Arkiv

Archive for the ‘Orientalism’ Category

Filozofia e jetesës

12/10/2012 Lini një koment

Majlona ALIAJ

FILOZOFIA E JETESËS

Filozofia në qiellin abstrakt

Në shekullin 19-te vëme re se ndodhitë që kanë ngjarë në periudhën e Rilindjes kanë bërë shkencën më arrogante. Kështu, pak nga pak, në mendjet e njerëzve qarkullonte ideja se filozofia tashmë nuk ka asjë kuptim dhe nuk shërben për asgjë, andaj filozofia ishte e respektuar vetëm për shkak të traditës historike që kishte pasur deri në atë kohë.  Në ditët e sotme kemi refuzim absolut nga mendimi filozofik dhe në këtë mënyrë zhvillimi i shkencave të tjera kanë lënë fare mënjanë diskutimet e pavlefshme të filozofisë.

Neurologjia, shkenca që trajton temat në lidhje me sëmundjet nervore, pretendon se dora me të cilën merrenin filozofët deri tani është një urdhër i pasaktë dhe në këtë mënyrë nëpërmjet kërkimit në tru dhe diskutimet organike apo studimet “neuroscience”dhe njohjet shkencore mund të gjenden rrënjët e mendimit filozofik.  U gjenden degë të tjera të shkencës. Pak nga pak a thua se gjithçka çfarë ne kërkonim na e dha filozofia dhe rilinde sërish pyetja se për çfarë na duhet kjo shkencë, pra filozofia?!

Para se t’i përgjigjemi kësaj pyetjeje që i përket temës së parë të temave të “Filozofia e jetesës”, duhet të themi që gjithçka tjetër që ne mendojmë se është e rëndësishme në jetën tonë apo çfarë është më pak e trajtuar në filozofi. Duhet parë që deri tani filozofia e cila fluturon në qiellin abstrakt dhe priret për nga metafizika a ka tendencë që të bashkohet së bashku që kështu të studiojë edhe jetën tonë të përditshme? Dy degë të rëndësishme që janë krijuar pas abstraksionit në mendimet e përsëritshme të filozofëve në histori janë filozofia praktike dhe filozofia e jetesës. Në fakt filozofitë praktike janë më të thella. Ndoshta shumicën e temave morale mund të studiohen nën filozofitë praktike, por filozofitë e jetesës nuk janë shumë të hershme.

Filozofia dhe vërtetësia e të menduarit

Disa filozofë mendojnë se filozofi nuk mund të mendojë në lidhje me argumentimin. Filozofia është filozofi deri në momentin që fluturon në qiellin abstrakt. Sapo e sjellin filozofinë në tokë dhe thonë që Ibni Sina(Avicena) njeri e nënkupton njeriun me dy këmbë, fillojnë të lindin problmet. Le të kujtojmë shembullin e famshëm të Molahadi Sabzvarit. Kur ia prezantuan atij fotografimin, i cili ishte student i Mulla Sadrasë dhe njëkohësisht filozof i njohur, Sabzvari tha me habi: “Fotografimi sipas përkufizimit tuaj është i pamundur“. Ai thotë: Ju thoni që njeriu bën fotografi dhe lëviz nga një vend në tjetër. Problemi më i madh i filozofisë fillon që këtu, pasi ne kemi mësuar në filozofi se  transportimi natyrws është i pamundur, vetëm në rast se do të shoqërohej me thelbin. Fotoja konsiderohet si natyre. Pra, si është e mundur të transportohet apo të lëvizet fotoja e një personi pa u bazuar në thelbin (vetë njeriun) e tij? Në mendjen e Molahadi Sabzvari kishte lindur çështja se procesi i fotografimit është i pamundur nga ana filozofike.

Filozofët të cilët mendojnë se filozofia nuk duhet të trajtojë argumentet heqin dorë në këtë pikë dhe thonë: Mendimi i Molahadi a Sabzvari është i drejtë në pamundësinë e lëvizjes së natyres, por problemi në mendimin e tij ishte se Molahadi Sabzvari mendonte se transportimi i natyres është pikërisht fotografimi. Në njëfarë mënyre fotografimi nuk është transportim apo lëvizje e natyres. Është diçka tjetër duke qenë se është e vërtetë. Filozofi duhet të qarkullojë në këto deklarata. Pikërisht kërkesa e këtyre deklaratave dhe temave abstrakte për t’u kuptuar, dëshira për qartësimin e temave të saj dhe p.sh të thotë kuptimii i trasnportimit të natyres është fotografimi, kuptimi i kafshës që flet(njeriut) është pikërisht postieri që në këtë moment na ka sjellur një letër, pra, sapo filozofi të shprehë këto mendime, e ka prishur filozofinë e të menduarit apo në të vërtetë e ka shfryrë gomën e filozofisë. Filozofi në asnjë mënyrë nuk duhet të mendojë për vërtetësinë.
Krahas këtyre degëve, ne jemi dëshmitarë të një dege tjetër të filozofisë që detyra kryesore e saj është trajtimi i gjendjes mendore dhe subjektivizmi. Aty ku Albert Kamy, Niçe, Sartri, Gabriel Marsel apo të kthehemi më prapa, Shën Agustini, Sokrati apo të kthehemi akoma më prapa në kohë në Dhjatën e Vjetër ku Jobi shikon vuajtjet dhe dhimbjet ku disa mendojnë se fillimi i ekzistencializmit i ka rrënjët në dhimbjet e Jobit në Dhjatën e Vjetër, pikërisht këtu pra fillon pyetja se: “A mundet filozofia që të kërkojë në gjendjet tona shpirtërore dhe epshore apo filozofia mundet të mendojë që ai i cili ka arritur në fund të jetës së tij të bëjë vetëvrasje si më logjike, ashtu siç Kamy dhe Dostojevski e përmendin ketë, apo mos të kryejnë vetëvrasje? Pyetja tjetër: “ A mundet filozofia që të studiojë gjendjet e një personi i cili është zënë me të dashurën?” Pyetje të tilla u shfaqën pak nga pak. Kamy thoshte: “Çfarë rëndësie ka që të dimë sa tema ekzistojnë? Sa paradokse ka? Apo rregullat e përgjithshme në Francë sa janë, 10, 20 apo 30? Në çfarë rruge na çojnë pëgjigjet e këtyre pyetjeve nëse i dimë? Gjëja më e rëndësishme është që: A ka jeta vlerën e të jetuarit apo jo? Si mund të zbulojmë dhimbjen dhe vuajtjet e njerëzve që na rrethojnë? Si mund të bëhemi një dhe të largojmë paradokset brenda vetes?

Kanë qenë këto pyetje që kanë krijuar përfundimisht degë të ndryshme të filozofisë. A quhen edhe këta degë filozofi? Nëse ne mendojmë për vetëvrasje, a mund ta quajmë këtë filozofi në akademinë e filozofisë? A mund të quhen filozofi këta në mesin e grupit të filozofëve?

Në fillim të librit “Filozofia e Jetesës” Hamilton shkruan: Përpjekja ime më e madhe ka qenë të bëj të tjerët të pranojnë se edhe kjo është “filozofi”. Shikimi i konflikteve të një kombi apo çështjet të quajtura zgjedhje apo madje edhe futbolli janë çështje filozofike. Temë filozofike është kjo se p.sh pse populli ynë dashuron dhe do që edhe çertifikatat e tyre të lindjes të vazhdojnë të qëndrojnë të bardha? Shikimi me vështrimin filozofik ndaj kësaj tematike se përse njerëzit tanë duan të përsërisin e të përsërisin historinë? Këto mund të studiohen edhe nëpërmjet këndvështrimit filozofik. Por çfarë lloj filozofie? Dega e dytë e filozofisë është dega që qëndron ndaj këtij vështrimi. Po! Filozofia mund të studiojë vërtetësinë, por jo filozofia e Metafizikës.

Filozofia ka degë të ndryshme dhe ajo çfarë ne shohim si filozofi të shtuar si p.sh filozofia e historisë, artit, shkencës, filozofia e moralit etj, janë filozofi që studiojnë vërtetësinë dhe filozofia e jetesës gjithashtu është një ndër këta degë që mund të jetë e ardhmja e shek. 21.

Marrë nga faqja: http://mendimipress.com/2012/10/filozofia-e-jeteses/

Gëte, Islami dhe poezia

20/09/2012 Lini një koment

Halil IBRAHIMI

GETE, ISLAMI DHE POEZIA

Halil Ibrahimi

Në Islam dhe nëpërmjet Kuranit Gëte mësoi dhe shprehu tek Divani Perëndimoro-Lindor një kuptim fare të thjeshtë dhe më të drejtë të këtyre virtyteve në jetën e përditshme, jashtë kornizave të joorigjinalitetit dhe ngurtësisë. Për të Islami nuk është dogmë, një tog bestytnishë të rëndomta religjioze por jetë e natyrshme, e thjeshtë reale; pra rroba e përshtatshme dhe e natyrshme e zemrës së njeriut.

Keqkuptimet ndaj Islamit dhe poeti kryeneç

Në një letër dërguar Lavaterit më 1776 Gëte shkruan: “ Unë jam duke lundruar në dallgën e botës…i vendosur për të zbuluar, për të fituar, për të luftuar, për të dështuar apo për ta hedhur veten në erë’. Dhe njëmend, i gjendur midis turmës së realitetit të vrazhdë europian në ndërlidhjen e jetës shoqërore e personale, dhe mbase falsitetit letrar e ideologjik që e kishte përfshirë gjithandej truallin letrar të Perëndimit, Gëte ngrihet papajtueshëm përmes këtyre dallgëve, me shpirtin e dëlirë e të ndërgjegjshëm poetik ‘i vendosur për të zbuluar’ vetë çiltërsinë e botës e jo për të pranuar gjëra të servirura, ‘i vendosur për të luftuar’ qoftë rezultat i kësaj lufte edhe dështimi apo vetasgjësimi. Por ai jo vetëm që nuk dështoi as nuk u harrua, por duke shestuar një shpirt të ri vërtetësie, jo vetëm në poezi, u ngrit në piedestalin e legjendës letrare dhe humane.

Është shkruar mjaft për Gëten si poet, është shkruar mjaft edhe për Gëten si njeri, por kësaj radhe do të ndalemi shkurtimisht vetëm në aspektin tematik të raportit të Gëtes ndaj Islamit, e duke qenë se Gëte para së gjithash ishte poet, të poezisë së tij ndaj Islamit.

Është fundi i shek. XVIII dhe gjysma e parë e shek. XIX. Europa veçse e kishte një bagazh të tërë insinuatash, paragjykimesh, fyerjesh, inkriminimesh e blasfemive ndaj Islamit dhe personit të quajtur Muhamed. Derisa Rudolf Suthajm ( shek.XIV ) e kishte quajtur ‘herezinë muhamedane’ mbjellë të Satanait si dhe ‘adhurim për idhullin Mahomet’ , përderisa më vonë Washington Irwing në kopertinën e një libri të tij e kishte paraqitur në figurë profetin e egër arab me Kuranin në një dorë dhe shpatën në dorën tjetër; tani me Gëten po lindte ngadalë por këmbëngulshëm në qarqet intelektuale europiane e përgjithësisht perëndimore një frymë e re për Islamin, më parë e panjohur, e cila me kalimin e kohës gjithnjë e më tepër po kalonte në simpati të hapur e në shekullin e kaluar dhe tash edhe me pranimin e Islamit si besim nga shumë figura të njohura të kulturës e të shkencës. Këtë e bën më kurioz fakti se edhe Gëte në fillimet e karrierës së tij dhe diçka më vonë ishte njëri ndër ata që e kishin korruptuar profetin Muhamed a.s., por ky qëndrim i tij i i keqinformuar evoluonte drejt të së vërtetës sa më shumë që poeti vinte në kontakt me Islamin e myslimanët.

Simpatia për Muhamedin a.s. dhe Kur’anin

Nëse në përkthimin e një vepre të Volterit në fillim e kishte quajtur Muhamedin më shumë se një herë mashtrues, vetëm disa vite më vonë mund të vërejmë tek Gete lindjen e një simpatie të dukshme por akoma me një dozë rezerve, çka mund të vërehet prej dramës së tij të papërfunduar ‘Muhamedi’ ( rreth 1773 ), për të vazhduar më vonë në anim dhe mbrojtje të hapur për Islamin, qëndrime këto që janë skalitur në mënyrë të mrekullueshme përjetësisht në ‘Divanin Perëndimoro Lindor’. Qysh në poezinë ‘Kënga e Muhamedit’ që mendohet të jetë e të njëjtës kohë me dramën e papërfunduar, vërehet një qëndrim mjaft i ndërruar i tij ndaj Muhamedit, krahasuar me periudhat e mëparshme. Tani Muhamedi më nuk është mashtrues por burim ndriçues i cili ku le gjurma qelin lule. Fëmijërinë dhe rininë e tij nuk e mëkuan mashtrimet apo djajt si përflitej me neveri aso kohe, por frymërat e mira, oqeani mallzhuritur- e vërteta që me nostalgji prêt bijtë e saj nga shkretëtira. I gjendur midis shkëmbit të mermertë, pra vrazhdësisë dhe pabesisë që e rrethonin, Muhamedi nuk u ndal dot nga asgjë, as nga lulet që pushtojnë plot me mall por me frymën e tij nga e cila blerojnë lëndinat arrin që ta shkatërrojë shkëmbin e urrejtjes dhe të nxjerrë nga ai lumenjtë që brohorisin:

‘O vëlla! Vëlla, na merr…
Tek yt at plak i moçëm
Te i përjetshmi oqean,
Që me mall e krahëhapur
Po na pret –
Krahët ah, që kot po hapen
Të na përqafojnë ne:
Se në shkretëtirë ne
Na thith rëra etjemadhe,
Dielli sipër ma thith gjakun.’

Por Muhamedi pa u ndalur turret tutje, ‘u jep emër vendeve, ku vë gjurmë ngre qytete’ dhe duke e shuar me mirësi e drejtësi etjen e rërës, të kallurit e diellit, u thotë vëllezërvë : ‘Ejani të gjithë’, ‘ dhe kështu ia sjell vëllezërit, dhe thesaret dhe të bijtë prindit, me buqime e brohori ia përcjell mu në zemër’.

Në atë kohë Kurani i cili ne fillim për Gëten kishte qenë monoton e neveritës tani si shprehet vetë ‘ ai ( Kurani) të mrekullon, të bën t’a respektosh, të bën për vete’ ndaj gjatë gjithë jetës do ta kishte pranë vetes, shpeshherë duke cituar nga ai ajete si shembull urtësie.

Në atë kohë ai gjerësisht ishte njohur me Islamin, muslimanët, poetët e mëdhenj të Islamit si Sadiu, Rumiu e sidomos Hafizi të cilin Gëte e preferonte mjaft shumë e i cili ishte edhe një simbol i shpeshtë dashurie në poezinë e tij. Në poezinë “Ribashkimi” për Hafizin Gëte shkruan:

‘Hafiz, me ty të jem kam mall,
Në garë! Gaz e dhimbje mal
Të shkulen, ne u bëjmë ballë!
Të dua e të pi ngaherë
Si ti, se ç’krenari e rrallë.”

I tërë ai zjarr, entuziazëm e frymëzim që kishte lindur në të gjatë kontaktit me klasikët e mëdhenj të Islamit, kulturën Islame në përgjithësi, dhe pse jo edhe me direkt Kuranin pikë së pari mbase, tani do të skalitej fuqishëm tek poezitë e tij në përmbledhjen ‘Divani Perëndimoro Lindor”, një titull mjaft kuptimmadh për të cilin shkrimtari egjiptian Taha Husein thotë: ‘Divani nuk është thjeshtë një ngjarje e rëndësishme në historinë letrare të Gëtes së madh; ajo është një ngjarje me rëndësi në historinë e letërsisë europiane’.

Gëte – dëshmori i humanizmit

Nëse në jetë Gëte ishte subtil dhe direkt në poezi ai është edhe më i afërt, më i imponueshëm, më tepër bindës, më shumë fjalë pak por kuptimplotë. Dashuria, paqja, mirësia, dëlirësia, drejtësia është kryetema e të gjitha poezive të tij prej a deri në zh. Në Islamin dhe nëpërmjet Kuranit Gëte mësoi dhe shprehu tek Divani një kuptim fare të thjeshtë dhe më të drejtë të këtyre virtyteve në jetën e përditshme, jashtë kornizave të joorigjinalitetit dhe ngurtësisë. Për të Islami nuk është dogmë, një tog bestytnishë të rëndomta religjioze por jetë e natyrshme, e thjeshtë reale, pra rroba e përshtatshme dhe e natyrshme e zemrës së njeriut. Në mënyrë të mrekullueshme e shpreh këtë tek Pranimi. Nëpërmes dialogut që zhvillohet mes hyrisë dhe poetit (lexo: Gëtes) ai e shpreh qartësisht pikërisht atë që u tha më lart. Nëse Hyria si fakt për ‘hyrje në xhenet’ kërkon dëshmi të themi ‘zyrtare’, plagë e fjalë oficiale, poeti, Gëte i përgjigjet me gjuhën e madhërishme poetike por të rrjedhshme e të kuptueshme, me një kuptim çuditërisht të njëmendtë të Islamit që mbase për shumë nga mesi i vetë muslimanëve mbetet gjë e paditur. Nga ‘Pranimi’ kuptojmë se duke qenë Islami vetë jeta , mirësia e natyrshme e mbjellë në njeriun atëherë vlen edhe e anasjellta; lufta e pandërprerë në jetë për drejtësi, dashurinë, plagët e panumërta shpirtërore nga e keqja në rrugën për përjetësimin e mirësisë, drejtësisë; janë vetë Islami. Siç do të shprehej vetë poeti tek ‘Divani’: ‘po qe se Islami është devocion i Perëndisë, në Islam jetojmë e vdesim të gjithë’.

Si përfundim le të jetë fjala e vetë Gëtes, poezia e tij e mrekullueshme ‘Pranimi’ në përkthimin e vyer të Jorgo Bllacit.

PRANIMI

Hyria

Jam rojtarja e xhenetit,
Ndaj qëndroj këtu në prag;
A s’më thua ku po vete
Ti që po na vjen nga larg?
Ke luftuar për Kuranin?
Je dëshmor i tij vërtetë?
Apo kot nga an’ e anës
Vjen të futesh në xhenet!
Po të jesh dëshmor, ahere
Xhvishu plagët mi rrëfe
Sepse ndryshe, te kjo dere
As t’afrohesh nuk të le
Poeti
Liro pragun të hyj brenda,
Mos më tall mos më mundo!
Derisa njeri kam qenë,
Kam luftuar domosdo!
Shihmja plagët kraharorit,-
As që numurohen dot,-
Ca nga brengat dashurore,
Ca nga jeta derte plot.
Por gjithnjë kam ëndërruar
Për të shenjtën drejtësi;
Mirësia, kam kënduar,
Mbetet në përjetësi.
Hoqa keq e mora plagë.
Po te njerëzit pa pushim
Dashurinë ndezi flakë
Zjarr’ i thellë i shpirtit tim.
Nëm pra dorën, hyri drite
Le ti numurojmë tok
Të pavdekësisë vite,
Me gishtërinjtë e tu ngamot!

1996

Shkenca, qytetërimi iranian dhe Islami

05/09/2012 Lini një koment

Dr. Alibeman Eghbali ZARCH

 

SHKENCA, QYTETËRIMI IRANIAN DHE ISLAMI*

Dr. Alibeman Eghbali Zarch

Dr. Alibeman Eghbali Zarch

Pa dyshim që përparimi, progresi dhe zhvillimi në çdo shoqëri dhe në çdo vend është në vartësi të faktorëve dhe kushteve të ndryshme, nga të cilët më të rëndësishëm janë shkenca dhe dituria. Kur’ani e vlerëson lart rolin e dijes dhe dijetarit, saqë në Suren Anamë, Allahu (xh.sh) fenë islame e konsideron të mbështetur te mendja dhe dituria. Irani si një shtet me një qytetërim mbi 7 mijëvjeçar ka pasur gjithmonë një rol të rëndësishëm në krijimin e  qytetërimeve dhe progresin shkencor.

Studimet e  arkeologëve në tempullin Zigurat Çanga Zanbil në jug të Iranit ose struktura e pushtetit në periudhën e dinastisë Khahameneshi, sistemi ndërlidhës i njohur me emrin e famshëm Rruga e Mëndafshit, veprat artistike në qytetin Esfehan, qyteti i djegur në Xhiroft, rrjeti i kanaleve vaditëse prej dhjetëra kilometrash që përshkonin shkretëtirën iraniane si dhe qindra shembuj të tjerë konfirmojnë nivelin e lartë shkencor të iranianëve dhe rëndësinë që ata i kushtonin shkencës dhe teknologjisë përgjatë shekujve të ndryshëm.

Studimet e  shkencëtarëve francezë gjatë viteve 1950-1962 në Çaga Zanbil kanë zbuluar me dhjetëra novacione shkencore të përdorura në këtë ndërtesë e cila është ndërtuar 1200 vjet p.e.s. Tre prej këtyre novacioneve janë:

1 – Përdorimi për herë të parë i qeramikës.

2 – Shfrytëzimi i sistemit të distilimit të ujit dhe furnizimi me ujë i kateve të larta të ndërtesave.

3 – Përdorimi për herë të parë i xhamit në ndërtim.

Irani i ka dhuruar shkencëtarë të mëdhenj njerëzimit, shërbimet e të cilëve kanë ndikuar ndjeshëm në përparimin  dhe zhvillimin e botës. Muhamed Ibn Zekerija er-Razi ishte një nga mjekët më të mëdhenj të kohës sidomos në mjekësinë e kontrollit dhe vizitës së të sëmurit. Ai ishte profesor i mjekësisë të parashikimit të procesit të sëmundjes dhe psikosomatikës dhe është i pari mjek i cili identifikoi sëmundjen e lisë si dhe shpiku alkoolin të cilin e përdori si dezifektues dhe zhivën e përdori si purgativ. Libri i tij “Al-Havi” është vepra më e madhe në mjekësinë islame, dhe pas tij mjeku më i madh musliman është Ibn Sina (Avicena) i cili mjekësinë islame e përsosi me kryeveprën mjekësore të tij me titull “Kanun” që është libri më i famshëm mjekësor që njeh historia.

Jo më kot Dionport në librin e tij “Muhamedi (a.s.) dhe Kur’ani” shkruan: “Shkencat ekzakte, natyrore dhe filozofia europiane në shekullin 16 buronin nga islami dhe për këtë arsye Europa duhet t’i jetë borxhlie shkencëtarëve muslimanë.”

Perëndimorët Raziun e njohin si referent  të mjekësisë ndërsa Ibn Sinën (Avicenën) si princin e mjekësisë.

Pas mjekësisë, iranianët ishin të parët edhe në fushën e informatikës dhe telekomunikacionit.

Ledhet e dheut si dhe kullat të cilat ishin ndërtuar në vende jashtë fushës, shërbenin si një linjë telegrafike dhe një rrjet informativ prej disa mijëra kilometrash. Në burimet e lashta greke ky sistem informativ drite përshkruhet kështu: Zjarri ndizej që në fund të territorit iranian dhe ndizej njëri pas tjetrit në qytetet Shush, Ekbatan dhe ky sistem ishte kaq shumë funksional saqë mbreti Dari informohej brenda ditës lidhur me çdo ngjarje që kishte ndodhur në Azi. Këtë teknikë grekët e lashtë e quajtën Pyrestique.

Xhamitë “Xhame” në qytetet Isfahan dhe Jazd janë si një Enciklopedi arkitekturore e artit islam iranian me një përvojë një mijë vjeçare në fushën e arkitekturës dhe formave të ndryshme të ndërtimit. Këto dy ndërtesa në aspektin arkitekturor dhe veshjes me pllaka  konsiderohen si kryevepra artistike. Sigurisht nëse duam të tregojmë shembuj të tillë të iranianëve gjatë historisë në fushat e shkencës dhe teknologjisë do të shikojmë se ka me mijëra shembuj të jashtëzakonshëm.

Një tjetër shpikje e iranianëve është dhe sistemi nëntokësor i vaditjes i njohur ndryshe me emrin “Kanalet”.

Nuk është i paktë numri i kanaleve të ndërtuara nga iranianët në shkretëtirë rreth 2200 vjet më parë dhe disa prej tyre janë të gjatë deri në 70 km ndërsa disa prej të cilëve janë funksionalë edhe sot.

Këtu bëhet fjalë për lidhjen midis Iranit, islamit dhe shkencës. Studiuesit kanë vërtetuar se iranianët e kanë përqafuar në formë të lirë dhe krejt të vetëdijshëm islamin dhe jo nga frika e shpatës apo dhunës ushtarake.

Ata e gjetën shpëtimin e tyre nga dhuna politike dhe diskriminimi klasor që ekzistonte në regjimin e perandorisë Sasane, në ligjet dhe rregullat e kësaj feje çlirimtare, fe e cila i kushton vëmendje thelbësore bujarisë dhe zemërgjerësisë humane dhe drejtësisë sociale. Ky fakt vërtetohet edhe nga njerëzit e shkolluar, politikanët dhe mistikët e periudhës të qytetërimit islam ku shumica e tyre janë iranianë. Profesor Mutahari e pranon të njëjtin shkak që i çoi iranianët të pranojnë islamin.

Dëshmitë dhe faktet e lidhjes midis Iranit dhe Islamit janë të shumta. Një nga dëshmitë më të spikatura është edhe i urti Ebu El-Ghasem Firdeusi dhe vepra e përjetshme e tij Shah-name në të cilën shprehet kaq bukur:

Sa bukur foli i fismi Firdeus

Që dritë i pastë shpirti në varr.

Mos e nga milingonën që mbart kokrra drithi

Sepse ka shpirt, dhe shpirti është i ëmbël dhe i dhembshur.

Ata që kanë njohuri mbi historinë islame të Iranit e dinë se feja islame dhe mendimi i pavarur politik ka përcaktuar rrugën dhe traditën e pjesës dërrmuese të popullit iranian në shekujt e fundit. Më shkoqur duhet të themi se revolta e familjes Safavite në fillim të shekullit të 10-të hixhri, rezistenca e popullit iranian kundër agresioneve të osmanëve, Khanëve Uzbekë, Carëve rusë dhe atyre anglezë dhe në kohët e sotme lëvizja e zgjimit islam që u kurorëzua me fitoren e  revolucionit islamik, të gjitha këto janë dëshmi të shpirtit moral, dashurisë ndaj islamit dhe pavarësisë politike të popullit iranian.

Irani jo vetëm që gëzon një vend të rëndësishëm nga pikëpamja e qytetërimit dhe identitetit, por ai ka burime të pasura natyrore dhe gëzon një pozitë mjaft të favorshme dhe strategjike gjeografike në Lindjen e Mesme. Në veri Irani shtrihet në detin Kaspik, ndërsa në jug ka dalje në gjirin Persik dhe detin e Omanit. Irani është fqinj me 15 vende të Azisë së Mesme, Azisë Perëndimore dhe Gjirit Persik. Turqia e ka shndërruar Iranin në kryqëzim ndërlidhës në rajonin e Euroazisë. Irani është vendi i dytë në botë pas Rusisë që ka rezervat më të mëdha të gazit natyror dhe vendi i pestë me rezervat më të mëdha në botë të naftës. Irani ka luajtar gjithnjë një rol të rëndësishëm për sigurimin e energjisë botërore dhe sidomos asaj europiane.

Populli iranian me anë të revolucionit të vet islamik e ka bërë të qartë vendimin dhe qëllimin  e tij dhe me zell e këmbëngulje dhe progres shkencor hedh i sigurt hapat e tij drejt këtij qëllimi duke fituar kështu një tregues të ri të identitetit të vet. Populli iranian nëpërmjet fenomenit të pashoq të fundshekullit të 20-të, pra, revolucionit islamik iranian vendosi lidhje të forta midis identitetit kombëtar dhe besimit fetar. Populli iranian shprehu në këtë mënyrë vendimin e tij për të kapluar majat e larta të dijes dhe shkencës dhe teknologjisë për t’u renditur në një ndër dhjetë vendet më të zhvilluara të botës, në fusha të rëndësishme të shkencës si në hapësirën kozmike, energjinë bërthamore, nanoteknologjinë, transplantimin e qelizave dhe teknologji.

Shoqëria e sotme iraniane prej 70 milion banorësh, shumica të rinj, duke u mbështetur në hadithin e famshëm të profetit “Kërkojeni diturinë nga djepi deri në varr” po përpiqet që të fitojë trofe të reja dhe të shtie në dorë teknologjinë paqësore bërthamore, hapësirën kozmike duke i shënuar këto si arritje në veçanti për popullin iranian dhe në përgjithësi për botës islame.

Sidoqoftë, Irani në periudhën e re të identitetit, po ndërton një histori të re dhe jo më kot babai i historisë Herodoti studimin e tij të historisë e fillon dhe e mbyll me Iranin. Identiteti iranian shpaloset më tepër se kushdo nga kjo poezi e Hoxhë Shemsudin Muhamed Hafiz Shirazi:

Zemrën s’e kam më në dorë, o zotërues zemrash

Sa keq që e fshehta në shesh do të dalë

Për ne varkëthyesit, fry o erë e mbarë

Bëje të mundur që mikun ta shohim përsëri

Si ëndërr është kjo botë kalimtare

Për miqtë bëj të mira, mos e lerë rastin të shkojë

Ti që ke bujarinë, shpërbleje mirësinë

Ndihmoje një ditë dervishin fukara

Që prehje në këtë e atë botë të kesh

Duhet, me mikun zemërgjerë, me armikun zemërbutë, të jesh.

Autori ka qenë ish-ambasador i Iranit në Tiranë.

/Orientalizmi Shqiptar/


* Ky artikull është botuar në revistën “URA”, nr. 3, Vjeshtë-Dimër, Tiranë 2009, organ i “Qendrës Shqiptare për Studime Orientale”, acfos_albania@yahoo.com

Orientalizmi sot: A është orientalizmi i Saidit kritikë e vlefshme për analiza në botën e globalizuar?!

27/08/2012 Lini një koment

Ma. Gëzim SELACI[1]

 

ORIENTALIZMI SOT: A ËSHTË ORIENTALIZMI I SAIDIT KRITIKË E VLEFSHME PËR ANALIZA NË BOTËN E GLOBALIZUAR?!*

Gëzim Selaci

Gëzim Selaci

Përmbledhje

Kjo ese argumenton se në botën në të cilën kufijtë kulturorë ndërmjet popujve po zbehen, kritika e Edward Said-it e orientalizmit e humb aftësinë të analizojë marrëdhëniet ndërmjet ‘Perëndimit’ dhe ‘Lindjes’. Megjithatë, ka disa implikime praktike të diskursit orientalist që akoma mbesin të gjalla në nivele qeveritare, institucione të sigurisë dhe media.

HYRJE

Qëllimi i kësaj eseje është që të tregojë se si koncepti i orientalizmit i zhvilluar nga Saidi është definuar ngushtë në kuptim të gjeografisë dhe është tepër përzgjedhës duke përjashtuar kështu studiues të rëndësishëm orientalistë gjermanë, francezë dhe britanikë. Andaj, ai koncept mund të kritikohet edhe në kohën kur është dhënë për herë të parë, lëre më në epokën e globalizimit shoqëror dhe kulturor. Megjithatë, ai shpjegon me sukses një pjesë të diskursit perëndimor që ndriçon mënyrën se si oksidenti ka ‘krijuar’ orientin pas periudhës së iluminizmit dhe akoma mbetet aktual në mesin e autorëve që përkrahin tezat e ‘përplasjes së qytetërimeve’ dhe ‘fundit të Historisë’, si dhe në politikën ndërkombëtare, veçanërisht në politikën e jashtme të SHBA në raport me ‘botën e tretë’, e dukshme sidomos pas 11 shtatorit 2001. Eseja gjithashtu diskuton relevancën e kritikës së Saidit në kohën bashkëkohore që po dëshmon ngritjen e shteteve të Lindjes, domethënë Kinës dhe Indisë. Ngritja e këtyre dy shteteve i ka kontribuar zhvendosjes së kufijve të imagjinuar ndërmjet Oksidentit dhe Orientit, duke e bërë kështu Lindjen – përkundër asaj që thotë Orientalizmi – jo vetëm subjekt, por lojtar në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe politikën globale.

Kjo ese është e ndarë në tre pjesë. Pjesa e parë e esesë do të diskutojë argumentin e Saidit në veprën e tij Orientalism (Orientalizmi). Pjesa e dytë do të diskutojë të metat apo dobësitë dhe kritikat kryesore të ‘orientalizmit’ siç e përkufizon Saidi, në dritën e kritikave të Bernard Lewis, historian dhe specialist i Lindjes së Mesme, dhe Robert Irwin, specialist i historisë dhe kulturës së Lindjes së Mesme. Pjesa e tretë analizon implikimet kulturore dhe politike të ‘orientalizmit’ në marrëdhëniet mes ‘Perëndimit’ dhe ‘Lindjes’ në përgjithësi, dhe veçanërisht ndërmjet SHBA dhe Lindjes së Mesme.

ORIENTALIZMI

“Orienti ishte thuajse një trillim europian.” (Said, 1978:1)

Ndoshta ju është e njohur tabloja vijuese që pasqyron Lindjen e Mesme: një dhomë e gjerë e veshur me pllaka me ngjyra të ndezura, me mbishkrime që ngjajnë me shkrimin arab (por që nuk janë arabisht), pa asnjë shenjë pluhuri (një përbërës i rëndësishëm i jetës arabe), dhe aty një grup i ‘pleqve të fëlliqur’ që shohin drejt një djali të zhveshur rreth trupit të të cilit është mbështjellur një gjarpër.

Në fakt, kjo është fotografia në ballinën e librit Orientalism (1978) e botuar 32 vite më parë që tregon në mënyrë tipike fantazitë orientale dhe nocionet paraprake për popujt e Orientit, madje pa rënë në kontakt me ata. Fotografia është pasqyrimi tipik i Orientit, pavarësisht nga diversiteti i tij. Në këtë vepër, Edward Said, studiues amerikan i lindur në Palestinë ka paraqitur një pikëpamje që ka propozuar ta ekzaminojë Orientalizmin si një diskurs në kuptimin që Michel Foucault i jep atij (Said, 1978:4) dhe marrëdhënien ndërmjet Oksidentit dhe Orientit si marrëdhënie pushteti, dominimi, hegjemonie të shkallëve të ndryshme, sipas pikëpamjes së Antonio Gramscit (Said, 1978:5).

Orientalizmi i Saidit mori kuptimin e mënyrës se si paraqitet ‘tjetri’, dhe jo vetëm arabët, por të gjithë ata që iu nënshtruan një paraqitjeje të tillë, si indianët, kinezët, gratë, etj. Këto paraqitje të trilluara nuk janë vetëm për konsum perëndimor, por edhe për Orientin: pikturat ‘orientaliste’ mund të gjenden edhe në botën arabe, apo të prodhuara në Kinë, dhe jo domosdoshmërisht në Perëndim. Ato tejkalojnë kufijtë kontinental dhe kanë të bëjnë me fantazitë e klasave të mesme që pasqyrohen në pikturat që ata varin në muret e shtëpive të tyre.

Natyrisht, ndarja e botës në Lindje dhe Perëndim nuk lindi në periudhën kolonialiste, për të cilën shkruan Saidi. Ajo është historike dhe gjurmët e saj mund të gjenden qysh te grekët të cilët gjithmonë kishin barbarët e tyre. Mirëpo, nga fundi i shekullit XIX orienti u identifikua me Islamin dhe u bë pjesë e polemikës së krishterë mbi Islamin: orienti paraqiste vendin e apostazisë, herezive të ndryshme, por edhe sfidë për botën e krishterë; muslimanët erdhën në Spanjë në fillim të shekullit XIII dhe mbetën aty deri në fund të shekulli XVI.

Edhe pas kësaj, orientalizmi vazhdoi deri në pushtimin e Egjiptit nga Napoleoni. Ekspedita e Napoleonit, ndryshe nga pushtimi i Egjiptit nga Aleksandi e Cezari, solli diçka të re: Napoleoni me vete mori një ekip shkencëtarësh, si arkeologë, biologë, linguistë të cilët qëndruan atje për një kohë të gjatë dhe regjistruan çdo gjë, dhe nga perspektiva e ekspertëve shkruan tekste mbi Egjiptin për të krijuar kështu një dituri mbi të për publikun europian, për të cilën vetë popujt autokton nuk kishin dijeni. Me këtë Orientalizmi u bë disiplinë e studimit shkencor, dhe jo vetëm çështje e pasqyrimeve në piktura, dhe me kohë u formalizua për t’u bërë temë universitare.

Mirëpo, ky përshkrim apo paraqitje e Orientit, e popujve dhe kulturës së tij, jo domosdo bazohej në realitet. Ajo ishte më tepër diskurs se si perëndimorët e mendonin Lindjen. Por, ngjashëm si me pikturat që krijoheshin edhe për konsum në Orient dhe nga vetë Orienti, edhe ky diskurs shkencor ndikoi, jo vetëm në mënyrën se si Oksidenti e shihte Orientin, por edhe se si njerëzit e Orientit e shihnin vendin dhe vetveten. Vetë Saidi – i shkolluar në kolegje koloniale në Lindjen e Mesme dhe më pas në SHBA ku specializoi në letërsinë angleze dhe krahasuese – shkroi librin e tij Orientalism qysh pasi kishte lexuar autorët klasikë si Mahfuz, el-Ghazali, Ibn Halduni dhe u vetëdijesua se sa shumë ishte keqinformuar për realitetin dhe mendimin arab nga ajo se si perëndimorët flisnin për Orientin, siç pohon në intervistën e fundit të jetës së tij. (Said 2004)

Orientalizmi i Saidit ka ndihmuar të krijojë një fushë që është quajtur studime post-koloniale duke i vënë tekstet që ai i ka analizuar në kontekst më të gjerë politik: ‘[…] tekstet ekzistojnë në kontekst […] kushtet politike, institucionale dhe ideologjike veprojnë tek autori individual.’ (Said, 1978:13) Ai e sheh Orientin ashtu siç shfaqet në Orientalizëm si sistem i përfaqësimit të ‘forcave të caktuara politike dhe aktiviteteve në Perëndim.’ (Said, 1978:203) Diskursi i Orientalizmit nënkupton se orientalët (njerëzit e Orientit) – pasi që rallë herë janë parë apo janë shikuar me vëmendje, por janë konsideruar si të huaj – janë kuptuar si ‘problem që duhet zgjidhur, të izolohen, ose të pushtohen.’ (Said, 1978:207)

Sidoqoftë, analiza e Saidit nuk ka për qëllim të zhdukë dallimin ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit, por të sfidojë idenë se ky ‘dallim nënkupton armiqësi, esenca statike në raport kundërvënieje, si dhe dijen armiqësore të formuar nga këto gjëra.’ (Said, 1978:305)

Pikëpamja e Saidit ishte aq tërheqëse në periudhën post-koloniale sa që në të vërtetë e ndërroi vetë kuptimin e fjalës ‘orientalizëm’ duke i dhënë atij një konotacion përbuzës. Para kësaj, Orientalizmi ka paraqitur një disiplinë të filologjisë që ka zbuluar, studiuar, botuar dhe interpretuar veprat e Orientit. Ai shkruan:

“Orientalizmi është mënyrë e të menduarit që bazohet në dallimin ontologjik dhe epistemologjik ndërmjet ‘Orientit’ dhe […] ‘Oksidentit”. Kështu, shumë shkrimtarë […] e kanë pranuar dallimin themelor ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit si pikënisje për të elaboruar teoritë, poezitë, romanet, përshkrimin shoqëror, dhe shpjegimet politike përkitazi me Orientin, popullin e tij, zakonet, ‘mendjen’, e kështu me radhë.’ (Said, 1978:4)

Për të shtuar, një kuptim i rëndësishëm i Orientalizmit të Saidit është se ai ka të bëjë me gënjeshtra apo mite (Said, 1978:6) si dhe emra të tjerë përulës, dhe se në fund të fundit është i lidhur ngushtë me imponimin e pushtetit perandorak.

Kontributi pozitiv i veprës së Saidit është se ajo ka qenë forcë kryesore që e ka shtyrë Perëndimin të pranojë rolin e botës joperëndimore në krijimin e saj dhe, mbase, të fillojë ta vlerësojë këtë.

KRITIKA

Argumenti i Saidit në veprën e tij është një kritikë e vlefshme përkitazi me mendimin euro-amerikan dhe si i tillë ka pasur ndikim të madh në mesin e intelektualëve dhe akademive në Perëndim. Sidoqoftë, libri i tij Orientalism është kritikuar për të meta të rënda gjë që e ka bërë të vlerësohet si i dobët në kuptim shkencor.

Një nga kritikat kryesore është se ndonëse pretendon të shpjegojë se si Perëndimi (në përgjithësi) e trajton Lindjen (në përgjithësi), megjithëkëtë, Orienti reduktohet në pjesë të veçanta të Lindjes së Mesme duke përjashtuar pjesë të tjera të rajonit, ose duke mos i vënë re fare ato (si Kina, Azia jug-lindore, Japonia) ose duke folur fare pak për to (India). Në anën tjetër, analiza përzgjedh vepra të caktuara orientaliste të Perëndimit, duke përjashtuar kështu autorë të rëndësishëm gjermanë, holandezë, italianë, dhe francezë (si Gérard Nerval dhe Gustave Flaubert). Në të vërtetë, një nga akuzat kundër tij është se ai ishte injorant përkitazi me Lindjen e Mesme, ngase vetë ai ka shpërfillur vepra të rëndësishme në gjuhën arabe!

Ironike, por vetë Orientalism është vepër orientaliste ngase bie në të njëjtat lajthitje orientaliste ndaj tjetrit, dhe atë në dy mënyra. Së pari, ai supozon se është Perëndimi që projekton dhe e paraqet Lindjen sipas një pamjeje të caktuar, duke neglizhuar kështu faktin se kjo është diçka që e bëjnë të gjitha shoqëritë. Së dyti, Orientalism e konsideron botën perëndimore (imperializmin europian, kolonializmin perëndimor, etj.) si të ishte unike, gjë që është e pavërtetë. Natyrisht, nuk do të kishte asgjë të keqe po qe se libri i Saidit do të merrej si një polemikë politike, me të cilin rast lëshime të tilla do të mund të faleshin. Mirëpo, pritjet nga një kritikë shkencore janë shumë më të mëdha se kaq.

Kritikat e tjera, si ajo e Lewis (1993:101) thonë se ai i neglizhon plotësisht çështjet gjinore, dhe se e gjithë përpjekja shkencore për të ‘njohur’ Orientin (përveç ajo e Saidit!) gjithnjë ka qenë akt shtypjeje, si dhe se ai ka nënvlerësuar veprat dhe arritjet e arabologëve dhe islamologëve në fushat relevante. Një kritikë tjetër është se dështimi i tij për të pranuar heterogjenitetin e Orientalizmit mund të jetë një shkak përse analiza e tij futet në definicione të kundërshtueshme.  (Kenndey, 2000:29)

Një tjetër akuzë kundër tij është se ai nuk e njihte Lindjen e Mesme, ngase ishte vetë ai që ka shpërfillur vepra të rëndësishme të studiuesve arabë.

Një kritikë e përhapur është se tërë disiplinën e studimeve të Lindjes e akuzon si raciste dhe imperialiste. Duke i varur një domethënie përbuzëse, termi ‘orientalist’ është ‘helmuar’ duke i kontribuar kështu skepticizmit brenda qarqeve të caktuar në botën muslimane kundrejt orientalizmit. (Lewis, 1993:101)

Kjo që thotë Lewis mund të jetë e saktë, sidomos për ata që veprën e Saidit e lexojnë në mënyrë të gabueshme si mbrojtje e lindjes nga perëndimi. Mirëpo, në të vërtetë Saidi vetëm sfidon nocionin e kontrastit ndërmjet këtyre dy botëve.

Sidoqoftë, ndonëse ka një lidhje ndërmjet orientalizmit dhe imperializmit, vepra e Saidit nuk duket se i barazon ato. Pra Saidi nuk nënkupton se të studiosh ‘tjetrin’ domethënë se je imperialist dhe racist. Ai bën dallimin ndërmjet ‘diturisë mbi popujt e tjerë që është rezultat i studimit dhe analizës së kujdesshme dhe mirëkuptimit […] dhe diturisë që është pjesë e fushatës për vet-afirmim. (Said 2003) Madje, ai as nuk zhvilloi një perspektivë se si duhet të studiohet orienti. Të tjerët të frymëzuar nga vepra e tij e bënë këtë. Ajo çfarë vepra e Saidit na tërheq vëmendjen është se si të flitet për ‘tjetrin’ pa i përdorur paragjykimet dhe konceptet apriori për ta.

ORIENTALIZMI SOT

Siç u tha në seksionin paraprak të kësaj eseje, teza e Saidit është ballafaquar me kritikë të ashpër qysh nga koha kur është botuar për herë të parë. Sot, studimet orientale dhe të lindjes janë më të interesuara të njohin dhe studiojnë orientin si dhe të bëjnë dallimin ndërmjet disiplinave të studimeve orientale (kinologjia, iranologjia, etj.). Ky ndryshim zhvlerëson argumentin e Saidit, së paku në diskursin akademik. Por, a mund të thuhet kjo edhe për diskursin e politikës së jashtme të neokolonializmit dhe imperializmit perëndimor (siç do të argumentonte dikush) kundrejt Orientit, raporteve me të dhe përfaqësimit të tij?

Pavarësisht nga kritika, Orientalizmi i Saidit mbetet një analizë që ka shumë për të treguar. Libri është më i gjerë se sa rrethanat në të cilat është krijuar ai. Për shumë studiues në Orient dhe në Lindjen e Mesme në veçanti, pikat e forta të librit janë më të rëndësishme se sa dobësitë e tij. Ndërsa pranojnë gabimet dhe dobësitë e argumentit të Saidit, studiuesit kanë vlerësuar arritjet e librit të tij, për shkak të “debatit dhe hulumtimit që ka nxitur ai.” (Irwin, 2006)

Në artikullin që e ka shkruar njëzetepesë vjet pas librit të tij Orientalism, Said argumenton se mënyra se si SHBA e sheh Lindjen e Mesme, arabët dhe Islamin nuk është përmirësuar shumë. (Said 2003) Se çfarë nënkupton ai me ‘SHBA’ mund të gjendet në këtë analizë të tij, që kryesisht është media dhe politika.

Media

Më herët ai kishte nxjerrë në pah faktin se bota elektronike përforcon stereotipet përmes së cilave shihet orienti, duke i futur informacionet që transmetohen përmes televizioneve, filmave, etj. në kallëpe të standardizuara me qëllim të përfshirjes së ‘Orientit misterioz’ në listën e armiqve akademikë dhe imagjinarë të shekullit të nëntëmbëdhjetë. (Said, 1978:26)

Orientalizmi bashkëkohor përqendrohet në mënyrën se si Islami dhe arabët përfaqësohen në median amerikane dhe gjetiu, si dhe në mbizotërimin kulturor dhe politik të SHBA-ve në vendet arabe. (Kenndey, 2000:20) Kjo është një inerci e paraqitjes së arabëve si të mundur, qyqarë, të dobët, të pazotë dhe të nënshtruar dhe një fond i gjatë i klisheve për arabët qysh nga Dante që Profetin Muhamed e shihte në ferr.

Racizmi anti-arab shkon shumë larg dhe për popujt arabë mund të bësh gjeneralizime që për popuj dhe grupe të tjera nuk do të lejoheshin. Kjo shfaqet në krijimin e një figure kërcënuese dhe të dehumanizuar të terroristit islamik, që theksohet me të madhe nga gazetarët dhe Hollivudi.

Jo që terroristi nuk ekziston, por ai është rezultat i gjendjes së dhunës politike në Lindjen e Mesme. Sidoqoftë, në këtë pjesë të botës ka diçka më shumë për të cilët media në Perëndim flet fare pak. Lajmet janë të mbushura me ‘terroristë islamikë’ që kërcënojnë Perëndimin. Rezultat i këtij përqendimi të medias kryesisht në aspekte negative të këtyre shoqërive krijon një ndjenjë paranoje që bën që popujt muslimanë të njihen si fanatikë, ekstremistë dhe të dhunshëm, gjykuar vetëm nga prejardhja dhe ngjyra e lëkurës së tyre.  Ndërkohë që Lindja e Mesme është diverse dhe komplekse, të kuptuarit e këtij rajoni në mënyrë aq të ngushtë dehumanizon miliona e miliona njerëz të dinjitetshëm që jetojnë atje.

Përveç dehumanizimit të këtyre popujve, si rezultat i gjeneralizimeve të tilla edhe Islami dhe mësimet e tij në fjalorin e Perëndimit janë bërë sinonime të terrorizmit. Ky demonizim i Islamit verbon të shihet dallimi ndërmjet devocionit fetar dhe terrorit, duke krijuar kështu një frikë irracionale e patologjike nga çdo musliman i devotshëm. (Said 1997)

Politika: Marrëdhënia ndërmjet diturisë perëndimore dhe pushtetit

Riprezantimi dhe sundimi apo me fjalë të tjera dija dhe pushteti shkojnë tok. Në Culture and Imperialism (1993) Saidi shpjegon se si riprezantimi i Lindjes nuk u bë vetëm për konsum artistik, por edhe për mbizotërim. Autori në Orientalism nuk kishte bërë fjalë për shembuj të tjerë të kësaj lidhjeje të dijes me pushtetin, por kjo mund të zbatohet edhe në raste të tjera në të cilat pushtimit të një vendi i paraprin dija diskurseve mbi të. Kjo përputhje e dijes dhe pushtetit, një teori e zhvilluar nga Foucault, nënkupton se nëse do të sundosh një vend duhet ta bësh këtë duke krijuar një njohje për të dhe për popullin e tij. Britanikët në Indi dhe në kolonitë e tjera krijuan një dije për popujt atje duke u përpjekur t’i njohin ata. Po kështu, SHBA krijoi ide kur e pushtoi Irakun. Orienti tani studiohet si pjesë e programit për sigurinë kombëtare. Madje, edhe gjuhët mësohen si pjesë e studimeve të sigurisë: rusishtja dhe arabishtja mësohen për të qenë të sigurt nga këta popuj.

Në mënyrë që të justifikojë lidhjen e studimit të kulturës me një dukuri politike, siç është imperializmi, Saidi përdor konceptin e hegjemonisë kulturore (format dhe modelet mbizotëruese të kulturës). Ai shkruan: ‘Reflektimi, debati, argumenti racional, parimi moral i bazuar në nocionin shekullar se qeniet njerëzore duhet të krijojnë historinë e tyre janë zëvendësuar nga ide abstrakte që lartësojnë veçantinë amerikane ose perëndimore, zhvlerësojnë relevancën e kontekstit, dhe kulturat e tjera i shohin me përbuzje.’ (Said, 2003)

Ai e merr Orientalizmin si shembull se si hegjemonia (në kuptimin që Gramsci i jep këtij nocioni), ose më saktë hegjemonia kulturore funksionon në shoqërinë civile për të fuqizuar ideologjinë sunduese të shoqërisë politike jo me dominim, por me miratim. (Said: 1978:10-11) Me fjalë të tjera, prodhohet një dituri mbi popullin vendi i të cilit pushtohet, pastaj shoqëria civile jepet pas këtij diskursi duke e përjetësuar sundimin e strukturave politike. Ai shkruan: ‘Ka pasur sulm të madh dhe të qëllimshëm agresiv në shoqëritë bashkëkohore arabe dhe muslimane për prapambeturi, mungesë të demokracisë dhe mungesë të të drejtave të grave, sa që ne thjesht harrojmë se nocione të tilla si moderniteti, iluminizmi dhe demokracia assesi nuk janë të thjeshta dhe koncepte mbi të cilat ka konsensus…’ (Said, 2003)

Lidhja ndërmjet diturisë dhe pushtetit është e pashkëputur. Arsimimi amerikan vazhdon të mbesë thellësisht ideologjik, në sajë të intelektualëve provincialë amerikanë, duke i paraqitur amerikanët si çlirimtarë e promotorë të demokracisë, në Afganistan, Irak, e gjetiu.

Gjurmët e ‘luftës kundër terrorizmit’ ai i gjen në përshtypjen e organizuar që thotë se muslimanët/arabët nuk janë si ‘ne’ dhe se janë kërcënim për vlerat ‘tona’, që në të vërtetë është ‘vetë thelbi i dogmës tradicionale Orientaliste’. Më tutje, ai vazhdon të analizojë ‘demonizimin e një armiku të panjohur’ të etiketuar si ‘terrorist’ dhe se si mund të shfrytëzohet kjo për qëllime të agjendave politike. (Said, 2003)

Sidoqoftë, ndërsa Saidi është i saktë kur thotë se qëndrimi europian ndaj Orientit është përmirësuar, duket se ai tërthorazi nënkupton se ka pasur një zhvendosje nga orientalizmi tradicional racist, i cili megjithatë akoma është i pranishëm tek elitat politike në SHBA i shprehur në politikën e jashtme, e që mbështetet nga media. (Said, 2003)

Disiplina post-kolonialiste thekson shkallën jo të vogël të vazhdimit të formave kolonialiste të pushtetit në politikën botërore bashkëkohore. Për shembull, niveli i kontrollit ekonomik dhe ushtarak të interesave perëndimore në hemisferën jugore në shumë mënyra është më i madh se sa në sistemin e kontrollit të drejtpërdrejtë – një formë e neo-kolonializmit.

Format kolonialiste të pushtetit vazhdojnë në politikën botërore bashkëkohore, dhe kjo shihet posaçërisht në mënyrën se si konstruktimi shoqëror i dallimeve racore, gjinore dhe klasore mbështesin marrëdhëniet e pushtetit dhe të nënshtrimit. Forma perandorake dhe të tjera të pushtetit operojnë në kushte të gërshetimit të gjinisë, racës dhe klasës. Për shembull: kombet në Perëndim veten e perceptojnë si të ‘qytetëruar’ ndërsa armiqtë e tyre si ‘barbarë’. Më parë, britanikët, për të justifikuar sundimin e tyre perandorak në Indi, kanë përdorur pretendimet seksiste duke nxjerrë në pah mënyrën ‘joqytetëruese’ të trajtimit të grave nga ana e burrave indianë. Burrat e iluminuar, të bardhë britanikë do t’i sillnin qytetërimin Indisë së ‘errët’, ndërkohë që vendin do ta eksploronin ekonomikisht. Sidoqoftë, çështja nuk ka qenë aq shumë te liria e grave, as në Britaninë Viktoriane e as në Indi, por te strategjia efektive e sundimit perandorak.

Gjithashtu, duke përdorur kritikën e orientalizmit mund të analizohet se si Lindja paraqitet në formë të një konstrukti oriental: bota ndahet në qytetërime më të ‘larta‘ dhe të tjera më të ‘ulëta’. Perëndimi lufton për të mbrojtur vlerat e botës së ‘qytetëruar’ (demokracinë liberale dhe ekonominë e tregut të lirë) kundër ‘antivlerave’ (terrorizmit, tiranisë, etj.) Bota e ‘paqytetëruar’ duhet të arrijë botën e ‘qytetëruar’ nëse do që të ecë përpara. Në pajtim me këtë konstrukt, SHBA legjitimon pushtimin e territoreve në Lindje të Mesme, dhe mbi këtë diskurs bazohet ‘lufta kundër terrorizmit’.

Ngritja e ‘Kindisë’ dhe sfida e diskursit orientalist

Dukuria e zhvillimit fenomenal të ekonomisë së Kinës dhe Indisë nganjëherë quhet ‘Kindia’ duke  bashkuar kështu dy fjalë: Kina dhe India në një të vetme. Shfaqja e tregut të ‘Kindisë’ ka pasur ndikim të jashtëzakonshëm në tregun botëror dhe implikime të tjera politike. Kjo forcë e re është parë si shans, por edhe kërcënim për ndërmarrësit perëndimorë. Në sajë të forcës së lirë punëtore dhe mundësisë për të prodhuar energji me kosto të ulët, Kina po bëhet qendër e industrisë prodhuese në botë. Në anën tjetër, India me një numër të madh të diplomuarve në shkencat ekzakte dhe inxhinieri, po e zhvendos qendrën e shkencës botërore në drejtim të territorit të saj.

Mrekullia ekonomike që ka filluar me Kinën në fillim të viteve 1970 ka ndërtuar një bazë ekonomike për zhvillim e Prodhimit Bruto Vendor (PBV) që është zhvillimi më i shpejtë që historia ka njohur ndonjëherë, dhe sillet rreth 9-10% brenda vitit në dy dekadat e fundit. Kurse në Indi reforma ka filluar në fillim të viteve 1990, ndërsa ky shtet radhitet i dyti për sa i përket rritjes së PBV-së që sillet nga 6-7% brenda vitit në dy dekadat e fundit.[2] PBV i Kinës në vitin 2008 ka qenë mbi 4 bilion dollarë amerikanë, që e radhit atë të tretën në listën e ekonomive më të zhvilluara në botë, ndërsa India qëndron e dymbëdhjeta me PBV mbi 1 bilion dollarë amerikanë.[3]

Implikimet e këtij zhvillimi ekonomik në marrëdhëniet ndërkombëtare

Ky zhvillim fenomenal e shndërron Orientin në lojtar të rëndësishëm në marrëdhëniet ndërkombëtare, në kohën kur Perëndimi po e humb fuqinë në Kinë dhe disa vende aziatike. Orienti nuk është më pasiv, por i aftë të konkurrojë ekonomikisht si dhe politikisht Oksidentin. Forca në sferën ekonomike mund të shtrihet edhe në nivel politik: Kina si aktor në politikën globale i reziston ndërhyrjes në çështjet e brendshme të saja në emër të ‘qytetërimit’ që bëhet në stilin imperialist të kohëve të kaluara. Kina nuk do të pranojë të kufizojë shanset për zhvillimin e saj ekonomik në emër të institucioneve globale ekonomike. Kështu, Azia sfidon rendin botëror të mbizotëruar nga Perëndimi dhe të krijuar nga hegjemonia amerikane apo perëndimore. (Huntington 1993)[4] Kjo paraqet një sfidë të madhe për Perëndimin, posaçërisht për faktin se këto dy shtete (Kina dhe India) janë fuqi bërthamore.

Në perspektivë, ky zhvillim mund të zgjerohet në shtetet e tjera aziatike, duke i bërë ato edhe më të fuqishme. Marrëveshjet dhe traktatet ekonomike në rajon mund të bëhen edhe më të rëndësishme në ekonominë botërore. Prandaj, si pasojë mund të kemi një botë që nuk ndahet nga një vijë ndërmjet Perëndimit të fuqishëm dhe Lindjes së dobët. Kjo do ta detyrojë Perëndimin ta ndryshojë pikëpamjen e tij orientaliste për Lindjen, të pranojë rëndësinë e pjesës tjetër të globit dhe të hyjë në marrëdhënie më të përgjegjshme me këtë pjesë të botës që është duke u zhvilluar për të mos provokuar ‘përplasje të qytetërimeve’, por të provojë që së bashku me të tjerët të ndërtojë një rend në të cilin qytetërimet bashkëjetojnë dhe bashkëpunojnë.

Këto zhvillime e kanë sfiduar kritikën e orientalizmit. Megjithatë, diskursi orientalist akoma vazhdon, bile në disa forma, për shembull, kur zhvillimi i ekonomisë kineze i atribuohet pranimit të ekonomisë perëndimore të tregut në periudhën e pasluftës. Ky supozim shpërfill strukturat dhe traditat e pasura që kanë ekzistuar për shumë kohë. Ai presupozon vetë zemrën e idesë orientaliste se Perëndimi si bartës i diturisë mban çelësat e suksesit. Ndikimi i imperializmit dhe kolonializmit në ekonomitë e Azisë është zmadhuar. Vlerësimet e specialistëve të Azisë në përgjithësi tregojnë se efektet e drejtpërdrejta kanë qenë më të vogla se sa që është menduar më parë. (Tipton, 1998)

Diskursi orientalist shkon edhe më larg për ta konsideruar demokracinë si të vetmen formë të qeverisjes me të cilën duhet të qeveriset një shoqëri e ‘qytetëruar’, apo si e drejtë fundamentale e njeriut. Kjo pikëpamje shpërfill kontekstin në të cilin është zhvilluar demokracia në Perëndim, si e vetmja alternativë e diktaturave të tmerrshme që varfëronin shtetet dhe bënin luftëra.

PËRFUNDIM

Diskursi oriental është ende i gjallë në botën e globalizuar! Siç e thekson një nga kritikët e veprës së Saidit, historiani Robert Irwin (2006), nuk dyshon njeri se ka një paraqitje orientaliste (në kuptimin saidian) të arabëve dhe muslimanëve si dekadentë, të prapambetur, injorantë, e kështu me radhë. Diskursi racist kundrejt arabëve dhe muslimanëve është i pranishëm në kulturën perëndimore, si në departamentet qeveritare, ushtarake dhe policore, si dhe në redaksitë e shtypit tabloid. Sidoqoftë, ky racizëm më së paku do të duhej të kërkohej nëpër universitete. Dehumanizmit të arabëve dhe muslimanëve më shumë i kontribuon një film hollivudian, se sa një pikturë orientaliste, apo një vepër orientale e përkthyer keq nga ndonjë orientalist europian.

Vlera shpjeguese dhe normative e Orientalizmit zbehet në një botë në të cilën Kina dhe India po dëshmojnë një zhvillim fenomenal. Suksesi i tyre i bën këto vende lindore jo vetëm subjekte por lojtarë në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe në politikën botërore. Kjo shkon kundër idesë orientaliste se Perëndimi është bota e qytetëruar mbi të cilën bie barra e ‘qytetërimit’ të kombeve orientalë.

Megjithatë, diskursi oriental akoma vazhdon dhe pasqyrohet në mënyrën se si Lindja paraqitet në formën e konstruksionit oriental, që e ndan botën në qytetërime të larta apo më të mira dhe më të ulëta apo inferiore në anën tjetër.

Burimet dhe literatura

Huntington, S., 1993, If not civilizations, what? Samuel Huntington Responds to His Critics, në internet:
http://www.foreignaffairs.org/19931201faresponse5213/samuel-p-huntington/if-not-civilizations-what-samuel-huntington-responds-to-his-critics.html  (10 tetor 2009)
Irwin, Robert (2006) For Lust of Knowing: The Orientalists and their Enemies. London: Allen Lane.
Kennedy, Valerie (2000) Edward Said, A Critical Reader. Cambridge: Polity Press.
Lewis, Bernard (1993) Islam and the West: The question of Orientalism. New York, Oxford: Oxford University Press.
Said, Edward (1978) Orientalism. Western Conceptions of the Orient. London: Penguin Books.
Said, Edward(1993) Culture and Imperialism Western Conceptions of the Orient. London: Vintage Books.
Said, Edward(1997) Covering Islam: How the Media and Experts Determine How We See the World. New York: Vintage Books.
Said, Edward (2003) Worldly Humanism v. the Empire-builders. Në internet: http://www.counterpunch.org/said08052003.html
Said, Edward (2004) The Last Interview.
Tipton, Frank B. (1998) The Rise of Asia: Economics, Society and Politics in Contemporary Asia. London: Macmillan Press.

 

/Orientalizmi Shqiptar/

 


[1] Autori është ligjërues në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës dhe në Degën e Politikës Ndërkombëtare dhe Diplomacisë të Kolegjit “Victory” në Prishtinë. Është doktorant i teorisë politike në Universitetin e Europës Qendrore në Budapest. Për më tepër informacion shikoni: http://gselaci.wordpress.com. Komentet tuaja mund t’i dërgoni në këtë e-mail: gezimselaci@yahoo.com.
* Ky artikull është botuar në revistën “URA”, nr. 3, Vjeshtë-Dimër, Tiranë 2009, organ i “Qendrës Shqiptare për Studime Orientale”, acfos_albania@yahoo.com
[2] World Development indicator database, Growth of Output. Në internet: http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/table4_1.pdf [Më 10 tetor 2009].
[3] World Development indicator database, Gross Domestic Product 2008. Në internet: http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP.pdf [Më 10 tetor 2009].
[4] Përkundër një refuzimi të gjerë akademik të tezës së Huntingtonit mbi ‘përplasjen e qytetërimeve’, iu kam referuar ngase është në alternativën (sado në ekstremin tjetër) e tezës për një botë në paqe si rezultat i ngadhënjimit të demokracisë liberale sipas modelit perëndimor.

 

Perandoria e munguar

18/08/2012 Lini një koment

Enis SULSTAROVA

PERANDORIA E MUNGUAR

Popujve ballkanas, e midis tyre shqiptarëve, pa e ditur as ata vetë, madje pa e ditur as Evropa, fati u caktoi të jenë komando të Evropës, mu në qendër të botës osmane.

Ismail Kadare

Mbeçë, more shokë, mbeçë,
përtej Urës së Qabesë.        Këngë popullore

Enis Sulstarova

Miti

Rolan Barti thotë që miti është një sistem semiologjik i rendit të dytë, sepse shenja e rendit të parë bëhet në vetvete një shënjues (Barthes, 1972: 114). Për ta shpjeguar me një shembull, shenja lis në rendin e parë zbërthehet në shënjuesin fonetik apo grafik “lis” dhe në të shënjuarin pemë, të dallueshëm prej llojeve të tjera të pemëve. Ndërsa kur Abdi Baleta (1999: 115) shkruan se lidhja Shqipëri-Kosovë duhet parë si “dy çatalla të një lisi”, atëherë kemi të bëjmë me rendin e dytë semiologjik, ku shenja lis është kthyer në shënjuesin e autoktonisë, lashtësisë, qëndrueshmërisë, hijeshisë, etj., të kombit shqiptar. Kombi shqiptar, së bashku me vetitë e nënkuptuara nga fjala lis, është i shënjuari. Në rendin e dytë shënjuesin Barti e quan “formë” dhe të shënjuarin “koncept”; në shembullin tonë, lisi është forma dhe kombi shqiptar është koncepti, dhe të dyja së bashku na japin mitin e kombit shqiptar që si një lis i qëndron i papërkulur moteve dhe rrebesheve të historisë. Në rendin e dytë, koncepti nuk është pranishëm materialisht dhe përfaqësohet nga forma, d.m.th. me anë të lisit fitojmë një konceptim të caktuar të kombit. Barti thotë që miti e tjetërson formën, sepse miti është universal, i pavarur nga forma, ndërsa forma është e cekët dhe e veçuar (Barthes, 1972: 119). Për ta ilustruar sërish, koncepti i lashtësisë dhe i qëndrueshmërisë së kombit shqiptar është i plotë në vetvete, kurse lisi është thjeshtë një nga format e përcjelljes së mitit, sepse në vend të tij mund të përdoreshin forma të tjera, fjala vjen, mali, shkëmb-graniti, çeliku, etj. Me fjalë të tjera, forma nuk e shteron përfaqësimin e konceptit (po aty: 127). Normalisht që zgjedhja e lisit nga Baleta nuk është krejt arbitrare, sepse miti e ka historinë e tij. Kështu, në nacionalizmin shqiptar ka një traditë të lidhjes së kombit e Shqipërisë me lisin, të paktën që nga Rilindja Kombëtare; kujtojmë këtu vargjet e poetëve: “O malet e Shqipërisë e ju o lisat e gjatë”, apo “si lis i naltë i rrëzuem përdhe”. Miti është një tip ligjërate që kryen natyralizimin e realiteteve historike, ai nuk fsheh apo mohon realitetet,  por i thjeshtëzon, i spastron dhe i paraqet si të pafajshme apo jep justifikime të përjetshme mbi ekzistencën e tyre (po aty: 142-143). Kështu, kombi shqiptar është një bashkësi historike, ndërsa lisi i përket natyrës dhe ka qenë po ai që është që nga fillimet e historisë njerëzore: bashkimi që bën miti midis të kombit dhe lisit ngurtëson një përfytyrim të caktuar të kombit. Miti duke qenë se është një tip ligjërate, krijohet me materiale që janë përpunuar më parë dhe përshtatur për mjetet e komunikimit. Çdo gjë në jetën e përditshme mund të kthehet në mit, jo vetëm tekstet, por edhe fotot, filmat, sportet, reklama, etj. (po aty: 109-110).

Perandoria e munguar

E bëmë këtë hyrje mbi kuptimin e mitit me qëllim të prezantimit të një miti që ndeshet shpesh në shkrimet shqiptare. Le ta zbulojmë me anë të një artikulli nga e përditshmja Shqip e datës 01.04.2007. Ai titullohet “‘Bëmat’ tona të vjetra në Irak: Parahistoria e komandove të sotëm shqiptarë”, me autor Fatos Baxhakun dhe së bashku me disa episode rrëfimesh më të shkurtra dhe tetë foto të përmasave të ndryshme zë plotësisht faqet 36-37 të gazetës. Hyrja e artikullit meriton të citohet e plotë:

Kur një grusht djelmoshash shqiptarë u nisën për në njërën prej zonave më të nxehta të globit, për në Irak, atje ku sot e kësaj dite mesatarisht vriten jo vetëm civilë vendas, por edhe shumë ushtarë të huaj, shumë veta e vranë mendjen me merak të madh: A duhej vepruar kështu? A duhej që ky hap i madh të ishte bërë më parë objekt i ndonjë votimi më të gjerë? Apo duhet të na zërë gjithnjë tendenca e të ecurit gjithnjë pas të fortit? Sikurse ndodh gjithnjë në një vend që ka nevojë të mbështetet te një superfuqi, diskutimet për djemtë e Shqipërisë që shkonin në luftë, sikur të shkonin në një stacion pushimi a llixhash kaluan shpejt e pa u ndjerë. Njësoj sikur të donim t’u thoshim atyre dhe familjeve të tyre: Nisuni njëherë, pastaj do të shohim e bëjmë, sepse ashtu është një punë…Që t’i kuptojmë më mirë do punë, bëjmë mirë të kujtojmë edhe disa histori të vjetra, nga ato që nisin me stuhitë e rërës. Kështu do ta marrim vesh se gjërat nuk janë edhe aq të thjeshta sa duken në shikimin e parë. Që të “udhëtojmë” në këto zona të trazuara do të na ndihin historitë e disa personazheve kuriozë, të gjithë nga Shqipëria. Edhe ata në kohën e tyre ishin në shërbim të një perandorie, të asaj osmane (Baxhaku, 2007).

Më pas vijojnë episode të shqiptarëve të ndryshëm në vendet arabe, disa prej të cilave Baxhaku na bën me dije se i ka huazuar nga libri i Muhamed Mufakut, Shqiptarët në botën arabe. Gjejmë kryesisht shqiptarë që kanë luftuar e sunduar në Orient (mbretër, guvernatorë, gjeneralë, kryengritës), por edhe arkitektë apo udhëtarë. Fotot tregojnë komando shqiptarë, marinsa amerikanë, personazhin Lorencin e Arabisë me veshjen arabe, sipas një filmi hollivudian bazuar mbi ngjarjet e Lorencit historik, mbretin Faruk të Egjiptit e arabë në një fotografi të vjetër dhe në një të re e cila paraqet skena lufte urbane.

Deri këtu jemi në rendin e parë semiologjik, të fjalëve dhe imazheve që na përcjellin kuptime. Por i gjithë materiali i këtyre dy faqeve, mund të interpretohet si formë e një miti: atij që thotë se shqiptarët kanë qenë klasë sunduese në Perandorinë Osmane. Vetë përmbajtja e artikullit, përzgjedhja e fotove dhe mënyra e vendosjes së tyre ta sugjeron një lexim të tillë. Por le të shtjellojmë më parë konceptin e mitit të shqiptarëve si sundues të Perandorisë Osmane, sepse siç e pamë më lart ai është i pavarur nga forma specifike e artikullit tonë. Në histori shqiptarët dhe paraardhësit e tyre nuk përmenden të kenë gjeneruar ndonjëherë ndonjë perandori. Madje, po të përjashtojmë ilirët, na del se ata nuk kanë ndërtuar dot as mbretëri, të njohur zyrtarisht si të tillë. Më i famshmi i sunduesve shqiptarë, Skënderbeu ishte thjesht një princ që priste të kurorëzohej mbret nga Papa. Ka një kontrast të dukshëm të shqiptarëve me fqinjët e tyre sllavë e grekë, të cilët në mesjetë kanë shërbyer si bërthama etnike të perandorive të ndryshme. Përmendim Bizantin e lidhur me etninë e kulturën greke, bazileusit bullgarë që rivalizonin me ata bizantinë, Perandorinë e Stefan Dushanit dhe lidhjet me serbët bashkëkohorë, turqit e sotëm dhe Perandorinë Osmane. Ndryshe nga ata, shqiptarët dhe paraardhësit e tyre kanë treguar veti luftarake në shërbim të perandorive të ndryshme, duke filluar me atë romake e duke vazhduar me atë osmane. Sidomos njihet pjesëmarrja e madhe e shqiptarëve në rangjet udhëheqëse të kësaj të fundit. Mungesa e një perandorie shqiptare në histori shpeshherë është zëvendësuar me “mitin e bashkësundimit”, që thotë se shqiptarët nuk kanë qenë të nënshtruar por në ortakëri me turqit për sundimin e perandorisë. Si fakte mbështetëse të mitit përmenden numri i madh i vezirëve, sadrazemëve, guvernatorëve e komandantëve osmanë me prejardhje shqiptare, apo Mehmet Aliu i Egjiptit dhe pasardhësit e tij, etj. Një shprehje tipike e këtij mitit në publicistikën tonë është ky qortim: “shqiptarët, edhe pse gjithmonë më kryengritës se të tjerët, u treguan më pasionantë dhe më aktivë për të qeverisur tërë Perandorinë, bashkë me pushtuesit, duke u kujtuar vetëm emocionalisht për atdheun e tyre” (Kulla, 2002: 10).

I parë si formë e konceptit të shqiptarëve si sundues (bashkë me turqit) të Lindjes së Mesme, artikulli që kemi nën shqyrtim na përcjell kumte të reja që natyralizojnë dërgimin e komandove shqiptarë në Irak në kohën e sotme. Nëse shqiptarët e kanë sunduar një herë Orientin, së bashku me turqit, pse të mos ta bëjnë sërish, kësaj radhe së bashku me amerikanët? Me këtë i jepet fund dilemave të luftojmë apo jo në Irak, sepse ne jemi tashmë atje, jemi te legjendat që arabët tregojnë për shqiptarët, pra kemi të bëjmë vetëm me një rikthim në atë vend e në atë pozitë që na përket; jo më kot nëntitulli thotë: “Parahistoria e komandove të sotëm shqiptarë”. Ja edhe disa tituj të pjesëve të artikullit: “një lidhje e lashtë”, “paraardhësit shqiptarë të guvernatorëve”, “njerëzit e luftës”, “Arnautë në Palestinë”, “Iraku në duart e shqiptarëve”.

Përzgjedhja e fotove gjithashtu shënjon mitin e bashkësundimtarëve shqiptarë në perandorinë e re amerikane. Pra, nëse teksti na flet për të shkuarën, fotot bëjnë lidhjen me të tashmen, duke e fshirë në fakt dallimin midis dy kohëve: e tashmja projektohet në të shkuarën dhe e shkuara bën pjesë në të tashmen. Ndër tri fotot më të mëdha dhe qendrore, dy paraqesin komando shqiptarë në rreshtim dhe fotoja e mesit  një ushtar amerikan duke patrulluar në një rrugë (të Bagdatit) dhe pas tij duken automjete të shkatërruar nga luftimet. Nga madhësia e fotove, vendosja krah për krah dhe nga uniformat e ushtarakëve kuptohet pozita e barabartë mes shqiptarëve dhe amerikanëve në Irak. Kjo theksohet edhe më nga një foto në pjesën e sipërme të f. 36, ku paraqiten komando shqiptarë e marinsa amerikanë duke patrulluar së bashku në një makinë “Hummer”.

Po arabët? Ata mungojnë thuajse krejt në artikull, përveç në funksion të publikut para të cilit luhen lojërat fatale të historisë: shqiptarë, turq, iranianë, francezët e Napoleonit, britanikët, i sundojnë radhazi apo i çlirojnë radhazi për të ardhur deri te amerikanët. Arabët janë aty për të shkruar kronikat e bëmave të shqiptarëve që i sundojnë, të shprehin pëlqimin apo pakënaqësinë me guvernatorët e ndryshëm shqiptarë. As fotot nuk japin shumë për arabët. Një foto e vogël në fund të f. 36 paraqet dy arabë me veshje tradicionale, njëri i hipur në kalë, të dy duke qëndruar para një tende. Në fakt, fotoja është vënë enkas për kalin dhe jo për arabët, sepse sipër saj lexojmë titullin “Një mauzer dhe një kalë arab”, lidhur me një histori ku protagonisti është shqiptari Eqrem bej Vlora në një nga udhëtimet në Lindjen e Mesme. Pra, dy arabët janë aty thjesht për të na bindur se kali i fotos është vërtet i racës arabe. Fotoja tjetër ku shfaqen sërish arabët ndodhet në krye të po asaj faqeje, krahas fotos me komando shqiptarë e marinsa amerikanë hipur në “Hummer”. Fotoja paraqet një burrë arab i veshur civil me shaminë tradicionale në kokë, kësaj radhe ndoshta për të fshehur identitetin e tij, me një raketë-hedhëse mbi sup dhe përtej tij dallojmë tymin e zi që del nga disa makina që digjen në krah të rrugës. Diçitura që shoqëron foton: “Skena të përditshme në Bagdat”. Krijohet përshtypja se njerëz që vijnë vërdallë me raketa duke hedhur në erë makina e godina është pamja e zakonshme, e përditshme, e përjetshme e Irakut. Fotoja e shoqëruar me tekstin që bën fjalë veç për luftëra, përforcon përshtypjen se asgjë nuk ka ndryshuar në Lindje. Edhe modernizimi ka shkuar në kahun e gabuar me atë tonin, sepse nga tenda e kuajt e nomadëve beduinë, arabët kanë arritur deri te raketë-hedhësja nomade që endet rrugëve të Bagdatit. Faktorët politikë që kanë bërë që SHBA e aleatët, midis tyre Shqipëria, të dërgojnë trupa në Irak e që disa irakenë të “shëtisin” të armatosur, treten në mitin e përditshmërisë dhe “normalitetit” të dhunës në atë vend. Sikurse dikur turqit me shqiptarët, edhe sot, në “shpinën” e “Hummer”-it, amerikanë e shqiptarë patrullojnë në rrugët e Bagdatit duke paqtuar arabët e pabindur dhe të dhunshëm.

Në f. 37 janë sërish dy foto tejet interesante nga një aspekt tjetër. Të vendosura krah për krah janë dy portrete: njëri ai i artistit që luan rolin e Lorencit të Arabisë në një film dhe tjetri ai i mbretit Faruk të Egjiptit, i fundit i dinastisë së sunduesve me prejardhje shqiptare. Artisti mban në kokë shaminë arabe, e ngjashme me veshjet arabe që Lorenci i vërtetë ka veshur gjatë aventurës së tij, kurse mbreti Faruk është me uniformë e me festen osmane në kokë. Dy evropianë me veshje orientale dhe nuk mund t’i ikësh ngasjes për të hequr paralele të tjera midis dy fotove që përfaqësojnë njëra një ushtarak anglez dhe tjetra një linjë sunduesish ushtarakë shqiptarë të Egjiptit. Si Lorenci si familja e Mehmet Aliut kanë vënë në jetë thënien e Benxhamin Dizraelit se Lindja është një karrierë për evropianët. Lorenci i Arabisë me kokë të tij theu urdhrat e sipërorëve dhe bëri emër në krye të fiseve beduine kundër osmanëve. Përpara tij, edhe Mehmet Aliu theu urdhrin e sulltanit duke siguruar sundimin e Egjiptit për vete dhe pasardhësit e tij deri te Faruku. Lorenci i vishte vetes meritën e zgjimit të ndërgjegjes kombëtare të arabëve dhe futjen e tyre në botën moderne (Said, 1978: 241). Po kështu dinastia shqiptare që sundoi Egjiptin përkon me periudhën e modernizimit të vendit. Të dy personazhet e fotove simbolizojnë edhe agjentët e imperializmit britanik. Lorenci e vendosi kryengritjen arabe në ndihmë të luftës së Perandorisë Britanike kundër Perandorisë Osmane gjatë Luftës së Parë Botërore dhe Egjipti nën kedivët shqiptarë për një pjesë të mirë të kohës ka qenë në fakt një koloni britanike. Të dy fotot si të thuash barazojnë kontributin shqiptar me atë britanik në përhapjen e qytetërimit evropian në Orient. Nuk përbën dallim nëse britanikët ishin të vetëdijshëm për misionin e tyre qytetërues e shqiptarët jo, sepse duke qenë në thelb evropianë, shqiptarët dashur pa padashur në sundimin e tyre të Orientit e përcollën evropianitetin atje: “Popujve ballkanas, e midis tyre shqiptarëve, pa e ditur as ata vetë, madje pa e ditur as Evropa, fati i caktoi të jenë komando të Evropës, mu në qendër të botës osmane” (Kadare, 2006: 61).

Në dy faqe gazete që përmbledhin aventurën shqiptare në Orient, nuk mund të mungonte ekzotika, e cila përfaqëohet nga takimi romantik i mashkullit shqiptar, nën cilësinë e Eqrem bej Vlorës, me femrën misterioze dhe tërheqëse orientale, e cila qëlloi të ishte bija e një kryetari fisi beduin. Një kënd i f. 36 tregon se si Eqrem bej Vlora në udhëtimin e tij në Orient u magjeps nga një “perri e shkretëtirës”. Megjithëse takimi i tyre zgjati vetëm pak çaste, midis të dyve lindi një miqësi e gjatë nëpërmjet korrespondencës. Baxhaku komenton: “Me sa duket miqësitë që lidhen atyre anëve se ç’kanë një gjë të veçantë. Sikurse e shohim edhe tani, ato vazhdojnë gjatë” (Baxhaku, 2007). Eqrem Vlora përjetoi tërheqjen e vajzës orientale. Orienti, si një grua e përgjithësuar, ushtron tërheqje të parezistueshme mbi shqiptarët akoma edhe sot, që materializohet me dërgimin e trupave në Irak! Artikulli si formë shënjon konceptin se sundimi shqiptar në Lindjen e Mesme ka lënë nostalgji të thella dhe prandaj ai rikthehet sërish, në një shkallë më të ulët angazhimi, por simbolikisht me peshë po aq të madhe.

Përdorime të mitit

Miti i shqiptarëve si bashkësundues të Perandorisë Osmane u formua gjatë Rilindjes Kombëtare. Shkrimet e rilindësve përhapën konceptin se deri në periudhën e Tanzimatit, shqiptarët dhe osmanët (ose turqit) qenë aleatë të njëri-tjetrit. Miti mbështetej në vlerësimin e frenimit të trysnisë sllavo-greke në trojet etnike shqiptare gjatë sundimit osman dhe e shkallës së vetëqeverisjes së shqiptarëve (Feraj, 1998: 95-96). Gjithashtu në përfytyrimin e kombit shqiptar nga ana e rilindësve duhej pohuar se shqiptarët nuk i kishin humbur vetitë e tyre të lashta gjatë pushtimit osman dhe se nuk kishin qenë kurrë në pozitë të nënshtruar, por kishin ruajtur lirinë e tyre. Për këto arsye miti i bashkësundimit të perandorisë ishte i përshtatshëm. Sami Frashëri shkruante:

Shqipëria në kohët e Tyrqet u bë m’e pasurë e m’e begatë se kudo; se Shqipëtarëtë syleshin bashkë me Tyrqitë nëpër gjith’ anët e botës edhe këtheheshinë ngarkuarë me ar e me ergjënt, me armë të vjejtura e me kuaj të bukurë t’Arabisë, t’Egjyptësë, të Qyrdistanit, t’Ungrisë etj. Me të qenë më trima e më të zottë se Tyrqitë, shkonin edhe nëpër më të mëdhenjt e më të nderçmit vende e kishin më teprë nder se ata vetë Tyrqitë (Frashëri, 1999: 21).

Miti i shqiptarëve si bashkësundues me turqit të Perandorisë Osmane u leverdiste edhe shteteve shoviniste ballkanike e aleatëve të tyre ndër Fuqitë e Mëdha, për të justifikuar pushtimin e trojeve etnike shqiptare më 1912-1913. Edhe për shumë kohë ata vazhduan ta quanin Shqipërinë “Turqia e vogël” për të çlegjitimuar ekzistencën e shtetit shqiptar.

Një tjetër përdorim i mitit lidhet me orientalizmin shqiptar, ligjërim në të cilin shqiptarët (apo një pjesë e tyre) akuzohen që i kthyen krahët Evropës dhe u bashkuan me Azinë, duke u sjellw si despotw ndaj popujve evropianw tw Ballkanit. Ismail Kadare shkruan: “Duke dalë prej saj [Perandorisë Osmane] gati e përgjysmuar, Shqipëria e pagoi dyzimin e saj. Më shumë se shpërblimin për qëndresën, mori nga Evropa dënimin për oportunizmin e saj” (Kadare, 2001: 6). Mistifikimi kësisoj i ngjarjeve historike në trajtën e përplasjes transhendentale Evropë-Perandori Osmane, apo Evropë-Azi, thjeshtëzon në mënyrë të skajshme shpjegimet e ndërlikuara historike, politikat dhe raportet e fuqive të asaj kohe dhe e paraqet si të pashmangshme rrjedhojën e copëtimit të trojeve shqiptare. Kadareja në njëfarë mënyre shfajëson “Evropën”, një totalitet që atëherë ishte krejt tjetër nga “Evropa” e fillimshekullit XXI dhe fajëson “Shqipërinë”, një njësi politike që mori trajtën e vet politike edhe për shkak të copëtimit të trojeve etnike shqiptare. Jo më kot Barti thotë që miti është një gjuhë e depolitizuar (Barthes, 1972: 143).

Shënim mbyllës

Në fillim të artikullit të tij, Baxhaku shqetësohet se vajtja e komandove shqiptarë në Irak u bë si pa u ndjerë, si fshehurazi. Ai nuk e fsheh faktin se dërgimi i komandove mund të jetë bërë për shkaqe oportuniste (“ashtu është një punë”), por në krahun tjetër e mitizon shkuarjen e tyre atje, e paraqet Irakun si një vend me të cilin shqiptarët janë të familiarizuar dhe lë të nënkuptohet se sikurse arabët kanë legjenda për “bëmat” e shqiptarëve të shkuar, po ashtu do të krijojnë të tilla për ushtarët tanë. Mirëpo në vetëdijen kolektive shqiptare prej kohësh ka zënë vend edhe një tjetër tematikë, ajo e vajtimit të shpërdorimit të energjive dhe jetëve shqiptare larg shtëpisë dhe atdheut. Vargjet “mbeçë more shokë mbeçë/ përtej Urës së Qabesë…” këndohen akoma. Njerëzit e thjeshtë e kanë ditur gjithmonë se djemtë e tyre që luftonin larg vendit po u shërbenin interesave perandorake të të tjerëve, paçka se mund të nxirrnin edhe ndonjë përfitim të vogël për vete. Episodi i tanishëm i komandove tona në Irak në thelb nuk ka asgjë për t’u shënuar veçmas.

Botuar në gazetën Albania, Tiranë, 27.05.2007.

Burimet:

Baleta, A. (1999) Kosova: Nga Dejtoni në Rambuje. Tiranë: Koha.
Barthes, R. (1972) Mythologies. New York: Hill & Wang
Baxhaku, F. (2007) “‘Bëmat’ tona të vjetra në Irak: Parahistoria e komandove të sotëm shqiptarë”. Gazeta ditore Shqip. Tiranë, 01.04.2007, f. 36-37.
Feraj, H. (1998) Skicë e mendimit politik shqiptar. Tiranë: Koha.
Frashëri, S. (1999) Shqipëria: Ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bëhet. Tiranë: Mësonjëtorja e Parë.
Kadare, I. (2001) “Në kërkim të një fati të ri”. Instituti i Studimeve Ndërkombëtare.
Shqiptarët në Ballkan, Tiranë.
Kadare, I. (2006) Identiteti evropian i shqiptarëve. Tiranë: Onufri.
Kulla, N. (2002) Neoshqiptarizma: Një model i braktisur. Tiranë: Plejad.
Said, E. W. (1978) Orientalism. New York: Vintage Books.

Deklarata e Stambollit

08/07/2012 Lini një koment

Anthony ARNOVE

DEKLARATA E STAMBOLLIT

Anthony Arnove

“Iraku është gabimi më i madh i politikës së jashtme në historinë e Shteteve të Bashkuara të Amerikës”, John Reid, udhëheqësi i shumicës demokrate në Senat.”

Deklaratë e ndërgjegjshme e portës

Tribunali botëror për Irak

Stamboll, Turqi,

27 qershor 2005.

Në shkurt të vitit 2003, disa javë para fillimit të një lufte jo legjitime kundër Irakut, në të gjitha anët e botës miliona njerëz u tubuan nëpër rrugë duke protestuar. Thirrjes së qytetarëve të tubuar nëpër këto protesta askush nga institucionet e larta ndërkombëtare nuk iu përgjigj. Institucionet e tilla sipas gjitha gjasave nuk patën guxim dhe ndërgjegjeje që ta kundërshtojnë agresivitetin e qeverisë së SHBA-ne dhe Britanisë së Madhe. Këtë agresivitet askush nuk mundi ta parandaloi. Tani më kaluan dy vjet, që nga invadimi i Irakut të okupuar dhe të shkatërruar. Sulmi ndaj Irakut është edhe sulm ndaj drejtësisë, lirisë, sigurisë sonë, ardhmërisë sonë, sulm ndaj gjithë neve. Ne, njerëz të ndërgjegjes, vendosëm që një akt të tillë ta kundërshtojmë. E formuam Tribunalin Botëror për Irak (WTI) me shpresë se ardhmëria jonë do të ketë liri dhe paqe.

Legjitimiteti i Tribunalit Botëror për Irak gjendet në vetëdijen e kolektivit njerëzor. Ky sesion i WTI-s në Stamboll paraqet kulmin e vargut të 20 hetimeve të mbajtura nëpër qytete të ndryshme botërore të fokusuara në invadimin dhe okupimin jo legjitim të Irakut. Konkluzionet e atyre sesioneve apo hetimeve të mbajtura në Barcelonë, Bruksel, Kopenhagë, Gjenevë, Hiroshimë, Stamboll, Lisbonë, Londër, Mumbai, Nju Jork, Ostersaund, Parisë, Romë, Stokholm, Tunizi, Gjermani dhe nëpër qytete të ndryshme të Japonisë, kësaj deklarate i shtohet me një ekzemplarë të posaçëm.

Ne, si porotë me një ndërgjegje të lartë, u takuam në Stamboll nga dhjetë vende të ndryshme. Dhe kryem hetimet e 54 dëshmive të Panelit, përfaqësuesit dhe dëshmitarët të cilët kanë ardhur nga rajone të ndryshme të botës, përfshirë këtu edhe Irakun, SHBA-ne, dhe Britaninë e Madhe.

Tribunali botëror për Irakun e mbajti mbledhjen në Stamboll, prej 24 deri me 26 qershor 2005. Qëllimi kryesor i këtij Tribunali Botëror për Irakun ishte që të flasë dhe përhapë të vërtetën për luftën në Irak, duke nënvizuar përgjegjësinë a atyre që janë të përgjegjshëm për luftë dhe rëndësinë e arritjes për lirinë e popullit irakian.

 

I. ASPEKTI I KONSTATIMIT

 

1. Invadimi dhe okupimi i Irakut ka qenë dhe është jo legjitim. Motivet të cilat qeveria e SHBA-ne, dhe Britania e madhe i ofruan si arsye për invadimin dhe okupimin e Irakut në mars të vitit 2003, u dëshmuan se ishin të rrejshme. Ekzistojnë shumë dëshmi të cilat e vërtetojnë konkluzionin se njëri ndër motivet kryesore për luftë ishte që të vendoset kontrolli i dominimit mbi Lindjen e afërm dhe të rezervave të mëdha të naftës së saj, si pjesë e përpjekjeve amerikane për hegjemonizmin global.

2. Gënjeshtra të pa turpshme për ekzistimin e armatimit për shkatërrime masive në Irak dhe lidhjet me terrorizmin e Al-Kaides dhe regjimit të Sadam Huseinit u trilluan për tu krijuar përkrahja publike për një sulm “preventiv” ndaj popullit sovran dhe të pavarur.

3. Tash më disa vite Iraku gjendet në bllokim. Vënia jo humane e sanksioneve të ashpra ekonomike me 6. gusht 1990, vendosja e ndalimit të zonave fluturuese në pjesët veriore dhe jugore të Irakut, si dhe bombardimi i pa ndërprerë i këtij vendi, kanë pas për qëllim të zvogëlojnë dhe dobësojnë resurset materiale dhe njerëzore të Irakut si dhe aftësitë për të lehtësuar invadimin dhe okupimin e cila do të pasonte. Në atë ndërmarrje udhëheqësit amerikan dhe britanik kishin përparësi në bashkëpunim me këshillin e sigurimit të KB.

4. Qeveria e Bushit dhe e Blerit duke u munduar që ta zbatojnë agjendën e mbretërisë, në mënyrë të pa turpshme injoruan pjesën dërmuese të kundërshtarëve të luftës e cila u shpreh nga miliona njerëz anë e mbanë botës.

Kjo luftë e iniciuar nga ana e tyre është lufta më e pa drejtë, më e pa moralshme dhe më tradhtare në historinë e luftërave.

5. Mekanizmat e themeluara politiko-juridike ndërkombëtare, nuk patën sukses në parandalimin e këtij sulmi, por as që t’i thërrasin në përgjegjësi ekzekutoret e atij sulmi. Imuniteti të cilën qeveria e SHBA-ne dhe aleatët e saj e gëzojnë, ngacmoi një krizë serioze ndërkombëtare e cila rrezikoi edhe rëndësinë e ekzistimit të drejtës ndërkombëtare, të dokumentit për drejtat e njeriut dhe të ndikimit të institucioneve ndërkombëtare, duke përfshirë edhe Kombet e Bashkuara, që me atë pakë autoritet dhe dinjitet u lanë të merren me këtë krizë.

6. Okupimi Amerikano-britanik i Irakut gjatë këtyre 27 muajve shtetin dhe shoqërinë irakiane e ka soll në shkatërrim. Ligji dhe rendi janë shpërbërë, e cila për rezultat pati mungesën e përgjithshme të sigurisë. Infrastruktura fizike u shndërrua në gërmadha; sistemi i mbrojtjes shëndetësore është në gjendje të mjerueshme; sistemi i arsimimit praktikisht ka pushu së funksionuari; nga të gjitha anët ka shkatërrime të mëdha; kurse trashëgimia arkeologjike e popullit irakian është profanizuar.

7. Me qëllim që të minohet identiteti dhe integriteti Irakian si komb, okupatori qëllimisht i acarojë ndasitë etnike, sektare dhe fetare në shoqërinë irakiane. Kjo është në pajtueshmëri me politikën e njohur imperialiste “përçaj dhe sundo”. Aq më tepër, ka ndihmuar shtimin e dhunës ndaj femrës, diskriminimin e jashtëm, dhe ka forcuar marrëdhëniet patriarkale.

8. Vënia e sanksioneve në vitin 1990 nga KB, shkaktoi vuajtje që nuk mbahen mend dhe mijëra të vdekur. Situata u përkeqësua mbas okupimit. U mbytën së paku 100.000 civil; 60.000 janë internuar në Amerikë në kushte antinjerëzore, të pa akuzuar; me mijëra njerëz janë zhdukë, ndërsa keqtrajtimet (torturat) janë bërë rutinë.

9. Privatizimi jashtëligjor, anulimi i rregulloreve dhe liberalizimi i ekonomisë irakiane, që udhëhiqet nga regjimi okupues, e ka detyruar Irakun të bëhet me ekonomi nënshtruese të cilën e kontrollojnë FMN dhe Banka botërore, kurse që të dyja janë pjesë e pa ndashme e konsensusit të Uashingtonit. Forcat e okupatorit gjithashtu kanë vu nën kontrollin e tyre rezervat e naftës irakiane.

10. Të gjitha ligjet dhe institucionet e formuara nën mbikëqyrjen e okupatorit nuk kanë kurrfarë force ligjore apo morale. Mu për këtë para një kohe u mbajtën zgjedhjet e paligjshme, kuvendi parlamentar, qeveria ekzistuese dhe Qeveria për punimin e plan projektit të kushtetutës.

11. Ekziston rezistenca e hapur për okupim. Rezistenca politike, shoqërore dhe qytetare me metoda të qeta u janë nënshtruar represionit të forcave okupuese.

Pikërisht okupimi dhe barbarizmi i saj kanë shkaktuar rezistencë të ashpër dhe të armatosur me disa veprime dëshpëruese. Sipas principeve të ndërtuara në Dokumentin e KB dhe drejtës ndërkombëtare, rezistimi i popullit ndaj okupimit është e arsyeshme. Meriton përkrahjen e gjithë atyre që brengosen për drejtësi dhe liri.

 

II. AKUZAT

 

Në bazë të konstatimeve paraprake, duke u thirr në Dokumentin e Kombeve të Bashkuara si dhe në dokumente tjera të paraqitura në këtë dokument, porota nxjerrë akuzat vijuese.

 

A Kundër qeverisë së SHBA dhe Britanisë së Madhe:

 

1. Për planifikim, përgatitje dhe kryerjen e krimit më të madh: agresionin luftarak duke shkelur Dokumentin e Kombeve të bashkuara dhe principet e Ninbergut. Dëshmitë për këtë pikë të akuzës e cila ka dalë në opinion mund të gjenden në Memorandumin e Downing Streeti-t nga 23. korrik 2002, në të cilën qëndron: “Aksioni ushtarak tashti konsiderohet i pa shmangshëm. Bushi deshi largimin e Sadamit me aksion ushtarak, dhe këtë ta arsyetojë duke u mbrojt nga terrorizmi dhe armatimi për shkatërrime masive. Por, për ta kënaq politikën e tij shërbimet informative bënë montimin e fakteve. Të dhënat e shërbimeve informative janë trilluar me qëllim të mashtrimit të popullit amerikan, britanik dhe përfaqësuesit e zgjedhur të tyre;

2. Për caqet e banuara me civil të Irakut dhe të infrastrukturës civile me sulme të drejtuara me qëllim ndaj civilëve, spitaleve, qendrave mjekësore, kuartet e banuara, qendrave me transformator dhe pajisjet për pastrimin e ujit. Shembull i qartë i këtij krimi është shkatërrimi i tërësishëm i qytetit Faluxhi;

3. Për përdorimin e forcës dhe sistemit të armatimit jo proporcional me veprime shkatërruese, sikurse municionet me kasetë, bombat e ndezshme, uranium të varfëruar, dhe armë kimike. Dëshmi gjer në detale Tribunalit u janë ofruar nga provat e ekspertëve, për rritjen drastike të sëmundjeve nga leukemia tek fëmijët nën pesë vjeç, dhe mu në ato vende të cilat janë goditur nga raketat me UV.

4. Për shfrytëzimin e municionit me UV, edhe përkundër vërejtjeve me cilat janë ballafaquar shkencëtarët dhe veteranët e luftës në lidhje me veprimet, shkatërrimet dhe pasojat e saja afatgjate ndaj njerëzimit dhe rrethinës.

Administrata amerikane duke pohuar se nuk ekzistojnë dëshmi të bazuara shkencore të mjaftueshme për veprime shkatërruese nga UV, më me dëshirë ka vendosë që të vë në rrezik miliona jetë të disa gjeneratave të ardhshme, se sa ta ndërpresin përdorimin e tyre, qoftë edhe për rreziqe potenciale;

5. Për mos kursimin e jetës së civilëve gjatë aksioneve ushtarake dhe periudhës së okupimit e cila pasonte. Kjo vërehet, për shembull, nga metoda e bombardimit “Tmerr dhe shok” si dhe nga sjelljet e forcave okupuese nëpër kontrolle dhe punkte të ndryshme;

6. Për mënyrën aktive të formimit të kushteve nën të cilat pozita e femrës irakiane seriozisht është dëmtuar, kundër pohimeve të pa ndërprera të liderëve të forcave të koalicionit. Liria e lëvizjes së femrës me të madhe është kufizuar, duke e zvogëluar paraqitjen e saj në jetën publike, në arsimim, mjetet për ekzistim, në angazhimet politike dhe shoqërore. Ekzistojnë dëshmi për shtimin e dhunimeve seksuale dhe të tregtisë me shërbime seksuale në raport me fillimin e okupimit të Irakut;

7. Për përdorimin e dhunës vdekjeprurëse ndaj protestuesve të qetë, duke përfshirë vrasjen e më tepër se 12 protestuesve paqësor në Falluxhi, në prill të vitit 2003; 8. për shqiptimin e dënimeve pa akuza dhe pa gjykata, duke përfshirë dënimet kolektive të Irakianëve. Ekzistojnë shumë dëshmi për operacionet “rrëmbej dhe ikë”, zhdukjen e njerëzve dhe atentatet;

8. Për nënshtrimin dhe torturat e ushtarëve dhe civilëve irakian, si dhe për egërsitë dhe poshtërimet antinjerëzore rreth e rrotull tyre. Këto sjellje poshtëruese nënkuptojnë nënshtrimin e ushtarëve dhe civilëve Irakian me akte raciste, etnike, fetare dhe diskriminimit bigoniak, si dhe refuzimi për ushtarë irakian që ta kenë statusin e robërve të luftës, e cila sipas konventës së Gjenevës është e domosdoshme. Ekzistojnë shumë dëshmi për burgosjet dhe para burgosjet jashtëligjore, dhe pa kurrfarë procedure të shkruar ligjore. Torturime dhe mundime të pa para çnjerëzore ndaj njerëzimit ndodhën në burgun Abu Graib, si dhe në Mosul, në logorinë Bucca dhe Basra. Mercenarë të punësuar dhe kontraktuesit privat për zbatimin e torturave kanë shërbyer në zvogëlimin e përgjegjësisë;

9. Për ndryshimet e ligjeve të vendit e cila u sulmua dhe u okupua në mënyrë të paligjshme, shkeljeve të marrëveshjeve ndërkombëtare për përgjegjësinë e forcave okupuese ashtu që të bëhet grumbullimi i fitimeve të paligjshme (me masat sikurse Urdhëresa 39, të cilën e ka nënshkruar L. Paul Bremer III Qeverisë së përkohshme të koalicionit, me të cilën lejohet që investitorët e huaj të blejnë dhe të marrin firmat shtetërore irakiane dhe të riatdhesojnë fitimet dhe mjetet e qind për qindta në çfarë do momenti) dhe kontrollimit të naftës Irakiane.

Janë dhënë dëshmi të panumërta të korporatave të cilat kanë fituar në këto Transaksione;

10. Për, shkatërrime të qëllimshme të ambientit, për ndotjen e rrethit me municionin e UV, për tymin e djegur të burimeve të naftës, për njolla të mëdha të naftës, si dhe për ndotjen e tokave të punuara; për ndërprerje me qëllim të furnizimit të sistemit  ujor dhe kanalizimit në mënyrë kufizuese të luftës biologjike-kimike; lejimi në mos intervenimin e plaçkitjeve dhe për përhapjen e materialit radioaktiv nga depot nukleare. Ekziston dokumentacion i hollësishëm për ndotjen e ajrit, ujit, tokës si dhe për ndotjet radioaktive;

11. Për mungesën e mbrojtjes së trashëgimisë së pasur arkeologjike dhe kulturore të Irakut duke lejuar plaçkitjen e muzeve dhe të lokacioneve historike, si dhe vendosja e bazave ushtarake nëpër vende të ndjeshme kulturore-arkeologjike.

Këto ndodhën përkundër vërejtjeve paraprake të UNESCO-s dhe të zyrtarëve të muzeve irakian.

12. Për ndalimin e së drejtës në informim, duke përfshirë këtu edhe censurën e medieve irakiane, sikur se të gazetave (për shembull, Al-Havza, Al-Mashrik dhe Al- Mustakila) dhe radiostacioneve (Radio Bagdad), mbylljen e zyrës së korrespodencës irakiane të televizionit Al-Xhezira, paditjen e gazetarëve të huaj, burgosjen dhe vrasjen e profesorëve të universitetit, intelektualëve dhe shkencëtarëve;

13. Për definicionin e sërishëm të konceptit “mundime” shkeljen e drejtës ndërkombëtare për të mundësuar shfrytëzimin e mundimeve dhe të burgosjeve të paligjshme, duke përfshirë këtu edhe mbajtjen e më tepër se pesëqind njerëzve në Guantanama pa kurrfarë akuze, dhe pa kurrfarë qasje në mbrojtjen juridike. Shfrytëzohen “dorëzimet e posaçme” të dërgimit të njerëzve nëpër vende tjera me qëllim të ushtrimit të torturës ndaj tyre, vende këto që njihen për shkeljen e drejtave njerëzore dhe për burgjet në të cilat kryhen tortura ndaj të burgosurve.

14. Për kryerjen e krimeve kundër paçes duke shkelur vullnetin e lëvizjes kundër luftës globale. Nuk mbahet në mend që një vetëdijesim publik, e shprehur nga miliona njerëz anë e mbanë botës t’i kundërshtoi një sulmi të pa shmangshëm në Irak. Sulmi i bëri të pa rëndësishëm. Praktikisht kjo lë të kuptoi se qeveria amerikane dhe aleatët e saj miliona njerëzve u bëri me dije se zëri i tyre mund të injorohet dhe qetësohet me një imunitet të plotë;

15. Për udhëheqjen e një politike luftarake të përhershme kundër kombeve sovrane. Siria dhe Irani tashmë janë të shpallura si caqe potenciale. Me shpalljen e “luftës globale kundër terrorit”, qeveria amerikane i dha vetes drejtë ekskluzive në përdorimin e forcës ushtarake kundër kujt do qoftë. In toleranca etnike dhe fetare po nxitet në pjesët e ndryshme të botës. Okupimi amerikan i Irakut edhe më shumë e forcoi okupimin Izraelit të Palestinës duke e shtuar represionin mbi popullin palestinez. Të fokusuarit mbi sigurinë shtetërore dhe përforcimi i militarizmit rezultoi me pakësimin serioz të sigurisë njerëzore dhe të drejtave të njeriut në mbarë botën.

 

B. Kundër Këshillit të Sigurimit të KB-a

 

1. Për neglizhencën që populli Irakian të mbrohet nga agresioni kriminel;

2. Për zbatimin e sanksioneve të tmerrshme ekonomike ndaj Irakut, përkundër njohurive që ato sanksione drejtpërdrejtë shkaktojnë humbjen masive të jetës njerëzore si dhe qytetarëve të pa fajshëm u sjellin dëme të shumta;

3. Për lejimin që SHBA-e dhe Britania e Madhe të ushtrojnë bombardime të paligjshme nëpër zonat e ndaluara të fluturimit, shfrytëzimin e shqiptimeve të trilluara që në KB të përcillet rezoluta, dhe në asnjë moment, të mos lejohen diskutimet në Këshillin e sigurimit për këto shkelje, e që në këtë mënyrë Këshilli u bë pjesëmarrës dhe mbanë përgjegjësi për mbytjen e civilëve dhe shkatërrimin e infrastrukturës Irakiane;

4. Për lejimin që SHBA-ës të dominojnë mbi Kombet e bashkuara dhe të konsiderohen të përjashtuara për çfarëdo lloj përgjegjësie për të cilat kishte pas mundësi të thirret nga cila do qoftë anëtare e KB;

5. Për lëshimin e parandalimit të krimeve të luftës dhe krimeve kundër njerëzimit të cilat i kanë iniciuar SHBA dhe partnerët e tyre të koalicionit në Irak;

6. Për lëshimin që SHBA-ne dhe partnerët e tyre të koalicionit të thirren në përgjegjësi për shkeljen e drejtave ndërkombëtare gjatë invadimit dhe okupimit, dhe duke i lejuar zyrtarisht, me këto veprime dhe shtirje aktive, Këshilli u bë pjesëmarrëse në këtë okupim të paligjshëm.

 

C. Kundër Ministrisë së Koalicionit të Vullnetit

 

Për pjesëmarrje në invadimin dhe okupimin e Irakut, me ç’gjë i ndanë përgjegjësit ndaj krimeve të kryera.

 

D. Kundër Qeverive të Shteteve të Tjera

 

Për lejimin e përdorimit të bazave ushtarake dhe hapësirave të rrezatuara, si dhe zgjerimin e përkrahjeve tjera logjistike për invadim dhe okupim, me këtë duke u bërë pjesëmarrës i krimeve të filluara.

E. Kundër korporatave private të cilat kanë fituar kontratat për rekonstruksionin e Irakut, të cilët kanë kërkuar dhe më pas edhe kanë fituar “dëmshpërblimin” nga regjimi i paligjshëm okupues

 

F. Kundër Korporatave të Mediumeve të Mëdha

1. Për gënjeshtra të qëllimshme të cilat planifikohen nga SHBA dhe Britania e Madhe dhe lëshimet që të udhëhiqen hetimet e përgjegjësisë për ato dezinformata, madje kur ato edhe ishin të ballafaquara me dëshmi të mjaftueshme të cilat e tregonin të kundërtën. Në mesin e shtëpive të mëdha informative të cilët natyrisht se bartin përgjegjësi për ekspozimin dhe përhapjen e gënjeshtrave për armatimin Irakian të shkatërrimeve masive përmendim New York Times, dhe natyrisht gazetaren e tyre Judith Miller, burimet kryesore të informatave të së cilës ishin në regjistrin e të paguarve të CIA-s. Përmendim gjithashtu edhe FOX News, CNN, NBC, CBS, ABC, BBC, dhe ITN. Në këtë regjistër gjithashtu gjenden edhe Express, Sun, Observer, Washington Post e kështu me radhë;

2. Për shkak të mos raportimit të mizorive të kryera ndaj popullit Irakian nga forcat okupuese, dhe mospërfilljes së përparësive dhe të dinjitetit të obliguar për zërat e vuajtura, ndërsa apelet globale për paq dhe drejtësi margjinalizohen;

3. Për shkak të raportimit jo objektiv gjatë rrjedhave të okupimit; për heshtjen dhe diskreditimin e të gjithë atyre që nuk pajtoheshin dhe që nuk raportonin në më mënyrë objektive për harxhimet e tërësishme nacionale dhe të pasojave nga regjimi okupues i cili me anë të gënjeshtrave mundohej të arsyetoi pranin e tij të mëtutjeshëm në Irak;

4. Për shkak nxitjes së një klime të frikshme ideologjike, të racizmit, ksenofobisë, islamofobisë, që pastaj kjo të shfrytëzohej për arsyetimin dhe lejimin e legjitimitetit të dhunës të cilat i kryejnë ushtarët e regjimit okupues;

5. Për përhapjen e ideologjisë e cila feston burrërinë dhe luftën, dhe pastaj atë (luftën) e normalizon si një zgjidhje politike;

6. Për shkak bashkëpunimit në një luftë agresive dhe inkurajimit të regjimit okupues e cila nga shumica konsiderohet fajtore për krime të luftës dhe të krimit kundër njerëzimit;

7. Për shkak të mundësimit, të legalizimit dhe zgjerimit dezinformues, të përvetësimit mashtrues dhe të paligjshëm të resurseve njerëzore dhe financiare në një luftë të paligjshme e cila u nxitë në bazë të preteksteve të trilluara;

8. Për promovimin e korporatave ushtarako-parimore të “sigurisë” të cilët janë kundër produktive për interesat fondamentale dhe prioritetit të popullsisë në botë dhe të cilët seriozisht e kanë dëmtuar popullatën civile.

 

III. REKOMANDIMET

 

Duke e pranuar të drejtën popullit irakian për rezistencën që i bëjnë okupimit të paligjshëm të vendit të tyre dhe të zhvillimit të institucioneve të pavarura, si dhe duke pohuar se e drejta për rezistencë ndaj okupimit është e drejt e udhëheqjes së luftës për vetëvendosje, liri dhe pavarësi, e cila është e lëshuar nga Dokumenti i Kombeve të bashkuara, ne, porota e ndërgjegjes, e shprehim solidaritetin tonë me popullin e Irakut.

 

REKOMANDOJMË:

1. Urgjent dhe pa kurrfarë kushti të tërhiqen forcat e koalicionit nga Iraku;

2. Që forcat e koalicionit qeveritar t’i japin dëmet e luftës, dhe Irakut t’ia paguajnë kompensimin për shkatërrimet humanitare, ekonomike, ekologjike dhe kulturore të shkaktuara nga invadimi dhe okupimi i paligjshëm.

3. Që të gjitha ligjet, kontratat, marrëveshjet dhe institucionet të vendosura gjatë okupimit të cilat nga populli irakian për interesa të veta konsiderohen si armiqësore dhe të dëmshme të shpallen të pa vlefshme dhe të anulohen;

4. Që menjëherë të mbyllet burgu në Ishullin Guantanamo, si dhe të gjitha burgjet tjera ushtarake amerikane jashtë SHBA, të shpallen emrat e të burgosurve, tu epet statusi i robërve të luftës dhe të kalojnë nëpërmes procedurës së rregullt;

5. Të fillohen hetimet në thellësi për përgjegjësit e agresionit, për krime të luftës dhe krime kundër njerëzore në Irak, filluar me Gjorgj Bushin, kryetarin e SHBA, Toni Blerin, kryeministrin e Britanisë së Madhe, njerëz të çështjeve vendimtare të atyre vendeve dhe të vendeve të koalicionit vullnetar, njerëz nga zinxhiri komandues ushtarak të cilët e kanë hartuar strategjinë e kësaj lufte kriminele, duke filluar nga lart e te poshtë; si dhe personalët nga Iraku të cilët kanë ndihmuar në përgatitjen e këtij invadimi të paligjshëm dhe të cilët e kanë përkrahë okupatorin.

T’i cekim vetëm disa emra të personave të cilët duhen të përfshihen në hetime të tilla: kryeministrat e vendeve të koalicionit vullnetar, siç janë Junichiro Koizumia nga Japonia, Jose Maria Aznar nga Spanja, Silvio Berluskoni nga Italia, Jose Manuel Durao Baroso dhe Santana Lopez nga Portugalia, Roh Moo Hyun nga Korea Jugore, Andres Fogh Rasmussen nga Danimarka; zyrtarët publikë, siç janë Dick Cheney, Donald H. Ramsfeld, Paul Wolfowitz, Colina L. Powell, Condoleze Rice, Richard Perle, Douglas Feith, Albert Gonzales, dhe L. Paul Bremer, nga SHBA-ës; vijojnë figurat politike nga Britania e Madhe: Jack Straw, Geoffrey Hoon, John Reid, dhe Adam Ingram; vazhdojmë me komandantë ushtarak nga SHBA, duke filluar me: gjeneral Richard Meyers, gjen. Tomyy Franks, gjen. John P. Abizaid, gjen. Ricard S. Sanchez, gjen. Thomas Metz, gjen. John R. Vines, dhe gjen. George Casey; vijojnë udhëheqës ushtarak nga Britania e Madhe: gjen. Mike Jackson, gjen. John Kiszeley, mareshali i aviacionit Brian Burridge, gjen. Peter Wal, admirali i prapavijës David Snelson, gjen. Robi Brims, dhe nën mareshali i aviacionit Glen Torpy; në mes të tjerëve janë edhe kryekomandantët dhe oficerët komandues të vendeve të koalicionit të cilët i kanë ushtarët e tyre në Irak, sikurse që janë kolaboracionistët irakian ashtu si Ahmad Çalabi, Ijad Alavi, Abdul-Aziz al-Hakimi dhe gjen. Abdul Kader Mohhammed Jasem mohona;

6. Të fillohet me procesin verifikues për përgjegjësinë e atyre të cilët moralisht dhe personalisht janë përgjegjës për pjesëmarrje në këtë luftë të paligjshëm, sikurse që janë gazetarët të cilët me qëllim kanë gënjyer, seksionet e medieve të cilët propagandonin urrejtje racore, etnike dhe fetare, dhe drejtorët gjeneral të korporatave multinacionale të cilëve u realizohej pasuria në këtë luftë;

7. Me qëllim që në mbarë botën njerëzimi të filloi me aksione paqësore kundër korporatave amerikane dhe britanike të cilat në mënyrë drejtë për drejti kanë realizuar pasuri në këtë luftë. Disa nga ato korporata janë: Halliburton, Bechtel, Carlyle Group, CACI Inc., Titan Corporation, Kellogg, Brown & Root (filial e Halliburtonit), Dyn Corp, Boeing, Exxon Mobil, Texaco, British Petroleum. Kompanit në vijim janë që e kanë akuzuar Irakun dhe që kanë fituar dëm “shpërblimin”: Toys “Я” Us, Kentucky Fried Chicken, Shell, Nestle, Pepsi, Phillip Morris, Sheraton, Mobil. Këto aksione mund ta marrin formën e veprimit direkt, si për shembull mbylljen e punishteve të tyre, bojkotimin i prodhimeve të tyre dhe sjellje presioni ndaj aksionarëve që të bëjnë tërheqjen e parave të deponuara;

8. Të lajmërohen të rinjtë dhe ushtarët që në mënyrë të ndërgjegjshme të bëjnë refuzimin për paraqitjen e tyre në ushtri dhe të marrin pjesë në një luftë të paligjshme; gjithashtu, edhe vendet të pranojnë aprovimin e ndërgjegjshëm për azil politik;

9. Që njerëzimi në mbarë botën të rezistojë dhe hedh poshtë çdo përpjekje të qeverive të veta për ofrimin e përkrahjeve materiale, logjistike apo morale ndaj okupimit të Irakut.

Ne, Porta e ndërgjegjes, shpresojmë se madhësia dhe përcaktimi i këtyre rekomandimeve do të bëhen bazament i botës në të cilën institucionet ndërkombëtare me vullnetin e popullit do të modelohen dhe s’ter modelohen, dhe assesi nga frika apo interesat personale, në të cilat gazetarët dhe intelektualët nuk do të jenë të shurdhër, në të cilën vullneti i popullit në tërë botën do të jetë kryesore, kurse sigurimi individual do të mbizotërojë ndaj sigurisë shtetërore dhe profitit të korporatave.

 

Arudhati Roy, Indi, Spokesperson of the Jury of Consience

Ahmet Oztyrk, Turkey

Ay, Se Erzan, Turkey

Chandra Muzzafar Malaysia

David Krieger, United States

Eve Ensler, United States

François Houtart, Belgium

Jae-Bok Kim, South Korea

Mehmet Tarhan, Turkey

Miguel Angel De Los Santos Cruz, mexiko

Murat Belge, Turkey

Rela Mazali, Israel

Salaam Al Jobourie, Iraq

Taty Almeida, Argentina.

 

Shtetet dhe i numri i ushtarëve të tyre në Irak

 

Britania e Madhe……………………………………………………….7.200

Koreja e Jugut……………………………………………………………2.800

Italia…………………………………………………………………………1.600

Geruzia………………………………………………………………………..900

Polonia………………………………………………………………………..900

Rumunia………………………………………………………………………628

Danimarka……………………………………………………………………530

Australia………………………………………………………………………498

Salvadori……………………………………………………………………..380

Figji…………………………………………………………………………….168

Mongolia……………………………………………………………………..160

Azerbajxhani………………………………………………………………..150

Shqipëria……………………………………………………………………..120

Latvija…………………………………………………………………………120

Sllovakia……………………………………………………………………..104

Republika Çeke…………………………………………………………….100

Lituania………………………………………………………………………..60

Armenia………………………………………………………………………..46

Estonia………………………………………………………………………….40

Bosnja dhe Hercegovina………………………………………………….36

Maqedonia…………………………………………………………………….35

Kazakistani……………………………………………………………………27

Sllovenia………………………………………………………………………..4

 

Shtetet të cilat i kanë tërhequr ushtarët e tyre nga Iraku

 

Bullgaria…………………………………………………..Dhjetor, 2005.

Republika Dominikane……………………………….Maj, 2004.

Hondurasi………………………………………………… Maj, 2004.

Hungaria…………………………………………………..Dhjetor, 2004.

Japonia……………………………………………………..Qershor, 2006.

Moldavia…………………………………………………..Shkurt, 2005.

Holanda…………………………………………………….Prill, 2005.

Zelanda e Re……………………………………………..Shtator, 2004.

Nikaragua………………………………………………….Shkurt, 2004.

Filipinet…………………………………………………….Qershor, 2004.

Portugalia………………………………………………….Shkurt, 2005.

Spanja……………………………………………………….Maj, 2004.

Tajlanda…………………………………………………….Gusht, 2004.

Tongo………………………………………………………..Dhjetor, 2004.

Ukraina……………………………………………………..Dhjetor, 2005.

 

Përgatiti dhe përshtati: Shevki SH. VOCA

Ky material është marrë nga libri, “Irak logika povlacenja”, të autorit Anthony Arnove, Sarajevë, 2007.

 

Materialin e botoi “Edukata Islame”-revistë shkencore kulturore islame, në numrin më të ri të saj Nr. 91, faqe 267-281. Revista doli nga botimi në Mars 2010.

Njëherë e një kohë në Andaluzi

03/07/2012 Lini një koment

Dr. Abdelatif CHARAFI

 

NJËHERË E NJË KOHË NË ANDALUZI

A ishte mbretërimi i myslimanëve një kolonizim i Gadishullit Iberik?

Alhambra-Granada-Spain

Ky artikull do të jetë si një udhëtim në kohë në një periudhë shumë të veçantë të historisë botërore: nga shekulli IX në shekullin XIII në Andaluzi dhe në mënyrë më specifike në Kordovë, ku jetuan një milion njerëz në qendrën m të madhe të Evropës, e cila ishte qendra kulturore e asaj periudhe. Atje nuk ekzitonte asnjë ndarje ndërmjet studimit rigoroz shkencor, urtësisë dhe besimit. As lindja nuk ishte endarë nga perëndimi, as myslimanët nga hebrenjtë apo të krishterët. Aty filloi dhe u rrit Rilindja evropiane.

Duke shqyrtuar trajektoren e Islamit në Andaluzi, objektivi ynë është të riprezantojmë afirmimin e vlerave absolute dhe universale të Islamit pa të cilin shoqëria jonë shpërbëhet.

Miti i pushtimit mysliman në Spanjë

Islami u çrrënjos nga Spanja më shumë se 500 vite më parë. Kjo ngjarje u festua në Expo 92 në Sevilje, gjatë të cilit organizatorët u përpoqën të na bëjnë të besojmë se Spanja u formua nga një luftë e vazhdueshme kundër Islamit që zgjati më shumë se shtatë shekuj. Por a ishte disfata e myslimanëve me 2 janar 1492 çlirim për spanjollët? A ishte mbretërimi i myslimanëve një kolonizim i Gadishullit Iberik?

Kur mëson për zgjerimin mysliman në Spanjë habitesh nga shpejtësia e tij, aspekti i tij përgjithësisht paqësor dhe komponenti qytetërues. Myslimanëve iu deshën më pak se tre vjet (nga viti 711 në vitin 714) dhe një betejë (ajo e Guadeletes, pranë Kadizit) për t’u përhapur në gjithë Spanjën. Ndryshe nga kjo, profetit Muhamed iu deshën 22 vjet (610-632) dhe 19 ekspedita ushtarake që Arabia ta pranonte Islamin. Ky ndryshim në kohë dhe përpjekje që Islami të përhapej në Arabi dhe Spanjë, ekziston për shkak të ngjasimeve teologjike si dhe arsyeve socio-kulturore-ekonomike që i tërhiqnin spanjollët.

Arabia paraislame ishte kryesisht politeiste dhe kishte disa komunitete të vogla hebraike dhe të krishtera. Aty Islami duhej të luftonte kundër një “bote pa ligj” në mënyrë që të mbizotëronte monoteizmi. Spanja paraislame ishte e krishtretë dhe kishte disa komunitete të rëndësishme hebraike. Sipas Roger Garaudy, ky ndryshim nuk shpjegon vetë shpejtësinë e zgjerimit por edhe llojin e tij.

W. Montgomery Watt thotë në “Historia e Spanjës islame”: “Shpesh ndodhte një keqkuptim se lufta e shenjtë do të thoshte se myslimanët u dhanë kundërshtarëve të tyre një zgjedhje “ndërmjet Islamit dhe shpatës”. Kjo ndodhi në disa raste, por vetëm kur kundërshtarët ishin politesitë dhe adhurues të idhujve. Për hebrenjtë, të krishterët dhe “ithtarët e Librit”, pra për monotesitët që u kishin ardhur shkrime të shenjta, ekzsitonte një mundësi e tretë, ata mund të bëheshin një “grup i mbrojtur”, t’u paguanin një taksë myslimanëve, por të gëzonin autonominë e brendshme.

Prandaj rasti i Spanjës nuk bën përjashtim dhe kjo ndodh për shkak të thelbit të Islamit.

Profeti Muhamed nuk pretendoi asnjëherë se krijoi një fe: “Ty nuk po të thuhet tjetër përveç asaj që u është thënë të dërguarve para teje” (41:43). Dhe “Ju (besimtarë) thuani: “Ne i besuam All-llahut, atë që na u shpall neve, atë që iu shpall Ibrahimit, Ismailit, Is’hakut, Jakubit dhe pasardhësve (të Jakubit që ishin të ndarë në dymbëdhjetë kabile), atë që i është dhënë Musait, Isait dhe atë që iu është dhënë nga Zoti i tyre pejgamberëve, ne nuk bëjmë dallim në asnjërin prej tyre dhe ne vetëm atij i jemi bindur” (2:136).

Islami erdhi për të konfirmuar mesazhet e mëparshme, për t’i pastruar nga ndryshimet historike dhe për t’i plotësuar ato. Në Kuran thuhet: “Po, (fjala vjen), nëse je në dyshim për këtë që të zbritëm ty (për ngjarjet e pejgamberëve), atëherë pyeti ata që lexojnë librin para teje. Ty të erdhi nga Zoti yt e vërteta, pra, mos u bë prej atyre që dyshojnë” (10:94). Atëherë komuniteti mysliman u hap pa dallim për ata që besojnë në unitetin dhe transcendencën e Zotit.

Përveç kësaj, në Gadishullin Iberik kishte filluar një luftë ndërmjet të krishterëve pasues të doktrinës së trinisë, të cilët e pranuan trininë dhe Jezusin si Zot dhe të krishterëve arianë, të cilët nuk e konsideronin Jezusin si Zoti por si profet të frymëzuar nga Zoti. Këshilli i Nikeas i vitit 325, i mbledhur nga perandori Konstandin për të unifikuar perandorinë e tij ideologjikisht, vendosi dogmën e trinisë dhe dënoi mësimet e Ariusit të Aleksandrisë, i cili i refuzoi këto dogma. Konflikti shpërtheu në vitin 709, kur të krishterët, pasues së doktrinës së trinisë e shpallën Roderikun si mbretin e tyre. Kryepeshkopi i Seviljes e kushdërshtoi atë dhe banorët e Andaluzisë ekzistuese u revoltuan kundër regjimit të tij. Kur Roderiku pushtoi Andaluzinë, banorët e saj kërkuan ndihmë në jug. Gjenerali Tarik ibn Zijad kaloi në Algericas dhe u zhvillua një betejë në Guadalete, pranë Kadizit. Peshkopi i Seviljes si dhe ai i Toledos u bashkuan me ushtrinë myslimane.

Fshatarët po kalonin një periudhë shumë të vështirë, keqtrajtoheshin dhe ishin ulur në statusin e skllavit. Varfëria, korrupsioni, injoranca dhe paqëndrueshmëria mbizotëronin. Edhe ata që ishin të lirë e ndjenin se po u mohoheshin të drejtat. Kishte shumë pakënaqësi, prandaj shumë njerëz të zakonshëm i konsideruan myslimanët si çlirimtarë dhe i ndihmuan sa mundën. Hebrenjtë, të cilët ishin persekutuar për një kohë të gjatë nën sundimin Vizigot, hapën portat e shumë qyteteve. Të gjitha shtresat ishin shumë të kënaqura, saqë gjatë shekullit VIII nuk pati asnjë revoltë.

Është e vështirë të kuptohet, se si një ushtri e vogël e përshkoi gjithë Spanjën për më pak se tre vjet, duke pasur parasysh pushtimin ushtarak. Historiani Dozy e përshkruan këtë ngjarje në “Histoire des Musulmans d’Espagne”, si “një gjë të mirë për Spanjën” e cila shkaktoi një revolucion social të rëndësishëm, duke e çliruar shtetin nga zinxhirët prej të cilëve po vuante për shekuj të tërë. Taksat nuk krahasoheshin me ato të qeverive të mëparshme. Myslimanët futën reformat e tokës duke e marrë tokën nga të pasurit dhe duke e shpërndarë në mënyrë të barabartë mes bujkrobërve dhe skllevërve. Pronarët e rinj e punuan atë me zell. Tregtia u çlirua nga kufizimet dhe taksat e larta.

Shkrimtari i njohur Blasko Ibanez në “Dans l’ombre de la cathedrale” flet për një “ekspeditë qytetëruese” që vinte nga jugu dhe jo për një pushtim. Për Ibanezin nuk ishte një pushtim me armë, por një shoqëri e re, rrënjët e forta të së cilës po shtriheshin gjithkund. Duke përshkruar myslimanët pushtues ai thotë: “Parimi i lirisë së ndërgjegjes, themeli i madhështisë së kombeve, ishte i dashur për ta. Në qytetet ku udhëhiqnin, ata e pranuan kishën e të krishterëve dhe sinagogën e hebrenjve”.

Pra, historia e bën të qartë se legjenda e myslimanëve fanatikë, të cilët e përhapën Islamin me shpatë në Spanjë është një mit absurd. Zgjerimi i Islamit në Spanjë nuk ishte një pushtim ushtarak, por një çlirim.

Kuptimi i jetës në Andaluzi

Kuptimi i jetës dhe qëllimi i tij në Andaluzi në kohën e apogjesë islame, drejtonte çdo vepër të jetës së përditshme si dhe kërkimet shkencore dhe teknike. Gjigantët shpirtërorë si Ibn Rushdi (1126-1198) i njohur në perëndim si Averroes dhe Ibn Arabi (1165-1240), ose filozofi hebre Maimonides (1135-1204, janë disa prej atyre, të cilët e përçuan më së miri mesazhin e Andaluzisë. Kjo frymë gjendej pas progresit shkencor dhe teknik të atyre shekujve të artë.

Shkenca nuk ishte e ndarë nga urtësia dhe besimi dhe asgjë nuk e shpjegon këtë fakt më mirë se Ibn Rushdi kur ai shkruan: “Filozofia jonë nuk do të shërbente për asgjë nëse nuk do të ishte e mundur të lidheshin këto tre gjëra që jam munduar t’i bashkoj në “Harmoninë e shkencës dhe të fesë”:

Shkencën e themeluar mbi përvojën dhe logjikën, për të zbuluar arsyet.

Urtësinë, që pasqyron qëllimin e çdo kërkimi shkencor, në mënyrë që ta bëjë jetën tonë më të bukur.

Shpalljen, atë të Kuranit, ashtu si është vetëm nëpërmjet shpalljes, që ne të dimë qëllimet përfundimtare të jetës dhe historisë tonë.

Uniteti i traditës abrahamike dhe trajtimi kritik i filozofisë, shprehen me të njëjtën forcë në veprën e filozofit hebre Maimonides, i cili ishte bashkëkohës i Ibn Rushdit. Ai tha:

“Nëse për Ibn Rushdin, libri i shenjtë nuk është Tevrati, por Kurani, ne të dy jemi dakord për kontributet e arsyes dhe të shpalljes. Këto janë shfaqje të së njëjtës së vërtetë hyjnore. Ka vetëm një kontradiktë kur je besnik ndaj leximit të fjalëpërfjalshëm të shkrimeve të shenjta, harrimi i kuptimit të tyre të përjetshëm.

Islami merr një dimension të ri në Andaluzi me Ibn Arabin, i cili quhej Muhyi al-Din (ai që i jep jetë besimit). Ibn Arabit nuk i interesonte se çfarë thoshin njerëzit për besimin e tij, por se si mund t’i ndihmonte ai njerëzit me këtë besim. Ai thotë:

Zoti është unitet. Uniteti i dashurisë i atij që do dhe që duhet. Dashuria është dëshirë për bashkim. Çdo dashuri me vetëdije dhe pa vetëdije është dashuri për Zotin.

Jini dëshmitarë të kësaj pranie të Zotit brenda vetes tuaj, tek krijimi i Zotit, që s’resht asnjëherë. Vepra është shfaqja e jashtme e besimit. Islami i pranon të gjithë profetët si të dërguar të një Zoti. Mësoni të zbuloni tek secili farën e dëshirës për Zotin, edhe nëse besimi i tij është ndonjëherë i errët dhe ndonjëherë. Ndihmojeni të gjejë rrugën drejt Dritës së plotë.

Ibn Rushdi përpiqet të nxjerrë në pah mesazhin universal të Islamit, i errësuar nga traditat rajonale, kur ai e përcakton shoqërinë më të mirë si “Atë shoqëri ku çdo gruaje, çdo fëmije dhe çdo burri i jepen mjetet që të përdorë mundësitë që Zoti i ka dhënë”. Pushteti për ta krijuar atë “nuk do të jetë teokraci, si ajo e të krishterëve të Evropës, pushtet i tiranëve apo bashkëfajtorëve fetarë”. Kur e pyetën se cilat janë kushtet e kësaj shoqërie ai u përgjigj: “Një shoqëri do të jetë e lirë dhe Zoti do të jetë i kënaqur me të kur njeriu të mos veprojë nga frika ndaj një princi apo nga ferri dhe as nga dëshira për t’u shpërblyer nga një kurtizane apo nga parajsa dhe kur asnjeri të mos thotë: “Kjo është e imja”.

Islami në Andaluzi solli lindjen e një numri të madh gjigantësh shpirtërore, të cilët kanë treguar se njerëzimi nuk ka të ardhme pa vlerat e ngrohta dhe shpirtërore që vijnë nga besimi në transcendencën dhe njëshmërinë e Zotit. Personalitete si Ibn Massara i Kordovës (883-931), sipas të cilit njeriu ishte përgjegjës për historinë e tij; Ibn Hazmi i Kordovës (994-1064) i cili ishte pionieri i historisë krahasuese të fesë; Ibn Gabiroli i Malagës (1020-1070) vepra kryesore e të cilit ishte sinteza e besimit hebre dhe filozofia e Ibn Massaras; Ibn Bajja (1090-1139) me të cilin filozofia islame u prezantua në mënyrë sistematike në drejtimin e saj; Ibn Tufayl nga Kadizi (1100-1185) tema qendrore e të cilit ishte lidhja ndërmjet arsyes dhe besimit.

Të gjithë këta njerëz të dijes, urtësisë dhe besimit qëndrojnë si kujtime të së kaluarës së lavdishme kur Islami i vërtetë predikohej dhe praktikohej, kohë kur shembulli i mrekullueshëm i myslimanëve u dha atyre famë dhe respekt; kohë kur këta njerëz paqedashës u ngritën thjesht sepse kishte padrejtësi dhe luftuan në emër të Zotit me një forcë që bëri që një pakicë besimtarësh të fitonin kundër ushtrive të jobesimtarëve.

Stili i jetesës në Andaluzi

Andaluzia ishte unike për sa u përket arritjeve të prekshme në të gjitha sferat e jetës. Nxënies i kushtohej shumë rëndësi, e cila shënohej nga magjepsja pas shkencës, letërsisë arabe dhe diskursit filozofik mbi arsyen dhe besimin. Në botën e krijuar në tokën e Andaluzisë kishte pasuri tregtare, pasuri për sa i përket konsumit dhe prodhimtarisë e shkëmbimit. Kishte gjithashtu pasuri informacioni, falë bibliotekave të Kordovës dhe pasuri të të menduarit për kuptimin e jetës, për Zotin dhe gjërat materiale. Atje kishte dhe poetë, të cilët u këndonin të gjitha formave të pasurisë. Më poshtë do të flasim shkurtimisht për arritjet shkencore dhe teknike dhe do të japim një përshkrim më të detajuar për xhaminë e Kordovës si një prej shprehjeve monumentale të sundimit mysliman dhe ndërtimin që mishëronte imazhin e hegjemonisë myslimane në Andaluzi.

Arritjet teknike dhe shkencore

Kur flasim për zhvillimin shkencor në Andaluzi, nuk mund ta ndajmë atë nga kontributet e qytetërimeve të tjera të mëdha dhe as nga urtësia dhe besimi që frymëzoi të gjithë studiuesit në Andaluzi: shkenca është një sepse bota është një, bota është një sepse Zoti është Një. Ky parim i teuhidit drejtonte të gjitha aspektet e kërkimit shkencor në Andaluzi si dhe në vende të tjera të botës islame në kohën e lulëzimit të saj. Më poshtë vijojnë disa nga arritjet e kësaj filozofie të jetës.

Përpjekja e parë për të fluturuar u bë në Kordovë nga Ebu Abass el-Fernass. Al-Zahraui, lindur pranë Kordovës në vitin 936, ishte një prej kirurgëve më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Enciklopedia e tij e kirurgjisë u përdor si një libër standard referimi për këtë temë, në të gjitha universitetet e botës për më shumë se 500 vjet. Al-Zarqalli, lindur në Kordovë shpiku astrolabin: që ishte një instrument që përdorej për të matur largësinë e yjeve mbi horizont. Astrolabi bëri të mundur përcaktimin e pozicionit në hapësirë dhe orët e ditës, për të lundruar dhe që besimtari të falej në kohën e caktuar.

El-Idrisi, lindi në Ceuta në vitin 1099 dhe studioi në Kordovë, vizatoi harta për mbretin Roxher të Sicilisë, ku përdori metodën e projektimit për të kaluar nga forma sferike e tokës në planisferën që ishte shumë e ngjashme me atë që u përdor nga Merkatori katër shekuj më vonë.

Metodat bujqësore dhe të ujitjes së myslimanëve të Spanjës u zbuluan nga inxhinieri i madh italian Juanello Turriana, i cili shkoi në Andaluzi për të studiuar teknikat hidraulike dhe bujqësore të Spanjës myslimane të shekullit të XI që të zgjidhte problemet e shekullit të XVI në Itali.

Xhamia e madhe e Kordovës

Kordova i meriton titujt e saj si “nusja e qyteteve” dhe “thesari i shekullit të X”. Kordova ishte qyteti i fabrikave dhe i punishteve, që tërhoqi shumë dijetarë dhe prodhoi dijetarët e saj. Ai ishte qyteti i parë me drita nëpër rrugë në gjithë Evropën. Ai u bë i njohur si pishtari i nxënies dhe i qytetërimit në një kohë kur normanët kishin shkatërruar Parisin dhe Anglia ishte plaçkitur nga danezët dhe vikingët. Krenaria e saj ishte xhamia e saj e mrekullueshme, që është ndërtesa më e njohur e Spanjës pas pallatit Alhambra në Granada.

Themelet e xhamisë u ndërtuan nga Abd al-Rahmani I në vitin 785 në vendndodhjen e një kishte të vjetër kristiane. Që nga koha e pushtimit në vitin 711, kisha ishte përdorur nga myslimanët dhe nga të krishterët. Myslimanët e blenë kishën për shkak të rritjes së popullsisë në atë kohë dhe jo për shkak të mungesës së tolerancës fetare. Ajo u zgjerua ndërmjet viteve 832-848, pastaj në vitin 912 dhe kryesisht në vitin 961 nga al-Hakami II, me mihrabin e saj të mrekullueshëm. Në vitin 987 el-Mansuri dyfishoi hollin e faljes që u bë me 600 kolona. Në vitin 1236, pasi Kordova ra në duart e Ferdinandit III të Kastiljes, brenda saj u ndërtuan kishëza dhe në vitin 1523 në qendër të xhamisë u ndërtua një katedrale. Thuhet se Mbreti Çarlsi i V ka thënë pasi ka parë katedralen e re: “Po ta kisha ditur se çfarë ishte, nuk do të kisha lejuar të prekej e vjetra, sepse ju po bëni atë që ekziston në shumë vende të tjera dhe keni prishur atë që është unike në botë”. Ashtu si mund ta shohim sot, pavarësisht nga kundërshtimi i qeverisë spanjolle për projektin e UNESCO’s për ta zhvendosur katedralen ashtu si është pa përjashtuar as detajin më të vogël (si tempullin e Ebu Simbalit në Egjipt), Xhamia e Kordovës pasqyron akoma më së miri imazhin e artit mysliman.

Problemi praktik me të cilin u përball arkitekti i xhamisë së Kordovës për ndërtimin e një dhome të madhe për një komunitet të madh, ishte ngritja e çatisë së oratorit në një lartësi në përpjesëtim me zgjerimin e ndërtesës, në mënyrë që të mos ekzistonte ndjenja që kemi kur hyjmë në një parking nëntokësor. Shtyllat antike nuk ishin të mjaftueshme. Ishte e nevojshme që ato të shtoheshin dhe shembulli i Damaskut sugjeroi pasazhe në dy nivele. Por modeli i Kordovës ka një tipar të habitshëm: pasazhet e poshtme dhe të sipërme nuk janë pjesë e murit por ulen tek shtyllat dhe harqet e tyre pa ndërtim të ndërmjetëm. Harqet e sipërme që mbajnë çatinë, mbështeten në të njëjtat kolona ku mbështeten harqet e poshtme. Ky koncept, pa precedent në historinë e arkitekturës dhe unik në xhaminë e Kordovës është një sfidë reale për peshën dhe inercinë e gurëve.

Për të krijuar një tablo më të saktë për imazhin që shkakton kjo arkitekturë le të themi se vijat e lakuara të të dyja radhëve të harqeve ngrihen si gjethet e palmave të të njëjtit trung, që qëndron mbi një shtyllë relativisht të hollë, pa pasur ndjesinë se është shumë e rëndë për të. Harqet me format e tyre dhe ngjyrat e ndryshme, kanë një fuqi zgjeruese që largon çdo sugjerim peshe. Kjo shprehje me terma statikë të një realiteti që shkon përtej planit material, ekziston falë planit të harqeve. Harqet e ulëta zgjaten përtej formës së një gjysmërrethi, ndërsa harqet e sipërme janë më të hapura dhe gjysmërrethore.

Shumë arkeologë kanë sugjeruar se ky ndërtim i harqeve i përdorur nga arkitekti i Kordovës u frymëzua nga kanali romak në Merida. Megjithatë mes tyre ekziston një ndryshim rrënjësor. Arkitekti romak kishte respektuar logjikën e gravitetit, pjesa mbështetëse e ndërtesës duhet të jetë në përpjesëtim me peshën, pra harqet e sipërme duhet të jenë më të lehta sesa elementet mbështetëse. Për arkitektin e Kordovës dhe në përgjithësi për të gjithë arkitekturën islame, një rregull i tillë nuk funksionon. Po përse?

Për t’iu përgjigjur kësaj pyetjeje duhet të largohemi nga faktorët teknikë drejt shprehjes simbolike të hapësirës në faljen myslimane, që ishte faktori kryesor që e shqetësonte “mjeshtrin” e Kordovës. Qëllimi nuk ishte arritja e një vepre të madhe arkitekturore, por krijimi i një hapësire të përshtatshme për besimtarët. Kufijtë e hapësirës nuk luajnë asnjë rol; muret e hollit të faljes zhduken përtej serisë së pasazheve. Përsëritja e tyre (në xhaminë origjinale kishte rreth 900 prej tyre), të jepte përshtypjen e zgjerimit të pafund. Këtu hapësira nuk përcaktohet nga kufijtë e saj por nga lëvizja e pasazheve, nëse mund të përshkruhet si lëvizje. Ky zgjerim është i fuqishëm, por në realitet i palëvizshëm. Titus Burckhardt e përshkruan këtë si “art logjik, statik objektivisht por asnjëherë antropomorf”.

Për këtë mihrab të mrekullueshëm, që është kryevepra e artit të Kordovës, i detyrohemi el-Hakamit II, gjithashtu i detyrohemi dhe për kubetë që gjendet para saj, duke përfshirë themelet e tyre të pasazhet e gërshetuara.

Pjesa kryesore e këtij mihrabi, që është shumë i thellë, rrethohet në pjesën e sipërme nga një hark, që është si një vegim dhe burim drite, prej së cilës duket se zgjerohet vija e lakuar, si një kraharor që thith ajrin e pafundësisë. Sipas spiritualitetit më të lartë mysliman, bukuria është një prej “shenjave” që ndjell praninë hyjnore. Mbishkrimi mbi simfoninë e ngjyrave, me shkrim kufi, deklaron njëshmërinë e Zotit.

Xhamia e Kordovës është mishërimi i mesazhit universal islam

Dituria filozofike dhe shkencore e andaluzianëve shkoi përtej Pirenejve, për të ujitur kullotat e thata të jetës intelektuale evropiane. Studentët e Evropës perëndimore frekuentonin bibliotekat dhe universitetet e ngritura në myslimanët në Spanjë. Kjo ndryshoi mendjen evropiane dhe nuk është e tepërt të themi se qytetërimi perëndimor i detyrohet për ringjalljen e saj energjisë intelektuale të çliruar nga Islami. Kësaj periudhë rigjallërimi që filloi në Firence në Itali në shekullin e XVI, perëndimi i referohet si Rilindja. Ajo ishte rezultati direkt i një Rilindjeje tjetër evropiane që filloi në universitetin e Kordovës në Spanjë në shekullin e IX. Kjo e vërtetë e thellë e historisë tonë të përbashkët bëhet e qartë kur dimë si ta dëgjojmë muzikën e gurëve të Kordovës. Megjithatë ekziston një ndryshim rrënjësor mes dy “rilindjeve”; ajo që filloi në Kordovë bazohej mbi besim dhe ishte e vetëdijshme për universalitetin e hyjnores; ajo që filloi në Firence ishte kundër Zotit dhe projekti i saj thelbësor ishte shekullarizimi i të gjitha aspekteve të jetës.

Arsyet që çuan në zhdukjen e rilindjes së Kordovës që lindi nga Islami, mund të kuptohen më mirë duke iu referuar shkaqeve të suksesit të tij. Islami i detyrohej për suksesin e madh Kuranit dhe Sunetit të profetit Muhamed (a.s.). Forca aktive e sistemit u neutralizua sapo myslimanët filluan ta konsiderojnë Kuranin si një traktat mbi dogmat dhe sunetin thjesht si një sistem ligjesh pa ndonjë kuptim të gjallë. Në “Muqaddima”, Ibn Khalduni dënon metodat e edukimit të praktikuara nga disa prej fukahave të Andaluzisë duke thënë se në vend që ta ndihmonin nxënësin të kuptonte përmbajtjen e librit me të cilin po punonte, ata e detyruan atë ta mësonte përmendsh.

Shkolla maliki e mendimit mbizotëronte në Andaluzi deri në atë pikë, saqë asnjë medhheb tjetër nuk mësohej dhe të dije përmendësh “Muvattan” e Imam Malikut dhe komentet mjaftonte që një faqih të konsiderohej si dijetar i shquar. Mbyllja e derës së ixhtihadit (gjykimit të pavarur), që do të ishte dënuar nga vetë Maliku nëse do ta shihte një gjë të tillë, u nxit nga pjesa më e madhe e drejtuesve në Andaluzi, sepse nënkupton një bindje pa kushte të pushtetit të shpallur. Kjo çoi në një degjenerim intelektual dhe trajtimi i personave të shquar që përmendëm më lart e tregon këtë. Ibn Massara u detyrua të mërgonte. Ibn Hazmi u dëbua nga Majorka. Librat e Gazaliut u dogjën. Biblioteka universale e el-Hakamit II u hodh në lumë. Ibn Tufayl dhe Ibn Rushdi u dëbuan si dhe Ibn Arabi. Të gjitha këto nuk u kryen nga të krishterët por nga vetë myslimanët! Këto ishin shenjat se kjo strukturë e madhe e përfaqësuar nga Islami, kishte arritur në një etapë ku vitaliteti i brendshëm po thahej dhe një shpërthim i fuqishëm mund ta shkulte nga toka ku kishte jetuar për shekuj me radhë.

Çlirimtarët e hershëm në Spanjë kishin një mision që e bënte të pamundur që ata të ishin egoistë, mizorë apo jotolerantë. Në atë çast që kjo u humb nga pasardhësit e tyre, fryma e tyre e klanit e zëvendësoi unitetin e tyre të qëllimit. Njëherësh ekzsitonin deri në 12 dinasti. Ky ishte sinjal i dështimit. Shoqëria myslimane filloi të përfaqësonte një rend social dekadent, që nuk mund të kishte rritje dinamike dhe pa kapacitet për rezitencë efektive. Në këto rrethana, është e vështirë që një shoqëri t’i mbijetojë një kërcënimi serioz të jashtëm. Sundimi mysliman në gadishullin Iberik filloi të zmbrapsej për shkak të tradhtisë së disa princërve myslimanë, derisa Granada ra në duart e kryqtarëve me 2 janar 1492.

Kur mbreti i fundit i Granadës Abu Abdullah, shikoi Alhambrën për herë të fundit, sytë iu mbushën me lot. E ëma e tij i tha: “O Ebu Abdullah qaj si grua për një mbretëri që mund ta mbronit si burra”. Por historia jonë duhet të luajë një rol udhëzues dhe frymëzues dhe jo të jetë thjesht kujtim i së kaluarës. Ne nuk duhet ta lartësojmë të kaluarën dhe paraardhësit tanë, pavarësisht nga gabimet e tyre. Studimi ynë i historisë së Islamit duhet të jetë më objektiv dhe jo vetëm një justifikim i veprave të paraardhësve tanë.

Përfundim

Në duhet të sigurohemi se tragjedia e Andaluzisë nuk do të përsëritet. Për ta bërë këtë nuk duhet t’u drejtohemi fëmijëve tanë me “Njëherë e një kohë në Palestinë… Një herë e një kohë në Bosnje…” Në na nevojitet një Rilindje e vërtetë islame që të na shpjerë drejt Islamit të përjetshëm dhe universal. Tek një Islam që është një apel i vazhdueshëm për t’i rezistuar dhunës, sepse ai përjashton çdo nënshtrim përveç nënshtrimit ndaj Zotit dhe e quan njeriun të përgjegjshëm për përmbushjen e rendit hyjnor në tokë. Një Islam, parimet e të cilit me fjalët e Roger Garaudyt janë:

Në fushën ekonomike: Gjithçka i përket Zotit.
Në fushën politike: vetëm Zoti jep urdhra.
Në fushën kulturore: vetëm Allahu di.
Ne duhet t’i përgjigjemi kësaj thirrjeje pa imituar perëndimin dhe pa imituar të kaluarën.

Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.

Bashkojuni 68 ndjekësve të tjerë

Këtë e pëlqejnë %d bloguesa: