit, por në shërbim të mbarë opinionit, do të thotë që dëshiroja të bëhem më tepër sesa një hoxhë, si thoni ju, përkatësisht më shumë se një imam i një xhamie. Dhe kjo dëshirë më është plotësuar. Edhe tradita fetare në familje luante rolin e vet, edhe pse para brezit të dhjetë nuk e kemi të qartë përkatësinë fetare.

Përse vendosët të studioni Orientalistikën në Beograd? Çfarë mund të na thoni për atë kohë?

Kryerja e medresesë siguronte kualifikimin vetëm për hoxhë, që sipas konceptit tonë, do të thotë imam i një xhemati. Pasi unë dëshiroja më shumë se aq në këtë fushë, atëherë duhet të thelloja studimet në gjuhë arabe. E vetmja mundësi ishte Orientalistika, sepse për shkak të moshës nuk mund të dilja jashtë shtetit pa e kryer shërbimin ushtarak, dhe nuk mund të merrja pasaportë. Dega e Orientalistikës ishte edhe në Sarajevë, por atje nuk njihej medreseja si shkollë e mesme dhe nuk kisha mundësi të regjistrohesha. Në Beograd nuk e kishim këtë pengesë dhe unë këtu i fillova studimet e gjuhës arabe, pastaj u zgjerova edhe për gjuhën turke, saqë në vitin 1971 u diplomova në filologjinë orientale, që do të thotë kualifikim i barabartë për gjuhën arabe dhe gjuhën turke me letërsitë e tyre, si edhe për letërsi perse.

Orientalistika në Beograd ka një traditë shumë të gjatë, ka filluar nga viti 1926 dhe ajo përvojë ka qenë e dobishme për studentët e kësaj fushe. U regjistruam shumë kolegë që kishim kryer medresenë në Prishtinë, por mbeta i vetëm pasi  kolegët e mi, më të rinj, mundën të merrnin pasaportat dhe shkuan në Bagdad, Irak.

Kushtet për të studiuar në Beograd kanë qenë shumë të mira, kur kemi parasysh se në çfarë kushtesh e kishim kryer maturën. Orientalistika kishte bibliotekën e vet me literaturë profesionale, por ne mund të shfrytëzonim edhe bibliotekat e tjera: bibliotekën e qytetit, bibliotekën Svetozar Markoviç, bibliotekën popullore, madje edhe bibliotekën e Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve.

Këtë vit mbushen plot 25 vjet nga përkthimi i parë komplet i Kur’anit në gjuhën shqipe. Kur e filluat konkretisht përkthimin e Kur’anit në gjuhën tonë dhe a ishit i vetëdijshëm për peshën e rëndë që merrnit mbi vete? Të përkthesh një libër siç është Kur’ani është një privilegj i madh, por edhe një përgjegjësi e madhe?

Përkthimin e Kur’anit të Madhërishëm, praktikisht e kam filluar në vitin 1977, pasi mbrojta temën e magjistraturës, e cila si objekt studimi kishte përkthimet e Kur’anit në gjuhën serbo-kroate. Në vitin 1981 botova përkthimin e sures Shu’ara, në revistën Edukata Islame, në Prishtinë, kurse në vitin 1983 dhe 1984 edhe disa sure të tjera në revistën Glasnik VIS, në Sarajevë. Në vitin 1984 e kam kryer përkthimin në tërësi. Kjo do të thotë se gjithsej më kanë shkuar shtatë vjet. Në qershor të vitit 1985 lexuesi shqiptar e merr për herë të parë në duar Kur’anin e përkthyer komplet në gjuhën shqipe.

Kam qenë plotësisht i vetëdijshëm për peshën, përgjegjësinë dhe privilegjin. Të futesh në një pyll kaq të dendur kërkon guxim, sidomos në atë kohë, por duke pasur parasysh faktin se me këtë përkthim pasurimi i kulturës shqiptare islame do ta arsyetojë rrezikun, nuk u hamenda fare. Vetëm All-llahu është i pagabueshëm, e Ai në Kur’an kërkon nga ne që të mos e fshehim atë çfarë u thuhet njerëzve në Kur’an (Sure el-Bekare, ajeti 159), dhe unë vendosa të marr mbi vete edhe përgjegjësinë që më takon.

Kur nisi përkthimi i Kur’anit nuk ishit vetëm ju, por ishin një grup që do duhej ta përkthente librin e shenjtë. Çfarë ndodhi? Pse u ndatë? Do të na e sqaroni këtë për hir të korrektësisë historike, për lexuesit dhe studiuesit shqiptarë?

Kur unë nisa të përkthej Kur’ani Kerimin nuk kishte asnjë grup përkthyesish. Ka pasur vetëm fjalë, që i kam përshkruar në veprën “Përkthimet e Kur’anit në gjuhën shqipe”. Lidhur me këtë ka nevojë, ndoshta, për sqarime. Në vitin 1981 Shoqata e Ulemave në Prishtinë, në krye me H. Abdullah Zhegrovën ka formuar grupin punues, që ka filluar të punojë për përkthimin e Kur’anit në muajin shkurt të atij viti. Kryetari i grupit punues ka qenë H. Sherif ef. Ahmeti, kurse në grupin punues kam qenë edhe unë, bashkë me kolegët Bajrush Ahmeti, Ismal Ahmedi, Qazim Qazimi, Resul Rexhepi, Ruzhdi Shabani dhe Emin Behrami. Më vonë iu bashkuan edhe Hajrullah Hoxha dhe Avni Aliu. Unë kam qenë deri në vitin 1983 kur dhashë dorëheqje për shkak të mosrespektimit të marrëveshjes së arritur në ditën e formimit të këtij grupi punues. U tërhoqa për shkak të mospërfilljes së parimeve themelore që duhen zbatuar në projekte siç ishte ky. U tërhoqa që të vazhdoja punën që e kisha nisur vite më parë, punë e cila përkundër marrëveshjes kur unë panova të hyj në këtë grup punues, nuk gjeti mirëkuptim në formacionin e këtij grupi. Grupi punues e vazhdoi punën edhe pas largimit tim. Mirëpo tre vjet pasi u botua përkthimi im, brenda grupit punues dolën në shesh disa parregullsi, madje edhe ndërmjet botuesit dhe kryesuesit të këtij projekti. Puna e atij grupi shkoi edhe në gjygj, për të cilën bëhet fjalë në monografinë “Përkthimet e Kur’anit në gjuhën shqipe”, Shkup 1996, në revistën “Dituria Islame”, nr. 37/1992, Prishtinë, etj.

Përkthimi juaj pati edhe një botim të dytë që u titullua “Kur’ani dhe hija e tij shqip”. Pse vendosët ta emërtoni kështu përkthimin e dytë? A mendoni se Kur’ani nuk mund të përkthehet në asnjë gjuhë, por përkthehet kuptimi i tij, apo ende i qëndroni mendimit se Kur’ani duhet të përkthehet ashtu si është në origjinal?

Ribotimi i përkthimit tim, Shkup-Stamboll 1999, për dallim nga botimi i parë në vitin 1985, e përmban edhe Kur’anin, sepse ai i pari kishte vetëm hijen, ishte vetëm përkthimi. Përkthimi nuk është Kur’an, është hije e Kur’anit, prandaj me këtë rast është emërtuar ashtu si duhet dhe ashtu si është botuar: Teksti i Kur’anit dhe i hijes së tij janë në proporcion të barabartë. Ky botim nuk e ka tekstin e Kur’anit për dekor por për ta lexuar ai që di të lexojë në origjinal. Po e përsëris se Kur’ani mund të përkthehet, por gjithashtu e përsëris, sepse e kam thënë edhe më parë, se asnjë përkthim nuk është Kur’an. Kur’ani vetëm në origjinal është Kur’an. Ndërkaq për shprehjen “…përkthehet kuptimi i tij” dëshiroj të theksoj se kjo shprehje është formuar gabimisht. Dihet se melodia nuk përkthehet, bukuria e veprës nuk përkthehet, piktura dhe skulptura nuk përkthehen. Këto vetëm sa mund të përjetohen dhe të interpretohen. Arti i shprehur me fjalë edhe përkthehet edhe interpretohet, por edhe përjetohet. Prandaj është e tepërt dhe jokorrekte të thuhet se përkthehet kuptimi, apo siç shprehen disa “kuptimet e Kur’anit”. Kjo shprehje e importuar në gjuhën shqipe është e palogjikshme. Kuptimet, apo domethëniet vetëm mund të komentohen dhe atëherë bëhet fjalë për komentim – tefsir, jo më për përkthim. Përkthimi dhe komentimi janë dy veprime të ndryshme dhe unë kam bërë përkthim të Kur’ani Kerimit, siç kanë bërë shumë të tjerë në gjuhët e tyre. Nuk qëndron konstatimi se Kur’ani nuk mund të përkthehet – vetëm mund të interpretohet. Unë qëndroj fortë në konstatimin se Kur’ani i përkhyer nuk mund të ruajë në tërësi vlerat që i ka në origjinal, prandaj e quaj hije të Kur’anit, por që mund të përkthehet nuk ka diskutim fare. Dhe ky veprim është shumë më korrekt sesa interpretimi i Kur’anit, ku mbizotërojnë mendimet e shprehjet individuale të krijesës njeri dhe që, me pahir, mund të largohet krejtësisht nga origjinali. Tekefundit, përkthimi është edhe interpretim – kushtimisht, kurse interpretimi mbetet gjithnjë vetëm interpretim.

Sot para publikut shqiptar ka disa përkthime të Kur’anit. Si i vlerësoni ato dhe a mendoni se do të bëhet përkthimi i Kur’anit nga një grup shkencëtarësh shqiptarë ekspertë të fushave të ndryshme, pasi që Kur’ani përbëhet nga shumë fusha shkencore?

Është një pasuri e kulturës islame-shqiptare. Secili përthim ka vlerat e veta dhe përmban në vete vulën e shkallës së angazhimit individual dhe kolektiv, por edhe të kohës kur ka ndodhur. Është fakt se Kur’ani ngërthen në vete një mal disiplinash të dijes e të përvojës njerëzore, por sa i përket çështjes së përkthimit prej ndonjë grupi shkencëtarësh shqiptarë, mendoj se është një investim irracional dhe i padobishëm. Nëse është fjala për komentim, atëherë kjo duhet bërë, në radhë të parë, nga ekspertë të fushave të ndryshme në nivel gjithislam dhe gjithëbotëror, jo vetëm te shqiptarët. Kjo në përgjithësi mungon. Pavarësisht se disa manovrojnë me shprehjen tefsirë shkencorë, ata tefsirë janë nga individë të specializuar njëanshëm. Nuk mundet një individ, as dy e tre që të thellohen në tërë disiplinat që ngërthen Kur’ani Kerimi. Unë mendoj se është koha dhe mundësitë që bota islame të mendojë për një projekt të tillë, sepse ka nevojë dhe është e realizueshme, pa i anashkaluar tefsirët aktualë. Kjo do të ishte një punë e dobishme dhe që i bën nder shpalljes hyjnore dhe shkencës.

Sami Frashëri nisi përkthimin e parë të Kur’anit ndër shqiptarët në gjuhën turke. Çfarë u bë me këtë përkthim? A gjendet ai në arkivat e Stambollit? Çfarë mund të bëjnë orientalistët shqiptarë për këtë përkthim, për t’i dalë hakut Sami Frashërit që ishte një njohës i mirë edhe i fushave islame?

Është një çështje me interes shkencor e kulturor, por akoma në fazë të hulumtimit dhe të konfirmimit se çfarë është e vërteta këtu. Janë thënë mendime të ndryshme, njëri prej të cilëve është se pushteti aktual i kohës e ka asgjësuar, e ka djegur, këtë kontribut të Samiut. Nëse është ashtu, mbesin pak gjasa për t’u gjetur nëpër arkiva. Por megjithatë mendoj se edhe shkenca shqiptare, para së gjithash orientalistika shqiptare, nuk duhet të ndalen së hulumtuari përmes kanaleve zyrtare dhe private për të hedhur dritë lidhur me këtë kontribut të Samiut. Kjo do të ishte diçka e jashtëzakonshme, kur dihet se shqiptarët vetëm në shekullin 20 i lënë gjurmët e para në përkthimin e Kur’ani Kerimit në gjuhën amtare.

Publiku shqiptar nuk ka njohuri shumë për Orientalizmin dhe Orientalistikën Shqiptare. Na thoni shkurtimisht, çfarë është Orientalizmi dhe ku dallon Orientalistika Shqiptare nga Orientalizmi?

Në thelb nuk ndryshojnë aspak. Nga fjala latine oriri – të lindësh, orient – lindje, formimi me mbaresat: izam dhe istik ka të bëjë me natyrën e gjuhës ku formohet, prandaj kemi fjalët: oriental; arientalismus, orientalism,  orintalische, orientalistikë, etj., dhe në gjuhën shqipe Orientalistika shpreh disiplinën e cila merret me studimin, njohjen e botës së orientit: Lindjen e Afërt dhe të Mesme. Kryesisht, atë që përfshinë fenë dhe kulturën islame, apo thënë ndryshe, hapësirën e gjuhëve arabe, persiane dhe turke. Kurse me orientalizëm shënohet derivati gjuhësor i ngulitur në gjuhën shqipe, ashtu që elementet gjuhësore arabe, turke dhe perse, që janë bërë pjesë e inventarit të gjuhës shqipe i quajmë orientalizma, për të mos thënë: fjalët arabe, fjalët turke dhe fjalët persane, në të njëjtën kohë. Kjo i takon themelimit të kësaj disipline si disiplinë shkencore në nivel botëror dhe shqiptar. Mirëpo, kohët e fundit, nën ndikimin e koncepteve politike edhe në qarqet kulturore e politike shqiptare ka lëshuar degët e veta termi orientalizëm me domethënie tendencioze për të emërtuar frymën anti-islame. Edhe emërtimin orientalist e përdorin për anti-islamistin, formime këto të dhunshme dhe të pambështetura në themele shkencore dhe përvojën historike të kulturës dhe shkencës botërore. Sa i përket dallimit të termave orientalistikë dhe orientalizëm shqiptar, do të bëja fillimisht dallimin nga orientalistika botërore me orientalistikën shqiptare. Përderisa orientalistika botërore kishte si qëllim të studiojë dhe të njohë kulturën dhe historinë e popujve të Lindjes – orientalistika shqiptare ka si qëllim që të njohë kulturën dhe historinë e vet nëpërmjet historisë dhe kulturës së orientit. Ky është dallimi thelbësor që duhet pasur parasysh. Sipas bindjes dhe përvojës sime orientalizëm shqiptar, siç e përdorin disa në qarqet kulturore shqiptare sot, nuk ka fare. Nuk është mirë që terminologjia fisnike shkencore të përdoret për të shprehur misionarizmin anti-islam.

Ku është orientalistika shqiptare sot?

Orientalistika shqiptare sot qëndron në themele të shëndosha e mbështetur mbi një kapital shumë të fortë profesionalisht të realizuar deri tash, dhe krenare për çfarë ka bërë për këto tri dekada, e pak më shumë. Por ajo sot, për fat të keq nuk është duke përparuar, nuk ka bibliotekë, siç e meriton një fushë studimesh si kjo, nuk ka furnizime me literaturë të nevojshme dhe mjete adekuate teknologjike për të mësuar gjuhën arabe dhe turke – këtu mësohen të dyja gjuhët – sipas standardeve bashkëkohore. Përkundër kësaj, me një mirëkuptim modest nga institucionet kompetente të Republikës së Kosovës, orientalistika vazhdon ta mbajë hapin për ngritje dhe përgatitje të kuadrit të ri shkencor për historinë dhe kulturën e Kosovës dhe atë shqiptare në përgjithësi. Ajo sot numëron të arritura inkurajuese, me disa doktorë shkencash, me një varg të gjatë veprash shkencore e kulturore nga kjo fushë, me një potencial të lakmueshëm hulumtues, por që është në pritje të një përkrahje më të madhe konkrete nga institucionet kompetente me qëllim që të japë kontribut edhe më të madh.

Përse gjithë ky hezitim i institucioneve tona për të bashkëpunuar me Orientin?

Mbase përgjegjësia mund t’i lihet fazës në tranzicion që po kalon Kosova, por kjo zgjati shumë. Është e pashpjegueshme për mua, por edhe e paarsyeshme. Edhe 10 vjet pas çlirimit dhe dy vjet pas shpalljes së pavarësisë, akoma vazhdohet me nivelin e OJQ-ve, madje të reduktuara. Edhe me ato shtete që e kaë pranuar shtetin e Kosovës, akoma nuk kemi lëvizur me asgjë nga aspekti kulturor e shkencor.

Në një punim, kohë më parë lidhur me sektet keni kritikuar edhe institucionet fetare për neglizhencën e tyre. Çfarë mendoni për to dhe si mendoni se duhet të sillemi me to?

Është e vërtetë, i jam qasur kësaj teme – jo aq e lidhur ngushtë me filologjinë orientale, së cilës i përkas unë – me qëllim që të kontribuoj në zhvillimet aktuale në Kosovë dhe në mbarë hapësirën shqiptare, kur keqpërdoret edhe faktori gjuhë, i cili shërben për të emërtuar drejtë dukuritë dhe fenomenet shoqërore dhe për t’i trajtuar me seriozitet ato dukuri dhe ato zhvillime. Kam dëshiruar që t’ia tërheq vërejtjen, kjo i takon secilit studiues, të gjithë subjektëve me përgjegjësi në shoqëri, e për temën konkrete duhet në rend të parë që të kyçen institucionet fetare – por jo vetëm këta, duhet që bashkërisht me instrumentet që ka një shoqëri e organizuar, se diçka po ndodh në këtë drejtim dhe ajo çfarë po ndodh mund të jetë rrezik për shoqërinë tonë. Krahas kësaj që kam thënë, do ta them përsëri se këto zhvillime kërkojnë qasje më serioze dhe duhet të sillemi me korrektësi, pa iluzione, me fakte të dorës së parë që mbështeten në burime të pakontestueshme dhe me korrektësi reale.

A mendoni se pas tolerancës së tepërt ndërfetare fshihet ndonjë intolerancë?

Toleranca, edhe ajo ndërfetare, nënkupton një raport të ndërsjellë në marrëdhëniet ndërnjerëzore. Nëse nuk veprohet kështu, atëherë mund të bëhet shkaktar për të inkurajuar, ushqyer dhe kultivuar intolerancën. “Gjella me kripë – kripa me karar!” – thotë populli.

Jeni ndër themeluesit e Partisë së Drejtësisë. Pse u futët në politikë dhe si po ecën partia?

E vërtetë. Kam kontribuar në themelimin e Partisë së Drejtësisë, në vitin 1999, sepse kishte një koncept ndryshe nga partitë e tjera politike që veprojnë në Kosovë, me qëllim që popullit të Kosovës t’i afrojmë një alternativë për të mbrojtur vlerat e  traditës fetare dhe kombëtare. Qëndrova anash për një kohë, por më në fund duhej të aktivizohesha me këmbënguljen e ish-studentit tim Sulejman Çerkezit. Momenti kur u riaktivizova, në vitin 2007, ka të bëjë me tendencat e politikës kosovare që përmes një pragu prej 5% të eliminojë nga skena politike subjektet e vogla politike, ku bënte pjesë edhe Partia e Drejtësisë që asokohe ishte Parti Parlamentare. Megjithëse nuk e kaloi pragun, mbase kam kontribuar edhe unë që PD-ja të ecë përpara. Fakti se ajo tani radhitet në vendin e gjashtë të subjekteve politike në Kosovë dhe fakti se në secilën fazë zgjedhore shënon vetëm ngritje, dëshmon se është një subjekt politik serioz dhe stabil. Pa premtime kuturu dhe me oferta reale ajo kërkon një angazhim të përbashkët për të dalë nga kjo situatë e mjegullt dhe udhëheqje e padrejtë dhe mashtruese. Rrugëtimi i mëtejshëm do të jetë edhe më i suksesshëm ngase dita-ditës populli i Kosovës po vetëdijesohet për ruajtjen dhe kultivimin e vlerave kombëtare dhe fetare, program të cilin e gjen në platformën e PD-së.

Keni botuar një varg veprash të ndryshme. Çfarë presin në të ardhmen e afërt lexuesit nga ju profesor?

Shpresoj që së shpejti të shohë dritën leksikoni i hafizëve, në të cilin janë përfshirë rreth 1000 hafizë nga hapësira shqiptare duke filluar nga shekulli 17 e deri më sot. Pastaj janë edhe disa kontribute të tjera, si: ribotimi i teksteve për studentë dhe të interesuar të tjerë për të mësuar gjuhën arabe, bazat e gjuhës arabe, arabishtja pa mësues, për të cilat akoma nuk kemi gjetur ndonjë donator për shtypin, e pastaj shpresojmë edhe për botimin e fjalorit shqip-arabisht dhe ca botime të tjera në fushën e filologjisë, islamistikës dhe historisë shqiptare. Të gjitha këto shumë shpejt mund të bëhet gati dhe të vazhdojnë procedurën e shtypit.

Faleminderit shumë për intervistën.

Intervistoi: Liridon KADRIU

08.01.2010

Prishtinë

/Orientalizmi Shqiptar/


* Akademik Feti Mehdiu është profesor në Fakultetin e Filologjisë – Dega e Orientalistikës, Prishtinë.

** Kjo intervistë është botuar në revistën “URA”, nr. 4, Pranverë-Verë, Tiranë 2010, organ i “Qendrës Shqiptare për Studime Orientale”, acfos_albania@yahoo.com, numër ekskluziv për përkthimin e parë të plotë të Kur’anit në gjuhën shqipe nga Dr. Feti Mehdiu.

Ditari i papublikuar i Hajredin Cakranit. Detajet e ditëve të pavarësisë

17/04/2013 Lini një koment

Blerina GOCE

DITARI I PAPUBLIKUAR I HAJREDIN CAKRANIT. DETAJET E DITËVE TË PAVARËSISË

Ditari i Hajredin CakranitZbulohen kujtimet e firmëtarit të deklaratës së Pavarësisë. Rrëfime për takimet në Parlamentin turk, takimet me atdhetarë e rilindës, marrëdhënia me Ismail Qemalin etj.

Deri para pak muajsh ndodheshin të dëmtuara e të mbyllura në një kasetë metalike, ku “dergjeshin” që prej viteve ’50 në një shtëpi në Cakran. Pasardhësit që i kishin trashëguar nuk e dinin se çfarë fshihej në dorëshkrimet e hapura për të parën herë në vitin 1992, duke besuar se ato ishin dokumente pronash.

Do të duhej një kontroll “i ri” që të mësohej se këto dokumente, tashmë të dëmtuar e ku balta dhe ndryshku kanë ngjitur fletët me njëra-tjetrën, ishin dokumente që rrëfenin së shumti për historinë e Shqipërisë.

Në to fshiheshin kujtime e letërkëmbime të vëllezërve Cakrani, dy prej firmëtarëve të deklaratës së Pavarësisë, të cilët kanë kontribuar së shumti në çështjen shqiptare.

Lufta e tyre për liri e pavarësi është tepër komplekse, e zë fill, së paku që në vitin 1908 kur ata shkuan në manastir për të takuar të gjithë rilindësit, përgjithësisht ata korçarë dhe i takuan të hapnin shkollën e tyre në Cakran vetëm disa muaj pas miratimit të alfabetit latin.

Këto rrëfime shfaqen në dokumentet e servirura nga Kujtim Cakrani, të cilat po përpunohen e sistemohen nga historiani Kastriot Bimo. Bimo është njohur me një dorëshkrim të Hajredin Cakranit që në dhjetor e tashmë po përgatit monografinë e tij.

“Balta dhe ndryshku i ka bërë të ngjiten fletët me njëra-tjetrën dhe në një punë prej mbi 6 muaj në një staf prej 5 vetësh në laborator po arrijmë në një punë jashtëzakonisht të vështirë fundin. Probleme shfaqin jo vetëm pjesët e dëmtuara e të palexueshme, të cilat janë korrigjuar me kuptim të përafërt, por edhe gjuha e asaj kohe duke qenë mjaft e ngarkuar me shprehi dhe elemente të gjuhës turke paraqet vështirësi në konvertimin e asaj zyrtare e letrare të kuptueshme të sotme”, shprehet Bimo, ndërsa shton se paralelisht për konvertimine këtyre dorëshkrimeve po punon edhe një pedagog i gjuhës shqipe.

Udhëtim në ngjarje që prej 1882-it

Materialet e studiuara i përkasin ngjarjeve nga viti 1882 e vazhdojnë në 1908, 1909, 1911, 1912 etj. Disa ngjarje që përshkruhen në këto shënime janë ato të takimit në Stamboll me Sami Frashërin ku Hajredin Cakrani i merr abetaren dhe libra të tjerë. Në to përfshihet edhe vajtja e tij së bashku me të vëllain Bektash Cakrani në Klubin e Manastirit ku hapin dhe shkollën e parë shqipe në Cakran, takimi në Stamboll i Bektash Cakranit, Dervish Himës, Mihal Gramenos me Nexhip Dragën e Hasan Prishtinën për fillimin e kryengritjes në Toskëri. Në këto shënime flitet edhe për kryengritjen e zhvilluar në Cakran nga Baki Gjirokastra, Namik Delvina, Idriz Guri, etj., sipas orientimeve të Ismail Qemalit, mbështetjen pa rezerva të kandidaturës së I.Qemalit për deputet. Flitet aty edhe për takimin me Ismail Qemalin e Luigj Gurakuqin në gusht 1912 në shtëpinë e tyre, ku dhe bujtin atë natë, kalimin nëpër Myzeqe duke e nxjerrë I.Qemalin nga rreziqet e përcjelljes në Vlorë si firmëtar. Por edhe për momentet kur ai është këshilltar i ministrit të Luftës M.pashë Drralla, apo kur i vëllai, Bektash Cakrani është drejtor thesari (sepse në mungesë të fondeve shumicën e aksioneve i jepnin të dy vëllezërit nga të ardhurat e çifligjeve të tyre), etj. Interesante është të shihen edhe momente të tjera, si: përplasja me Ismail Qemalin për arsye të koncesioneve të tij me bankën pa u bërë shteti në një promemorje të firmosur nga 67 krerë mes të cilëve: F.Konica, M.Frashëri, F.Toptani, M.Grameno, Th.Germenji, H.Prishtina, D.Hima, P.Cale, etj. dhe ku qeveria iu dërgon për raprezalje në Cakran bandën e Salih Vranishtit që ruante rendin në Vlorë, refuzimi i pjesëmarrjes në qarkun e Esat Pashës, lufta nën Princ Vidin, beteja në Lushnjë me fanatikët e Shqipërisë së Mesme në 1913, arratisja në Itali, bashkëpunimi me austriakët, apo takim- pajtimi i mundësuar prej tyre me I.Qemalin në 1918 në Vjenë. Ata janë ndër themeluesit e Kongresit të Lushnjës dhe Hajredin Cakrani është i pari që ngrihet dhe propozon Kabinetin e S.Delvinës, i cili bujt në shtëpi të tyre. Deputet i pavarur dhe në luftë në 1920 kundër italianëve në Vlorë, po si deputet i pavarur shkon përsëri në Vlorë në varrimin e Avni Rustemit. Me pikëpamje republikane, antizogist, themelues i lëvizjes së Fierit, dënohet me vdekje, por falë influencës i falet jeta etj. Shënimet e firmëtarit të deklaratës së pavarësisë janë në formë kujtimesh, por spikat aty një trajtë rrëfimtare herë-herë deri në detaje të ngjarjeve.

Më poshtë po sjellim një nga fletët e kujtimeve të shënuara prej tij, që flet për ditët e fundit para pavarësisë…

Transkipt

Më njëzet t’vjeshtës së tretë i përgjigjem telegramit për në Vlorë. Shirat nuk kishin pushuar dhe semani kishte dalë poshtë në çiflik. E panë një njeri me kalë drejt Petshanjit dhe i thanë se andej është çifliku i Hajredin Beut. Ai u fut tutje dhe kur m’a prunë në shtëpi e pieta nga vin. Kur e mori vesh q’ isha Hajredin Beu më fjalosi për një kartë q’e dërgon Bektash Beu nga Vlorë dhe gjall’a vdekur të t’a bija bej më tha. E këndova me një frymë e më shkruaj në gjuhë frënge të kem besim te njeriu i kartes. Pasi më sqaron fill e përpe thotë se Ismail Beu e Z.Luigj Gurakuqi me njerëz të tjerë do vinin nga Durresi në Vlorë ësht’ marrqë vesh e kish rrezik të përpiqen me ushtërinë e bëhet hataja. Duhet të bëja gati njerëzit t’u dilim ne Shkumbin e t’u prisim udhë e e t’i fusim në çiflik . Llafosa me njerinë t’im te besuar po ai tha se në këtë hata shi që po bie rruga as që duket. S’ke dëgjuar gjallë vdekur ti i bërtita. Si të urdhëroç Bej po j’a dolëm dot me buaj për ndryshe u mbymë. I bëni hazër buaj e qerre se s’mbytemi jo . Ku të ikim nata erdhi dhe andej s’luan dot. Me t’u gëdhirë po bënim hazër buajt kur erdhi paradite një tjetër njeri I bërë qull der’ ne pallce e pruri kartën e dytë. Hataja thuaj’ ish bërë se ushtërija kish muar urdhër t’a zir Ismail Bejnë me shokë se s’bën. Muarëm rrugën e sipërme të kënetës po as ajo s’dukej nga ujtë që kish dalë tejetej. Të dalë ku të dalë. Buajt ecin javash në llucë ne duhej të nxitonim po ku të linte ujtë e mjergulla që kish rënë vënde- vënde sikur kish dalë deti e qe ngjitur në rrëzë të kodrës.

Përshtatur

Më njëzet të nëntorit iu përgjigja telegramit për në Vlorë. Shirat nuk kishin pushuar dhe lumi i Semanit kishte dalë nga shtrati poshtë nga çifligjet. Kishin parë një njeri me kale që nxitonte drejt Petoshajt dhe i thanë se në atë drejtim ishte çifligu i Haredin bej Cakranit. Ai vazhdoi rrugën, që kështu e kapën dhe ma sollën mua në shtëpi, ku aty unë e pyeta se nga vinte. Kur u sigurua se unë isha Hajredin Cakrani vetë më tha për një letër që ma dërgonte im vëlla Bektash Cakrani nga Vlora dhe gjallë a vdekur të ta bija bej,- më tha. E lexova me një frymë ku më shkruante në frëngjisht që të kisha besim tek letërprurësi. Aty më sqaronte hollësisht se Ismail Qemal beu dhe zoti Luigj Gurakuqi së bashku me njerëz të tjerë do të vinë në Vlorë, por kjo gjë është marrë vesh dhe ka rrezik të përplasen me ushtrinë osmane dhe ndodh e keqja. Duhet të bëja gati njerëzit e t’u dilnim në Shkumbin , për t’u prerë rrugën e t’i fusnim pastaj nëpër çiflig për siguri. U mora vesh me një njeriun tim të besuar, por ai më tha se në këtë shi të tmerrshëm që po bie, rruga as që duket.- Ke dëgjuar gjallë-vdekur! I bërtita! Si të urdhrosh ti bej, por po ja dolëm dot me buaj se ndryshe do të mbytemi. I bëni gati buaj e qerre se nuk mbytemi, jo! Nuk kishim ku të shkonim se nata po vinte dhe në ato anë nuk lëviz dot në errësirë. Në të gëdhirë po i bënim gati buajt, kur paradite erdhi një njeri tjetër i lagur deri kë kockë, i cili solli letrën e dytë. E keqja pothuaj kish ndodhur se ushtria osmane kish marrë urdhër për të kapur Ismail Qemal beun me shokë me çdo kusht. Morëm rrugën e sipërme të kënetës, por ajo nuk dukej nga uji që kish dalë tej për tej.-Të dalë ku dalë! Buajt ecin ngadalë në baltë, ndërsa ne duhet të nxitonim, po ku të linte shiu e mjegulla që kishte rënë vënde-vënde e dukej sikur kish dalë deti e kish ardhur në rrëzë të kodrës…

Drejtori i thesarit në Qeverinë e Ismail Qemalit më 1912 Bektash Cakrani, e që ishte vënë aty për arsye se posedonte anën financiare ndihmëse të kësaj qeverie, i drejtoi një promemorje I.Qemalit, të firmosur nga 67 vetë (Faik Konica, Mit’hat Frasheri, Mihal Grameno, Themistokli Gërmenji, Dervish Hima, Hasan Prishtina, Pandeli Cale, Azis pashë Vrioni), ku thoshte se “dhënia me koncesion e krijimit të një banke austro-italiane, nga një qeveri e përkohëshme lokale, pa u vendosur akoma kufijtë e shtetit, nuk duket si aventurë, por tradhti e mirëfilltë…”

Konti Leopold Berchtold, ministri më i ri i Punëve të Jashtme në historinë e Perandorisë Austro-Hungareze, pyetjes së Ismail Qemalit e Luigj Gurakuqit se a do të hyjë në luftë në anën tonë Austria, sqaroi se “konflikti është ballkanik, po ndërhymë si thoni ju, s’është më i tillë. Më logjike është një shtet i pavarur shqiptar në Bllkan, se zgjerimi i konfliktit”, gjë të cilën nuk e evitoi dot më vonë, kur po në Ballkan nisi Lufta I Botërore.

…famëkeqi Max Valentineri me nëndetësen e tij gjermane, siluroi dhe mbyti anijen amerikane “Lusitania”, me gjithë pasagjerët e saj, duke futur SHBA-në në luftë, ku doli i humbur. Themistokli Germenji, Sevasti Qiriazi, e të tjerë të krishterë korçarë u bënë protestantë në kundërshtim me grekët dhe vetë ortodoksinë e tyre, por Fuqitë e Mëdha i quajtën këto çeta me orientim progjerman, duke na klasifikuar në anën e të humburve në Luftën e Parë Botërore.

Thuhet se vetë Ismail beu Kemal ka bërë pjesë në rrethet e Masonerisë, me apo pa dashje pasqyruar në të vetmin film që është bërë për të, ku shenja në fjalë i përket “lozhës” së mendjendriturve, tipar ky që s’i bëri dot punë në Shqipëri, pasi për arsye që dihen, qeveria e tij ra shumë shpejt.

Burimi: http://www.gazetametropol.com/ditari-i-papublikuar-hajredin-cakranit-detajet-e-diteve-te-pavaresise/

U mbajt konferenca e 8-të ndërkombëtare për gjuhën arabe

16/04/2013 Lini një koment

Ermal BEGA

U MBAJT KONFERENCA E 8-të NDËRKOMBËTARE PËR GJUHËN ARABE

Në datat 15-16 Janar 2013, në Beirut të Libanit u zhvillua konferenca e 8-të ndërkombëtare për gjuhën arabe. Kjo veprimtari u organizua nga Organizata Botërore për Gjuhën Arabe, me qendër në Beirut të Libanit. Tema kryesore e kësaj konference ishte: “Gjuha arabe nga rreziku i dobësisë tek pasojat modernizuese”.

DSC03583

Në këtë aktivitet morën pjesë studiues dhe profesorë të ndryshëm të gjuhës arabe, nga 12 vende të ndyshme të botës arabe, nga Irani etj. Këta studiues diskutuan mbi të folurën e arabishtes në botën arabe dhe mësimin e saj në shkollat e ndryshme. Gjithashtu u fol për fonemat e ndryshme të përdorura nga arabët si dhe u bënë krahasime nga vende të ndryshme arabe të mësimit të gjuhës arabe, asaj letrare dhe të folurës së përditshme.

Pas seancës së parë të ditës së parë të konferencës, u organizua përmbyllja e vitit universitar 2012-2013 të studentëve të Universitetit të Thirrjes në Beirut.

DSC03575
Në këtë aktivitet ishte ftuar dhe një kaligraf i njohur nga Tripoli i Libanit, i cili prezantoi një koleksion të kaligrafive të punuara prej tij, në lloje të ndryshme të shkrimit arab. Gjithashtu, i ftuar i veçantë në këtë konferencë, me ftesë të Organizatës Botërore për Gjuhën Arabe dhe nga organizata Zëri Ndërkombëtar i Arnautëve për Kulturë dhe Art, të dyja me seli në Beirut, ishte i ftuar dhe orientalisti Ermal Bega, drejtori ekzekutiv i Qendrës Shqiptare për Studime Orientale, i cili paraqiti një koleksion të dorëshkrimeve orientale që zotëron kjo qendër.
DSC03527

Ky aktivitet në fund u mbyll me disa kaligrafi dhuruar kryetarit të Organizatës Botërore për Gjuhën Arabe, Dr. Abdulnasr Xhebr, si dhe dhënien e vlerësimeve për pjesëmarrësit në këtë organizim.

/Orientalizmi Shqiptar/

Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.

Bashkojuni 57 ndjekësve të tjerë

%d bloggers like this: