Arkiv

Archive for the ‘Shqiptarët dhe Europa’ Category

Antievropianizmi i elitave politike shqiptare

29/07/2014 Lini një koment

Nexhmedin ADEMI

 

ANTIEVROPIANIZMI I ELITAVE POLITIKE SHQIPTARE

Nexhmedin Ademi

Nexhmedin Ademi

Integrimet  euroatlantike dhe evropiane ishin togfjalëshit më së shumti që elitat tona politike dhe intelektuale i kanë përdorur ne dy dekadat e fundit. Ka një mobilizim të elitave kulturore e politike që integrimin në Bashkimin Evropian e paraqesin të pa alternativ duke e lidhur me fatin dhe mirëqenien e kombit. Ideja e integrimit është shndërruar në mendim programatik të pjesës dërmuese në shoqërinë tonë. Përkundër këtij mobilizimi intelektual, politik e kulturorë, klasa politike shqiptare në Shqipëri dhe Kosovë nuk arriti t’i bind evropianët se shqiptarët e meritojnë të jenë pjesë integrale e shteteve të Bashkimit Evropian. Kështu, Shqipëria dështoi në marrjen e statusit kandidat për anëtarësim në  BE, ndërsa Kosovës i duhet ende shumë për të  bërë për të arritur Marrëveshjen për Stabilizim dhe Asociim me Bashkimin Evropian, në mënyrë që të përfitoj nga liberalizimi i vizave për  lëvizjen e lirë të qytetarëve të saj.

Jeta politike tek ne nuk e njeh dështim. Këtë pohim, më së miri e kanë materializuar në dobi të vetin, elitat tona politike. Prandaj ata nuk ndihen të trazuar nga mundësia për të dështuar. Nëse do  të kishte pak ndërgjegje në arenën e mbijetesës politike, elitat tona politika më e pakta që do të duhej të bënin, është, pranimi para qytetarëve të tyre, se kanë dështuar për  fajin e tyre në realizimin e premtimit për dy dekada radhazi të integrimit në Bashkimin Evropian, për të sjellë mirëqenie sociale dhe standard më të mirë të jetesës për qytetarët. Shkak i vetëm i mos realizimit të këtij synimi është sjellja tipike, jo evropiane e klasës tonë politike. Është faji i politikanëve pse deri tani nuk kanë arritur të ndërtojnë shtetin ligjorë. Evropa nuk toleron një shoqëri të integrohet në familjen e saj aty ku nuk janë të ndara dhe funksionale pushtetet e gjyqësorit, ekzekutivit dhe legjislativit. Përjashto këtu përvojën e Rumanisë, Hungarisë dhe Bullgarisë, të cilën është duke e paguar shtrenjtë taksapaguesi evropian. Ne mungesë të plotësimit të këtyre standardeve shtet formuese, zënë rrënjë korrupsioni, varfëria, klientelizmi, nepotizmi, partiokracia ajo që njihet ndryshe si mafia politike etj. Të gjitha këto dukuri më së shumti e shpërfillin interesin e qytetarit duke krijuar favore për klasën e korruptuar politike. Demosi shtrihet për toke, klientela politike ngritë perandoritë e veta të biznesit. Çfarë pon ndodh me elitat tona politike? Në vend se  t’i përvishen punës për të plotësuar standardet për t’u integruar në BE si rezultat i paaftësive të tyre, ne po tolerojmë sjelljet e tyre të pa përgjegjshme që ndikojnë në varfërimin tonë intelektual, moral e ekonomik. Për  të qëndruar në këmbë këto elita ditë për ditë alarmojnë opinionin me sajesa dhe rreziqe imagjinare si pengesë në rrugën e integrimit! Fajtori është i ditur! Tendenca në rritje e islamit politik, ekstremizmi islamik, identiteti kulturor islamo oriental me shumicë i shqiptarëve etj.

Vetëm pse shpreh dëshirën për të qenë pjesë e diçkaje, kjo nuk do të thotë se je në rrugë të duhur për të realizuar të njëjtën dëshirë. Pikëpamja konceptuale mbi Evropën është ideja që ka ndërtuar ajo për vetën si projekt filozofik, politik e kulturorë me koncepte qytetare. Prandaj, është shprehje e minimumit të njohurive mbi të kuptuarit e Evropës dhe evropianizimit nëse ajo sot identifikohet vetëm me modelin kulturor – religjioz. Nëse është fajtorë komponentja religjioze islame e identitetit nacional të shqiptarit pse nuk kemi arritur të integrohemi në Evropë, atëherë ky është hall i madh që elitat tona politike e kulturore ja kujtojnë evropianëve. Evropa ne lëkurën e saj ka përjetuar tmerre të mëdha derisa nuk është liruar nga pikëpamja esencialiste mbi identitetin evropian, e mbështetur në superioritetin e racës, gjuhës, ngjyrës e religjionit – krishterimit. Në rast se nuk është shqetësim për evropianët rritja e politikave djathtiste me agresivitetin e tyre ndaj elementeve të imigracionit jo të bardhë, kjo edhe më pak do të duhej të mbetet breng e jona. Në plan të parë do të duhej të jetë shqetësim për vetë evropianët, para se të jetë shqetësim për neve, pse ne nuk jemi sikur ata dhe pse ne nuk po integrohemi në Evropë. Ne nuk kemi integritet intelektual t’ia zgjidhim këtë dilemë Evropës. Ajo duhet ta zgjidhë vetë duke u ballafaquar me forcat në rritje të ekstremizmit djathtist. Për ndryshe kam frikën se një demunitiv i emrit të Hitlerit është në pritje të ndonjë embrioni të ndonjë nëne të “pastër”, të racës së “kulluar” ariane, evropiane, për t’i shkaktuar Evropës po aq vuajtje dhe tmerre sa edhe gjyshi i tyre.

Debati në mjediset shqiptare duhet të orientohet drejt asaj, se si ta sjellim Evropën dhe njëmendësinë evropiane në hapësirat shqiptare. Kjo do të mundësonte që kjo shoqëri, të dalë nga mentaliteti i tribuve dhe despotizmit oriental, i cili edhe pas dy dekadave seriozisht po e rrezikon procesin e integrimeve evropiane. Në këtë drejtim shumë më tepër do të hynte në përdorim plotësimi i kritereve dhe standardeve bazë, që kërkohet për vendet që synojnë anëtarësimin në BE, se sa ideja e evropianizimit të kuptohet si klishe e mbështetur sipas modelit kulturorë. Para se të jenë pengesë për integrime evropiane te shqiptarët “fëlliqësira të natyrës religjioze – fetare”, siç  mendojnë disa, mendoj se pengesë reale për mos integrim janë pikërisht, “fëlliqësirat” dhe “pisllëqet” e politikanëve tanë të cilët me paaftësinë e tyre për të ndërtuar shtet ligjorë në dobi të qytetarit shqiptarë janë shndërruar në antievropianistët më të mëdhenj të kombit tonë.

Elitat politike shqiptare mundë të ndihen të akomoduara derisa në skenën politike të paraqiten modele të politikanëve dhe partive të reja me profile kulturore e intelektuale më të merituara për ta drejtuar popullin dhe ndërtuar shtetin.

 

Burimi: http://shenja.mk/index.php?news=7159

Hierarkia e evropianizimit

11/04/2014 Lini një koment

Enis SULSTAROVA

 

HIERARKIA E EVROPIANIZIMIT

Enis Sulstarova

Enis Sulstarova

Kontinenti i Evropës nuk ka kufij të qartë gjeografikë në pjesën lindore të tij, aty ku bashkohet me Azinë. Kjo do të thotë se të paktën caku lindor i Evropës duhet menduar si “i butë” – një cak imagjinar i përcaktuar nga ligjërimet historike dhe kulturore, përkundër kufijve “të fortë” institucionalë dhe ligjorë. Analiza e caqeve të përfytyruara të Evropës është një përpjekje për të kuptuar se si pushteti simbolik i tyre natyralizon dhe legjitimon kufijtë “e fortë” politikë të Evropës, që gjatë historisë kanë qenë të debatueshëm, sikurse debatohet sot mbi kufijtë përfundimtarë të Bashkimit Evropian (BE). Pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore, në ligjërimet mbi bashkimin dhe paqen në Evropë, koncepti i “Evropës” barazohej me Perëndimin, edhe sepse Perdja e Hekurt ofronte një kufi politik për botën e lirë. Pas rënies së komunizmit, zgjerimi i BE-së drejt lindjes u bë nën terminologjinë e “evropianizimit”, e cila nënkuptonte se disa rajone të kontinentit nuk ishin aq “evropiane” sa duhet ose, të paktën, jo në të shkallë që ishin vendet e Evropës Perëndimore. Për më tepër, nga këndvështrimi perëndimor dhe ai i disidentëve nga Evropa Lindore, komunizmi përfaqësonte një rrugë “jonormale” të zhvillimit. Nuk është e rastësishme që Habermasi kryengritjet kundërkomuniste popullore të vitit 1989 i quante “revolucione korrigjuese”, për të na thënë se ato nuk paraqisnin ide të reja, por ishin një kthim drejt kapitalizmit dhe demokracisë liberale, të cilat komunizmi më parë i paraqiste si të kapërcyera.

Sigurisht “evropianizimi” ka një histori edhe më të gjatë, sepse përpara ekzistencës së BE-së konceptet e “Evropës” dhe të “Perëndimit” kanë qenë një referencë thelbësore për projektet e ndërtimit të shteteve kombëtare në kontinent. Ideja bazë e modernizimit është se shoqëria njerëzore mund të ndryshohet dhe të përmirësohet me anë të arsyes dhe në këtë aspekt qenia “evropian” dhe njohja si i tillë nga të tjerët kanë qenë për kombet e reja të kontinentit një simbol i fuqishëm identitar. Prandaj “evropianizimi”, i kuptuar si një kontekst normativ, i ka paraprirë BE-së dhe proceseve të integrimit në BE. Në këtë mënyrë, me mbarimin e Luftës së Ftohtë, në pjesën lindore të kontinentit miti i “rikthimit në Evropë” ka udhëhequr shndërrimet strukturore në sferat politike dhe ekonomike, por edhe ka rindezur përfytyrimet kolektive të kombit dhe vazhdimësinë e projekteve kombëtare që mendoheshin se kishin mbetur të ngrira gjatë komunizmit.

Fuqia e evropianizimit të sotëm qëndron te lidhja e tij me idetë e bashkimit, paqes dhe pranimit të larmisë kulturore si vlera, por historikisht ideja e Evropës është përdorur edhe në të mirë të përjashtimit kulturor dhe racor. Përkufizimi negativ i Evropës (d.m.th. ajo çka Evropa nuk është) është edhe sot për shumë evropianë më i lehtë se sa evidentimi i atyre gjërave që ata kanë të përbashkëta. Përkufizimi më i zakonshëm negativ i Evropës në histori ka qenë me anë të diferencimit të saj me Azinë dhe Lindjen. Rrënjët e këtij dallimi i gjejmë deri në lashtësi te ndarja midis grekëve dhe barbarëve. Në Mesjetë e deri në fillimet e kohës së re, identiteti i Evropës së krishterë përkufizohej përkundër “saraçenëve” dhe turqve myslimanë, ndërsa statusi i rusëve ishte ai i evropianëve liminalë: të krishterë, por skizmatikë, të bardhë, por të paqytetëruar, evropianë dhe mongolë njëkohësisht. Në kohën moderne, nisur nga këndvështrimi i fuqive evropiane përgjatë Atlantikut, popujt periferikë në jug, lindje dhe juglindje të Evropës nuk trajtoheshin si plotësisht evropianë, por si gjysmë-evropianë ose gjysmë-orientalë dhe këto cilësime u rishfaqën me rënien e komunizmit.

Pas vitit 1989 marrëdhëniet e pushtetit midis pjesëve perëndimore dhe lindore të kontinentit paraqiten si një pjerrinë qytetëruese, të cilën duhet ta ngjisin vendet e Evropës Lindore për ta arritur utopinë e re globale të liberal-demokracisë që tashmë e gëzon Evropa Perëndimore. Ndërsa BE-ja qëllimisht merr mbi vete përfaqësimin e idesë së Evropës dhe flet në emër të Evropës, ajo përhap iluzionin se nuk ka Evropë tjetër, veç BE-së. Në misionin e saj qytetërues “të evropianizimit” të pjesës tjetër të kontinentit, BE-ja përpiqet të ndikojë politikat e brendshme dhe të jashtme të shteteve fqinjë. Disa prej tyre i ka pranuar tashmë brenda vetes dhe po e kontrollon përparimin e të tjerëve që janë në listën e pritjes. Ndërsa është e vërtetë që BE-ja nuk të njësohet plotësisht me perandoritë e vjetra evropiane, në krahun tjetër, siç vëren politologu Jan Zielonka, ajo bën atë që kanë bërë edhe perandoritë e mëparshme: ushtrimin e kontrollit mbi aktorët periferikë me anë të aneksimit ose dominimit joformal. Ta quash evropianizimin e sotëm si të ngjashëm me misionet qytetëruese perandorake nuk është thjesht retorikë, sepse evropianizimi, sikurse edhe misionet qytetëruese në historinë e shekujve të kaluar, orvatet t’i bindë periferitë se ai është i mirë për to dhe jo vetëm për kombet perëndimorë. Ai gjithashtu krijon lidhje normative midis periferive dhe qendrës, të cilat bëjnë të mundur bashkëjetesën dhe bashkëpunimin paqësor. Vlerat dhe normat e projektit evropian janë “perëndimore” në zanafillë dhe se vendet ish-komuniste janë marrësit e tyre dhe fakti që evropianizimi është i mirëpritur në periferi, nuk e fsheh dot asimetrinë e madhe në terma materiale dhe ideore që ekziston midis bërthamës perëndimore të BE-së dhe vendeve paskomuniste që i bashkëngjiten asaj. Për disa “evropianiteti” është i dhënë, kurse të tjerët duhet ta fitojnë me shumë punë atë, në mënyrë që të kapërcejnë instinktet dhe tiparet e veta “orientale”.

Vendet ish-komuniste nuk mund t’i negociojnë kushtet e “evropianizimit”, por duhet t’i ndjekin recetat e BE-së, FMN-së dhe Bankës Botërore nëse vërtet duan ta arrijnë “demokracinë”, “kapitalizmin” dhe që së fundi të bëhen “evropianë”. Duke perifrazuar shkrimtarin Xhorxh Oruell mund të themi se të gjithë jemi evropianë, por një pjesë janë më evropianë se të tjerët. Ligjërime të tilla për identitetin jo plotësisht evropian të periferisë së Evropës kanë shoqëruar evropianizimin e kësaj të fundit. Siç e vumë në dukje më sipër, “evropianizimi” i vendeve ish-komuniste duhet konceptuar ndarazi nga procesi i integrimit në BE, sepse ai ka të bëjë me (ri)bërjen pjesë në qytetërimin evropian dhe jo vetëm në BE. P.sh. anëtarësimi i Shqipërisë në NATO në vitin 2009 u quajt nga shqiptarët si një pohim më shumë se vendi është tani më i evropianizuar se më parë, edhe pse anëtarësimi në BE dukej i largët. Jo më kot një nga parullat që hodhi qeveria e atëhershme ishte “Sot në NATO, nesër në BE”. Në këtë mënyrë, pjesërisht për t’iu përgjigjur prapambetjes materiale dhe teknologjike krahasuar me Evropën Perëndimore dhe pjesërisht për t’u paraprirë dhe përgjigjur perceptimeve të perëndimorëve për ta, elitat kulturore dhe politike të Evropës Lindore i kanë rindërtuar identitetet kombëtare rreth “mungesës” së Evropës. Në sytë e këtyre elitave modernizuese, popujve të tyre u mungojnë tipare të dhëna që i kanë perëndimorët, prandaj evropianizimi synon që ta kapërcejë hendekun, edhe duke thirrur në ndihmë fuqitë perëndimore. Presidenti i atëhershëm i Bullgarisë, Zhelju Zheljev, në një vizitë në Francë në vitin 1994 ai tha këto fjalë qeverisë franceze, e cila në atë kohë mbante presidencën e BE-së: “Na bëni sa më shpejt evropianë nëse nuk doni që të bëheni ju vetë ballkanas”. Me fjalë të tjera, na qytetëroni, nëse nuk doni që ju vetë të bini në nivelin e barbarisë.

Duke e pranuar si legjitime hierarkinë Perëndim-Lindje, elitat e shteteve që synojnë integrimin me BE-në kanë zhvilluar mitet e veta të “rikthimit në Evropë”, në këtë mënyrë duke e konsideruar komunizmin si diçka joevropiane ose jashtë-evropiane, që iu imponua atyre dhe duke i bërë apel një bashkësie evropiane parakomuniste, që në realitet nuk ka ekzistuar asnjëherë. Ligjërime të tilla janë emërtuar si “orientalizëm i Evropës Lindore”, “imagjinatë vetë-kolonizuese”, “vetorientalizëm” apo “orientalizëm i brendshëm”, sepse elitat kombëtare e shohin popullin e tyre ose pjesë të këtij të fundit, si “jo plotësisht evropiane” ose edhe me veti “barbare” që duhen fshirë. Këto elita duke u identifikuar tashmë me Perëndimin, edhe pse mund të kenë qenë dikur pjesë e elitës (kundërperëndimore) komuniste, vajtojnë pse nuk kanë lindur në Paris ose Londër, por në mesin e kësaj turme inferiore injorantësh, katundarësh, malokësh apo orientalësh që nuk marrin vesh nga Evropa dhe na i turpëron para Evropës. Një strategji që kanë ndjekur elitat kombëtare për t’i shpëtuar inferioritetit që ndjejnë përballë Perëndimit, është orvatja ligjërimore për ta shkëputur vendin e tyre nga rajoni “jo dhe aq evropian” dhe për ta bashkangjitur me ndonjë rajon tjetër “më evropian”. Është i njohur rasti i intelektualëve disidentë çekë, hungarezë dhe polakë që përpiqeshin t’i thoshin Perëndimit se vendet e tyre përbënin rajonin e Evropës Qendrore, i cili mbahej peng nga Bashkimi Sovjetik. Kur Evropa Qendrore u pranua në Perëndim si një rajon më evropian se sa rajonet më në lindje apo juglindje, ishte radha e Sllovenisë dhe e Kroacisë që të kërkonin të bëheshin pjesë e Evropës Qendrore, për t’i ikur identifikimit me Ballkanin. Ndërsa elitat e vendeve të tjera ballkanike bënë përpjekje për ta riemërtuar rajonin e tyre si Evropë Juglindore, për të theksuar përkatësinë e tij evropiane. Në IRJM, që ndodhet në zemër të Ballkanit jugor, përfaqësuesit më të lartë të shtetit e përshkruanin vendin e tyre si ballkanik jotipik, sepse ai nuk ishte përfshirë në luftërat civile të ish-Jugosllavisë. Ky ligjërim vazhdoi edhe pas përplasjeve ndëretnike të vitit 2001, sepse kapërcimi i krizës u interpretua nga qeveritarët maqedonas si një “zgjidhje evropiane”, ndryshe nga sa kishte ndodhur me republikat e tjera. Ngjashëm, në Shqipëri disa intelektualë protestuan për vendimin e burokracisë së BE-së për ta përfshirë vendin e tyre në rajonin e porsandërtuar të Ballkanit Perëndimor. Publicisti Agron Alibali në vitin 2003 sugjeronte që Shqipëria të merrte nismën e krijimit të pakti rajonal të “Evropës së Adriatikut”, për t’u shkëputur nga konotacionet negative që mbarte fjala Ballkan në mendjet e evropianëve dhe për të përfituar nga konotacionet pozitive që u përcillte atyre Adriatiku: qytetërimet e lashta mesdhetare dhe destinacionet turistike të stinës së verës.

Siç shihet, elitat e kombeve periferike dhe “vetë-kolonizuese” përpiqen të dëshmohen si evropianë me anë të përjashtimit të fqinjëve nga evropianiteti i supozuar. Milica Bakiç-Hajden këtë dukuri e ka përshkruar me termin “orientalizëm i radhitur”, sepse sipas saj, elitat e kombeve që përbënin ish-Jugosllavinë e quanin “oriental” fqinjin: sllovenët këtë e bënin me kroatët, kroatët me serbët, serbët me maqedonasit, shqiptarët e boshnjakët. Kjo përfshirje e vetes me anë të përjashtimit të tjetrit ka ndodhur edhe në pjesë të tjera të Evropës Lindore, ku përmes orientalizmit dhe racizmit, dështimi për t’u ngjitur më lart në pjerrinën e Evropës u vishet popujve “orientalë”: qëndrime të tilla gjenden te çekët për sllovakët ose te polakët për ukrainasit dhe rusët. Një zgjatim i kësaj dukurie të radhëve të orientalizmit janë edhe mitet antemurale, d.m.th. mitet e bedenit mbrojtës të qytetërimit. Që nga Spanja e deri në Poloni e Ukrainë janë të përhapura mitet se si në një kohë të caktuar historike një popull i vogël kufitar u vetëflijua për të shpëtuar krishterimin, “Evropën” ose “qytetërimin evropian” nga barbarët arabë, turq, mongolë, rusë, myslimanë ose komunistë.

Në këmbim këta popuj presin që Evropa t’i njohë dhe t’i kompensojë në të tashmen për flijimin e tyre historik. Për politikanët dhe intelektualët serbë në vitet ’80-’90-të të shekullit të kaluar, Serbia e kishte mbrojtur Evropën prej turqve dhe ishte e gatshme ta bënte sërish kundër myslimanëve boshnjakë dhe shqiptarëve, në mënyrë që fundamentalizmi islamik të mos gjente rrugë kalimi nëpër Ballkan dhe drejt perëndimit. Ndërsa shqiptarët e kanë ndërtuar mitin e tyre antemurale rreth heroit Skënderbe që e “shpëtoi” Evropën prej pushtimit turk. Në nëntor të vitit të kaluar, kryetari i Kuvendit të Shqipërisë, me rastin e përurimit të statujës së Skënderbeut në sheshin eponim të qytetit italian të Fermos, e lidhi ndihmesën e heroit shqiptar për “Evropën” e kohës së tij me aspiratën e tanishme shqiptare për të qenë pjesë e BE-së. Ai tha: “Skënderbeu është figura më e madhe e kombit tonë, është figura që ka lënë gjurmë më të fuqishme në përcaktimin e identitetit tonë kombëtar. por jo vetëm kaq, edhe të identitetit tonë europian… Është ajo figurë që na nderon në Europë… Sepse Skënderbeu nuk ishte vetëm një luftëtar për të mbrojtur popullin e tij dhe lirinë e tij, por Skënderbeu u kthye në një kalorës të qytetërimit europian, të krishterimit, u kthye në një mburojë të Perëndimit nga një perandori shtypëse dhe barbare e asaj kohe… Sepse ne meritojmë të jemi pjesë e Europës së bashkuar, e meritojmë që flamuri ynë të jetë njësoj si gjithë flamujt e vendeve të Bashkimit Europian ashtu sikurse fituam këtë të drejtë me meritë si një vend anëtar i NATO-s.”

Në Ballkan mitet antemurale qëndrojnë krahas dhe përkundër imazhit të gadishullit si urë midis qytetërimeve. Shpeshherë metaforat e bedenit mbrojtës dhe të urës alternohen sipas rastit për të dëshmuar evropianitetin. Elitat në shumicën e vendeve ballkanike pretendojnë se vendi i tyre ka qenë një beden për ta mbrojtur Evropën prej barbarëve turq ose se ka qenë një urë për takimin e Perëndimit me Lindjen. Në rastin e dytë theksi bie mbi shumëkulturorizmin historik të vendit ballkanik dhe që sot ky e paraqet si është një vlerë që e bashkëndan me BE-në. Megjithatë, sot një pjesë e mirë e intelektualëve në Shqipëri do ta refuzonin metaforën e urës për vendin e tyre, sepse për ta ura do të thotë një identitet i ndarë më dysh dhe, rrjedhimisht, një dilemë për t’u bashkuar ose jo me Evropën. Debati publik i vitit 2006 midis Ismail Kadaresë dhe Rexhep Qoses në thelb ishte mbi fytyrën që kombi shqiptar në shek. XXI duhet t’i shfaqë Evropës ose Perëndimit: atë të mbrojtësit të Evropës apo atë të bashkëjetesës paqësore të ndikimeve të shumëfishta qytetëruese brenda një kulture kombëtare. Ky debat shqiptar disi ishte pasqyrim i debateve më të gjera evropiane mbi mundësinë e jetësimit të “unitetit në diversitet” përkundër mendësisë së “Kalasë  Evropë” që mbrohet nga barbaria rrotull saj.

 

Burimi: http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=43481&kat=92

Rexhep Qosja dhe Ismail Kadare

29/05/2013 Lini një koment

Ajni SINANI

REXHEP QOSJA DHE ISMAIL KADARE

Ajni Sinani

Ajni Sinani

Shkrimi “Identiteti evropian i shqiptarëve”, nga Ismail Kadare, vlerëson Rexhep Qosja me çka pajtohemi edhe ne “është i mbështetur në premisa të gabuara në përpjekje për të dëshmuar, në njërën anë kundërshtitë kulturore midis Evropës e Lindjes muslimane, kurse, në anën tjetër, sipërinë e identitetit evropian ndaj identiteteve të tjera, para së gjithash, ndaj identitetit musliman!”

Kohëve të fundit nuk janë të rralla rastet kur Kadare vlerësohet për ide raciste. Dhe sigurisht se edhe shkrimet e tij ndaj Islamit dhe muslimanëve kanë përmbajtje raciste.

Gjykimet e padrejta të Ismail Kadaresë në adresë të Islamit, për njohësit e veprës së tij, nuk janë edhe gjithaq befasuese. Ato mund të shihen edhe si reflektim dhe interpretim i një raporti acarues politik dhe fetar të kohës së sotme.
Është evidente se ekziston një klimë dyshimi ndërmjet SHBA-së dhe shumë vendeve muslimane, veçanërisht pas pushtimit të Afganistanit dhe të Irakut. Disponimi  antiamerikan sa vjen e rritet në shumë vende muslimane. E njëjta gjë është duke ndodhur edhe me disponimin kundërmusliman në vende të ndryshme perëndimore.
Jo rrallë analistët muslimanë fjalët e Bushit pas 11 shtatorit dhe gjithë mobilizimin e tij ndaj disa vendeve muslimane në luftë kundër terrorizmit, i përshkruajnë si një kryqëzatë moderne.
Nuk ishin të rastësishme as karikaturat blasfemuese ndaj Muhammedit a.s. Kjo madje vlerësohet se ishte bërë për të matur impulsin e botës muslimane.
Çdo ditë mund të lexojmë se si muslimanët dhe xhamitë e tyre në perëndim shkaktojnë dhe ngjallin dyshim si tek qarqet shtetërore njashtu edhe tek popullata civile.
Disa madje profetizojnë epokën e konflikteve dhe luftërave ndërmjet civilizimeve e veçanërisht ndërmjet Krishterizmit dhe Islamit.
Propaganda e shfrenuar dhe e pandershme ndaj Islamit ka arritur apologjenë e saj.
Teologë të shumtë protestantë, katolikë dhe ortodoksë në mënyrë neveritëse dhe shumë të ultë shpifin duke shkruar dhe propaganduar gjithfarë të pavërtetash kundër Islamit. Me qindra e qindra milionë dollarë jepen për një propagandë të tillë antiislame.
Se popët, priftërinjtë dhe pastorët, gënjeshtrat e tyre ndaj Islamit mund t’i vlerësojnë si “shërbim ndaj fesë dhe Zotit” kjo është e kuptueshme.
Por nuk është gjithaq e kuptueshme se përse Kadare merr rolin e një telalli kundër identitetit musliman të shqiptarëve?!
Janë të paktë ata që kanë marrë guximin për t’iu kundërvënë ideve dhe përfytyrimeve  shpërfytyruese të Kadaresë ndaj Islamit. Është për çdo lëvdatë veprimi i Rexhep Qoses i cili pa hamendje, është ngritur kundër tij.
Me punën e tij për të hedhur poshtë idetë dhe përfytyrimet e gabuara të Kadaresë zotëri Qosja ka fituar simpatinë e gjithë dashamirësve të së Vërtetës Hyjnore.
Po të krahasonim pozicionimin e Qosjes mbase do të ishte deri diku i ngjashëm me qëndrimin e Ebu Talibit, xhaxhait të Muhammedit a.s.
Ndërkaq, Ismail Kadare me qëndrimet e tij ndaj Islamit na duket se është më afër poetit arab të injorancës Velid bin El Mugire. Velidi kur kishte dëgjuar Kur’anin i magjepsur kishte deklaruar se ai nuk është fjalë njeriu. Por interesi ia kërkonte që megjithatë të pozicionohej dhe të ishte kundër Islamit. Velid bin El Mugire edhe sot e kësaj dite përmendet si një njeri që pati rastin të jetë në anën e së Vërtetës Hyjnore, por që vdiq si një idhujtar injorant dhe kundërshtar i Islamit. Me sa kuptohet edhe Kadare preferon që në të  ardhmen, meqë dëshiron të përmbyllë jetën e tij ashtu sikurse edhe Velid bin El Mugire, të përmendet si një kundërshtar injorant ndaj Islamit.
Kurse zotëri Qosja, është pro Islamit sikurse thotë jo sepse e ka emrin musliman Rexhep. Jo, pse shkon në xhami, e as që fal pesë vaktet e ditës! Jo. As nuk shkon në xhami për t’u lutur, dhe as nuk fal asnjë vakt të ditës. E bëni këtë sikurse thotë për hir të perëndive të tij: të Vërtetës dhe të Drejtës. Edhe Ebu Talibi, as nuk kishte shkuar në xhami dhe as që kishte falur ndonjë vakt, madje as që arriti të pranonte Islamin. Megjithatë ai deri në çastet e fundit e mbrojti Muhammedin a.s. Ne do të donim që Rexhep Qosja megjithatë të bënte edhe një hap tutje dhe të ndiqte shembullin e Omerit r.a. i cili jo vetëm që u bë një luftëtar i denjë dhe i përkushtuar i Islamit deri në çastet e fundit të jetës së tij, por edhe vdiq si musliman i devotshëm.

Studimi grek pranon genocidin kundrejt çamëve: 50 mijë çamë u vranë e u dëbuan

28/04/2013 Lini një koment

Ardit BIDO

STUDIMI GREK PRANON GENOCIDIN KUNDREJT ÇAMËVE: 50 MIJË ÇAMË U VRANË E U DËBUAN

Ardit Bido

Ardit Bido

Studimi, i cili solli të gjithë debatin në vendin fqinj, pranonte gjenocidin grek mbi popullsinë çame, duke thënë se 77 çamë të Paramithisë janë ekzekutuar nga forcat e EDHES-it, vetëm për shkak të kombësisë së tyre.

Për më tepër, në këtë studim thuhet se “50 mijë çamë të Epirit janë dëbuar ose vrarë nga Ushtria Revolucionare Çlirimtare Greke (EDHES, forcat e djathta të Greqisë për çlirim, krahas ELAS-it, që ishte komunist, në radhët e së cilës kanë luftuar edhe rreth 200 çamë, shën. red.) gjatë periudhës së Luftës së Dytë Botërore”.

Studimi u paraqit në Universitetin Pandio të Greqisë, nga një grup profesorësh grekë të këtij universiteti, dhe është i pari që tregon për gjenocidin mbi çamët, nga një grup nëpunësish grekë. Numri i çamëve të dëbuar dhe të vrarë, që paraqitet në studimin grek, është më i madh edhe se numri që paraqet zyrtarisht Shoqata Politike Atdhetare Çamëria në historikun e saj.

Reagimi në sallë dhe mbrojtja e punës nga profesorët

Në sallën e Universitetit Pandio, të pranishmit, studentë grekë dhe pedagogë kundërshtuan studimin, duke thënë se “fashistët (duke iu referuar çamëve) atë meritonin, ndërsa Lambros Bulciotis, një prej hartuesve të studimit tha se “ky është thjesht një studim shkencor, që nuk tenton të futet në situata politike. Ne, thjesht paraqesim faktet, që ekzistojnë dhe asgjë më shumë”.

Të pranishmit filluan të bërtisnin më tej, kur studimi thoshte se “Vorio-epirotasit” bashkëpunuan me forcat naziste në Shqipërinë e Jugut dhe se tokat dhe pronat e shqiptarëve në Thesproti (Çamëri) iu dhanë mikrasiatëve (grekëve që shkuan në Greqi, nga Turqia, pas ndryshimit të popullsive mes dy vendeve, shën. red.). Gjithsesi, pedagogët nuk pranuan të ndryshonin asnjë presje në studimin e tyre. Konstandinos Ciceliqis, një ndër hartuesit tha se “nuk po flasim për çështje kombëtare por për çështje historike dhe për fakte të dokumentuara, të cilat sot po i paraqesim”.

Studimi i parë grek që pranon gjenocidin çam

Ndërkohë që ky është studimi i dytë grek, që pranon gjenocidin e çamëve. I pari është hartuar nga profesori grek i Universitetit të Jeillit (Yale) në Shtetet e Bashkuara, z. Stathis Kalivas, i cili në studimin e tij thotë ndër të tjera se “ky rast është padyshim një gjenocid. Pyetja që mbetet është nëse kemi të bëjmë me një (gjenocid) të parapërgatitur nga qendra (drejtuesit e ushtrisë), apo nëse erdhi nga veprime hakmarrjeje në nivel lokal. Mendoj se diferenca mes këtyre të dyjave është shumë e vogël. Megjithëse, EDHES-i ishte një organizatë e përqendruar ku, në ndryshim nga EAM (organizata politike e ELAS-it, shën. red.), drejtuesit qendrorë mund të kontrollonin lehtë ushtarakët lokalë, asnjë fakt nuk tregon se udhëheqësit kishin dëshirën më të vogël (apo reale) për t’i ndaluar (të kryenin gjenocidin). Rrethanat politike të shtatorit të vitit 1944 lejonin “zgjidhjen përfundimtare” të çështjes çame, dhe sipas mendimit tim, EDHES-i nuk u frenua për të përfituar nga rasti”.

A është perëndimi “El-Dorado” i shqiptarëve?

14/03/2013 Lini një koment

Vajada KEÇI (MANJANI)

A ËSHTË PERËNDIMI “EL-DORADO” I SHQIPTARËVE?*

El Dorado goldKombet janë në zhvillim të vazhdueshëm. Ato nuk ndalen, nuk na presin por ngarendin të kapin të rejat dhe risitë e kohës, të paktën kështu duket…

Perceptimi i kufinjve pas gati 50 vite mishërim të tyre në komunizëm mbetet të jetë shumë i gjallë tek ne shqiptarët. Perceptimi i popullit tonë si i mbyllur në kafaz imagjinar përtej se cilit nuk mund të kalohet vërehet të jetë i gjallë edhe sot e kësaj dite. Prej kohësh populli ynë ëndërronte perëndimin sikur të ishte “El Dorado” prej të cilit na ndajnë veç disa kufinj. Të tillë, shume syresh kanë lënë jetën në përpjekje për ta kaluar atë. “El Dorado” në imagjinarin kolektiv paraqitet si i mbushur me flori, i tillë gjëndet në ndërtesa, në rrugë në rrobet e njerëzve në vetë njerëzit dhe perceptimet e tyre. Vetë perëndimi e ka paraqitur veten si të tillë. Si vendi i demokracisë, i vlerave politike dhe ekonomike të pakontestueshme. Si vend ku ëndrrat për liri dhe prosperitet të vendeve relativisht të vogla si Shqipëria nuk kanë çfarë të bëhen veçse realitet. Mitizimi i “El Dorados” së perëndimit tashmë ka përfshirë çdo qelizë të shoqërisë sonë. Vetë-pushtimi i vetes sonë nga vlera aliene, të huaja? Sa të huaja? Së pari një populll duhet të përvetësojë vlerat e tij. Të jetë i vetëdijshëm për to. Po a jemi ne të aftë që t’i bëjmë një analizë të thellë gjendjes sonë duke sjellë kështu zgjidhje të cilat vijnë nga brenda dhe jo të gatshme nga jashtë, nga studiues të huaj të cilët përshtasin rezultatet e realiteteve jo koherente me tonin.

Vështirë mund të kuptohet nga një perëndimor qasja e shqiptarëve ndaj perëndimit. Natyrisht, që shumica prej nesh duke mos dal ndonjëherë jashtë shtetit për të perceptuar dallimin real midis asaj që mediat shfaqin nëpër ekrane dhe asaj që në realitet jetohet nëpër ato shoqëri marrin për të qënë çkado lloj reference që iu ofrohet. Thonë se të nëjtët individ të cilët punuan për propagandën komuniste janë të njëjtët të cilët punojnë sot për formimin e opinionit të shqiptarëve në demokraci. A është e vërtetë që shumica e vlerave të cilat opinion-bërësit thonë se kemi ne si popull, ekzistojnë akoma edhe nën peshën e ngarendjes kolektive drejt perëndimit?

Ne jemi shembulli më i mirë i ndërrimit drastik të vlerave tona. Për disa do të perceptohej si herezi të pohosh se ishim pikërisht në të cilët përqafuam menjëherë mbas vitit 1945 në mënyrë drastike vlerat e komunizmit, të cilët duartrokisnim me zellin më të madh tek sa na shfarosnin me pompozitet traditat dhe kulturën e gjer më atëhershme. Ishim pikërisht ne që lam adhurimin e Zotit Një për të përqafuar adhurimin e partis shtet me “profet” që iknin e vinin në arenën e politikes socialiste të kohës. Ishim ne që në fillim të viteve 1990 sa hap e mbyll sytë hodhëm mbrapa krahëve sikur të mos kishin ndodhur kurrë vuajtjet e komunizmit për të parë përpara. Po ku? Një të ardhme më të mirë, “El Dorado” po na priste. Mbase ky është një nga virtytet më të mëdha të popullit tonë: “Të harrosh shpejt” kjo sepse nga vuajtjet e shumta nuk ka kohë për të kujtuar vuajtjet e më parshme, mbase. Kështu lind indiferenca.

Më vjen në mëndje im at. Ai ka qënë prej të paktëve të cilët kanë udhëtuar në vëndet “kapitaliste” në kohën e komunizmit të egër. Udhëtimet e tij të vazhdueshme në Zvicer dhe Austri ne vitet 1985-1987 ndikuan thellë fatin e familjes sime në kohën e demokracisë. I pyetur shpesh prej meje se përse ai nuk ishte i ndikuar nga entuziazmi kolektiv i hapjes me perëndimin sidomos në perjudhën e famshme dhe tragjike të “hapjes së portit” në vitet 91-94 dhe pjesërisht gjat vitit 97, përgjigja e tij ishte atëbotë e pa kuptimtë për mua: “Sepse e kam dit se çfarë pret shqiptarin atje”. Fjalë enigmatike këto për mua që “nuk e dija”, më enigmatike sesa vet heshtja e tim eti për të më përshkruar mendimin e tij lidhur me vizionin që kish krijuar për botën përtej hekurave me gjëmba që na ndante. Përveç tronditjes së tij në përballjen me zhvillimin kolosal ekonomik që mbizoteronte atëbote në këto vënde në krahasim me mjerimin gjer në uri të shqiptarëve tue cilët kokrrën e mollës e shihnin vetëm për Vit të Ri në tollonin simbol të mizerjes dhe urisë së harruar tashmë njëzet vite ngaredje në Evropë. Kaq më la tim et nga kujtimet e tij, pjesën tjetër do ta zbuloja vetë në përballjen time personale me perëndimin. Ashtu si çdo i ri, dhe unë kam qënë e indoktrinuar me mitin e “El dorados” perëndimore. Kanalet televizive të Mediasetit dhe Rai-t Italian mund të them se ishin ato që më teper ndiqeshin në zonën time të banimit. Adoleshecës e kaluar duke ndjekur shëmbujt e paraqitur prej tyre, sot kuptoj se ishin thjeshtë iluzione dhe makinacione të marketingut televiziv. Më pas natyrisht që këto media bllokohen për t’i lënë hapsirë mediave vendase për tu zhvilluar. Ende, fare lehtë mund të kuptosh se çdo program televiziv i paraqitur në to, nuk është tjetër veç se kopimi gjer në detajin më të hollësishëm të televizioneve perëndimore, atyre Italiane kryesisht.

Ende më kujtohet paniku që pëjetova ditët para nisjes sime për studime në Itali. Perceptoja se edukimi im i cili për arsyje fetare vinte në rradhë të parë integritetin moral dhe edukatën familjare, binte ndesh me shoqerinë në të cilën do të kaloja aq shumë vite studimi. Parashikoja një luftë të madhe të brendshme për t’i rezistuar modeleve dhe stereotipeve të rinisë së “hapur” në të gjitha drejtimet e cila me siguri do të biente ndesh me normat morale dhe edukatën fetare aq të shtrenjtë për mua.

Parashikimet e mia katastrofale mbetën veç një kujtim kurioz sot mbas gati pese vitesh nga përjetimi i tyre. Nuk e mohoj se elementët që formuan këtë lloj paniku në mua, zbulova më vonë të kishin qënë fallco dhe pa baza në realitetin në terren. Mjafton një analizë e vogël dhe një vështrim i shkurtër ne realitetin shqiptar, për të kuptuar se miti i perëndimit i cili na është krijuar veç në mëndjen tonë nuk përputhet me realitetin e Komunitetit në të cilin aspirojmë të futemi. Po a na bën mirë përqafimi i gjithçkaje që na del përpara e servirur me aq mjeshtëri nëpër mediat tona të cilat janë element përbërës i perceptimit të jetës dhe botekuptimit individual? Nga çdo vlerë që na paraqitet si e tillë nga perëndimi që efektivisht ne nuk e njohim aq thellë sa për t’i bërë një filtrim të mirëfilltë atyre që mund ti quajmë si vlera prej tij. Kam frikë, se populli jonë me qasjen e pa kontrolluar dhe të pa filtruar ndaj gjithçkaje që vjen tek ne me markën “Nga jashtë shtetit” te meret apriori dhe pa e venë në diskutim aspak. Pa e pyetur veten se si individ ne mund t’i pranojmë të gjitha, apo kemi edhe limite që nuk mund t’i kapercejmë sepse jemi njerëz me vlera?! Të gjëndur në një tranzicion të cilit nuk po ja shohim fundin, nuk kemi arritur të bëjmë ende dallimin midis vlerave të cilat dëshirojmë t’i ruajmë në vetvete dhe atyre që dëshirojmë të përthithim nga perëndimi.

Ngarendja e vendit tonë për në Evropë kalon përmes plotesimit të disa kushteve të cilët perëndimoret me shumë imagjinate vit pas viti i rinovojnë duke shtuar të reja. Simbas vëndit bëhet kuvëndi natyrisht, dhe shqiperisë karshi zhvillimit ekonomik dhe politik që i kërkohet, heshturazi i shtohet dhe paraqitet të jetë dhe “modernizimi i popullatës”. Me sa duket, ketë përpkjekje është vetë popullsia që përpiqet t’ia arrijë me të gjitha forcat e saj. Kjo mesa duket e shtyrë edhe nga modelet të cilat i serviren me agresivitet maksimal nëpër media. Duket sikur ky është një mision kolektiv që vëndi jonë i ka vënë vetes në rradhë të parë. Dhe përpiqet me të gjitha forcat e veta sikur të ishte duke rekuperuar kohën e humbur. Kujdes! Kujdes atij që guxon të vë në dyshim këtë ngarëndje! Kujdes atij që përpiqet të sensibilizoi popullsinë duke vënë në dyshim vlerat e perëndimit ato vlera që ai vetë nuk i pranon natyrisht. Nëse emigrantët e shkolluar jashtë vëndit përpiqen të vënë në dukje çalimet në këtë përpjekje jo në aspektin e forcës që populli jonë po investon në këtë drejtim po në vetë thelbin e drejtimit që ato po marin, menjëherë akuzohen si njohës të pakët të realitetit kombëtar shqiptar. Si njerëz që nuk jetojnë dita ditës për të përjetuar sfidat e gjithanshme të shqiptarëve por që japin mendime sipas kriterit të tyrë matës të pa bazuar në realitetin e evoluar të tokës mëmë. Natyrisht që, ky është një qëndrim mjaft për tu kritikuar. I bazuar në mëndjemadhësinë se “ne e dimë vetë çka bëjmë ndërsa ju jeni jashtë e nuk merni vesh gjë”. Gabim i rëndë. Po aq sa shqiptarët i marin si fjalë profetike udhëzimet e çdo perëndimori për të “ndrequr” shoqërinë shqiptare aq edhe i refuzojne ato të një bashkëkombasi në emigrim, kuptohet, të atij që nuk është asimiluar ende. Ne si emigrant, përjetojmë atë çka vetë populli jonë aspiron të bëhet, të bashkohet me Evropën e institucionalizuar, pra te gjëndur tanshmë në brendësi të BE.

Pamja e qartë dhe e ftohtë të një realiteti mbushur plot me iluzione i cili udhëheq sidomos rininë shqiptare është alarmante. Modelet që na ofrohen nga televizionet e lart përmëndura ndiqen verbërisht. Problemi qëndron në faktin se këto modele, nuk janë të pranuara as në vëndet që i kanë prodhuar dhe ideuar për herë të parë. Edhe pse u shiten publikut si prodhim i shoqërisë ku ato jetojnë, përveç se audiencës televizive nuk prodhojnë tjetër veçse kritike për kontribuimin në degjenerimin moral të saj. Të paktën këto element diskutimi në shoqërinë Italiane për shëmbull janë dalluar nga masa e gjerë e popullsisë si element që nuk përfaqësojnë realisht jetesën në këto vende, madje as realitetin e rinisë në to. Atëherë si është e mundur që programet televizive të krijuar enkas shpesh herë për të gjeneruar skandal dhe për pasojë shikueshmëri të lartë, tek ne nuk perceptohen si të tilla por si modele që duhen ndjekur për të arritur standardet e modernitetit europian. Një shëmbull konkret, janë formatet televizive si “Big Brother” i cili punon për të krijuar konflikte dhe skandale e për të evidentuar se sa larg jemi si shoqëri përball Evropës së “civilizuar” dhe pa kufinj moral dhe etik. Realiteti nuk është aspak i tillë, shthurjet morale nuk përbëjnë dhe nuk do të përbëjnë kurrë modernitet! Por si është e mundur që në shumicën e shqiptarëve vlen e kundërta e asaj që thamë më lart? Po na përçohet e shpikura mediatike si reale gjë e cila çorjenton në mënyre katastrofale madje edhe modelet që në pretendojmë të marim nga perëndimi. Shëndrohemi kështu me ndjekjen e tyre në imitues të një bote e cila nuk egziston, dhe madje kur projektohemi në realitetin e saj gjëndemi ne si peshku pa ujë pikërisht në atë shoqëri që kemi zgjedhur ta kopjojmë dhe imitojmë verbërisht. Për shkak se kthehemi në karikaura të cilat perëndimoret habiten me ne se si është e mundur që jemi të tillë. Si një femër me shumë makiazh në fytyrë prej të cilit është shpërfytyruar dhe shëmtuar gjer sa nuk njihet më.

Përthithja e antivlerave në këtë mish-mash perceptimesh të relaitetit është një rrezik i cili duhet të pranohet si pjesë e kushteve për t’u “modernizuar”. Në këtë mënyrë edhe gjykimi mbi vlerat që në pretendojmë të marim mbetet relativ. Nëse ne shumë prej shoqërive perëndimore që ne përpiqemi ti imitojmë verbërisht është arritur perceptimi se shthurja morale, tradhtia bashkëshortore, mashtrimi e kriminaliteti nuk janë pjesë e lavdërueshme e shoqërive të tyre, neve e gjejmë veten t’i marim edhe ato si pjesë e modernizimit brenda në koston e biletës për në “El-Doradon” e propaganduar. Na duhet të kemi kurajon dhe forcën e të thënurit jo! Jo nuk e dua imoralitetin, jo nuk e dua shthurjen, jo nuk e dua zvetënimin e qelizës kryesore të shoqërisë sonë, pra familjen. Por, vërej se ka ardhur koha, në të cilën është e vështirë të dallohet e mira nga e keqja. Ai i cili e bën një gjë të tillë, shpesh herë në emër të vlerave fetare që janë të pa ndryshueshme dhe të pa tjetërsueshme nga çdo lloj ndryshimi kohërash, etiketohet si prapambetës dhe inert i kohëve të vjetra. Gabimi më i madh. Vlerat asnjëherë nuk vjëtersohën, asnjëherë nuk dalin jashtë mode. Do të citoja një shpreje të nënës sime, që në adoleshencën time të hershme atëherë kur ngarendja edhe unë të ndiqja modelet e imponuara të një perëndimi fallco dhe të importuar nga televizionet komenciale, sa herë që justifikoja vehten me argumentimin se kanë ndryshuar kohët dhe duhet të jemi më modern ajo përgjigjej se “ janë njerëzit që e bëjnë kohën dhe jo anasjelltas”. Individualisht, duhet të kemi kurajon të ndërtojmë kohën tonë, fatin tonë me një qëndrueshmëri prej heronjsh. Koha e sotme, e cila zhvesh njeriun nga frerët e nefsit (uni-t) të tij, bëhet armike e përpjekjeve për rikthimin nën drejtimin dhe kahje të qëndrueshme.


* Shkrimi është botuar në revistën “Familja”, Tiranë, shkurt 2010.

Bumerangu i shifrave epike

09/02/2013 Lini një koment

Doan DANI

BUMERANGU I SHIFRAVE EPIKE

Doan Dani

Doan Dani

Teza e varfërimit demografik të Arbërisë në momentin e pushtimit osman, si njësi e katastrofizmit historik dhe specifik shqiptar, ka qenë rregullisht e pranishme në botimet dhe ribotimet zyrtare nga të cilat janë sintetizuar librat shkollor ose, e thënë ndryshe, mjetet e masivizimit dhe standardizimit të memories kolektive. Ajo përmbledh eliminimin fizik dhe skllavërimin, nga njëra anë, si dhe braktisjen e trojeve, kryesisht në drejtim të shteteve italiane, nga ana tjetër, pra domosdoshmërisht shprehet nëpërmjet shifrash të efekteve të qëndresës, e për rrjedhojë ndjek ose përforcon shifra të tjera të lidhura direkt, për shembull, me pjesëmarrësit në këto dekada luftimesh. Siç kam pohuar, sa më e lartë të prezantohet shifra e ushtarëve armiq – sa më i madh të jetë Golia – aq më epike do të ngjasojë rezistenca, ndërsa, përsa i përket varfërimit demografik, sa më i bymyer të jetë ai, aq më lehtësisht lulëzojnë idetë e “barbarizmit aziatik”, e “dorës së hekurt” dhe stigma të tjera, pa anashkaluar paradigmën e luftës për liri të shek. XIX-XX si vazhdimësi e epopesë së shek. XV. “Loja” me shifrat është një metodë sa antike aq edhe bashkëkohore, sa shqiptare aq edhe universale: serbët kanë shumëfishuar të shpërngulurit në “eksodet” e tyre legjendare në funksion të urrejtjes patologjike ndaj osmanëve dhe kulturës së tyre në përgjithësi, si dhe për shpjegimin e pranisë masive shqiptare në Kosovë, pasi në të kundërt nuk do të mund të propagandonin mitin e “djepit”; sot jemi të gjithë dëshmitarë si shifrat e pjesëmarrësve në një protestë, kundër politikave qeveritare, rriten nga organizatorët dhe tkurren nga ato ndaj të cilëve adresohet pakënaqësia kolektive. Mirëpo kjo është çështje interesash të ndryshme nacionaliste, partiake, gjeopolitike, në përgjithësi ideologjike ose thjesht materiale, ndërsa etika historiografike rrugëton parimisht në një plan tjetër, ndonëse ngelet thuajse vazhdimisht si monumenti të cilit të gjithë i kalojnë pranë, por asnjëri s’e vë re.

Prekshmëria e katastrofizmit

Nga fjalët e hartuesve të vëllimit I të Historia e Shqipërisë lexohet qartazi vullneti dhe projektishqiptarozhdukës i Mehmetit të II, i përforcuar nga shifra kronikash dhe përshkrime përgjithësuese: «brenda 15 ditëve që qëndroi Mehmeti i II, ushtritë e shumta turke u përpoqën të çfarosnin pa mëshirë të gjithë popullsinë e vendit»; «në këto vite u shpërngulën në masë me dhjetëra mijë familje»; «numri i të mërguarve llogaritet të ketë arritur në dyqindmijë veta», etj. Mungesa e dokumenteve justifikon enigmën e numrit të viktimave dhe skllavërimit, prandaj hartuesit kanë preferuar elasticitetin shumëpërfshirës, që përçon mjaft mirë shijen e katastrofizmit demografik, ndërsa shuma përmbledhëse lidhet me emigracionin (ASHSH 1967).

Në botimin e vitit 2002 kjo shifër mungon dhe vëmendja është zhvendosur plotësisht drejt hiperbolave biblike me «valë të papara mërgimesh». Si numër i përgjithshëm jepet popullsia e sotme (!) arbëreshe në Itali (ASHSH 2002). Përsa i përket paraleles tjetër të varfërimit demografik, edhe në këtë botim, nuk tejkalohet patosi i kronikave, çka pamundëson një kornizë numërike të lëvizjeve, megjithëse është e ndjeshme nga artificializmi letrar i rrëfimeve, sikur këto mjaftojnë dhe janë përherë objektive. Mund të na ndihmojë në këtë aspekt studimi i vëllimshëm i Aurel Plasarit, në të cilin gjejmë rreth 300 mijë viktima dhe skllevër – vetëm në territoret nga Shkodra në Berat – të shpërndarë përgjatë librit, sipas shijeve të kronistëve të ndryshëm, si të atyre që kërkojnë të nxisin opionin e aristokracisë italiane ose thjesht të ndërtojnë “barbarin aziatik” – këtu, përveç përshkrimeve italike, renditen edhe disa kronika greke – ashtu edhe të atyre që në të kundërt tentojnë madhërimin e veprimtarisë sulltanore nëpërmjet inflacionit të viktimave, në shenjë nënshtrimi, siç bëjnë kronistët osman dhe ndonjë panegjerist grek (Plasari 2010).

Arrihet kështu në një rezultat konkret dhe të prekshëm prej një gjysëm milioni individësh të zhdukur nga territori kryesisht malor i Shqipërisë së sotme – në këto konstatime vazhdon të jetë e mjegullt numërikisht përmasa e përfshirjes së arbërve të Moresë.

Enigma, paradokse dhe mospërputhje

Përse Perandoria Osmane – konkretisht Mehmeti II – projektoi dhe ngulmoi në zhdukjen e shqiptaro-arbërve? Si shpjegohen: (ri)popullimi i territorit shqiptar në fillimet e sundimit osman; etnia dominuese shqiptare e banorëve; rritja demografike në ecuri të ngjashme me Evropën Perëndimore? Përse shifrat e mësipërme zyrtare – kryesisht derivate kronikash – nuk përputhen aspak me shifrat e regjistrimeve të ndryshme?

Përgjigja më komode e pyetjes së parë ka qënë, vijueshëm, rezistenca e pashembullt e arbërve nën udhëheqjen e Skënderbeut, e cila shkaktoi shpagimin ndaj popullsisë e për rrjedhojë edhe largimin masiv. Mirëpo kjo nuk ështe bindëse për disa arsye dhe realitete të menjëhershme të nënshtrimit të Arbërisë. Vetë Akademia ka pranuar se «mërgimet shqiptare në krahun [...] jugor qenë më intensive se ato veriore» dhe «vatra e nisjes së tyre qenë territoret në jug të lumit Shkumbin», duke nënkuptuar se u “boshatisën” territoret e përjashtuara nga angazhimi konstant dhe direkt në epopenë skënderbejane, territore për të cilat sulltani, sipas teorisë akademike, nuk kishte më arsyen parësore – rezistencën – të “hakmarrjes” (ASHSH 2002). Defterët e ndryshëm kanë regjistruar rritje të popullsisë së qyteteve të nënshtruara, ndërsa kronikat rrëfejnë për popullsi, të tërhequr përkohësisht nëpër male, që rikthehet drejt fshatrave dhe qyteteve, siç është rasti i Elbasanit të përshkruar nga Tursun Beu – kjo pikë do të jetë më qartë në vazhdim.

Fataliteti i këtyre interpretimeve vjen nga mospërputhja e shifrave, megjithëse eksplorimi i tyre është një terren i minosur. Përsa i takon emigracionit, botimet dhe ribotimet zyrtare, përcaktojnë dy rajone kryesore për Italinë, me disa vatra dhe vite specifike. Territoret venedikase në veri dhe ato aragoneze në jug, në vitet 1468, 1479, 1481, 1492 dhe 1506, përbënin destinacionin e lëvizjeve: «veçanërisht në krahinat e Kalabrisë dhe Siqelisë u strehuan më tepër se njëqindmijë shqiptar [...], në vitet 1530-1535 në Siqeli u vendosën edhe disa dhjetëra mijë shqiptarë të tjerë» dhe «vala më e madhe migruese i përket vitit 1479, kur pas rënies së Shkodrës [...] shumë luftëtar shqiptar [...] u detyruan të largohen për t’i shpëtuar hakmarrjes osmane», kurse gjysma tjetër (100.000) u shpërnda nëpër krahinat e tjera italiane (ASHSH 1967, 2002).

Tek Lucia Nadin, edhe pse flitet ‹‹për disa mijëra vetë›› në 1479 – i konsideruar si vit i shpërnguljeve më të mëdha (!) –, nuk është e qartë sasia e saktë: ajo numëron 70 familje në fillim të vitit, më pas, në muajin maj, shton edhe 200 familje të tjera, duke vijuar në disa shembuj individual deri në shifrën e 1440 personave të cituar nga Marin Beçikemi. Nga e njëjta periudhë dhe në vijim Brunilde Imhaus saktëson praninë e rreth 2.938 emigrantëve, nga të cilët 637 shqiptar, 1210 dalmat dhe 932 grekë – në mesin e tyre mund të supozojmë praninë e shqiptarëve ortodoks të konsideruar si grek, megjithëse ngelet vetëm hipotezë – (Zamputi 1979; Imhaus 1997; Nadin 2002). Sidoqoftë, shifra përfundimtare e propozuar nga Imhaus luhatet rreth 5-6.000 individë, nga të cilët gjysma ishin me origjinë greke.

Komuniteti arbëresh i regjistruar në capitulat siçiliane – mjaft domethënës në aspektin sasior sipas ASHSH – numëronte në shek. XV rreth 7.500 individë dhe 8.958 në vitin 1589, pra asgjë e përbashkët me «disa dhjetëra mijë shqiptarë» të hedhur në treg: popullsia arbëreshe e regjistruar në Italinë e vitit 1861 arrinte shifrën 55.453, diçka më shumë se numri i përgjithshëm i arbëreshëve – maksimumi  45 mijë – që George Nasse ka përllogaritur, duke u bazuar mbi mesataren e popullsisë së fshatrave arbëreshe, në Italinë e fundshekullit të XV dhe fillimshekullit të XVI (Garufi 1948; Nasse 1964; Resta 1996).

Përplasja me statistikat e defterëve

Që të kemi një gjysëm milioni të vrarë dhe të mërguar natyrisht nevojitet një popullsi më e madhe, ndryshe nuk do shpjegohej prania e vazhdueshme e shqiptarëve në trojet e tyre, ose të paktën matematikisht duhet të kemi një popullsi të barabartë me shifrën e zhdukur. Defteri osman i 1431 ka regjistruar rreth 33.547 familje, që, duke i shtuar edhe 1301 shtëpi të zotërimeve venedikase në zonën e Shkodrës (1416-17), me numrin mesatar të 4,5-5,5 anëtarëve për familje, të pranuar nga medievistika perëndimore dhe disa ballkanologë, na jep një popullsi me rreth 170 mijë banorë. Edhe duke aplikuar shifrën e sforcuar prej 7,5-9 antarëve, të preferuar nga Oliver Schmitt dhe Kasem Biçoku – ky i fundit nënkupton mesataren e përgjithshme të familjeve arbërore të shek. XV duke u bazuar në dy relacione të shek. XVII mbi zonën e Pukës, Këlmendit, Pultit dhe Dukagjinit –, përsëri numri i popullatës së zhdukur është më i lartë se ekzistuesja. Eshtë gjithashtu domethënes fakti se mesatarja e popullsisë në territoret venedikase paraqitet afërsisht dy herë më e ulët se ajo e territoreve arbërore nën sundimin osman (1431), sipas regjistrave në fjalë, dhe vetëm 33% më e lartë (1467) se popullsia e zonës së Krujës, në gjendje konstante luftërash dhe gjeomorfologjikisht malore (Pulaha 1968; Zamputi 1977; Schmitt 2001, Biçoku 2005; Duka 2009). Pra, shifrat e propozuara nga vitet ’50 deri në dekadën e dytë të shekullit aktual vazhdojnë të tejkalojnë popullsinë ekzistuese. Por nuk mbaron me kaq, pasi çështja komplikohet nga defterët e mëvonshëm.

Kështu, regjistrimi i sanxhakut të Shkodrës (1485) pasqyron një numër më të lartë familjesh se Arbëria Venedike (1416-17) dhe Mali i Zi (pa pjesën bregdetare), të cilët ishin inkuadruar në këtë sanxhak – sepse, ndër të tjera, ishte shtuar edhe rajoni i Pejës – e gjthashtu numri i familjeve rritet vazhdimisht: nga viti 1488 në vitin 1491 rritja është rreth 6%. Në regjistrimin e viteve 1452-53 Shkupi numëronte rreth 5.600 familje, Tetova rreth 5.044, ndërsa në regjistrimin e vitit 1469 numëronin përkatësisht 5.800 dhe pothuajse 6.900 familje. Në vitin 1488 sanxhaqet e Vuçiternës, Prizrenit, Shkodrës, Dukagjinit, Ohrit, Elbasanit, Vlorës dhe Janinës kishin mbi 170 mijë familje dhe për tre vite shtohen rreth 6 mijë të tjera, gjithmonë të krishtera, çka nënkupton një rritje natyrore vjetore, mesatarisht për të gjithë Ballkanin osman, nga 0.65% (shek. XV) në rreth 1% (shek. XVI), një fenomen paralel me ritmet evropiane (Veinstein 1999; Minkov 2004; Biçoku 2005; Benigno 2008). Kjo rritje konflikton me tezën e projektit shfarosës osman dhe me valët e migracionit biblik në fundshekullin e XV.

Sigurisht që përgjatë zonave konfliktuale ka mjaft fshatra dhe qytete demografikisht të reduktuar ose të braktisur, siç dëshmojnë diferencat mes regjistrimeve të 1416-17, 1431, 1467 dhe 1485, sepse çdo luftë ka koston e vet humane dhe nuk mund të bëjë përjashtim ky konflikt i zvarritur, por kjo nuk është domosdoshmërisht sinonim i vrasjes, emigracionit apo projektit hakmarrës. Ka vendbanime që reduktohen, ashtu siç ka të tjerë që zgjerohen me fillimet e sundimit osman dhe kjo, thuajse përherë,çuditërisht mënjanohet në favor të apokalipsit. Ja një krahasim mes dy regjistrave në zonën e Shkodrës (1416-17 dhe 1485): Kalldruni kalon nga 50 shtëpi të regjistrimit venedikas në 32 shtëpi në regjistrimin osman; Kopliku nga 80 në 70 shtëpi, Samrishi nga 50 në 5 shtëpi, Baleçi nga 25 në 4 shtëpi, Mesi nga 17 në 9 shtëpi; Grizha nga 39 në 72 shtëpi, Shati nga shpopullimi në 30 shtëpi, Rrjolli nga 8 në 32 shtëpi, Leporoshi nga 7 në 12 shtëpi, Egreshi nga 6 në 14 shtëpi, Dobrea nga 7 në 12 shtëpi, etj (Pulaha 1974; Zamputi 1977). Si mund të zhduket një popullsi dhe njëkohesisht të rritet vazhdimisht?

Thellimi i hendekut teorik

Rritja natyrore ishte mesatarisht rreth 1%, mjaft e ulët për të shumëfishuar, për shembull, popullsinë e kazave të Krujës dhe Peshkopisë nga 1467 në 1501. Duke përjashtuar ringjalljen dhe rikthimin e emigrantëve, ripopullimi është shpjeguar në dy mënyra. Së pari, autoktonia (vazhdimësia) shqiptare e popullsisë, e mbrojtur gjërësisht nga historianët shqiptar dhe e përshkruar hollësisht, në mënyrë të veçantë, nga dy studime të Selami Pulahës, të bazuara kryesisht tek analiza antroponimike. Përveç pamjaftueshmërisë së rritjes natyrore, kjo autoktoni mund të jetë rezultat i tkurrjes së përkohshme dhe të pjesshme në zonat malore, jashtë rrezikut të luftës, për një rikthim të menjëhershëm, pas stabilizimit politik. Meqenëse të njëjtët historian sinonimizojnë vendbanimet e braktisura me rezultatin e politikës vrasëse-hakmarrëse ose antishqiptare, do të ishte koherencë me vetveten një reflektim mbi pamundësine e bashkëkzistencës racionale të katastrofizmit demografik – kështu të përshkruar – dhe rritjes së shpejtë e të njëtrajtshme, e gjithashtu, vetëdijesimi se numrat e shpopullimit janë më lart se realiteti dhe potenciali demografik arbëror ose, përndryshe, duhet të pranojnë alternativën e dytë, kolonizimin.

Mënyra e dytë, kolonizimi, ka qënë mjaft e përdorur nga shkolla serbe në justifikimin e popullimit të Kosovës me shqiptarë. I ndodhur përballë vakumit demografik, të mbrojtur me këmbëngulje gjatë gjithë studimit, Plasari nuk i ka shpëtuar tundimit të kolonizimit, sepse, pas krijimit të idesë së shfarosjes, është e pashmangshme përballja me regjistrimin e një popullsie të pranishme dhe gjithnjë në rritje. Nga vjen kjo masë? Për Akademinë, siç pohova, as që mund të diskutohet për kolonizim, e kjo mbrohet nga mjaft historianë të huaj: Speros Vryonis, për shembull, ka kundërshtuar hipotezat e Ömer Barkanit në lidhje me kolonizimin e Ballkanit dhe defterët i japin plotësisht të drejtë, të paktën për territorin shqiptar (ASHSH 1959; Vryonis 1981; Malcolm 1998; Minkov 2004). Përqindja e lartë e popullsisë së krishterë në territoret shqiptare, varfëria humane e Anadollit për të zëvendësuar popullsi të tjera, që përkthehet si pamundësi e transplantimeve demografike, si dhe nevoja perandorake për territore të shfrytëzueshme dhe taksaprodhuese, përforcojnë akoma më tepër dobësinë e procesit kolonizues.

Faktikisht Plasari nuk shkon përtej dy shembujve jetimë të kolonizimit, Gecies dhe Elbasanit, madje për rastin e dytë i referohet Tursun Beut kur ai pohon se, pas ndërtimit të kështjellës, «u dyndën njerëz islamikë nga të gjitha anët», por i njëjti kronist, disa faqe më tutje, rrëfen se «njerëzit [jo islamikët] që jetonin nëpër malet e ashpra përreth Elbasanit [...] zbritën në rrafshinën e kështjellës»: në defterët e viteve 1520-35 sanxhaku i Elbasanit, edhe pse ka numrin më të lartë të muslimanëve, regjistron rreth 94,4% të krishterë. Ngadalësia e procesit të islamizimit në trojet shqiptare është gërryes i pashmangshëm i tezës kolonizuese. Nëse zhvillimet e këtij procesi anashkalohen, pyetje të tjera kërkojnë përgjigje: osmanët kanë importuar kolon të krishterë; po atëherë, osmanët e paskan favorizuar krishtërizimin; nëse po, nga i morën, si u shqiptarizuan në pak dekada? E mbi të gjitha, përse dokumentet – dhe antroponimia – nuk e konfirmojnë kolonizimin e përmasave zëvendësuese të popullsisë arbërore? Përkundrazi, defterët dëshmojnë të kundërtën, praninë e shqiptarëve edhe aty ku më përpara kemi pak e aspak gjurmë të dokumentuara, e këtë nuk po e komentojmë si meritë e sundimtarëve.

Janë regjistrat, pjesërisht edhe kronikat, që rrjedhimisht na adresojnë tek vazhdimësia demografike dhe imponojnë përjashtimin e skenave groteske: hipoteza e kolonizmit në shek. XV-XVI, ndonëse do të ishte funksionale – të kuptohemi, këtu përjashtohen administrata fillestare dhe garnizohet ushtarake –, nuk ka baza historike dhe as mundësi realizimi, fakt i cili na rikthehen tek vazhdimësia, por kjo nënkupton detyrimisht shmangien e hiperbolizimeve letrare me shifra dhe përshkrime nacional-romantike, që, me pretekstin e hakmarrjes së programuar, tjetër nuk bëjnë veçse fshijnë numërikisht gjurmët e paraardhësve. E thënë ndryshe: duke pranuar vazhdimësinë e regjistruar, zhvlerësohen njëkohësisht kolonizimi dhe shpopullimi homerik, ndërsa me “kiametin numërik”, përveç shembjes të urës lidhëse me mesjetën, vazhdojmë aktrimin nostalgjik sipas formulës «të vjedhësh armikun është akt patriotik», porse realisht është thjesht vjedhje e vetvetes.

Marrë nga faqja: http://www.e-zani.com/2012/03/12/bumerangu-i-shifrave-epike/

Integrim kundrejt vlerave tona

24/01/2013 Lini një koment

Besart PECI

INTEGRIM KUNDREJT VLERAVE TONA

Besart Peci

Besart Peci

Populli i njё vendi vdes jo si rezultat i luftrave tё humbura, por si rezultat i dobësisё pёr tё rezistuar. Ne shqiptarët historikisht nuk kemi fituar shumё luftra, por gjithmonё kemi rezistuar fuqishёm. Andaj, ishte vullneti i Zotit qё jemi këtu ku jemi sot! Europa historikisht me tokat tona bёri pazar duke bërë thirrje pёr lirinё e popullin tonë. Nё fakt, ajo bëri propagandë ku gjithmonё bёri pёrpjekje pёr t’i shkelur vlerat tona, pse jo edhe t’i tjetёrsojë masivisht.

Ne nuk patёm mundёsi tё vendosim krejtёsisht pёr tё ardhmen tonё si komb i vogël, ku vendimet ishin nё duar tё tё mёdhenjve por kemi rezistuar gjatё, duke ruajtur vlerat dhe moralin tonë. Edhe pse na ёshtё kanosur jeta, edhe pse ekzistimin e kemi pasur shumё herё nё rrezik, ne gjithmonë i kemi vёnё çmimin vetes dhe e ngritёm lart e më lart duke e bёrё Europёn (por edhe fuqitё e tjera të mёdha) tё mendohet gjatё para se tё na i bёjë pazar ҫёshtjet tona pёr interesa tё tyre.

Jemi nё njё kohё kur tё gjithё jemi tё pёrqёndruar rreth integrimit nё strukturat e familjes sё madhe europiane. Tё pakёt janё ata qё u bie ndёr mend tё llogarisin se ҫfarё do të ofrojnё ata vetё nё kёtё familje. Mjerisht, njё pakicё e vogёl e popullit tonё organizojnё evenimente djallёzore, ku ua ofrojnё bijat, motrat, e pse jo edhe gratë e tyre pёr kënaqёsi tё epshit, njёri-tjetrit, me gjasё duke imituar Europën, ku me kёtё pretendojnё të arrijnё qytetërim, dhe integrim. Po pra, civilizimin ku marrëdhёniet seksuale ndёrmjet individёve (nuk ka rëndësi gjinia) kryhen sikurse ato shtazarake, me njё dallim tё vogёl sepse shtazёt e zgjedhin gjininё e tyre. Ne në Kosovë, si populli me ditëlindjen me tё re nё Europё, nё vend që t’iu shfaqim vlerat tona tё mёdha popujve të tjerё tё familjes europiane, mundohemi tё tjetёrsohemi dhe tё shpalosim vlera të reja, ku para njё dekade as qё kemi dёgjuar pёr to. E dimё qё asnjë popull i vendeve tё Bashkimit Europian, kulturёn dhe traditën e vet nuk e tjetёrsoi nё integrim, e disa nga ne pёr fat tё keq ende pa hyrë, dёshirojnё ta tjetёrsojmё!

Tё kujtojmё deklaratёn e ish-presidentit gjerman Johanes Rau i cili thoshte se “integrimi nuk ёshtё ҫrrёnjosje kulturore apo asimilim i ftohtё”. Nxjerrja nё pah e identitetit tonё, e vlerave tona, arrihet atёherё kur tё mos imitojmё verbёrisht tё tjerёt, por tё jemi dinjitozё me vlerat tona kombёtare. Mos tё harrojmё gjakun e derdhur tё luftёtarёve pёr lirinë e kёtij vendi, mos t’ua kthejmё falënderimin duke u shkatёrruar moralisht, ata pёr kёtё nuk luftuan. Mendoj qё me kёto veprime jemi duke u izoluar nё njё zarf, ku adresa jonё nuk ёshtё e specifikuar.

/Orientalizmi Shqiptar/

Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.

Bashkojuni 68 ndjekësve të tjerë

Këtë e pëlqejnë %d bloguesa: