Arkiv

Arkiv për Kategorinë ‘Veprimtari ndërkombëtare’

Tradhtia e intelektualëve

20/05/2013 Lini një koment

Dr. Edward SAID

TRADHTIA E INTELEKTUALËVE*

Edward Said

Dr. Edward Said

Asnjë nuk mund të dyshojë se ajo që ka ndodhur në Kosovë si pasojë e brutalitetit të Sllobodan Millosheviçit dhe përgjigjes së NATO-s e ka përkeqësuar situatën në krahasim me kohën para bombardimeve. Çmimi në vuajtjen njerëzore në të dyja anët ka qenë tmerrues, dhe kur është fjala për tragjedinë e refugjatëve ose për shkatërrimin e Jugosllavisë, nuk ka asnjë llogaritje të thjeshtë ose përgjigje për të paktën një gjeneratë ose me tepër. Siç mund të dëshmojë çdo refugjat dhe çdo njeri i mbetur pa pronë, nuk ekziston një kthim në shtëpi pa komplikime dhe as nuk ka dëmshpërblim (të ndryshëm nga hakmarrja e hapur, që ndonjëherë të jep një kënaqësi të gënjeshtërt) të krahasuar me humbjen e shtëpisë, shoqërisë ose mjedisit rrethues. Përmes një kombinimi, proporcionet e sakta të të cilit nuk do t’i dimë kurrë, pavarësisht nga propaganda e NATO-s dhe e Serbisë, Kosova ka shlyer përgjithmonë shpresat e një bashkëjetese të afërt në mes të komuniteteve të ndryshme. Një numër raportuesish të sinqertë aty këtu kanë pranuar se pikërisht ajo që ndodhi si formë e spastrimit etnik të shqiptarëve nga serbët mbetet ende e panjohur, që nga bombardimet e NATO-s në Kosovë, luftimet e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe brutaliteti ekzistues i veprimeve individuale ose kolektive nga ana e Serbisë që ndodhën të gjitha njëkohësisht. Përpjekja për të përcaktuar fajin dhe përgjegjësinë në një kaos të tillë me përjashtim të fitimit të pikëve vetë-justifikuese në debat, është shumë e vështirë për të mos thënë e pamundur.

Por nuk ka dyshim në shtimin e bombardimit të paligjshëm dhe arratisjen e shpejtë të njerëzve nga Kosova. Pretendimi i trupave të larta ushtarake të NATO-s, të kryesuar nga Bill Klinton dhe Toni Blair se numri i refugjatëve do të zvogëlohej si rezultat i bombardimit e varfëron haptas imagjinatën. Asnjë drejtues në kuptimin e plotë të fjalës nuk e ka përjetuar llahtarinë e luftës, asnjëri nuk ka luftuar, asnjëri nuk ka njohuri të plotë rreth asaj se çdo të thotë të kërkosh pa shpresë të mbijetosh, ta mbrosh dhe ta mbash familjen. Vetëm për këto arsye të dy liderët meritojnë dënimin më të fortë moral dhe nga dëshmitë tmerruese për Klintonin në Sudan, Afganistan, Irak dhe në korridoret e Shtëpisë së Bardhë, ai duhet të akuzohet si një kriminel lufte njësoj si Millosheviçi. Në çdo rast, madje edhe sipas ligjit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Klintoni ka shkelur kushtetutën duke filluar luftën pa miratimin e kongresit – grupit legjislativ. Krimeve të tij i shtohet edhe shkelja e statutit të Kombeve të Bashkuara.

Parimet morale na mësojnë se nëse dikush dëshiron të ndërhyjë për të lehtësuar vuajtjen ose padrejtësinë (ky është nocioni i njohur i ndërhyrjes humanitare, të cilin shumë liberalë perëndimorë e nxjerrin si justifikim për bombardimet), fillimisht duhet të sigurohet se veprimi i tij nuk do ta përkeqësojë situatën. Ky mësim duket se ju ka shpëtuar liderëve të NATO-s, të cilët u futën në luftë të papërgatitur siç duhet, të painformuar dhe të pavëmendshëm sa duhet dhe si pasojë vulosën me mizori fatin e qindra mijëra kosovarëve, të cilët edhe nëse duhet të duronin goditjen kryesore të hakmarrjes së Serbisë ndaj tyre, edhe si pasojë e shkallës dhe fortësisë së bombardimit, e kishin të domosdoshme të zhdukeshin nga krahina, duke u bërë dy herë viktima.

Tani përpara ka një punë kolosale, që është përpjekja për të rikthyer miliona njerëz në shtëpitë e tyre pa ndonjë ide të qartë se cili do të jetë fati i tyre pas rikthimit. Vetëvendosje? Autonomi nën Serbi? Okupacioni ushtarak nën sundimin e NATO-s? Copëzim? Sovranitet i ndarë me të tjerë? Sipas cilit program? Kush do të paguajë për këtë? Këto janë vetëm disa nga pyetjet që mbesin pa përgjigje nëse marrëveshja e mbështetur nga Rusia funksionon dhe çohet deri në fund. Çfarë do të thotë kjo (sipas marrëveshjes) që disa ushtarakë dhe policë serbë do të lejohen të kthehen? Kush do t’i mbrojë ata përkundrejt dhunës shqiptare dhe kush do t’i rregullojë veprimet e tyre? Kush do t’i mbrojë serbët e Kosovës? Shtoju të gjitha këtyre koston e tepruar të rindërtimit të Kosovës dhe Serbisë dhe do të kesh një varg problemesh që vetëm sfidojnë aftësitë e kufizuara të kuptimit dhe ndërlikimit politik që posedon ndonjëri ose të gjithë liderët e tanishëm të NATO-s.

Ajo që më shqetëson më tepër si një amerikan dhe një qytetar është ajo që na paralajmëron kriza kosovare për të ardhmen e rendit botëror. Luftëra “të padëmshme” ose “të pastra”, në të cilat personeli ushtarak amerikan dhe pajisjet e tyre janë pothuajse plotësisht të paprekshëm ndaj sulmit ose shpagimit të armikut, janë mendime shumë shqetësuese që të vinë ndër mend. Në fakt, siç është argumentuar nga juristi i njohur ndërkombëtar Richard Falk, luftëra të tilla kanë strukturë të njëjtë me torturën, me hetuesin-torturuesin që e ka të gjithë pushtetin për të zgjedhur dhe më pas për të përdorur çfarëdo metode që dëshiron. Viktima nuk ka aspak forcë dhe si pasojë i është lënë tekave të persekutuesit të tij. Sot statusi i Amerikës në botë është në nivelin më të ulët, në nivelin e një persekutuesi budalla që është i aftë të shkaktojë shumë më tepër dëme se çdo fuqi në histori.

Buxheti ushtarak i SHBA-ve është 30 për qind më i lartë se buxheti total i shpenzuar nga të gjithë shtetet e NATO-s së bashku. Sot më shumë se gjysma e shteteve të botës  kanë ndjerë ose kërcënimin ose realitetin e sanksionimit ekonomik ose tregtar të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Vendet në zhvillim si Iraku, Korea e Veriut, Sudani, Kuba dhe Libia (vende në zhvillim sepse SHBA i ka etiketuar si të tilla) bartin peshën kryesore të zemërimit të njëanshëm të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Njëri nga këto shtete, Iraku, është në procesin e shkatërrimit pas gjenocidit në sajë të miratimit të SHBA-ve, një miratim i cili shkon përtej çfarëdo qëllimi të arsyeshëm me përjashtim të dëshirës për të kënaqur ndjenjat e zemërimit të vërtetë të SHBA-ve. Çfarë mendohet të përmbushë e gjithë kjo dhe çfarë i tregon botës rreth fuqisë së SHBA-ve? Ky është një mesazh frikësues që s’ka lidhje me sigurinë, interesin kombëtar ose synimet e caktuara strategjike, por ka të bëjë me fuqinë për hir të dikujt. Arroganca nuk njeh kufij kur Klinton flet në mediumet prej ku transmetohen sinjalet radiofonike për të informuar serbët ose irakianët se ata nuk do të marrin asnjë ndihmë nga shteti që shkatërroi vendin e tyre nëse nuk i ndryshojnë liderët e tyre. Gjykata ndërkombëtare që e akuzoi Millosheviçin si kriminel lufte në rrethanat aktuale nuk mund të ketë as zbatim e as besueshmëri nëse nuk i aplikon të njëjtat kritere për Klinton, Blair, Albright, Sandy Berger, gjeneralin Klark dhe të gjithë të tjerët qëllimet fatale të të cilëve shkelin cilindo nocion të mirësjelljes dhe ligjet e luftës. Në krahasim me atë që ka bërë Klinton vetëm për Irakun, Millosheviçi me gjithë brutalitetin e tij, mbetet një amator i keq në ligësi. Ajo që i bën krimet e Klinton-it më të rënda është moralizimi dhe shqetësimi mashtrues nën të cilin e fsheh veten dhe më e keqja, ku me këtë duket se janë mashtruar neo-liberalët, të cilët tani kanë forcë në botën Natopolitane. Më mirë është një konservativ i ndershëm sesa një liberal mashtrues.

Ajo që e përkeqëson më tepër këtë situatë të dëmshme është në fakt media, e cila nuk ka luajtur rolin e raportuesit të paanshëm por ka luajtur rolin e partizanit dhe dëshmitarit të njëanshëm të marrëzisë dhe mizorisë së luftës. Gjatë 79 ditëve të bombardimit duhet të kem parë së paku 30 ditë të mbledhjeve dhe konferencave të NATO-s dhe nuk më kujtohen më tepër se pesë a gjashtë pyetje të korrespondentëve që të kenë sfiduar të paktën në distancë pikëpamjet e Jamie Shea, George Robertson dhe më i keqi nga të gjithë, Havier Solana, komandanti i përgjithshëm i NATO-s, i cili ia shiti shpirtin e tij ‘socialist’ hegjemonisë globale të SHBA-ve. Nuk pati asnjë skepticizëm që të binte në sy nga media, asnjë përpjekje për të bërë diçka më tepër se vetëm shpjegimi i pozicioneve të NATO-s, duke përdorur ushtarakë në pension (meshkuj, asnjëherë femra) për të shpjeguar delikatesën e bombardimit tmerrues. Në mënyrë të ngjashme, gazetarët liberalë dhe intelektualët, të cilëve në një farë mënyre iu përkiste kjo luftë, thjesht e lanë anash shkatërrimin e infrastrukturës së Serbisë (e llogaritur në 136 miliardë dollarë) në entuziazmin e tyre për idenë se ‘ne’ po bëjmë diçka për të ndaluar spastrimin etnik. Më e keqja nga të gjitha është se media me gjysmë zemre raportoi mbi mospranimin e kësaj lufte në SHBA, Itali, Greqi dhe Gjermani. Nuk ka asnjë regjistrim të asaj që ndodhi para katër vitesh në Ruanda, ose në Bosnje, ose shpërngulja e 350.000 serbëve në duar të Tuxhmanit, ose mizoritë e vazhdueshme të turqve kundër kurdëve, vrasja e mbi 560.000 civilëve irakianë ose – për t’u kthyer aty ku filloi gjithçka, spastrimi etnik i Palestinës nga ana e Izraelit në vitin 1948, i cili vazhdon edhe sot. Në çfarë mënyre Baraku, Sharoni, Netanjahu and Eitan ndryshojnë në pikëpamjet dhe praktikat e tyre ndaj racave të ndryshme dhe ‘inferiore’ nëse i krahasojmë me Millosheviçin dhe Tuxhmanin? Pyetjet që vazhdojnë të bëhen në periudhën e pasluftës janë: a është SHBA-ja dhe politika e saj e ndyrë në fushën ekonomike dhe politike, që njeh vetëm përfitimin dhe oportunizmin për të sunduar botën? A mund të krijohet një rezistencë e fuqishme intelektuale dhe morale ndaj politikës së saj? Për ata prej nesh që jetojnë në sferën e saj ose janë shtetas të saj, detyrë parësore është të diskreditojmë gjuhën turpëruese dhe imazhet që përdoren për të justifikuar praktikat amerikane dhe hipokrizinë, të bashkojmë politikat amerikane në vende si Burma, Indonezia, Irani dhe Izraeli me atë që po ndodh tani në Europë – për ta bërë atë një vend të sigurt për investimet dhe biznesin amerikan – dhe për të treguar se politikat në parim janë të njëjta, megjithëse janë formuar për t’u dukur të ndryshme. Nuk mund të ketë rezistencë pa kujtesë dhe pa universalizëm. Nëse spastrimi etnik konsiderohet si i padrejtë në Jugosllavi – që sigurisht ashtu është – po ashtu duhet të konsiderohet edhe në Turqi, Palestinë, Afrikë dhe gjetkë. Krizat nuk marrin fund në kohën kur CNN nuk i pasqyron më. Nuk mund të ketë standarde të dyfishta. Nëse lufta është mizore dhe shumë e shkujdesur, ajo është e tillë pa marrë parasysh nëse pilotët amerikanë bombardojnë nga 30.000 këmbë dhe nuk dëmtohen. Dhe nëse diplomacia do të pëlqehet gjithmonë ndaj mjeteve ushtarake, atëherë ajo duhet të përdoret me çdo kusht.

Në fund, nëse jeta e pafajshme njerëzore është e shenjtë, atëherë ajo nuk duhet të sakrifikohet në mënyrë cinike nëse viktimat nuk janë të bardhë dhe europianë. Secili duhet të fillojë gjithmonë rezistencën e tij nga vendi i tij, kundër një fuqie mbi të cilën mund të ketë ndikim si shtetas i atij vendi, por mjerisht një nacionalizëm i paqëndrueshëm që e maskon veten si patriotizëm dhe shqetësim moral ka marrë pushtetin mbi vetëdijen kritike, dhe është ky nacionalizëm që më pas e vë besnikërinë ndaj “një kombi” para çdo gjëje tjetër. Në këtë pikë kemi vetëm tradhti intelektualësh dhe falimentim të plotë moral.

Ky shkrim është botuar në revistën “URA”, nr. 5, Vjeshtë-Dimër, Tiranë 2010, organ i “Qendrës Shqiptare për Studime Orientale”, acfos_albania@yahoo.com

Përktheu nga gjuha angleze:

Suela DIBRA

/Orientalizmi Shqiptar/


* Marrë nga gazeta e përjavshme Al-Ahram, 24-30 Qershor 1999.

Plumbat e Sarajevës dhe pranvera arabo-amerikane

21/04/2013 Lini një koment

Kreshnik OSMANI

PLUMBAT E SARAJEVËS DHE PRANVERA ARABO-AMERIKANE

Kreshnik Osmani

Kreshnik Osmani

Me shumë interes dhe shqetësim dëgjova lajmin e atyre “pak” plumbave që vërshuan mbi muret e ambasadës amerikane në Sarajevë dhe prej tytës së një arme ballkanike me motive lindore u përpoqa të vjel lajme, prognoza e analiza psiko-sociale që dilnin të mbështjella plot afsh bashkë me tymin e së njëjtës tytë. Teksa i hedh një vështrim të ftohtë lajmit – për të qenë sa më realist – konstatoj me keqardhje se kjo histori është diçka më e thellë sesa çmenduria e pakontrolluar e një individi të dëshpëruar apo ekstremist. Rrufeshëm transportova vetveten për në Tiranë mbi “trenin” e ngarkuar rrëmujshëm me mendimet e mia të fundjavës dhe në përpjekje për të sistemuar të njëjtën rrëmujë u ula të hedh disa rreshta në kartë.

Nuk kam dëshirë ta mohoj se i shoqëruar prej imagjinatës time jo tërësisht të shfrenuar “u hodha në sulm” nëpërmjet perceptimit tim modest dhe tentova të fantazoj tekstin e kabllogrameve të rradhës prej selive diplomatike të Washingtonit në Ballkan, duke ua raportuar realitetin e gadishullit gjysmë aleat eprorëve të tyre në Departamentin e Shtetit. Pikërisht ato kabllograme që mendova se do të na i lexojë Assange i Wikileaks nuk e di se kur.
Në fakt, është e vështirë të jesh shumë i saktë kur të mungojnë një tufë e madhe me informacione që kanë lidhje me rastin në fjalë, aq më tepër kur ngjarja flitet të ketë lidhje me një grup të quajtur celulë ekstremiste e Jashareviçit në Beograd. Të them të drejtën, pas leximit me kujdes të rrethanave, kohës dhe vendit të ngjarjes, nuk munda të mos ndërtoj analogji gjeopolitike ndërmjet dy realiteteve gjeografikisht jo aq të afërt. I pari, që ka të bëjë me zhvillimet dhe revolucionet demokratike arabe dhe i dyti me mënyrën sesi zhvillohen ngjarjet në këtë copëz Europe që quhet Ballkan. Pa dashur të ndalem në secilin prej realiteteve ndër shtetet ballkanike të banuara prej një pjese të konsiderueshme të muslimanëve, për të mos u zgjatur, po i referohem realitetit shqiptar. Kjo për arsye se pjesa më e madhe e rrethanave në të cilat kanë rrugëtuar zhvillimet politike dhe kulturore ndër shtetet e Ballkanit është gati e ngjashme. Arsyeja tjetër është shqetësimi i lindur me atë që mund të ndodhë në vendin tim në të ardhmen.
Pas rënies së kampit komunist të Lindjes, në Ballkan vërshuan një numër i madh njerëzish që vinin për të ringjallur e për të ndihmuar rimëkëmbjen e religjionit të ndaluar prej diktaturës ateiste. Pjesa më e madhe e tyre mbërrinin në Shqipëri me entuziazmin e triumfit mbi rusët në Afganistan dhe të furnizuar me një sasi të madhe parash dhe literature libërthash, lëviznin të qetë rrugëve europiane të Shqipërisë e të Ballkanit duke përdorur imunitetin amerikano-arab me të cilin ishin furnizuar për t’ia kundërvënë sovjetikëve.  Imuniteti i tyre mbërrinte deri aty sa fare pa trokitur mund të hynin me shapka tek zyrat e pushtetarëve më të lartë të Shqipërisë, por jo vetëm, për t’i ofruar projekte bamirësie, ujësjellësash, kurbanesh, kursesh rrobaqepësie dhe gjuhësh të huaja dhe ndonjëherë edhe ushqim, brekë e kanatiere për Gardën e uritur e të paveshur që ruante shtetin, sigurinë e shtetit tim.
Për afro një dekadë, ata arritën të ndërtojnë një sistem të çuditshëm të mendimit religjioz, i cili gjeopolitikisht ashtu ishte i kurdisur për të tjera llogari gjeografike, sociale e kulturore, u ngulit thellë tek shtresat kryesisht të varfëra të shoqërive muslimane postkomuniste në Ballkan. Vinte kjo në një kohë kur në Shqipëri kishin mësyer, gjithashtu, një pafundësi shoqatash humanitare të krishtera, gjë e cila jepte shkas të argumentonin grindën dhe pasionin e tyre tek eprorët e vet në vendet e origjinës.
Kjo periudhë zgjati deri në ngjarjet e 11 Shtatorit 2001 kur filloi operacioni “fshesa”.  Sigurisht që nxjerrja prej Shqipërisë brenda natës e të gjithë “problematikëve” – ashtu siç kishin dhënë udhëzimet e tyre edhe shërbimet inteligjente aleate – nuk kishte asnjë mundësi të çrrënjoste me të njëjtin ritëm atë frymë dhe mendim që u trashëgua pas një dekade “pune” intensive prej një pjese shumë të rëndësishme të të njëjtëve.  Aleatëve tashmë u kishte “plasur” në dorë një minë që nuk ishte projektuar për tek rajoni i rëndësishëm ku stacionoheshin të tjera interesa të rëndësishme të tyre dhe menjëherë menduan për masat që duheshin marrë.
Duke e shpërngulur çështjen në drejtim të vendeve të mëdha islame me qëllim qartësimin e situatës ndërkombëtare asokohe, pak pas sulmeve të 11 Shtatorit në New York kur administrata e presidentit Bush e shpalli luftën e saj kundër atij që e quajti “terrorizëm ndërkombëtar” në Irak e Afganistan, në Turqi doli në skenë AK Parti e themeluar dhe e drejtuar prej një grupi të moderuar muslimanësh me në krye kryeministrin aktual të Turqisë Rexhep Taip Erdogan dhe mikun e tij të ngushtë presidentin aktual të Turqisë Abdullah Gyl, të cilët sollën në skenën politike botërore një përceptim modern të Islamit që ishte në gjendje të bashkëjetojë politikisht dhe kulturalisht me Perëndimin, veçanërisht me Amerikën që kishte dhe vazhdon të ketë interesa të mëdha në rajon. Ashtu ndodhi dhe prej asaj dite AK Parti vazhdon të jetë fuqishëm në pushtet, duke regjistruar në CV-në e arritjeve të saj një boom ekonomik, politik, kulturor dhe strategjik të padëshmuar më parë. Fuqia e atyre që u cilësuan si islamikë të moderuar turq, arriti majat dhe fitoret sa vinin e i rrisnin përmasat e tyre. Erdogan arriti që krahas votave të muslimanëve praktikantë të marrë edhe votat e pub-eve, minifundeve, bikini-ve dhe whisky-t, sikurse surprizoi në Izmir në zgjedhjet e fundit, në njërin prej bastioneve që kurrë më parë nuk kishte mundur ta depërtojë bindshëm.  Amerikanët e kënaqur prej kësaj performance të qeverisë Erdogan të nxitur edhe prej pragmatizmit politik për të cilin shquhen (edhe kur e duan edhe kur nuk e duan dikë), filluan të mendojnë për një tjetër skemë gjeopolitike që do të shtrihej përtej Turqisë. Të habitur deri në mahnitje prej skicave gjeopolitike të gjeneratorit të mendimit të politikës së jashtme turke Ahmet Davutoglu (ministri i jashtëm aktual i Turqisë), perëndimorët filluan të mendojnë për mundësitë e përhapjes së kësaj fryme edhe në Lindjen e Mesme, por edhe tek ato vende ku kishte sunduar për shekuj me radhë Perandoria Osmane. Perëndimi filloi të mendojë se të merret vetëm më Turqinë do të ishte më e lehtë për ta se të merren me secilin shtet musliman më vete.
Ashtu ndodhi. Depot e parave të Katarit, mbështetja amerikane dhe zgjuarsia e diplomacisë turke filluan të ndërveprojnë dukshëm të shoqëruara edhe me “tregimin e dhëmbëve” ndaj Izraelit që kishte bërë gallatë për shumë dekada specifikisht me çështjen palestineze dhe përgjithësisht me liderët arabë. Diktatorët arabë e mbanin Perëndimin nën trysninë e frikës së islamikëve duke u treguar atyre se rrëzimi i tyre prej pushtetit do të sillte islamikët në pushtet, se Izraeli do të gjendej në rrezik dhe se Perëndimi do të humbiste interesat e veta atje. Vendimi u mor pasi strategjia e disa dekadave kishte rezultuar nul dhe hordhitë filluan të bien një nga një. Siç është në dijeninë e të gjithëve, bota arabe u përfshi nga revolucionet e popujve për të çmontuar diktaturat gjysmëshekullore që u kishin zënë frymën, të ndihmuar e të mbështetur pa asnjë rezervë nga vetë perëndimorët që i kishin mbajtur në pushtet karikaturat qeverisëse. Aleatët më të mëdhenj të amerikanëve dhe europianëve për një kohë të gjatë në krye të listës të së cilëve ishin Ben Ali dhe Mubarak përfunduan tek plehërat e historisë, e pas tyre koloneli fantazist Muamar Kadafi.
Obama, Sarkozi e Merkel filluan të mendojnë ndryshe. Hartimi i strategjive duhet të ndryshonte pasi kukullat e tyre nuk kontrollonin më asgjë. Amerika e rraskapitur prej Irakut e Afganistanit nuk kishte më fuqi të hapte të tjera fronte lufte për të shtypur terrorizmin e trumpetuar prej putave arabë që sundonin popujt e tyre me hekur dhe gjak. Ishte gabim i madh që demokratizimi i botës arabe të ndërtohej i bazuar në njërën prej dy alternativave që nuk kishin të tretë: e para diktatorët arabëdhe e dyta rreziku i islamikëve ekstremistë. Shenjat e para filluan të dalin në sipërfaqe. Mundësia e parë serioze që iu dha popullit të Tunizisë për të zgjedhur pas rënies së diktatorit Ben Ali, ishte fitorja e thellë dhe e paparashikuar e partisë me rrënjë muslimane Al-Nahda e drejtuar nga një burrë plak, i urtë e i mençur i quajtur Rashid al Ghannushi. Personalisht kam drekuar e darkuar në disa kryeqytete me burrin e urtë që fshihej në Londër prej Ben Alisë dhe dëshmoj se ishte vërtetë një njeri i madh që e donte të gjithë njerëzimin. Nuk i urrente ata që nuk mendonin si ai. Nuk i poshtëronte me terma vulgarë të gjithë ata që kishin një fe tjetër tek e cila besonin. Por edhe shumë krenar për identitetin e vet kombëtar, kulturor e religjioz. Për çudi të të gjithëve, urimet për fitoren e Ghannushit erdhën të parat prej znj.Katherine Ashton, kryetare e Komisionit për Politikat e Jashtme në Bashkimin Europian, e më pas do të vinin të tjerët me radhë. Ghannushi duke e kuptuar që gjendej nën lupën dhe vështrimin e gjithë dynjasë, shpejtoi të japë deklaratat e para të qetësimit të komunitetit ndërkombëtar, duke u shprehur se qeveria e tij do të ishte e hapur për bashkëpunim me Perëndimin, do të mbrojë me rigorozitet të drejtat e gruas dhe nuk do të ndërhyjë tek çështjet që kanë të bëjnë me liberalizmin, turizmin, alkoolin dhe të tjera aspekteve të lidhura me to, pasi i konsideron ato si zgjedhje personale të jetesës së njerëzve. Ai tha se liria është e vetmja mënyrë që njerëzit të dëgjojnë e të kuptojnë njëri-tjetrin. E thënë më shqip, la të kuptohet se do të jetë një Erdogan i ri i Tunizisë. A është fitorja e Al Nahda-s në Tunizi një tregues paraprak edhe për fitoren e të njëjtës frymë në Egjipt apo jo, kur atje të zhvillohen zgjedhjet e para post Mubarak së shpejti?! Kjo është një histori e gjatë tek e cila nuk e shoh me vend të ndalem, pasi argumentimi mund të më marrë shumë kohë.
Arsyeja përse e bëra prezente në shkrim këtë kronologji të ngjarjeve në nivel ndërkombëtar, ka të bëjë me një pikëpyetje shumë të madhe që lind në mendjen time e që normalisht duhet të jetë prezente edhe tek të tjerë lexues të imtësive ndërkombëtare dhe rrethanave në të cilat ndodhin ngjarjet këtu dhe atje. Ekziston një frymë fanatizmi përgjithësisht në Ballkan dhe veçanërisht në Shqipëri, kryesisht tek muslimanë praktikantë (por jo vetëm) që qarkullon me të njëjtin intensitet, vrull dhe fanatizëm që qarkullonte në botën islame përpara 20-30 vjetësh. Një rekrutim gati ilegal i varfërisë, i naivitetit, i analfabetizmit kulturor nga njerëz që përveç ndonjë dëshmie “bouno per Albania” nuk kanë asnjë background a asset kulturor për të rënë në sy dhe asnjë pikëpamje të qartë akademike për harmoninë ndërmjet kulturës dhe religjionit, artit dhe fesë, gjeopolitikës dhe shpirtërores. Ndërkohë që bota arabe po çlirohet nga instrumentalizimi i injorancës dhe shumë difekteve të tjera të islamizmës së diktuar prej shërbimeve sekrete të vendeve përkatëse dhe po i shkelmon përfundimisht ato, vërejmë në Ballkan sulm alla Bin Laden kundër selisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës.
Pyetjet lindin të gjitha njëra pas tjetrës. Si është e mundur që në Kajro, Tuniz, Tripoli, Bengazi të ngrihet flamuri i NATO-s dhe në Ballkan të sulmohet selia e kokës së saj?! Pa e lejuar veten aspak të emocionohet pyes sërish: Cila është ajo dorë që ushqen ballkanikisht ekstremizmin? A mos vallë kemi të bëjmë edhe këtu me regjime që për të fituar mbështetjen e Perëndimit sajojnë dhe ushqejnëunderground talebanizmin kulturor, kurdizmin fetar dhe che-guevarizmin religjioz që shfaqet here pas here i ngarkuar me reminishenca të rrezikshme të cilat lançohen në mënyrë të papërgjegjshme edhe prej vetë pushtetarëve?! Si është e mundur që përveç trajtimit me shumë interes të çështjeve të Palestinës, Irakut e Afganistanit, nuk kam parë deri më sot asnjë marshim të shoqatave muslimane ku të derdhur si në bajrame rrugëve të kryeqytetit të ngrenë flamujt e Mitrovicës, Preshevës, Bujanovcit e Çamërisë?!
Nëse të gjithë këtë do ta konsideronim një frymë jo koshiente që në mënyrë të pavullnetshme shkon natyrshëm me linjat e shërbimeve dashakeqe në rajon, a na duhet të pranojmë vallë se ato qenkërkan thellësisht të integruar dhe ndikues në çdo qelizë politike, kulturore dhe religjioze të Ballkanit?! Apo do ta konsiderojmë diplomatikisht rast të izoluar atë që ndodhi në Sarajevë, ndërkohë që në internet dhe në mes të qyteteve tona qarkullojnë ballkanikisht një arsenal i pafund me video, deklarata, citate, libërtha dhe forume duke shpërndarë thirrje që hapur përcjellin një urrejtje me përmasa të frikshme sipas modelit bask të ETA-s?! Aq më tepër, në një kohë kur kjo e fundit deklaroi shpërbërjen e saj!!!
Përfundimisht, mund të them me bindje të plotë se Ballkani dhe veçanërisht shqiptarët e kanë përuruar të bindur pranverën e tyre me NATO-n ditën kur gjenerali amerikan Klark i shtypi butonat e raketave të NATO-s për të ndihmuar lirinë e merituar të shqiptarëve në Kosovë, pa pyetur se kujt religjioni i përkasin shqiptarët, por sigurisht, edhe duke iu referuar interesave të tyre në rajon.
Së dyti, Ballkani ka sot në tryezën e tij politike të punës, njërën prej tri zgjidhjeve që mesa duket kanë imponuar vetveten në mënyrë të hapur dhe që kanë edhe bekimin e vetë perëndimorëve: ose të shkojnë në Washington nëpërmjet Ankarasë, ose nëpërmjet Brukselit, ose nëpërmjet harmonizimit të dy formulave gjeopolitike brenda një të vetmeje konsensuale. Dhe në të treja rastet duhet patur shumë kujdes, pasi instrumentalizimi pasionant i dëshirave të diktuara prej kulturës apo religjionit dhe përdorja e tyre kundër njëri-tjetrit brenda anëtarëve të kombit, mund të nxisë konflikte dhe përplasje fare të panevojshme, madje shumë të rrezikshme për kohezionin kombëtar dhe të ardhmen europiane të vendit.
Së treti, e vetmja mënyrë për të demontuar plumbat e mbetur depove të Ballkanit, qofshin ato të Sarajevës, Prishtinës, apo Tiranës a gjetiut, është hartimi i një strategjie të qartë dhe gjithëpërfshirëse të sigurisë rajonale, brenda së cilës plotësohen kushtet dhe gjendet klima për mbijetesën harmonike të një përceptimi të ri ballkanik, brenda kornizave të respektit ndaj diverses religjioze, europianizmit kulturor, nacionalizmit të moderuar realist, si dhe përpilimi i një orientimi konsensual gjeopolitik të maturuar, që mund të garantojë mbijetesën me dinjitet të identitetit kombëtar dhe kulturor, të diktuar këto “dhunshëm” prej ritmeve të globalizmit dhe prej shpejtësisë me të cilën lëvizin interesat ekonomike, politike dhe gjeostrategjike.
Nuk ka dyshim se makineria antishqiptare ballkanike do ta instrumentalizojë, politikisht, fetarisht dhe kulturalisht ngjarjen e Sarajevës tek selitë diplomatike perëndimore për t’iu kundërvënë edhe projektit të natyrshëm për bashkim kombëtar të shqiptarëve, duke e cilësuar rrezikun shqiptar dhe boshnjak si dy anë të së njëjtës monedhë.
Nisur nga gjithçka përmenda më sipër, ka ardhur dita që të kuptojmë se shqiptarët kanë ç’të marrin e ç’të japin prej Lindjes e Perëndimit dhe se pozicioni i tyre strategjik në rajon dhe trashëgimia tejet e larmishme historike, duhet të vihet në shërbim të interesave shqiptare dhe të një mirëqenieje mbarëkombëtare të shtrirë barazisht për të gjithë anëtarët e Kombit, si e vetmja mënyrë për t’i hapur rrugën mirëkuptimit të brendshëm, bashkëjetesës në harmoni ndërmjet diverses dhe ndërveprimit paqësor të trashëgimisë pozitive të bartur prej Lindjes dhe Perëndimit, të orientuara bashkarisht brenda një mase kulturore ku përzihen në harmoni të plotë koloriti i secilës prej tyre dhe së bashku të nisen për të rrezatuar strategjikisht një produkt ballkanik unikal në nivel botëror, për nga forma dhe përmbajtja, e të ekspozohen vitrinave të historisë moderne të familjes së përbashkët europiane, pjesë të së cilës natyrshëm jemi.

U mbajt konferenca e 8-të ndërkombëtare për gjuhën arabe

16/04/2013 Lini një koment

Ermal BEGA

U MBAJT KONFERENCA E 8-të NDËRKOMBËTARE PËR GJUHËN ARABE

Në datat 15-16 Janar 2013, në Beirut të Libanit u zhvillua konferenca e 8-të ndërkombëtare për gjuhën arabe. Kjo veprimtari u organizua nga Organizata Botërore për Gjuhën Arabe, me qendër në Beirut të Libanit. Tema kryesore e kësaj konference ishte: “Gjuha arabe nga rreziku i dobësisë tek pasojat modernizuese”.

DSC03583

Në këtë aktivitet morën pjesë studiues dhe profesorë të ndryshëm të gjuhës arabe, nga 12 vende të ndyshme të botës arabe, nga Irani etj. Këta studiues diskutuan mbi të folurën e arabishtes në botën arabe dhe mësimin e saj në shkollat e ndryshme. Gjithashtu u fol për fonemat e ndryshme të përdorura nga arabët si dhe u bënë krahasime nga vende të ndryshme arabe të mësimit të gjuhës arabe, asaj letrare dhe të folurës së përditshme.

Pas seancës së parë të ditës së parë të konferencës, u organizua përmbyllja e vitit universitar 2012-2013 të studentëve të Universitetit të Thirrjes në Beirut.

DSC03575
Në këtë aktivitet ishte ftuar dhe një kaligraf i njohur nga Tripoli i Libanit, i cili prezantoi një koleksion të kaligrafive të punuara prej tij, në lloje të ndryshme të shkrimit arab. Gjithashtu, i ftuar i veçantë në këtë konferencë, me ftesë të Organizatës Botërore për Gjuhën Arabe dhe nga organizata Zëri Ndërkombëtar i Arnautëve për Kulturë dhe Art, të dyja me seli në Beirut, ishte i ftuar dhe orientalisti Ermal Bega, drejtori ekzekutiv i Qendrës Shqiptare për Studime Orientale, i cili paraqiti një koleksion të dorëshkrimeve orientale që zotëron kjo qendër.
DSC03527

Ky aktivitet në fund u mbyll me disa kaligrafi dhuruar kryetarit të Organizatës Botërore për Gjuhën Arabe, Dr. Abdulnasr Xhebr, si dhe dhënien e vlerësimeve për pjesëmarrësit në këtë organizim.

/Orientalizmi Shqiptar/

Sfidat e demokracisë arabe

24/10/2012 Lini një koment

Gëzim SELACI

 

SFIDAT E DEMOKRACISË ARABE

Gëzim Selaci

Gëzim Selaci

Një numër të regjimeve autoritare në shtetet arabe po u vjen fundi. Por, a do të zëvendësohen ato me regjime demokratike, kjo nuk është e sigurt. Jo për ndonjë predispozitë kundër-demokratike të kulturës arabo-islame, siç kishte me thënë ndonjë dritëshkurtër, por për shkak se demokracia parakupton kapacitete që diktaturat në këto vende e kanë mbytur me dekada të tëra, dhe që nuk ngjallen dot vetëm me zgjedhje, qofshin edhe të lira e të ndershme. Revolucionin demokratik e ngatërron edhe më natyra e ndërhyrjes nga shtete të jashtme në këto vende, të cilat në emër të paqes e stabilitetit, mbështesin regjime autoritare në rajon. Demokracia nuk është diçka që ndodh përnjëherë. Sfida e shoqërive arabe drejt demokracisë mbetet ndërtimi i këtyre kapaciteteve dhe çlirimi nga paternalizmi politik që vjen nga jashtë këtyre shoqërive.

1

‘Liderëve Arabë’ dhe ‘heronjve të paqes’ iu lëkund toka nën këmbë vetëm atëherë kur populli i hidhëruar u ngre dhe me ngulm kërkoi heqjen e maskës së tyre dhe më në fund edhe heqjen e tyre. Mirëpo, përkundër thirrjeve të protestuesve për liri e drejtësi sociale, derisa kjo pakënaqësi e turmave të përkthehet në aksion të organizuar dhe të orientuar politik, këto do të mbesin vetëm kryengritje dhe assesi lëvizje revolucionare.

E, shteteve arabe nuk u duhen kryengritje që do të trazonin jetën shoqërore, ekonomike e politike, edhe ashtu të brishtë. Kryengritje të tilla të turmave që as vetë nuk e dinë se çfarë do të ndodhë më pas, më së shumti që mund të arrijnë është ndërrimi i liderëve dhe ndryshimi i raportit të forcave politike në vend, me fjalë të tjera të zëvendësohet një tiran me një tjetër.

Më parë, revolucionet të shekullit XX nëpër këtë pjesë të globit kanë rrëzuar monariktë, por kanë zëvendësuar ato me diktatura dinastike apo presidentë të zgjedhur nga populli, për të degjeneruar më pas në monarki presidenciale dhe shfuqizuar sundimin e ligjit e imponuar gjendje të jashtëzakonshme, siç është rasti me Mubarakun për 30 vite me radhë. Ato revolucione kanë qenë nacionaliste, por kjo mund të ndodhë përsëri, qoftë edhe nëse pushtetin e marrin ‘liberalët’, ‘sekularistët’, ‘islamistët’, apo të gjithë së bashku. Kryengritjet e tanishme në Tunizi, Egjipt dhe ato të mëparshmet në Liban e Iran vërtet janë thirrje të një klase të mesme të pakënaqur me gjendjen e punësimit, lirisë e demokracisë. Mirëpo, se a do të ndodhë që kësaj radhe ato të rezultojnë në demokraci, kjo është një çështje tjetër. Duke pasur parasysh se demokracia nuk është vetëm votime, por sundim i ligjit, liri politike dhe e shprehjes, fuqizim i shoqërisë civile, e kështu me radhë, këto nuk arrihen vetvetiu vetëm pse turma dëshiron.

2

Është propozuar që çlirimi nga tirania e Mubarakut dhe Ben Alisë mund dhe duhet të bëhet përmes ‘zgjedhjeve të lira’. Thuhet se zgjedhjet rezultojnë në qeveri legjitime dhe të përgjegjëse ndaj popullatës. Por, ky mbetet një supozim, ngase në realitet nuk ndodh kështu. Faktet dëshmojnë se të zgjedhurit e popullit kollaj mund të shndërrohen në diktatorë. Me fjalë, të tjera, zgjedhjet në kushte të caktuara krijojnë jo autoritete që kanë mandat tëqeverisin në të mirë të publikut, por diktatorë e tiranë që sundojnë në interes vetëm të tyrin. Ky dallim besoj se është i qartë.

Por, përse zgjedhjet, ky tipar i demokracisë, vazhdojnë të prodhojnë qeveri të papërgjegjshme dhe jolegjitime nëpër shtetet e Botës arabe? Përgjigja është e thjeshtë: zgjedhjet nuk mjaftojë. Funksionin e legjitimimit të qeverisë dhe bërjen e saj të jetë e përgjegjshme ndaj popullit zgjedhjet mund t’i kryejnë vetëm në një kontekst ku plotësohen edhe disa kushte të tjera që nënkupton një sistem demokratik. Më e pakta që kërkon një sistem demokratik është që qytetarët të informohen për vendimet politike, në mënyrë që të bëjnë gjykime të informuara politike dhe kur të vendosin për të dinë mirë se për kë po votojnë. Në shumicën e vendeve të rajonit në fjalë elita mbizëtoruese politike për një kohë të gjatë ka shtypur format alternative të informacionit dhe hulumtimet e pavarura për politikat shtetërore. Atëherë, pa media dhe institute të pavarura, zor se qytetarët apo votuesit do të mund të bëjnë zgjedhje të informuara në ditën e votimit. Për më keq, në vende si Egjipti ku shkalla e analfabetizmit është e lartë (afër 30% të popullatës) është ëndërruese të shpresohet në zgjedhje të informuara. Tërheqja e Ben Alive dhe Mubarakave nuk janë garanci se demokracia do të lulëzojë në shtetet arabe. Prandaj, parakusht për zgjedhje të vërteta e të kuptimta janë liria e shprehjes dhe ajo intelektuale, si dhe arsimimi i qytetarëve. Fundja, qytetarët duhet të fuqizohen që të ndikojnë në qeverisje jo vetëm përmes votimit, por edhe kanaleve të tjera të pjesëmarrjes demokratike, përtej kutive të votimit.

3

Veç kësaj, janë institucionet e kontrollit, frenimit dhe balancimit të pushtetit të autoriteteve që i japin kuptim zgjedhjeve në demokraci. Natyrisht, këto institucione duhet të ndërtohen gradualisht. Në mungesë të tyre, partia në pushtet specializohet në taktika të vjedhjes së votave dhe në manipulime të votimeve duke i siguruar që në t’i fitojnë përsëri zgjedhjet. Është e natyrshme që më pas një qeveri e dalë nga votime të parregullta dhe në saje të taktikave të paligjshme të mos jetë e përgjegjshme ndaj votuesve dhe qytetarëve. Nga qeveri të tilla as që pritet se do të mërziten për performancën e tyre ekonomike apo politike. Arsyeja është e thjeshtë: ngase zgjedhjet i kanë fituar me manipulime dhe nuk janë ndëshkuar për këtë, prandaj mundësia që prapë do të fitojnë në atë mënyrë nuk nxit në përmbushjen e premtimeve elektorale. Prandaj, krahas zgjedhjeve duhen edhe institucione funksionale të kontrollit, frenimit dhe balancimit të pushtetit që do të siguronin që zgjedhjet të jenë të pastra dhe të ndershme. Vetëm atëherë zgjedhjet do të kryenin funksionin e tyre demokratik dhe do të rezultonin në qeveri që do të bënte politika në të mirë të popullatës.

4

Duke pasur parasysh se partitë në pushtet dhe elita mbizotëruese sistematikisht i kanë shtypur partitë dhe grupet opozitare të interesit, opozita nuk ka ndonjë përvojë të mjaftueshme në veprimtari politike, në organizim të zgjedhjeve, studim e vlerësim të politikave, ose të bëjë kompromise politike. Andaj, ajo, pa kapacitete të këtilla, e ka të vështirë të mobilizojë dhe të sigurojë burime për të krijuar grupe efikase të interesit. Dorëheqja apo shkarkimi i liderëve tiranë nuk domethënë se do të rrënojë ngrehinën e regjimit të vjetër autoritar. Institucionet dhe aktorët e shtetit të vjetër mund të mbesin dhe të riorganizohen, sidomos duke qenë se një numër i madh i tyre gjatë dekadave të fundit kanë krijuar pasuri dhe ndikim të madh në shtet. Nuk duhet harruar se marrja e pushtetit nga ana e armatës në Egjipt, nëse nuk është puç ushtarak, së paku tregon se transferi i pushtetit ende nuk është kryer, por është akoma në duar të forcave jodemokratike. Përndryshe, armata e Egjiptit, për shembull, është lejuar që të udhëheqë biznese të ndryshme për të financuar vetveten. Prandaj, kryengritësit e suksesshëm në rrëzimin e diktatorëve, duhet patjetër të gjejnë mënyra efikase për kalim në fazën e dytë të tranzicionit demokratik për të ndërtuar institucione demokratike dhe për të ndërruar vetë sistemin dhe të mos kënaqen vetëm me ndryshime sipërfaqësore në sistemin autoritar. Siç tregon përvoja e Kinës në vitin 1989, vetëm kryengritja në rrugë nuk mjafton. Lëvizjet demokratike në Botën arabe kanë çfarë të mësojnë nga transferimi i patrazuar i pushtetit nga komunistët tek qeveritë e reja demokratike nëpër Europën lindore të vitit 1989.

5

As sistemi i krijuar ekonomik në këto vende nuk është i favorshëm për një revolucion progresiv. Këto shoqëri varen në masë të madhe nga ndihmat e donatorëve të jashtëm, sidomos Egjipti. Ndihmat dhe paratë që pranojnë këto vende nga shtetet e zhvilluara, sidomos nga ShBA, shkaktojë problem serioz, ngase ato donacione nuk përcillen me procese të pastra buxhetore. Paratë shfrytëzohen nga kriminelë të cilët më pas ndërtojë sisteme të patronazhit politik dhe korrupsion në qeveri. Marrëdhënia patron klient shkel liritë e përmendura më lartë, ngase aksesi i njerëzve në burime të pasurisë varet dhe determinohet nga këto lidhje. Mbi këtë bazë më pas formohen partitë politike dhe besnikëritë politike. Padronët të cilët bëhen politikanë dhe përmes zgjedhjeve fitojnë autoritet shfrytëzojnë lidhjet e tyre klienteliste për të siguruar vota, ani pse sistematikisht grabisin burimet nga njerëzit dhe janë të zhytur në korrupcion për të cilin flitet vazhdimisht. Klientët (ndërmarrës, biznesmenë, intelektualë, gazetarë, gjyqtarë e prokurorë, hoxhallarë e priftërinj, artistë, akademikë, shkrimtarë e deri te njerëz të rëndomtë) ua shesin shpirtin patronëve të cilët si shpërblim përmes mitos dhe korrupcionit u gjejnë punë, poste, e përfitime të ndryshme nga prona publike klientëve të dëgjueshëm të tyre. Korrupsioni nuk zgjidhet me thirrje morale. Në të vërtetë ai është në funksion të sistemit ekonomik të krijuar në saje të patronazhit politik.

6

Mirëpo, veç këtyre sfidave të brendshme, ajo çfarë e bën edhe më të zorshëm tranzicionin në demokraci liberale në këto shtete janë edhe interesat ekonomike të shteteve dhe grupeve të huaja në rajon. Kujtojmë se para disa ditëve Frank Wisner, diplomati veteran i dërguar nga Obama për t’u marrë me regjimin në Egjipt, kohë më parë deklaroi se Mubaraku duhet të qëndrojë në pushtet në mënyrë që tranzicioni të jetë i ligjshëm (thua se regjimi i Mubarakut ka qenë i ligjshëm!). Një deklaratë kjo që ishte e ndryshme nga qëndimi i presidentit Obama në lidhje me qëndrimin e Mubarakut në pushtet. U kuptua se ai punon për një firmë ligjore që të lidhur me egjiptas të pasur dhe me vetë presidentin Mubarak. Kjo tregon se deri në ç’masë dhe në çfarë mënyre politika zyrtare e faktorëve ndërkombëtar mund të ndikohet nga interesa të ngushtë ekonomikë të shteteve të huaja.

Për më keq, kompani nga shtetet e zhvilluara që kanë interesa ekonomike në këto vende jo gjithmonë janë të pastra dhe janë të përfshirë në dallavere me batakçi në mesin e zyrtarëve qeveritarë të cilët ndërtojnë një sistem të patronazhit politik dhe për shkak se janë, apo vijnë më vonë në autoritet (ministra, etj.) edhe gjyqet janë të pafuqishëm ndaj tyre. Si rrjedhojë, kur të kesh kriminelë në pushtet, çdo përpjekje apo rrugë për demokratizimin vendit bëhet më e komplikuar.

7

Veç faktorit ekonomik, ndërhyrja nga shtete të jashtme për të siguruar që në pushtet të vijnë njerëz që do të ‘ruanin paqen’ në rajon dhe ‘stabilitetin’ brenda vendit (një mënyrë politikisht korrekte për të emërtuar politikanë që u binden atyre), shpërfill forcat progresive në vend dhe mund të rezultojë përsëri në sundime autoritare. Anti-semitizmi dhe ‘fundamentalizmi’ dhe ‘radikalizmi islamik’ janë frika përmes të cilave diktatorët në ‘Lindjen e Mesme’ legjitimojnë pushtetin e tyre, si ‘e keqja më e vogël e mundshme’. Por, është e diskutueshme nëse ndërrimi i regjimeve autokratike në këto vende domosdoshmërisht do të rezultonte në armiqësi kundër Izraelit apo në regjime ‘fundamentale’. Partia pro-islamike e cila qeveris në Turqi e dëshmon të kundërtën. Fundja, në kryengritjet popullore në Tunizi dhe Egjipt grupet islamiste nuk kanë luajtur rol qendror. Prandaj, nuk ka nevoje për panik dhe reagime të ashpra kundër kujtdo që krijon qeveritë e ardhshme në vendet e rajonit. Në të vërtetë, radikalizmi provokohet pikërisht nga mosshpërblimi i veprimtarive të lëvizjeve demokratike dhe paqësore dhe nga ashpërsia e reagimit të shtetit ndaj kërkesave popullore.

Ndryshe nga Franca që kishte mbështetur puçin ushtarak në zgjedhjet në Algjeri në vitin 1991 për të rrëzuar një parti islamike që kishte fituar në një proces të ndershëm të zgjedhjeve, Amerika e cila nuk njohu Hamasin që fitoi në zgjedhjet e viti 2001 në Palestinë dhe i dërguari i OKB-së në Lindje të Mesme Tony Blair që ditë më parë kishte lavdëruar regjimin autokratik të Mubarakut, presidenti Obama e kaloi testin e Egjiptit kur u rreshtuat në anën e popullit kundër Mubarakut. Sidoqoftë, kjo është vetëm pyetja e parë e testit të përkrahjes së demokracisë. Pyetje më të vështira po vijnë. Ato kanë të bëjnë me çështje të tilla si do të ndikojë Amerika në politikën e brendshme të Egjiptit, sa e si do të ndihmojë demokratizimin e këtyre vendeve, e kështu me radhë.

Por, me sa duket efekti domino ka marrë hov të madh. Ndërsa, Amerika do të ketë edhe teste të tjera me diktatorët në shtetet e rajonit, qëndrimet e diktatorëve të tjerë në rajon janë pak shpresëdhënëse: raportohet se mbreti i Arabisë Saudite në një bisedë telefonike me Obaman ka kërkuar nga ky i fundit që Shtëpia e Bardhë të përkrahte Mubarakun të qëndrojë në pushtet. Në anën tjetër, Izraeli është i brengosur për mundësinë e ardhjes në pushtet të ‘Vëllezërve Muslimanë’ me qëndrime armiqësore ndaj Izraelit dhe të afërt me Hamasin palestinez.

8

Për të përmbledhur, kur flitet për tranzicion demokratik, atë nuk duhet kufizuar në kuptimin e ngushtë procedural të demokracisë që nënkupton zgjedhje me vota. Për tranzicion të suksesshëm duhen zgjedhje të çliruara nga marrëdhëniet e patronazhit, si dhe mekanizma të llogaridhënies, ndarje të gjyqësorit nga politika, politikën nga policitë e partive, garantimin e lirive fundamentale që i nënkupton një sistem demokratik liberal, si liria ekonomike e sipërmarrjes e çliruar nga marrëdhëniet klienteliste, liria e shprehjes, liria intelektuale, liria e shtypit që parakupton jo vetëm të jesh i sigurt nga ndëshkimi për fjalën e lirë, por edhe mundësi për të qenë i informuar drejt për punën dhe vendimet e autoriteteve, për të zbuluar materiale ‘sekrete’, e kështu me radhë.

Andaj, pa një vizion dhe proces të emancipimit që do të çlironte shoqëritë nga varësitë e brendshme të armatës, torturës së policisë sekrete, marrëdhënieve të patronazhit, korrupsionit qeveritar dhe shtypjes së lirisë së shprehjes, por edhe nga varësitë e jashtme të paternalizmit politik, revolucionet demokratike janë pothuaj të pamundshme.

Marrë nga faqja: http://trendet.net/www/2011/02/14/sfidat-e-demokracise-arabe/

Ekonomia, racizmi dhe multi-kulturalizmi

13/09/2012 Lini një koment

Ibrahim KALIN

 

EKONOMIA, RACIZMI DHE MULTI-KULTURALIZMI

Ibrahim Kalin

Ibrahim Kalin

Ngritja e të drejtës ekstreme e ka futur sërish në rend të ditës multi-kulturalizmin. Gazeta “the ekonomist” (11, gusht, 2012) raporton se grupe të djathta raciste dhe parti politike në Holandë, Finlandë, Francë, Gjermani dhe Greqi vazhdimisht po fitojnë terren, duke detyruar qendrat politike të bëhen më “të djathta” sesa në të shkuarën.

Ata po shfrytëzojnë krizat politike për të mbështetur politikat e tyre raciste dhe anti-minoritare. Por ndërsa faktorët ekonomik po luajnë një rol, problemi parimisht lidhet me politikat e identitetit, vet-perceptimit dhe dyshimit të madh në lidhje me multi-kulturalizmin dhe shkeljet e saj të supozuara.

E mirëpritur në fillim si një mënyrë për të festuar diversitetin dhe në të njëjtën kohë duke siguruar besnikërinë e qytetarëve, multi-kulturalizmi është vënë në dyshim për aftësinë për të mbajtur diferencat së bashku. Kjo më së shumti vlen për Evropën, ku minoritetet dhe komunitetet myslimane janë bëtë subjekt debati në mes intelektualëve, akademikëve dhe politikanëve. Dukshmëria publike e Islamit në Europë, me gratë që bartin shami, burrat me mjekra, xhamitë, qendrat islame e kështu me radhë, krijojnë situata dyshimi dhe ndarjeje akoma pa ndodhur asnjë bashkëveprim.

Vendet myslimane kanë pjesën e tyre në këtë problem. Shtetet-Kombet moderne duke përfshirë edhe ato të botës myslimane e shohin multi-kulturalizmin si të dyshimtë sepse ajo paraqet një sfidë për kombet në rënie dhe ato imagjinare me unitet kombëtarë dhe besueshmëri politike. Muslimanët, jo-muslimanët, Sunitët, Shi’itët, Turqit, kurdët, Arabët, etj mund të jenë të gjithë të dyshimtë në sytë e kombeve-shteteve autoritare si brenda Europës ashtu edhe në botën Islame.

Kritikët kanë një mendim. Nëse gjithçka do të lëvizte në universe paralele, de do të përfundonim në një relativizëm social radikal. Pa një të mirë të madhe drejt së cilët të gjitha qeniet njerëzore duhet të punojnë, si do të mund të prisnim ne që shoqëritë të bashkohen rreth një ideje dhe të vazhdojmë përtej interesave individuale apo grupore?

Për Platonin dhe ndjekësit e tij hebrenj, të krishterë dhe myslimanë, relativizmi ishte një gabim serioz filozofik. Tani ka arritur edhe një sëmundje më e madhe shoqërore. Me relativizmin shoqërorë që zhvillohet në mënyrë të egër, vetëm të fuqishmit vendosin se çka mund të quhet normë.

Por ne nuk duhet të hedhim beben bashke me ujin e vaskës. Multi-kulturalizmi mund të funksionojë, duke garantuar që të gjitha grupet, pavarësisht etnisë, fesë apo gjendjes shoqërore të ndihen të sigurt me të gjitha lidhjet që ata krijojnë me shoqërinë fqinje. Mos diskriminimi është celësi i cili garanton unitetin dhe lidhjet logjike pa imponuar uniformitetin dhe disiplinën ushtarake.

Për këtë duhet një sistem gjithëpërfshirës i bazuar në sundimin e ligjit i cili garanton drejtësi, liri dhe barazi për të gjithë qytetarët. Por gjithashtu duhet të ketë edhe etikë bashkëjetese. Sado perfekt, asnjë sistem ligjorë nuk garanton paqen shoqërore; duhet pa tjetër të ketë mbështetjen e etikës shoqërore i cili do të rrënjoste ndjenjën e respektit dhe kremtimit të diversitetit. Duhet gjithashtu edhe një ri-vlerësim i vet-perceptimit tonë dhe qëndrimit që mbajmë ndaj të tjerëve.

Në këtë kuptim, debati mbi multi-kulturalizmin në Europë është më i rëndësishëm për Europën sesa për shoqëritë e tjera. Debati për “Burgën” në Francë, për shembull, ka të bëjë më shumë me Francën sesa me emancipimin dhe integrimin e grave myslimane në shoqërinë dhe kulturën franceze. Polemika e burgos i jep puristëve francezë mundësinë për të definuar veten kundër ndonjë rreziku imagjinarë. Kjo nuk është asgjë më pak sesa të kërkuarit e shpirtit te Europës.

E njëjta gjë vlen edhe për dyshimin e muslimanëve ndaj minoriteteve të tyre. Minoriteti hebre dhe i krishterë në vendet muslimane kanë jetuar me myslimanët për shekuj me radhë dhe kanë ndarë të njëjtin peizazh kulturorë. Por për shtetin-kombin ata janë akoma të dyshimtë. Grupe të tjera minoritare shihen po me aq rrezik për sigurinë kombëtare po aq sa shteti mund të bëhet “i sigurt” duke pasur frikë nga vet qytetarët e tij!

Ashtu sikur myslimanët janë të mbyllur në birucën e identiteteve opozitare ku ata e përkufizojnë vetën si kundërshtarë të perëndimit të cilët i shohin si “të huaj”, ashtu edhe Evropianët kanë ngecur në një lojë vet-mundëse për të mundur fenë dhe kulturën islame si “të huaj” të tyre modern.

Multi-kulturalizmi akoma mund të funksionojë në nivel kombëtar dhe ndërkombëtar, nëse ne i përgatisim kushtet me të cilat ai mund të funksionojë. Manipulimi i problemeve ekonomike për të mbështetur politikat raciste nuk i bën shoqëritë europiane dhe muslimane më të integruara apo më të sigurta.

todayszaman

Marrë nga faqja: http://mendimipress.com/?p=270

Përballë errësirës

07/09/2012 Lini një koment

Ferid MURIQ

PËRBALLË ERRËSIRËS

Rozhe Garodi, njeriu që polemizoi deri në fund.

Ferid Muhic

Ai që ka vendosur të gjurmojë të vërtetën gjen kundërshtarë përgjatë gjithë jetës! Duke hulumtuar historinë e sionizmit, Garodi hasi në të dhëna statistikore sipas të cilave në fillim të Luftës së Dytë Botërore në Europë kanë jetuar rreth 3.5 milion hebrenj. Kjo e dhënë e vuri vetvetiu në pikëpyetje numrin prej 6 milion hebrenjsh si viktima të Gjermanisë naziste.

E kam njohur atë njeri. Erdhi  me ftesë të katedrës së filozofisë në Fakultetin e Filozofisë në Shkup. Rozhe Garodi (Roger Garaudy) fliste për librin e tij Realizmi pa brigje (D’un réalism sans rivage; Picasso, Saint-John Perse, Kafka, préface de Louis Aragon, Plon, 1963). Libri ishte në listën e literaturës primare të studimeve të magjistraturës, ku unë isha i regjistruar atëbotë. Një rast që nuk lëshohej. I thashë diçka për atë se formulimi Realizmi pa brigje si edhe Lumi pa brigje është një alegori që nuk mund të imagjinohet, është një lloj antinomie. “Alegorie antinomique!?” – përsëriti ai dhe më pa. Nuk e di a më kuptoi.

Tanimë Rozhe Garodi është bërë për rahmet. Ndërroi jetë më 13 qershor, e mërkurë, në shtëpinë e tij në Shenevier të Marnës, ndërsa lajmi u dha të premten, më 15 qershor. Nëse do të jetonte edhe një muaj, do mbushte 99 vjet. Ai ka lindur më 17 korrik 1913 në Marsej. I ati i tij ishte një ateist fanatik, ndërsa gjyshja nga nëna qe një katolike e rreptë. Qysh në shkollë të mesme Rozhe u përcaktua për protestantizmin. Këtë vendim vetë ai e komenton si një zgjedhje e vetme racionale në atë kohë. “Njoha ateizmin dhe katolicizmin nga dora e parë. Nga ana tjetër, ndjehesha si polemizues dhe heretik!” Ky pasion për të polemizuar (agon polemos), të cilin filozofët gjithnjë e kanë konsideruar si shenjë të dhuntisë autentike filozofike, i shoqëruar me një frymë të theksuar ikonoklastike, do përbëjë shenjat e tij specifike, që nga Rozhe Garodi do përvijojnë një brand intelektual gjatë karrierës kreative për më shumë se 60 vite. Ka botuar rreth 80 libra. Libri tij i parë është shtypur më 1945 (romani Antej), ndërsa dy librat e tij të fundit janë botuar më 2004, kur Garodi kishte mbushur 91 vjeç.

Po ajo frymë polemizuese dhe heretike do ta detyrojë Rozhe Garodin që në moshën 20-vjeçare, në vitin 1933,të bashkohet me Partinë Komuniste të Francës (PCF). U diplomua për filozofi më 1936. Në fillim të Luftës së Dytë Botërore paraqitet në ushtrinë franceze dhe merr pjesë në disa beteja me ushtrinë fashiste gjermane. Pas betejës në Marna, për shkak të trimërinë së dëshmuar, nderohet me urdhrin Kryqi i luftës (Croix de Guerre). Pasi u kthye në front më 1941, nga regjimi kolaboracionist i Vishit (Vichy) burgoset si patriot dhe anëtar i Lëvizjes së Rezistencës dhe dërgohet në llogoren vishistëve në Gjelfa (Algjeri), ku qëndroi deri në shkurt të vitit 1943.

Pas humbjes së fashizmit dhe regjimit të Vishit, së pari u aktivizua si redaktor i përgjithshëm i Radio Francës (Radio-France) në Algjer. Duke qenë i prirë drejt ideologjisë së lirë, u bashkohet qarqeve komuniste në Paris dhe bëhet redaktor i buletinit Liberté të Partisë Komuniste Franceze. Më vonë bëhet deputet i partisë komuniste, së pari në qytetin Tarn (1945-1951), e më pas në komunën Sena të Parisit (1956-1958), për t’u zgjedhur më vonë senator në Paris (1959-1962). Karriera e tij akademike kurorëzohet me mbrojtjen e doktoratës për filozofi me tezën Teoria materialiste e njohjes (Théorie matérialiste de la connaissance, Sorbone, 1953), e cila, në pajtim me karakterin e tij  (“Karakterin e fatit!”) nuk kalon pa u debatuar rreptë me Michel Faucault-në, që ishte anëtar i komisionit të mbrojtjes. Në këtë periudhë daton edhe miqësia dhe fillon bashkëpunimi intensiv i Garodit me Atë Pjerin (abbé Pierre). Ky aktivist qytetar kontrovers, në atë kohë ishte nënkryetar i Konferencës Botërore, e cila përkufizohej si “lëvizje federaliste universale për promovimin e mondializmit demokratik”. Anëtarët e saj më të dalluar ishin André Gide dhe Albert Camus, si dhe themeluesi dhe mbështetësi financiar Garry Davis. Qëllimi themelor i kësaj lëvizje ishte krijimi sistematik i lëvizjes së gjerë të qytetarëve të botës për luftë kundër korrupsionit dhe egoizmit të kombeve të mëdha. Për të demonstruar këtë qëllim, ata organizuan demonstrata, në të cilat shqyen pasaportat e tyre para ambasadës amerikane.

Ai që ka vendosur të luftojë kundër padrejtësisë ka gjetur punë për gjithë jetën! Lufta kundër një lloj totalitarizmi nuk e ka hedhur Garodin në një totalitarizëm tjetër. Për shkak të paraqitjeve publike në mënyrë të rreptë dhe të drejtpërdrejtë, ai i kundërvihet ndërhyrjes së Bashkimit Sovjetik në Hungari dhe në Çekosllovaki, gjë që solli përjashtimin (1970 ) e Rozhe Garodit nga Partia Komuniste e Francës. Si drejtor për shumë vite i Qendrës së Studimeve dhe Hulumtimeve Marksiste (Centre d’études et de recherches marxistes), – ndonëse i promovuar si një nga filozofët më të dalluar zyrtarë të PK së Francës – ai heq dorë nga ideologjia marksiste, e paraqitur në dokumentet partiake, dhe merr etiketën “disident komunist”. Duke gjurmuar në modelin humanist, të qëndrueshëm dhe të pakompromentuar shpirtëror, Rozhe Garodi braktis edhe përcaktimin e tij si katolik dhe në vitin 1980 përqafon Islamin. Këtë zgjedhje e zyrtarizon në vitin 1982, kur dijetari saudit Bin Baz e emëron Garodin anëtar të Këshillit Suprem Ndërkombëtar të Xhamive. Ky hap i Garodit shkaktoi një befasi të madhe, reagime të rrepta dhe kryesisht negative në qarqet ateiste, por edhe katolike e protestante, si dhe reagime pozitive në qarqet islame në botë. Megjithatë, deklarata e tij, e dhënë në nëntor të vitit 1996 në një intervistë, ku ai, mes tjerash thekson se: “E pranova Islamin pa hequr dorë nga bindjet e mia vetjake dhe intelektuale”, shkaktoi reagime serioze (ose të panevojshme do thoshim) edhe në botën islame. Në fakt, qëllimi i Garodit nuk ishte se ai nuk ka pranuar mësimin e Islamit, porse mësimet e Islamit nuk përplasen me normat e tij, që njëherazi nënkupton se nuk përplasen as me normat etike dhe intelektuale të cilitdo intelektual me orientim humanist.

Duke mbetur besnik deri në fund të jetës së tij, Rozhe Garodi themeloi një fondacion që mbeti i përkushtuar në ruajtjen e tolerancës islame dhe në afirmimin e vlerave islame sot, me seli në Kordoba, në qytetin që gjatë kohës së pranisë së shtetit islam në Europë (El Andalus dhe Emirati i Kordobës) ishte qyteti më i përparuar dhe më i madh i botës me mbi një milion banorë.

Ai që ka vendosur ta gjurmojë të vërtetën, gjen kundërshtarë përgjatë gjithë jetës! Duke hulumtuar historinë e sionizmit, Garodi hasi në të dhëna statistikore sipas të cilave në fillim të Luftës së Dytë Botërore në Europë kanë jetuar rreth 3.5 milionë hebrenj. Kjo e dhënë e vuri vetvetiu në pikëpyetje numrin prej 6 milion hebrenjsh si viktima të Gjermanisë naziste. Si rezultat i hulumtimeve të tij, më 1995 Rozhe Garodi botoi librin e tij me titull Mitet themelore të politikës izraelite (Les Mythes fondateurs de la politique israélienne, 1995, éditions La Vieille Taupe). Për shkak të përmbajtjes së tij, libri është shtypur vetëm për ata që e parapaguanin, që më pas, në vitin e ardhshëm (1996) të botohet edhe për publikun e gjerë. I intonuar në frymën e pozicioneve filozofike të Ernst Kasirer-it, ky libër bazohet para së gjithash në analizën e konceptit të mitit. Tre kapitujt e tij, në përputhje me këtë qasje, janë titulluar kështu: Mitet teologjike, Mitet e shek. XX dhe Shfrytëzimi politik i mitit. Duke mbajtur parasysh se libri paraqiste një negacion të drejtpërdrejtë të holokaustit, gjykatat franceze morën vendim për ndalimin e botimit të mëtejshëm të këtij libri. Më 27 shkurt 1998 Gjykata e Parisit e gjykoi Garodin me një dënim në para (120.000 franga) dhe me dy vjet burg me kusht; e gjithë kjo për shkak të krimit kundër humanizmit dhe urrejtjes racore. Po atë vit, më 16 dhjetor, ky vendim u përsërit, ndërsa dënimi u dyfishua në 240.000 franga dhe edhe me tre vite burg me kusht, me arsyetimin se me këtë libër autori përhap urrejtje racore. Avokatët e Rozhe Garodit dorëzuan një ankesë në Gjykatën Supreme të Gjykatës Europiane për të Drejtat e Njeriut. Në arsyetimin e ankesës thuhej se vendimi i gjyqit shkel Konventën Europiane të të Drejtave të Njeriut, nenin 10 (liria e të shprehurit), nenin 6 (e drejta e gjykimit të drejtë), nenin 4 të Protokollit nr. 7 (e drejta që të mos dënohesh dy herë për të njëjtën vepër, gjë që, në fakt, i ndodhi  Garodit), nenin 9 (liria e të menduarit, e ndërgjegjes dhe e fesë) dhe nenin 14 (ndalimi i diskriminimit) të Konventës. Megjithatë, ankesa u hodh poshtë si e pabazë, ndërsa dënimi u konfirmua pa u komentuar asnjë element i ankesës.

Pasioni për polemikën dhe guximi për të kërkuar të vërtetën me çdo çmim, pa dyshim do të mbeten tiparet më markante të portretit filozofik të Rozhe Garodit. Duke kërkuar vlerën e angazhimit të njeriut, ai iu përkushtua protestantizmit, antifashizmit, marksizmit dhe kozmopolitizmit, antikolonializmit dhe antisionizmit, dhe përfundimisht u përcaktua dhe u përqendrua tek islami. Është fort e vështirë që i gjithë ai angazhim intensiv filozofik të shprehet në një fjali. Unë po ia lejoj vetes të kujtohem në takimin tonë të parë, të vetëm dhe të fundit, kur nuk munda të zbuloj se a e kuptoi Rozhe Garodi komentin tim për “realizmin pa brigje” si një lloj alegorie antinomike.

Kur në moshën 80-vjeçare botoi librin Përballë errësirës (À Contre – Nuit, Paris, 1992), titullin e saj e interpretova si dëshmi që atëherë, gjatë takimit tonë të vetëm, Rozhe Garodi më kishte kuptuar. Vetëm në libra dita nuk përfundon me natë dhe drita me errësirë. Vetëm në libra jeta nuk përfundon me vdekje. Por, edhe ajo mjafton që të kuptojmë se të jetuarit do të thotë të notosh derisa të mbërrish në breg. Dhe, se duhet punuar derisa të ketë dritë, duke mos marrë parasysh faktin se në një çast mund të shfaqet errësira. Në fakt, të jetuarit nënkupton të qëndruarit përballë errësirës!

Marrë nga faqja: http://almakos.com/index.php?news=10638

Orientalizmi, keqinformimi dhe Islami

03/09/2012 Lini një koment

Robert SQUIRES

ORIENTALIZMI, KEQINFORMIMI DHE ISLAMI

Çdo njeri me gjykim të shëndoshë që i ka vënë vetes detyrë të mësoj rreth Islamit, sidomos nëse për këtë qëllim shfrytëzon libra në gjuhët europiane, duhet të jetë i vetëdijshëm për shtrembërimet dhe keqinformimet që ekzistojnë në shkrimet e jo-muslimanëve mbi Islamin. Të paktën që në Mesjetë, Islami është paraqitur si i rrezikshëm dhe ka qenë subjekt i keqinterpretimeve në Perëndim. Në vitet e fundit të shekulli XX, kjo gjendje nuk duket se ka ndryshuar shumë – edhe pse shumica e muslimanëve janë të mendimit se po bëhen shumë përparime në këtë fushë.


ARGUMENTE TË DISKUTUESHËM DHE INJORANCË E PËRGJITSHME


Një përmbledhje elegante e paditurisë së Perëndimit në lidhje me Islamin dhe arsyet e Orientalizmit mund të shihet në fjalët e gazetarit dhe shkrimtarit Roger Du Pasquier:

“Perëndimi, si ai i krishterë dhe ai i çkrishtëruar, nuk e ka njohur kurrë në të vërtetë Islamin. Sapo e panë të shfaqej në skenën botërore, të krishterët nuk reshtën kurrë së fyeri dhe shpifuri ndaj kësaj feje, në mënyrë që të gjejnë një justifikim për të shpallur luftë kundër saj. Islami ka qenë subjekt i shtrembërimeve groteske, gjurmët e të cilave gjenden ende në mendjen e europianëve. Edhe sot ka shumë perëndimorë, për të cilët Islami mund të katandiset në tri ide: fanatizëm, fatalizëm dhe poligami. Sigurisht, ka njerëz më të kulturuar, idetë e të cilëve mbi Islamin janë më pak të deformuara; e madje ka edhe një pakicë, të cilët e dinë se fjala Islam nuk do të thotë gjë tjetër veçse “nënshtrim ndaj Zotit”. Një simptomë e kësaj injorance është edhe fakti se në imagjinatën e shumicës së europianëve, Allahu është hyjnia e muslimanëve dhe jo Zoti i të krishterëve dhe çifutëve; ata të gjithë habiten kur dëgjojnë, kur dikush merr mundimin t’ua shpjegojë, se ‘Allah’ do të thotë ‘Zot’ dhe se edhe arabët e krishterë e njohin atë vetëm me këtë emër.

Sigurisht, Islami ka qenë objekt studimi për orientalistët perëndimorë, të cilët, gjatë dy shekujve të fundit, kanë botuar një literaturë të gjerë dhe të hollësishme mbi këtë temë. Megjithatë, sado të dobishme të kenë qenë veprat e tyre, veçanërisht në fushat e historisë dhe filologjisë, ata kanë dhënë një ndihmesë shumë të pakët në informimin e qarqeve të krishtera apo post-krishtera, thjesht për faktin se ata nuk kanë mundur të zgjojnë interesin e njerëzve jashtë qarqeve të tyre të specializuara akademike.

Jemi të detyruar të pranojmë se studimet orientaliste në Perëndim nuk janë frymëzuar gjithmonë nga fryma e paanshmërisë që e karakterizon dijetarin dhe është e vështirë të mohohet fakti se disa islamicistë dhe arabistë kanë punuar me qëllimin e caktuar që të ulin vlerat e Islamit dhe ndjekësit e tij. Kjo prirje u vu re, veçanërisht – për arsye që dihen – në kulmin e pushtimeve kolonialiste, por do të ishte i tepruar pretendimi se ajo ka humbur pa lënë asnjë gjurmë.

Këto janë disa nga arsyet pse, edhe sot, Islami paragjykohet aq shumë në Perëndim, ku, për çudi, besime aziatike si Budizmi dhe Induizmi, për më shumë se një shekull, kanë fituar simpati dhe interest ë madh, edhe pse Islami është shumë më afër me Judaizmin dhe Krishtërimin, meqenëse rrjedhin nga i njëjti burim abrahamik. Megjithatë, pavarësisht nga kjo, për shumë vjet duket se kushtet e jashtme, sidomos rritja e rëndësisë së vendeve arabo-islamike në çështjet politike e ekonomike botërore, kanë sjellë një shtim të interesit të Perëndimit për Islamin, duke çuar – për disa – në zbulimin e horizonteve të reja dhe deri atëherë të panjohura. (Marrë nga Zbulimi i IslamitRober Pasquier). Mendimin se ekziston një injorancë e përgjithshme ndaj Islamit në Perëndim e mbështet edhe Maurice Bucaille, një mjek francez, i cili shkruan:

“Kur i përmendet Islami një ateisti materialist, ky buzëqesh i vetëkënaqur, gjë që tregon padijen e tij mbi këtë temë. Me shumicën e intelektualëve perëndimorë, të çfarëdo lloj besimi fetar, ky individ ka të përbashkët një koleksion të mahnitshëm nocionesh të gabuara mbi Islamin. Prandaj, në këtë rast, këtij njeriu duhet t’i lejohen dy justifikime. Së pari, pavarësisht nga sjelljet e modës që mbizotërojnë në gjirin e autoriteteve më të larta të krishtera, në Perëndim Islami ka qenë gjithmonë subjekt i të ashtuquajturave ‘shpifje laike’. Kushdo në Perëndim, që ka marrë dije të gjera mbi Islamin, e di se deri në çfarë mase janë shtrembëruar historia, dogma dhe qëllimet e tij. Duhet marrë gjithashtu parasysh fakti se dokumentet e botuara në gjuhët europiane mbi këtë temë (duke lënë mënjanë studimet shumë të specializuara) nuk ia lehtësojnë shumë punën një personi që ka dëshirë të mësojë.”  (Marrë nga “BiblaKurani dhe Shkenca” nga Maurice Bucaille)


ORIENTALIZMI:  NJË PËRKUFIZIM I GJERË


Dukuria, që përgjithësisht njihet me emrin Orientalizëm është vetëm një aspekt i keqinterpretimeve perëndimore të Islamit. Sot, shumica e muslimanëve në Perëndim do të ishte dakord me faktin se pjesa më e madhe e informacionit të shtrembëruar mbi Islamin vjen nga mediat, si ato të shkruara, ashtu edhe ato elektronike. Duke patur parasysh numrin e madh të njerëzve tek të cilët arrin ky lloj informacioni, është e qartë që mas mediat kanë një ndikim shumë më të madh në pikëpamjet e Perëndimit mbi Islamin, nga ç’kanë botimet akademike të “orientalistëve”, “arabistëve” apo “islamistëve”. Përsa i përket emërtimeve, vitet e fundit, në shumicën e kolegjeve dhe universiteteve në Perëndim, fusha akademike, që dikur quhej “Orientalizëm”, tani është riemërtuar si “Studime Zonale” apo “Studime Rajonale”. Këto terma politikisht të saktë kanë zëvendësuar tashmë fjalën “Orientalizëm” në qarqet akademike, meqenëse kjo e fundit ka marrë në një masë të madhe një ngjyrim imperialist negativ dhe e gjithë kjo falë orientalistëve. Megithatë, edhe pse punimet e studiuesve në këto fusha nuk arrijnë në dorën e publikut të gjerë, ato shpesh bien në duart e studentëve dhe atyre që janë personalisht të interesuar të mësojnë më shumë mbi Islamin. Në këto kushte, çdo student që mëson mbi Islamin – e veçanërisht ata në Perëndim – duhet të jenë të ndërgjegjshëm për dukurinë historike të Orientalizmit, qoftë si studim akademik, ashtu edhe si mjet shfrytëzimi kulturor. Kur përdoret nga muslimanët, fjala “Orientalist” i referohet, përgjithësisht, çdo studiuesi perëndimor që studion Islamin – pavarësisht nga qëllimet që e shtyjnë ta bëjnë këtë – dhe kështu, në mënyrë të pashmangshme, jep një pasqyrim të shtrembër të tij. Megjithatë, siç do të shohim, dukuria e Orientalizmit është shumë më tepër se një studim akademik. Edward Said, një studiues i njohur arabo-kristian dhe autor i disa librave që pasqyrojnë të meta në qasjen akademike, e përkufizon “Orientalizmin” në këtë mënyrë:

“… me Orientalizëm unë kuptoj shumë gjëra, që sipas mendimit tim janë të gjitha të ndërvarura. Emërtimi që pranohet më me dëshirë në lidhje me Orientalizmin është një emërtim akademik që përdoret ende në shumë institucione akademike. Kushdo që jep mësim mbi Orientin, shkruan për të apo zhvillon kërkime në lidhje me të – dhe kjo vlen për antropologët, sociologët, historianët, si dhe për filologët – qoftë në aspektin e përgjithshëm, ashtu edhe në atë të veçantë, quhet Orientalist dhe ajo që bën është Orientalizëm.” (Marrë nga Orientalismnga Edward W. Said)

Pra, të flasësh për Orientalizmin do të thotë të flasësh kryesisht, megjithëse jo ekskluzivisht, për një nismë kulturore britanike dhe francaze, një projekt, përmasat e të cilit arrijnë një shtrirje aq të larmishme, që ia kalojnë edhe imagjinatës, duke përfshirë të gjithë Indinë dhe lindjen e largët, tekstet dhe tokat biblike, tregëtinë e erëzave, ushtritë kolonialiste dhe një traditë të gjatë të administratorëve kolonialistë, një përmbledhje e shkëlqyer studimesh, “ekspertë” dhe “duar” të panumërta orientale, një profesorat orientalist, një koleksion i ndërlikuar idesh “orientale” (despotizmi oriental, shkëlqimi, mizoria dhe ndjeshmëria orientale), shumë sekte, filozofi dhe dituri lindore, përshtatur për përdorim lokal europian – lista mund të vazhdojë në pafundësi.” (Marrë nga Orientalismnga Edward W. Said)

Ashtu si për shumë gjëra, vetëdija për ekzistencën e një problemi është baraz me gjysmën e zgjidhjes së tij. Sapo një kërkues i sinqertë i së Vërtetës bëhet i ndërgjegjshëm për keqkuptimet dhe armiqësinë mes Islamit dhe Perëndimit – dhe mëson që të mos besojë çdo gjë të botuar – ai do të mund t’i arrijë shumë më shpejt dijen dhe njohuritë e mirëfillta. Sigurisht që jo të gjithë shkrimet perëndimore mbi Islamin kanë të njëjtin nivel paragjykimesh – këto variojnë nga shtrembërimi i qëllimshëm, deri në padije të thjeshtë – madje disa mund të klasifikohen edhe si përpjekje të sinqerta të jo-muslimanëve për të portretizuar Islamin nën një dritë pozitive. Megjithatë, pjesa më e madhe e këtyre punimeve janë të sakatuara nga gabime të paqëllimshme, sado të vogla qofshin, gjë që i detyrohet mungesës së informacionit të autorit mbi Islamin. Për hir të drejtësisë, duhet thënë se edhe disa libra bashkëkohorë mbi Islamin nga autorë muslimanë vuajnë nga të njëjtat të meta, zakonisht për shkak të njohurive, ideve heretike dhe/ose mbështetjes në burime jo musliamane.

Duke patur parasysh sa u tha më sipër, nuk është çudi që informimi mbi Islamin në Perëndim – sidomos duke u bazuar në studimet në gjuhët europiane – nuk ka qenë kurrë diçka e lehtë. Vetëm disa dekada më parë, një person anglisht-folës, i cili ishte i interesuar për të njohur Islamin dhe kishte dëshirë të kufizohej vetëm në leximin e librave dhe punimeve të autorëve muslimanë, mund të jetë kufizuar me leximin e një përkthimi të Kur’anit, disa librave të pakët me hadithe, si dhe disa ese. Megjithatë, vitet e kaluar, shtimi i numrit të librave islamikë në dispozicion – të shkruar nga besimtarë dhe ideologë muslimanë – si dhe ardhja e Internetit e ka bërë shumë më të lehtë gjetjen e informacioneve të mirëfillta mbi, pothuajse, çdo aspekt të Islamit. Sot, nuk kalon javë e të mos lajmërohet mbi përkthimin e një vepre klasike islame. Prandaj, do t’i rekomandoja lexuesit që kërkon të mësojë mbi Islamin që të marrë për bazë libra të shkruar nga autorë muslimanë. Ekziston një numër shumë i madh shpërndarësisht të librave islamikë, që mund të gjenden nëpërmjet Internetit.


QËLLIME IMPERIALISTE DHE MISIONARË TË URITUR


Duke i hedhur një vështrim më të hollësishëm pikëpamjeve të shtrembëruara të Perëndimit mbi Islamin në përgjithësi dhe Orientalizmin në veçanti… Edward Said, autori arabo-kristian i veprës monumentale Orientalism, me të drejtë, i referohet Orientalizmit me fjalën “nismë kulturore”. Padyshim që ky nuk është shtrembërim, meqenëse studimet akademike të Lindjes Orientale nga Perëndimi Oksidental janë motivuar shpesh – dhe shpesh kanë bashkëpunuar ngushtë – me qëllimet imperialiste të fuqive europiane kolonialiste. Dhe padyshim, bazat e Orientalizmit gjenden në maksimën “Njih armikun tënd.” Kur “Kombet e Krishtera” të Europës nisën fushatën e tyre të gjatë për kolonizimin dhe pushtimin e pjesës tjetër të botës për interesat e tyre, ata sollën burimet e tyre akademike dhe misionare për të lehtësuar realizimin  e qëllimit të tyre. Orientalistët dhe misionarët – që, shpesh, mishëroheshin në një person – ishin rëndom shërbëtorë të një qeverie imperialiste, që përdorte shërbimet e tyre si mjet për të nënshtruar dhe dobësuar një armik, paçka se me finesë:

“Përsa i përket Islamit dhe territoreve islame, për shembull, Britania pretendonte që, si fuqi e krishterë, ishte e drejtë e saj e ligjshme t’i merrte nën mbrojtje. Dhe për të realizuar këto interesa u përpunua një aparat i ndërlikuar. Organizata të hershme si Shoqëria për Përhapjen e Dijes së Krishterë (1698) dhe Shoqëria për Përhapjen e Ungjillit në Vende të Huaja (1701) u pasuan dhe më vonë u nxitën nga Shoqëria Misionare Baptiste (1792), Shoqëria e Kishës Misionare  (1799), Shoqëria e Biblike Britanike dhe e Huaj(1804), Shoqëria Londineze për Përhapjen e Krishtërimit tek Çifutët (1808).  Këto misione u bashkuan hapur në fushatën ekspansioniste të Europës.”  (Marrë nga Orientalism, nga Edward W. Said)

Kushdo që ka studiuar mbi këtë temë e di që misionarët e krishterë ishin pjesëmarrës vullnetarë në imperializmin europian, pavarësisht nga motivet e pastra apo naiviteti i disa individëve misionarë. Në të vërtetë, vetëm një numër i vogël orientalistësh ishin misionarë të krishterë. Një shembull njohur është Sir William Muir, ka qenë një misionar aktiv dhe autor i shumë librave mbi Islamin. Librat e tij përmbanin studime shumë të njëanshme dhe dritëshkurtra, e megjithatë ato vazhdojnë edhe sot të përdoren si referenca nga ata që duan të sulmojnë Islamin. Nuk është e vështirë të konstatosh që të krishterët kanë qenë burimi i shumë prej gënjeshtrave dhe shtrembërimeve më të këqija mbi Islamin, për vetë faktin se Islami ishte “konkurenti” i saj kryesor në skenën e Feve Botërore. Duke mos respektuar një nga dhjetë urdhëresat, atë që ndalon dëshminë e rreme ndaj fqinjit, të krishterët praktikuan shtrembërimet dhe shpifjet mbi Islamin dhe kjo vihet re më poshtë:

“Është vështirë të pranohet që historia e Orientalizmit të jetë karakterizuar nga studimi i paanshëm i burimeve të Islamit, sidomos nën ndikimin e fanatizmit të Krishtërimit. Që nga shtrembërimet fanatike të Gjonit nga  Damasku e deri tek shkrimet shfajësuese (apologjetike) të mëvonshme kundër Islamit, të cilat u mësonin publikut të tyre se muslimanët adhurojnë tre idhuj!  Pjetri i  Respektuari (1084-1156) “ka përkthyer” Kur’anin që është përdorur më pas gjatë gjithë Mesjetës, i cili përmbante nëntë kapituj shtesë. Shembulli i tij u ndoq në përkthimin famëkeq të shtrembëruar të Sale, i cili, së bashku me Rodwell, Muir dhe shumë të tjerë sulmuan karakterin dhe personalitetin e Muhammedit. Shpesh, ata përdornin histori apo tregime të sajuara, të cilat vetë muslimanët i quanin të shpikura apo të dobëta, si dhe shtrembëronin faktet duke pretenduar se muslimanët mbanin një pozicion që në fakt nuk e kishin, apo duke përdorur zakonet e vjetra jo islame të muslimanëve dhe duke i përshkruar ato si tabloja e vërtetë e Islamit. Siç shkruan Norman Daniel në veprën e tij Islami dhe PerëndimiFakti që u përdor dëshmia e rreme për të sulmuar Islamin ishte diçka që nuk i kishte aspak hije katoliçizmit… ”  (Marrë nga An Authoritative Exposition – Part 1, nga ‘Abdur-Rahim Green)

Kjo pikëpamje vërtetohet nga historiani i mirënjohur i Lindjes së Mesme, Bernard Lewis, kur shkruan:

“Megjithatë, bota e krishterë mesjetare e ka studiuar Islamin me qëllimin e dyfishtë për të mbrojtur të krishterët nga lajkat e muslimaneve dhe për të kthyer muslimanët në të krishterë dhe për këtë, studiues të krishterë, shumica e të cilëve ishin priftërinj apo murgj, krijuan një literaturë mbi besimin, Profetin e tij dhe librin e këtij të fundit, literaturë polemizuese dhe, shpesh, gojështhurur, qëllimet e së cilës ishin më tepër mbrojtëse dhe shkurajuese, sesa informuese….” (Marrë nga Islami dhe Perëndiminga Bernard Lewis)

Ekzistojnë shumë fakte që dëshmojnë se, kur ishte fjala për të sulmuar Islamin, edhe Kisha Katolike Romake tregohej e gatshme për të pranuar pothuajse çdo gjë të pavërtetë. Dhe ja një shembull:

“Në një periudhë të caktuar të historisë, armiqësia ndaj Islamit, në çfarëdolloj forme, madje edhe ajo që shprehej nga armiq të deklaruar të kishës, pritej me miratimin më të përzemërt nga autoritetet e lartë të Kishës Katolike. Kështu, Papa Benedikti XIV, që konsiderohet si papa më i madh i shekullit XVIII, i dërgoi pa ngurruar bekimet e tij Volterit, në shenjë falenderimi për faktin që ky i fundit i kishte dedikuar atij tragjedinë “Muhammedi ose fanatizmi” (Mahomet ou le Fanatisme) 1741, një satirë e ashpër që çdo kalemxhi i zgjuar do të dinte ta shkruante, mbi çfarëdolloj teme. Pavarësisht nga mossuksesi i fillimit, komedia në fjalë fitoi famë të mjaftueshme për të hyrë në repertorin e Comédie-Française.”  (Marrë nga Bibla, Kurani dhe Shkencanga Maurice Bucaille)


GËNJESHTRAT E PËRHAPURA DHE KULTURA POPULLORE


Filozofi francez Volter, që u përmend më lart, ishte armik i betuar i kishës. Për të parë se çfarë mendonte ai për të paktën një nga doktrinat kristiane, lexoni pamfletin e tij Anti-Trinitarians. Po kështu, paragrafi i mësipërm paraqet diçka për të cilën duhet të jemi të ndërgjegjshëm: shtrembërimet dhe gënjeshtrat mbi Islamin për shekuj me radhë në Europë nuk janë kufizuar në një numër të vogël studiuesish dhe klerikësh. Përkundrazi, ato ishin pjesë e kulturës popullore në atë kohë:

“Imagjinata europiane ushqehej gjerësisht nga ky repertor [i imazheve orientale]: ndërmjet Mesjetës dhe shekullit XVIII, autorë të mëdhenj si: Ariosto, Milton, Marlowe, Tasso, Shekspir, Servantes dhe autorët e Këngëve të Rolandit dhe Poemës së Sidit morën nga thesaret e Orientit për t’i përdorur në veprat e tyre, në mënyra që theksuan konturet e imagjinatës, ideve dhe figurave që ishin pjesë e kësaj pasurie. Për më tepërnjë pjesë e madhe e asaj që konsiderohej elitë orientaliste në Europë shfrytëzuan mitet ideologjike, edhe pse dukej se dija po përparonte vërtet.” (Marrë nga Orientalizminga Edward Said)

“Prirja e pandryshueshme për të shpërfillur atë që nënkupton Kur’ani, apo atë që muslimanët mendojnë për kuptimin e Kur’anit, apo atë që muslimanët bëjnë apo mendojnë në rrethana të caktuara, nënkupton domosdoshmërisht që doktrinat kur’anore dhe doktrina të tjera islamike paraqiteshin në një formë sa më bindëse për të krishterët; dhe sa e sa forma ekstravagante patën fatin të pranoheshin me largimin gjithnjë e më tepër të shkrimtarëve e publikut nga kufiri islamik. Dhe hezitimi i publikut ishte i madh kur ishte puna të besonin atë që muslimanët thonin se besonin në të vërtetë. Ishte krijuar një tablo e krishterë, në të cilën detajet (madje edhe nën dritën e fakteve) braktiseshin sa më pak që të jetë e mundur dhe në të cilën, skema e përgjithshme nuk braktisej kurrë. Kishte hije ndryshimi, por vetëm brenda një kornize të përbashkët. Të gjitha korigjimet që u bënë për të rritur saktësinë qenë vetëm një mbrojtje e asaj që sapo kishte rezultuar e cënueshme, një mbështetje e një strukture të dobët. Mendimi i krishterë ishte një fortesë që nuk mund të shembej, as me qëllim që të rindërtohej.” (Marrë nga ‘Islami, Perëndimi dhe krijimi i një imazhi, nga Norman Daniel)

Edward Said, në veprën e tij klasike Orientalizmi, duke iu referuar pasazhit të mësipërm nga Norman Daniel, thotë:

Kjo tablo e ashpër kristiane mbi Islamin u pasqyrua në mënyra të shumta, duke përfshirë – gjatë Mesjetës dhe Rilindjes së hershme – një shumëllojshmëri të madhe poezish, polemikash dhe paragjykimesh popullore. Në këtë kohë, Lindja e Afërme nuk ishte përfshirë në tablonë botërore të Krishtërimit Latin – ashtu si në Këngët e Rolandit, Saraceni pasqyrohej si adhurues i Muhammedit dhe Apollonit. Nga mesi i shekullit XV, siç tregohet në mënyrë të shkëlqyer nga R. W. Southern, për mendimtarët seriozë europianë u bë e qartë “se duhej bërë diçka në lidhje me Islamin,” që e kishte përmbysur në një farë mënyrë situatën, duke ardhur ushtarakisht në Europën Lindore.” (Marrë nga Orientalizminga Edward W. Said)

Gjëja më e spikatur është paaftësia e këtyre sistemeve të mendimit [kristiano-europiane] për të dhënë një shpjegim të kënaqshëm të dukurisë që kanë marrë përsipër të shpjegojnë [Islamit]. Në nivel praktik, ngjarjet asnjëherë nuk shkuan as aq mirë, as aq keq sa ç’kishin parashikuar vëzhguesit më inteligjentë: dhe, ia vlen mbase të nënvizohet se ngjarjet nuk shkuan kurrë më mirë se kur gjykatësit më të mirë prisnin një fund të lumtur. A pati ndonjë përparim [në dijet e të krishterëve mbi Islamin]? Për mendimin tim, po. Edhe psee zgjidhjet e problemeve u mbajtën të fshehta, përkufizimi i problemit u bë edhe më i ndërlikuar, më racional dhe më i lidhur me përvojën.” (Marrë nga Pikëpamjet perëndimore mbi Islamin gjatë mesjetës, nga R. W. Southern)

Pavarësisht nga qasjet e njëanshme, të çala – e madje edhe dinake – të disa orientalistëve, edhe këta mund të kenë patur momentet e tyre të çiltërsisë, siç shkruan Roger Du Pasquier:

“Në përgjithësi, fatkeqësisht duhet të pajtohemi me mendimin e një orientalisti si Montgomery Watt, i cili shkruan që ‘nga të gjithë njerëzit e mëdhenj, asnjëri nuk është sulmuar nga aq shumë shpifje sa Muhammedi.’ Pasi ka kryer për një kohë të gjatë studime mbi jetën dhe veprën e Profetit Muhammed, arabisti britanik shton se ‘është e vështirë të kuptohet arsyeja e këtij fakti’, duke gjetur të vetmin shpjegim bindës në faktin se, për shumë shekuj, Krishtërimi e ka trajtuar Islamin si armikun e tij më të madh. Dhe, edhe pse europianët sot e shohin Islamin dhe themeluesin e tij nën një dritë pak më objektive, ‘kanë mbetur ende shumë paragjykime të vjetra.’” (Marrë nga Zbulimi i Islamitnga Roger Du Pasquier, – citate nga e Muhamedi në Medina, W. M. Watt, Oxford University Press)


KËSHILLA TË VLEFSHME DHE VËREJTJE PËRMBYLLËSE


Në përfundim, do desha t’i rikthehesha përshkrimit të Orientalizmit nga një amerikan i konvertuar në Islam. Ajo çka thotë ai në lidhje me synimet dhe metodat e Orientalizmit, e sidomos mbi faktin se sa të shtrembëruara duken nga këndvështrimi islam, është shumë sqaruese. Duke përmbledhur pikëpamjet e tij mbi librin e një autori orientalist, ai shkruan:

“… në këtë libër janë paraqitur në mënyrë të saktë emrat dhe datat e ngjarjeve që shqyrton, megjithëse shpjegimet e figurave muslimane, qëllimet dhe vendi i tyre brenda botës islame janë vëzhguar përmes xhamit të mosbesimit (kufr), duke dhënë një imazh të kundërt të shumë prej realiteteve që ai paraqet dhe, mbase duke kërkuar një fjalë që në literaturë është pagëzuar me termin Orientalizëm, apo në mënyrën bashkëkohore, “Studime Zonale”.

Kjo është një pikëpamje ka për qëllim kryesor përshkrimin shkencor të diçkaje të tillë si “Islam Afrikan”. Ky objektivitet përputhet shkëlqyeshëm me përvojën e ndjerë dhe të jetuar të një traditë post-fetare, intelektuale perëndimore në të kuptuarit e fesë; kjo do të thotë që, krahasimi i sistemeve dhe shoqërive kulturore njerëzore në rrjedhën dhe larminë e tyre historike e çon një vëzhgues pa paragjykime në relativizëm moral, meqenëse asnjë vlerë morale nuk mund të zbulohet, gjë që është e vlefshme edhe në nivel ndërkulturor. Këtu, qytetërimet njerëzore, me format e tyre kulturore,fetare, shpresat, synimet, besimet, profetët, shkrimet e shenjta dhe hyjnitë, janë në thelb bimë që rriten nga toka, duke mbirë nga farëra dhe dhera të ndryshme, duke lulëzuar dhe pastaj duke u vyshkur. Puna e studiuesit është t’i dokumentojë këto elementë dhe të propozojë një lidhje të besueshme mes tyre.

Një qasje e tillë, nëse ia vlen të merret parasysh në një punim serioz akademik… është, padyshim jo-islame dhe anti-islame. Duke treguar një moskuptim themelor të Islamit, ajo shtrembëron natyrshëm atë që kërkon të shpjegojë. Në lidhje me çështje qendrore, si Allahu, Profeti (paqja dhe bekimi i Zotit qofshin mbi të), Kur’ani apo hadithi, këto pikëpamje janë shumë larg të vërtetës; ndërkohë që, sa më thellë që përparohet për në periferi, si detaje historike të koncesioneve tregtare, emra sovranësh, pesha monedhash, etj. aq më të pakta janë shtrembërimet. Sidoqoftë, është më mirë që muslimanët të mbështeten tek muslimanët kur janë të disponueshëm burime islame mbi një çështje të caktuar… qoftë edhe për të shmangur shtrembërimet e vogla e të mëdha të veprave jo-islame mbi Islamin. Nuk mund të mos mendojmë që nuk ka asgjë të keqe nëse do të braktisnim zakonin që kanë shumë shkrimtarë muslimanë bashkëkohorë për të shoqëruar veprat e tyre me citate të themeluesve të Orientalizmit, sepse kush fle me qentë gdhihet me pleshta.” (Marrë nga Siguria e Udhëtarit, Redaktuar dhe përkthyer nga Noah Ha Mim Keller)

Çdokush që ka studiuar Orientalizëm e di se, si metodologjia, ashtu edhe qëllimet e tyre janë larg ideales. Vërejtjet e mëposhtme shërbejnë si një përshkrim i mprehtë i qasjes së studiuesve orientalistë perëndimorë ndaj Kur’anit në veçanti dhe Islamit në përgjithësi:

“Nisma orientaliste për studimin e Kur’anit, cilatdo qofshin meritat dhe shërbimet e saj të tjera, ishte pjellë e zemërimit, dështimit dhe ushqehej nga hakmarrja: urrejtja e të fuqishmit ndaj të dobëtit, dështimi i ‘racionales’ ndaj ‘supersticiozes’ dhe hakmarrja e ‘fanatikes’ ndaj ‘jo-konformistes’. Në kulmin e shkëlqimit të famës së tij, njeriu perëndimor, duke bashkërenduar fuqitë e Shtetit, Kishës dhe Akademive, nisi sulmin e tij më të guximshëm ndaj fortesës së besimit musliman. Të gjitha tiparet jo normale të personalitetit të tij arrogant – racionalizmi i tij moskokëçarës, fantasitë për dominimin e botës dhe fanatizmi i tij sektar – u bashkuan në një komplot mëkatar për të çrrënjosur shkrimet e shenjta muslimane nga pozicioni i tyre i ngulitur thellë, si mishërim i origjinalitetit historik dhe moralit të pakundërshtueshëm.  Trofeja finale që njeriu perëndimor kërkonte të fitonte në këtë aventurë të tij djallëzore ishte vetë mendja muslimane. Në mënyrë që ta shpëtojë Perëndimin njëherë e përgjithmonë nga ‘problemi’ i Islamit, ai mendoi që ndërgjegja muslimane duhej manipuluar në mënyrë që të humbasë sigurinë e njohjes së mesazhit hyjnor që iu shpall Profetit. Vetëm një musliman i pasigurtë për origjinalitetin historik apo pavarësinë e doktrinës së Shpalljes kur’anore mund të heqë dorë nga misioni i tij i përbotshëm, duke mos përbërë më një sfidë ndaj dominimit global të Perëndimit. Dhe kjo është dhe logjika e fshehtë e sulmit orientalist ndaj Kur’anit.” (Marrë nga: “Method Against Truth: Orientalism and Qur’anic Studies”, by S. Parvez Manzoor, Muslim World Book Review, Vol. 7, No. 4, Summer 1987, pp. 33-49.)

Ka nevojë të shtojmë gjë tjetër?

Marrë nga linku: http://www.erasmusi.org/afisho_temat.php?f=4

Orientalizmi sot: A është orientalizmi i Saidit kritikë e vlefshme për analiza në botën e globalizuar?!

27/08/2012 Lini një koment

Ma. Gëzim SELACI[1]

 

ORIENTALIZMI SOT: A ËSHTË ORIENTALIZMI I SAIDIT KRITIKË E VLEFSHME PËR ANALIZA NË BOTËN E GLOBALIZUAR?!*

Gëzim Selaci

Gëzim Selaci

Përmbledhje

Kjo ese argumenton se në botën në të cilën kufijtë kulturorë ndërmjet popujve po zbehen, kritika e Edward Said-it e orientalizmit e humb aftësinë të analizojë marrëdhëniet ndërmjet ‘Perëndimit’ dhe ‘Lindjes’. Megjithatë, ka disa implikime praktike të diskursit orientalist që akoma mbesin të gjalla në nivele qeveritare, institucione të sigurisë dhe media.

HYRJE

Qëllimi i kësaj eseje është që të tregojë se si koncepti i orientalizmit i zhvilluar nga Saidi është definuar ngushtë në kuptim të gjeografisë dhe është tepër përzgjedhës duke përjashtuar kështu studiues të rëndësishëm orientalistë gjermanë, francezë dhe britanikë. Andaj, ai koncept mund të kritikohet edhe në kohën kur është dhënë për herë të parë, lëre më në epokën e globalizimit shoqëror dhe kulturor. Megjithatë, ai shpjegon me sukses një pjesë të diskursit perëndimor që ndriçon mënyrën se si oksidenti ka ‘krijuar’ orientin pas periudhës së iluminizmit dhe akoma mbetet aktual në mesin e autorëve që përkrahin tezat e ‘përplasjes së qytetërimeve’ dhe ‘fundit të Historisë’, si dhe në politikën ndërkombëtare, veçanërisht në politikën e jashtme të SHBA në raport me ‘botën e tretë’, e dukshme sidomos pas 11 shtatorit 2001. Eseja gjithashtu diskuton relevancën e kritikës së Saidit në kohën bashkëkohore që po dëshmon ngritjen e shteteve të Lindjes, domethënë Kinës dhe Indisë. Ngritja e këtyre dy shteteve i ka kontribuar zhvendosjes së kufijve të imagjinuar ndërmjet Oksidentit dhe Orientit, duke e bërë kështu Lindjen – përkundër asaj që thotë Orientalizmi – jo vetëm subjekt, por lojtar në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe politikën globale.

Kjo ese është e ndarë në tre pjesë. Pjesa e parë e esesë do të diskutojë argumentin e Saidit në veprën e tij Orientalism (Orientalizmi). Pjesa e dytë do të diskutojë të metat apo dobësitë dhe kritikat kryesore të ‘orientalizmit’ siç e përkufizon Saidi, në dritën e kritikave të Bernard Lewis, historian dhe specialist i Lindjes së Mesme, dhe Robert Irwin, specialist i historisë dhe kulturës së Lindjes së Mesme. Pjesa e tretë analizon implikimet kulturore dhe politike të ‘orientalizmit’ në marrëdhëniet mes ‘Perëndimit’ dhe ‘Lindjes’ në përgjithësi, dhe veçanërisht ndërmjet SHBA dhe Lindjes së Mesme.

ORIENTALIZMI

“Orienti ishte thuajse një trillim europian.” (Said, 1978:1)

Ndoshta ju është e njohur tabloja vijuese që pasqyron Lindjen e Mesme: një dhomë e gjerë e veshur me pllaka me ngjyra të ndezura, me mbishkrime që ngjajnë me shkrimin arab (por që nuk janë arabisht), pa asnjë shenjë pluhuri (një përbërës i rëndësishëm i jetës arabe), dhe aty një grup i ‘pleqve të fëlliqur’ që shohin drejt një djali të zhveshur rreth trupit të të cilit është mbështjellur një gjarpër.

Në fakt, kjo është fotografia në ballinën e librit Orientalism (1978) e botuar 32 vite më parë që tregon në mënyrë tipike fantazitë orientale dhe nocionet paraprake për popujt e Orientit, madje pa rënë në kontakt me ata. Fotografia është pasqyrimi tipik i Orientit, pavarësisht nga diversiteti i tij. Në këtë vepër, Edward Said, studiues amerikan i lindur në Palestinë ka paraqitur një pikëpamje që ka propozuar ta ekzaminojë Orientalizmin si një diskurs në kuptimin që Michel Foucault i jep atij (Said, 1978:4) dhe marrëdhënien ndërmjet Oksidentit dhe Orientit si marrëdhënie pushteti, dominimi, hegjemonie të shkallëve të ndryshme, sipas pikëpamjes së Antonio Gramscit (Said, 1978:5).

Orientalizmi i Saidit mori kuptimin e mënyrës se si paraqitet ‘tjetri’, dhe jo vetëm arabët, por të gjithë ata që iu nënshtruan një paraqitjeje të tillë, si indianët, kinezët, gratë, etj. Këto paraqitje të trilluara nuk janë vetëm për konsum perëndimor, por edhe për Orientin: pikturat ‘orientaliste’ mund të gjenden edhe në botën arabe, apo të prodhuara në Kinë, dhe jo domosdoshmërisht në Perëndim. Ato tejkalojnë kufijtë kontinental dhe kanë të bëjnë me fantazitë e klasave të mesme që pasqyrohen në pikturat që ata varin në muret e shtëpive të tyre.

Natyrisht, ndarja e botës në Lindje dhe Perëndim nuk lindi në periudhën kolonialiste, për të cilën shkruan Saidi. Ajo është historike dhe gjurmët e saj mund të gjenden qysh te grekët të cilët gjithmonë kishin barbarët e tyre. Mirëpo, nga fundi i shekullit XIX orienti u identifikua me Islamin dhe u bë pjesë e polemikës së krishterë mbi Islamin: orienti paraqiste vendin e apostazisë, herezive të ndryshme, por edhe sfidë për botën e krishterë; muslimanët erdhën në Spanjë në fillim të shekullit XIII dhe mbetën aty deri në fund të shekulli XVI.

Edhe pas kësaj, orientalizmi vazhdoi deri në pushtimin e Egjiptit nga Napoleoni. Ekspedita e Napoleonit, ndryshe nga pushtimi i Egjiptit nga Aleksandi e Cezari, solli diçka të re: Napoleoni me vete mori një ekip shkencëtarësh, si arkeologë, biologë, linguistë të cilët qëndruan atje për një kohë të gjatë dhe regjistruan çdo gjë, dhe nga perspektiva e ekspertëve shkruan tekste mbi Egjiptin për të krijuar kështu një dituri mbi të për publikun europian, për të cilën vetë popujt autokton nuk kishin dijeni. Me këtë Orientalizmi u bë disiplinë e studimit shkencor, dhe jo vetëm çështje e pasqyrimeve në piktura, dhe me kohë u formalizua për t’u bërë temë universitare.

Mirëpo, ky përshkrim apo paraqitje e Orientit, e popujve dhe kulturës së tij, jo domosdo bazohej në realitet. Ajo ishte më tepër diskurs se si perëndimorët e mendonin Lindjen. Por, ngjashëm si me pikturat që krijoheshin edhe për konsum në Orient dhe nga vetë Orienti, edhe ky diskurs shkencor ndikoi, jo vetëm në mënyrën se si Oksidenti e shihte Orientin, por edhe se si njerëzit e Orientit e shihnin vendin dhe vetveten. Vetë Saidi – i shkolluar në kolegje koloniale në Lindjen e Mesme dhe më pas në SHBA ku specializoi në letërsinë angleze dhe krahasuese – shkroi librin e tij Orientalism qysh pasi kishte lexuar autorët klasikë si Mahfuz, el-Ghazali, Ibn Halduni dhe u vetëdijesua se sa shumë ishte keqinformuar për realitetin dhe mendimin arab nga ajo se si perëndimorët flisnin për Orientin, siç pohon në intervistën e fundit të jetës së tij. (Said 2004)

Orientalizmi i Saidit ka ndihmuar të krijojë një fushë që është quajtur studime post-koloniale duke i vënë tekstet që ai i ka analizuar në kontekst më të gjerë politik: ‘[...] tekstet ekzistojnë në kontekst [...] kushtet politike, institucionale dhe ideologjike veprojnë tek autori individual.’ (Said, 1978:13) Ai e sheh Orientin ashtu siç shfaqet në Orientalizëm si sistem i përfaqësimit të ‘forcave të caktuara politike dhe aktiviteteve në Perëndim.’ (Said, 1978:203) Diskursi i Orientalizmit nënkupton se orientalët (njerëzit e Orientit) – pasi që rallë herë janë parë apo janë shikuar me vëmendje, por janë konsideruar si të huaj – janë kuptuar si ‘problem që duhet zgjidhur, të izolohen, ose të pushtohen.’ (Said, 1978:207)

Sidoqoftë, analiza e Saidit nuk ka për qëllim të zhdukë dallimin ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit, por të sfidojë idenë se ky ‘dallim nënkupton armiqësi, esenca statike në raport kundërvënieje, si dhe dijen armiqësore të formuar nga këto gjëra.’ (Said, 1978:305)

Pikëpamja e Saidit ishte aq tërheqëse në periudhën post-koloniale sa që në të vërtetë e ndërroi vetë kuptimin e fjalës ‘orientalizëm’ duke i dhënë atij një konotacion përbuzës. Para kësaj, Orientalizmi ka paraqitur një disiplinë të filologjisë që ka zbuluar, studiuar, botuar dhe interpretuar veprat e Orientit. Ai shkruan:

“Orientalizmi është mënyrë e të menduarit që bazohet në dallimin ontologjik dhe epistemologjik ndërmjet ‘Orientit’ dhe [...] ‘Oksidentit”. Kështu, shumë shkrimtarë [...] e kanë pranuar dallimin themelor ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit si pikënisje për të elaboruar teoritë, poezitë, romanet, përshkrimin shoqëror, dhe shpjegimet politike përkitazi me Orientin, popullin e tij, zakonet, ‘mendjen’, e kështu me radhë.’ (Said, 1978:4)

Për të shtuar, një kuptim i rëndësishëm i Orientalizmit të Saidit është se ai ka të bëjë me gënjeshtra apo mite (Said, 1978:6) si dhe emra të tjerë përulës, dhe se në fund të fundit është i lidhur ngushtë me imponimin e pushtetit perandorak.

Kontributi pozitiv i veprës së Saidit është se ajo ka qenë forcë kryesore që e ka shtyrë Perëndimin të pranojë rolin e botës joperëndimore në krijimin e saj dhe, mbase, të fillojë ta vlerësojë këtë.

KRITIKA

Argumenti i Saidit në veprën e tij është një kritikë e vlefshme përkitazi me mendimin euro-amerikan dhe si i tillë ka pasur ndikim të madh në mesin e intelektualëve dhe akademive në Perëndim. Sidoqoftë, libri i tij Orientalism është kritikuar për të meta të rënda gjë që e ka bërë të vlerësohet si i dobët në kuptim shkencor.

Një nga kritikat kryesore është se ndonëse pretendon të shpjegojë se si Perëndimi (në përgjithësi) e trajton Lindjen (në përgjithësi), megjithëkëtë, Orienti reduktohet në pjesë të veçanta të Lindjes së Mesme duke përjashtuar pjesë të tjera të rajonit, ose duke mos i vënë re fare ato (si Kina, Azia jug-lindore, Japonia) ose duke folur fare pak për to (India). Në anën tjetër, analiza përzgjedh vepra të caktuara orientaliste të Perëndimit, duke përjashtuar kështu autorë të rëndësishëm gjermanë, holandezë, italianë, dhe francezë (si Gérard Nerval dhe Gustave Flaubert). Në të vërtetë, një nga akuzat kundër tij është se ai ishte injorant përkitazi me Lindjen e Mesme, ngase vetë ai ka shpërfillur vepra të rëndësishme në gjuhën arabe!

Ironike, por vetë Orientalism është vepër orientaliste ngase bie në të njëjtat lajthitje orientaliste ndaj tjetrit, dhe atë në dy mënyra. Së pari, ai supozon se është Perëndimi që projekton dhe e paraqet Lindjen sipas një pamjeje të caktuar, duke neglizhuar kështu faktin se kjo është diçka që e bëjnë të gjitha shoqëritë. Së dyti, Orientalism e konsideron botën perëndimore (imperializmin europian, kolonializmin perëndimor, etj.) si të ishte unike, gjë që është e pavërtetë. Natyrisht, nuk do të kishte asgjë të keqe po qe se libri i Saidit do të merrej si një polemikë politike, me të cilin rast lëshime të tilla do të mund të faleshin. Mirëpo, pritjet nga një kritikë shkencore janë shumë më të mëdha se kaq.

Kritikat e tjera, si ajo e Lewis (1993:101) thonë se ai i neglizhon plotësisht çështjet gjinore, dhe se e gjithë përpjekja shkencore për të ‘njohur’ Orientin (përveç ajo e Saidit!) gjithnjë ka qenë akt shtypjeje, si dhe se ai ka nënvlerësuar veprat dhe arritjet e arabologëve dhe islamologëve në fushat relevante. Një kritikë tjetër është se dështimi i tij për të pranuar heterogjenitetin e Orientalizmit mund të jetë një shkak përse analiza e tij futet në definicione të kundërshtueshme.  (Kenndey, 2000:29)

Një tjetër akuzë kundër tij është se ai nuk e njihte Lindjen e Mesme, ngase ishte vetë ai që ka shpërfillur vepra të rëndësishme të studiuesve arabë.

Një kritikë e përhapur është se tërë disiplinën e studimeve të Lindjes e akuzon si raciste dhe imperialiste. Duke i varur një domethënie përbuzëse, termi ‘orientalist’ është ‘helmuar’ duke i kontribuar kështu skepticizmit brenda qarqeve të caktuar në botën muslimane kundrejt orientalizmit. (Lewis, 1993:101)

Kjo që thotë Lewis mund të jetë e saktë, sidomos për ata që veprën e Saidit e lexojnë në mënyrë të gabueshme si mbrojtje e lindjes nga perëndimi. Mirëpo, në të vërtetë Saidi vetëm sfidon nocionin e kontrastit ndërmjet këtyre dy botëve.

Sidoqoftë, ndonëse ka një lidhje ndërmjet orientalizmit dhe imperializmit, vepra e Saidit nuk duket se i barazon ato. Pra Saidi nuk nënkupton se të studiosh ‘tjetrin’ domethënë se je imperialist dhe racist. Ai bën dallimin ndërmjet ‘diturisë mbi popujt e tjerë që është rezultat i studimit dhe analizës së kujdesshme dhe mirëkuptimit [...] dhe diturisë që është pjesë e fushatës për vet-afirmim. (Said 2003) Madje, ai as nuk zhvilloi një perspektivë se si duhet të studiohet orienti. Të tjerët të frymëzuar nga vepra e tij e bënë këtë. Ajo çfarë vepra e Saidit na tërheq vëmendjen është se si të flitet për ‘tjetrin’ pa i përdorur paragjykimet dhe konceptet apriori për ta.

ORIENTALIZMI SOT

Siç u tha në seksionin paraprak të kësaj eseje, teza e Saidit është ballafaquar me kritikë të ashpër qysh nga koha kur është botuar për herë të parë. Sot, studimet orientale dhe të lindjes janë më të interesuara të njohin dhe studiojnë orientin si dhe të bëjnë dallimin ndërmjet disiplinave të studimeve orientale (kinologjia, iranologjia, etj.). Ky ndryshim zhvlerëson argumentin e Saidit, së paku në diskursin akademik. Por, a mund të thuhet kjo edhe për diskursin e politikës së jashtme të neokolonializmit dhe imperializmit perëndimor (siç do të argumentonte dikush) kundrejt Orientit, raporteve me të dhe përfaqësimit të tij?

Pavarësisht nga kritika, Orientalizmi i Saidit mbetet një analizë që ka shumë për të treguar. Libri është më i gjerë se sa rrethanat në të cilat është krijuar ai. Për shumë studiues në Orient dhe në Lindjen e Mesme në veçanti, pikat e forta të librit janë më të rëndësishme se sa dobësitë e tij. Ndërsa pranojnë gabimet dhe dobësitë e argumentit të Saidit, studiuesit kanë vlerësuar arritjet e librit të tij, për shkak të “debatit dhe hulumtimit që ka nxitur ai.” (Irwin, 2006)

Në artikullin që e ka shkruar njëzetepesë vjet pas librit të tij Orientalism, Said argumenton se mënyra se si SHBA e sheh Lindjen e Mesme, arabët dhe Islamin nuk është përmirësuar shumë. (Said 2003) Se çfarë nënkupton ai me ‘SHBA’ mund të gjendet në këtë analizë të tij, që kryesisht është media dhe politika.

Media

Më herët ai kishte nxjerrë në pah faktin se bota elektronike përforcon stereotipet përmes së cilave shihet orienti, duke i futur informacionet që transmetohen përmes televizioneve, filmave, etj. në kallëpe të standardizuara me qëllim të përfshirjes së ‘Orientit misterioz’ në listën e armiqve akademikë dhe imagjinarë të shekullit të nëntëmbëdhjetë. (Said, 1978:26)

Orientalizmi bashkëkohor përqendrohet në mënyrën se si Islami dhe arabët përfaqësohen në median amerikane dhe gjetiu, si dhe në mbizotërimin kulturor dhe politik të SHBA-ve në vendet arabe. (Kenndey, 2000:20) Kjo është një inerci e paraqitjes së arabëve si të mundur, qyqarë, të dobët, të pazotë dhe të nënshtruar dhe një fond i gjatë i klisheve për arabët qysh nga Dante që Profetin Muhamed e shihte në ferr.

Racizmi anti-arab shkon shumë larg dhe për popujt arabë mund të bësh gjeneralizime që për popuj dhe grupe të tjera nuk do të lejoheshin. Kjo shfaqet në krijimin e një figure kërcënuese dhe të dehumanizuar të terroristit islamik, që theksohet me të madhe nga gazetarët dhe Hollivudi.

Jo që terroristi nuk ekziston, por ai është rezultat i gjendjes së dhunës politike në Lindjen e Mesme. Sidoqoftë, në këtë pjesë të botës ka diçka më shumë për të cilët media në Perëndim flet fare pak. Lajmet janë të mbushura me ‘terroristë islamikë’ që kërcënojnë Perëndimin. Rezultat i këtij përqendimi të medias kryesisht në aspekte negative të këtyre shoqërive krijon një ndjenjë paranoje që bën që popujt muslimanë të njihen si fanatikë, ekstremistë dhe të dhunshëm, gjykuar vetëm nga prejardhja dhe ngjyra e lëkurës së tyre.  Ndërkohë që Lindja e Mesme është diverse dhe komplekse, të kuptuarit e këtij rajoni në mënyrë aq të ngushtë dehumanizon miliona e miliona njerëz të dinjitetshëm që jetojnë atje.

Përveç dehumanizimit të këtyre popujve, si rezultat i gjeneralizimeve të tilla edhe Islami dhe mësimet e tij në fjalorin e Perëndimit janë bërë sinonime të terrorizmit. Ky demonizim i Islamit verbon të shihet dallimi ndërmjet devocionit fetar dhe terrorit, duke krijuar kështu një frikë irracionale e patologjike nga çdo musliman i devotshëm. (Said 1997)

Politika: Marrëdhënia ndërmjet diturisë perëndimore dhe pushtetit

Riprezantimi dhe sundimi apo me fjalë të tjera dija dhe pushteti shkojnë tok. Në Culture and Imperialism (1993) Saidi shpjegon se si riprezantimi i Lindjes nuk u bë vetëm për konsum artistik, por edhe për mbizotërim. Autori në Orientalism nuk kishte bërë fjalë për shembuj të tjerë të kësaj lidhjeje të dijes me pushtetin, por kjo mund të zbatohet edhe në raste të tjera në të cilat pushtimit të një vendi i paraprin dija diskurseve mbi të. Kjo përputhje e dijes dhe pushtetit, një teori e zhvilluar nga Foucault, nënkupton se nëse do të sundosh një vend duhet ta bësh këtë duke krijuar një njohje për të dhe për popullin e tij. Britanikët në Indi dhe në kolonitë e tjera krijuan një dije për popujt atje duke u përpjekur t’i njohin ata. Po kështu, SHBA krijoi ide kur e pushtoi Irakun. Orienti tani studiohet si pjesë e programit për sigurinë kombëtare. Madje, edhe gjuhët mësohen si pjesë e studimeve të sigurisë: rusishtja dhe arabishtja mësohen për të qenë të sigurt nga këta popuj.

Në mënyrë që të justifikojë lidhjen e studimit të kulturës me një dukuri politike, siç është imperializmi, Saidi përdor konceptin e hegjemonisë kulturore (format dhe modelet mbizotëruese të kulturës). Ai shkruan: ‘Reflektimi, debati, argumenti racional, parimi moral i bazuar në nocionin shekullar se qeniet njerëzore duhet të krijojnë historinë e tyre janë zëvendësuar nga ide abstrakte që lartësojnë veçantinë amerikane ose perëndimore, zhvlerësojnë relevancën e kontekstit, dhe kulturat e tjera i shohin me përbuzje.’ (Said, 2003)

Ai e merr Orientalizmin si shembull se si hegjemonia (në kuptimin që Gramsci i jep këtij nocioni), ose më saktë hegjemonia kulturore funksionon në shoqërinë civile për të fuqizuar ideologjinë sunduese të shoqërisë politike jo me dominim, por me miratim. (Said: 1978:10-11) Me fjalë të tjera, prodhohet një dituri mbi popullin vendi i të cilit pushtohet, pastaj shoqëria civile jepet pas këtij diskursi duke e përjetësuar sundimin e strukturave politike. Ai shkruan: ‘Ka pasur sulm të madh dhe të qëllimshëm agresiv në shoqëritë bashkëkohore arabe dhe muslimane për prapambeturi, mungesë të demokracisë dhe mungesë të të drejtave të grave, sa që ne thjesht harrojmë se nocione të tilla si moderniteti, iluminizmi dhe demokracia assesi nuk janë të thjeshta dhe koncepte mbi të cilat ka konsensus…’ (Said, 2003)

Lidhja ndërmjet diturisë dhe pushtetit është e pashkëputur. Arsimimi amerikan vazhdon të mbesë thellësisht ideologjik, në sajë të intelektualëve provincialë amerikanë, duke i paraqitur amerikanët si çlirimtarë e promotorë të demokracisë, në Afganistan, Irak, e gjetiu.

Gjurmët e ‘luftës kundër terrorizmit’ ai i gjen në përshtypjen e organizuar që thotë se muslimanët/arabët nuk janë si ‘ne’ dhe se janë kërcënim për vlerat ‘tona’, që në të vërtetë është ‘vetë thelbi i dogmës tradicionale Orientaliste’. Më tutje, ai vazhdon të analizojë ‘demonizimin e një armiku të panjohur’ të etiketuar si ‘terrorist’ dhe se si mund të shfrytëzohet kjo për qëllime të agjendave politike. (Said, 2003)

Sidoqoftë, ndërsa Saidi është i saktë kur thotë se qëndrimi europian ndaj Orientit është përmirësuar, duket se ai tërthorazi nënkupton se ka pasur një zhvendosje nga orientalizmi tradicional racist, i cili megjithatë akoma është i pranishëm tek elitat politike në SHBA i shprehur në politikën e jashtme, e që mbështetet nga media. (Said, 2003)

Disiplina post-kolonialiste thekson shkallën jo të vogël të vazhdimit të formave kolonialiste të pushtetit në politikën botërore bashkëkohore. Për shembull, niveli i kontrollit ekonomik dhe ushtarak të interesave perëndimore në hemisferën jugore në shumë mënyra është më i madh se sa në sistemin e kontrollit të drejtpërdrejtë – një formë e neo-kolonializmit.

Format kolonialiste të pushtetit vazhdojnë në politikën botërore bashkëkohore, dhe kjo shihet posaçërisht në mënyrën se si konstruktimi shoqëror i dallimeve racore, gjinore dhe klasore mbështesin marrëdhëniet e pushtetit dhe të nënshtrimit. Forma perandorake dhe të tjera të pushtetit operojnë në kushte të gërshetimit të gjinisë, racës dhe klasës. Për shembull: kombet në Perëndim veten e perceptojnë si të ‘qytetëruar’ ndërsa armiqtë e tyre si ‘barbarë’. Më parë, britanikët, për të justifikuar sundimin e tyre perandorak në Indi, kanë përdorur pretendimet seksiste duke nxjerrë në pah mënyrën ‘joqytetëruese’ të trajtimit të grave nga ana e burrave indianë. Burrat e iluminuar, të bardhë britanikë do t’i sillnin qytetërimin Indisë së ‘errët’, ndërkohë që vendin do ta eksploronin ekonomikisht. Sidoqoftë, çështja nuk ka qenë aq shumë te liria e grave, as në Britaninë Viktoriane e as në Indi, por te strategjia efektive e sundimit perandorak.

Gjithashtu, duke përdorur kritikën e orientalizmit mund të analizohet se si Lindja paraqitet në formë të një konstrukti oriental: bota ndahet në qytetërime më të ‘larta‘ dhe të tjera më të ‘ulëta’. Perëndimi lufton për të mbrojtur vlerat e botës së ‘qytetëruar’ (demokracinë liberale dhe ekonominë e tregut të lirë) kundër ‘antivlerave’ (terrorizmit, tiranisë, etj.) Bota e ‘paqytetëruar’ duhet të arrijë botën e ‘qytetëruar’ nëse do që të ecë përpara. Në pajtim me këtë konstrukt, SHBA legjitimon pushtimin e territoreve në Lindje të Mesme, dhe mbi këtë diskurs bazohet ‘lufta kundër terrorizmit’.

Ngritja e ‘Kindisë’ dhe sfida e diskursit orientalist

Dukuria e zhvillimit fenomenal të ekonomisë së Kinës dhe Indisë nganjëherë quhet ‘Kindia’ duke  bashkuar kështu dy fjalë: Kina dhe India në një të vetme. Shfaqja e tregut të ‘Kindisë’ ka pasur ndikim të jashtëzakonshëm në tregun botëror dhe implikime të tjera politike. Kjo forcë e re është parë si shans, por edhe kërcënim për ndërmarrësit perëndimorë. Në sajë të forcës së lirë punëtore dhe mundësisë për të prodhuar energji me kosto të ulët, Kina po bëhet qendër e industrisë prodhuese në botë. Në anën tjetër, India me një numër të madh të diplomuarve në shkencat ekzakte dhe inxhinieri, po e zhvendos qendrën e shkencës botërore në drejtim të territorit të saj.

Mrekullia ekonomike që ka filluar me Kinën në fillim të viteve 1970 ka ndërtuar një bazë ekonomike për zhvillim e Prodhimit Bruto Vendor (PBV) që është zhvillimi më i shpejtë që historia ka njohur ndonjëherë, dhe sillet rreth 9-10% brenda vitit në dy dekadat e fundit. Kurse në Indi reforma ka filluar në fillim të viteve 1990, ndërsa ky shtet radhitet i dyti për sa i përket rritjes së PBV-së që sillet nga 6-7% brenda vitit në dy dekadat e fundit.[2] PBV i Kinës në vitin 2008 ka qenë mbi 4 bilion dollarë amerikanë, që e radhit atë të tretën në listën e ekonomive më të zhvilluara në botë, ndërsa India qëndron e dymbëdhjeta me PBV mbi 1 bilion dollarë amerikanë.[3]

Implikimet e këtij zhvillimi ekonomik në marrëdhëniet ndërkombëtare

Ky zhvillim fenomenal e shndërron Orientin në lojtar të rëndësishëm në marrëdhëniet ndërkombëtare, në kohën kur Perëndimi po e humb fuqinë në Kinë dhe disa vende aziatike. Orienti nuk është më pasiv, por i aftë të konkurrojë ekonomikisht si dhe politikisht Oksidentin. Forca në sferën ekonomike mund të shtrihet edhe në nivel politik: Kina si aktor në politikën globale i reziston ndërhyrjes në çështjet e brendshme të saja në emër të ‘qytetërimit’ që bëhet në stilin imperialist të kohëve të kaluara. Kina nuk do të pranojë të kufizojë shanset për zhvillimin e saj ekonomik në emër të institucioneve globale ekonomike. Kështu, Azia sfidon rendin botëror të mbizotëruar nga Perëndimi dhe të krijuar nga hegjemonia amerikane apo perëndimore. (Huntington 1993)[4] Kjo paraqet një sfidë të madhe për Perëndimin, posaçërisht për faktin se këto dy shtete (Kina dhe India) janë fuqi bërthamore.

Në perspektivë, ky zhvillim mund të zgjerohet në shtetet e tjera aziatike, duke i bërë ato edhe më të fuqishme. Marrëveshjet dhe traktatet ekonomike në rajon mund të bëhen edhe më të rëndësishme në ekonominë botërore. Prandaj, si pasojë mund të kemi një botë që nuk ndahet nga një vijë ndërmjet Perëndimit të fuqishëm dhe Lindjes së dobët. Kjo do ta detyrojë Perëndimin ta ndryshojë pikëpamjen e tij orientaliste për Lindjen, të pranojë rëndësinë e pjesës tjetër të globit dhe të hyjë në marrëdhënie më të përgjegjshme me këtë pjesë të botës që është duke u zhvilluar për të mos provokuar ‘përplasje të qytetërimeve’, por të provojë që së bashku me të tjerët të ndërtojë një rend në të cilin qytetërimet bashkëjetojnë dhe bashkëpunojnë.

Këto zhvillime e kanë sfiduar kritikën e orientalizmit. Megjithatë, diskursi orientalist akoma vazhdon, bile në disa forma, për shembull, kur zhvillimi i ekonomisë kineze i atribuohet pranimit të ekonomisë perëndimore të tregut në periudhën e pasluftës. Ky supozim shpërfill strukturat dhe traditat e pasura që kanë ekzistuar për shumë kohë. Ai presupozon vetë zemrën e idesë orientaliste se Perëndimi si bartës i diturisë mban çelësat e suksesit. Ndikimi i imperializmit dhe kolonializmit në ekonomitë e Azisë është zmadhuar. Vlerësimet e specialistëve të Azisë në përgjithësi tregojnë se efektet e drejtpërdrejta kanë qenë më të vogla se sa që është menduar më parë. (Tipton, 1998)

Diskursi orientalist shkon edhe më larg për ta konsideruar demokracinë si të vetmen formë të qeverisjes me të cilën duhet të qeveriset një shoqëri e ‘qytetëruar’, apo si e drejtë fundamentale e njeriut. Kjo pikëpamje shpërfill kontekstin në të cilin është zhvilluar demokracia në Perëndim, si e vetmja alternativë e diktaturave të tmerrshme që varfëronin shtetet dhe bënin luftëra.

PËRFUNDIM

Diskursi oriental është ende i gjallë në botën e globalizuar! Siç e thekson një nga kritikët e veprës së Saidit, historiani Robert Irwin (2006), nuk dyshon njeri se ka një paraqitje orientaliste (në kuptimin saidian) të arabëve dhe muslimanëve si dekadentë, të prapambetur, injorantë, e kështu me radhë. Diskursi racist kundrejt arabëve dhe muslimanëve është i pranishëm në kulturën perëndimore, si në departamentet qeveritare, ushtarake dhe policore, si dhe në redaksitë e shtypit tabloid. Sidoqoftë, ky racizëm më së paku do të duhej të kërkohej nëpër universitete. Dehumanizmit të arabëve dhe muslimanëve më shumë i kontribuon një film hollivudian, se sa një pikturë orientaliste, apo një vepër orientale e përkthyer keq nga ndonjë orientalist europian.

Vlera shpjeguese dhe normative e Orientalizmit zbehet në një botë në të cilën Kina dhe India po dëshmojnë një zhvillim fenomenal. Suksesi i tyre i bën këto vende lindore jo vetëm subjekte por lojtarë në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe në politikën botërore. Kjo shkon kundër idesë orientaliste se Perëndimi është bota e qytetëruar mbi të cilën bie barra e ‘qytetërimit’ të kombeve orientalë.

Megjithatë, diskursi oriental akoma vazhdon dhe pasqyrohet në mënyrën se si Lindja paraqitet në formën e konstruksionit oriental, që e ndan botën në qytetërime të larta apo më të mira dhe më të ulëta apo inferiore në anën tjetër.

Burimet dhe literatura

Huntington, S., 1993, If not civilizations, what? Samuel Huntington Responds to His Critics, në internet:
http://www.foreignaffairs.org/19931201faresponse5213/samuel-p-huntington/if-not-civilizations-what-samuel-huntington-responds-to-his-critics.html  (10 tetor 2009)
Irwin, Robert (2006) For Lust of Knowing: The Orientalists and their Enemies. London: Allen Lane.
Kennedy, Valerie (2000) Edward Said, A Critical Reader. Cambridge: Polity Press.
Lewis, Bernard (1993) Islam and the West: The question of Orientalism. New York, Oxford: Oxford University Press.
Said, Edward (1978) Orientalism. Western Conceptions of the Orient. London: Penguin Books.
Said, Edward(1993) Culture and Imperialism Western Conceptions of the Orient. London: Vintage Books.
Said, Edward(1997) Covering Islam: How the Media and Experts Determine How We See the World. New York: Vintage Books.
Said, Edward (2003) Worldly Humanism v. the Empire-builders. Në internet: http://www.counterpunch.org/said08052003.html
Said, Edward (2004) The Last Interview.
Tipton, Frank B. (1998) The Rise of Asia: Economics, Society and Politics in Contemporary Asia. London: Macmillan Press.

 

/Orientalizmi Shqiptar/

 


[1] Autori është ligjërues në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës dhe në Degën e Politikës Ndërkombëtare dhe Diplomacisë të Kolegjit “Victory” në Prishtinë. Është doktorant i teorisë politike në Universitetin e Europës Qendrore në Budapest. Për më tepër informacion shikoni: http://gselaci.wordpress.com. Komentet tuaja mund t’i dërgoni në këtë e-mail: gezimselaci@yahoo.com.
* Ky artikull është botuar në revistën “URA”, nr. 3, Vjeshtë-Dimër, Tiranë 2009, organ i “Qendrës Shqiptare për Studime Orientale”, acfos_albania@yahoo.com
[2] World Development indicator database, Growth of Output. Në internet: http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/table4_1.pdf [Më 10 tetor 2009].
[3] World Development indicator database, Gross Domestic Product 2008. Në internet: http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP.pdf [Më 10 tetor 2009].
[4] Përkundër një refuzimi të gjerë akademik të tezës së Huntingtonit mbi ‘përplasjen e qytetërimeve’, iu kam referuar ngase është në alternativën (sado në ekstremin tjetër) e tezës për një botë në paqe si rezultat i ngadhënjimit të demokracisë liberale sipas modelit perëndimor.

 

Aqif Pashë Elbasani, figurë e shquar e historisë

05/08/2012 Lini një koment

Bahri MYFTARI, Av. Serxhio MAZREKU

 

AQIF PASHË ELBASANI, FIGURË E SHQUAR E HISTORISË

Aqif Pashë Elbasani

Aqif Pashë Elbasani

Në këtë kohë  transformimi,  historia do të dijë të dallojë patriotin nga tradhtari dhe do t’i caktojë secilit vendin e vet… se ç’vend do të kem unë në histori këtë nuk e di. Sa për Ju , Emri juaj i Shkëlqyer si patriot , do të mbetet i shkruar në  faqet e ndritura të historisë sonë.
- Ismail  Qemali -

Biçakçinjtë takohen për herë të parë në fillimet e shek.XV. Veprimtaria e kësaj familjeje të pasur dhe të madhe,  është plot kontribut dhe vëmendje qysh në krye të herës. Ajo ka qenë e përfshirë në jetën politike,  ekonomike dhe shoqërore prej lindjes së saj dhe deri në  çerekun e parë të shekullit të shkuar.

Biçakçinjtë,  kjo familje fisnike shqiptare ,  ka qenë shumë e dalluar dhe e spikatur  për gjatë sundimit të tejzgjatur të Perandorisë Osmane.  Familja e biçakçinjve,  pinjollët e saj,  falë veprimtarisë së tyre,  fituan,  gëzuan me plot meritë,  shumë tituj,  grada dhe ndere. Pesha e angazhimeve të saj,  si dhe kontributi i elementeve njerëzore,  dalë nga gjiri i tyre, ka qenë i pranishëm në forma e rrugë  të ndryshme edhe në historinë tonë jo të largët. Pa mëdyshje,  ajo familje ndër familjet çifligare më të pasura jo vetëm për trevën e  Elbasanit, por dhe mbarë Shqipërisë,  aq sa edhe sot e gjithë ditën,  nuk janë të përcaktuar kufijtë, nuk ngurroi ta jepte pasurinë, të shkrinte atë për qëllimin e madh!

Në këto treva të buta, të ngrohta e shumë të begata lindën dhe u rritën shekull pas shekulli, dekada pas dekadash e vite mbas vitesh biçakçinjtë e famshëm të Elbasanit dhe kudo  ku shkuan,  ku mësuan,  punuan e luftuan u dalluan për trimëri e mençuri,  gjithnjë -është e dokumentuar – mbartën me vete mallin për qytetin, për njerëzit e racës së tyre, për Elbasanin, për Shqipërinë.

Ata, si racë e fortë shqiptare mbajtën mbi shpatulla, mbi supe,  shumë halle, shumë drama! Në rrugë gjenealogjike përafërsisht mund të përcjellim; Sinan pashë Biçakun-1400-1470; Sinan bej Biçakun, mësues, profesor i vetë Sulltanit; Ahmet aga Biçakun,  komandant në betejat e perandorisë për pushtimin e Arabisë dhe Egjiptit,  Sedefqar,  kryearkitekt i perandorisë; Ibrahim pashë Biçaku 1587-1632,  vezir në Bursa; Halit pashë Biçaku 1690-1775, ushtarak i lartë i vëllai i tij arriti deri prefekt i Stambollit; Ibrahim pashë Biçaku 1715-1770 disa herë vezir i perandorisë si në Manastir, Hungari, poet, muzikant;  Muhamet Biçaku, arkitekt i ujësjellësit të parë në Elbasan; Ibrahim pashë Biçaku, vezir,  më tej dhjetëra e dhjetëra ofiqarë deri tek ai më afër nesh,  Sefedin bej Biçaku, ushtarak i lartë. Ndërtoi dy kisha të krishtera në qytet, ndonëse paguhej e trajtohej prej vetë perandorisë. Një biçakçi i madh gjendet komandant i lartë ushtarak që bashkë me Mustaf pashë Bushatin komandoi forcat e mëdha në luftën ruso-turke. Një tjetër pinjoll i këtij fisi dhe familjeje,  Dervish bej Biçaku1820-1885, drejtoi dhe sundoi në ato vite në Elbasan njëherazi Dervish beu është i ati i pashait të ardhshëm Aqifit. Elbasanit, 1860-1926.

Aqifi lindi në qytetin e Elbasanit, mbaroi arsimin e mesëm në vendlindje,  studimet e larta për drejtësi i kreu në Stamboll, ku u lidh herët me qarqet patriotike shqiptare. Pas fitores së Revolucionit xhonturk, ai u bë kryetar i klubit “Bashkimi”. Ky moment shënon jo vetëm kurorëzimin e veprimtarisë shoqërore e patriotike, gjatë studimeve, por dhe themelon patriotin konseguent. Ai nga sot e në vazhdim do të jetë në të gjitha tubimet, kongreset ku luhen e vendosen fatet e atdheut..Është pjesëmarrës në Kongresin e Dibrës,  në atë të Elbasanit, 1909,  si dhe kontribuues aktiv në çeljen e  Normales në vitin 1909.

Qe ndër njerëzit më të shquar, me më merita në organizimin e kryengritjes së përgjithshme për shpalljen e Pavarësisë dhe u vu pa hezitim në krah të Ismail Qemalit, jo pa shkak e qëllim , vjen për të ajo konsideratë e përmendur dhe e pashoqe prej plakut të Vlorës,  kryetarit të parë të shqiptarëve. Aq sa qe e çmuar vepra e tij në organizimin dhe drejtimin e kryengritjes së përgjithshme , po aq e çmuar dhe e lavdëruar qe nisja e punës e detyrave të shumta të shtetit më të ri në Europë, ku aftësitë e tij, aftësitë e Aqif Pashës në lëmin e shkencës së drejtësisë dhe jurispudencës do të ishin për Shqipërinë e Mëvetme si ujë, si drita, si dielli!. ..Në nëntor 25-11-1912, në harmoni me patriotët e tjerë e të lavdishëm të qytetit, ngriti flamurin e pavarësisë në Elbasanin e zemrës, duke u treguar pushtuesve serbë, që patën marrë revan si qen të tërbuar, se do të quheshin,  thjesht armiq, pasi po shkelnin një vend sovran dhe të pavarur.

I njohur si besnik i Qeverisë së Vlorës u ngarkua me shumë detyra, të cilat i kreu me përgjegjësi e përkushtim atdhetar. Dha një kontribut të shënuar në vendosjen e drejtësisë shqiptare, e cila nuk kishte kurrfarë baze shkencore. Hartoi dhe zbatoi në praktikë punën për të drejtën penale e civile, duke vendosur për herë të parë në vend jurinë në gjykatoren e noterisë. Po në këtë kohë kemi përkujdesjen e tij të madhe ndaj përpjekjeve që vinin nga të gjitha anët për copëtim të Shqipërisë, për gllabërimin e trojeve etnike. E përjetoi me dhimbje këtë mallkim dhe do t’i mbështeste me armë e para  luftëtarët dibranë të Elez Isufit .

Në protestat e qytetit të Elbasanit realizuar në 1913 kundër copëtimit të trojeve etnike,  Aqif  Pasha ishte figurë qendrore. Ngjarjet rridhnin më shpejt se ujërat e Shkumbinit, Qeveria e Vlorës dha dorëheqjen nën trysninë e Fuqive të Mëdha dhe po këto “gatuan” princ Vidin. Aqif Pasha,  sikundër dhe shumë patriotë të tjerë, duke mbajtur edhe këshillën e ish-kryetarit të tyre,  e mbështetën princin. Në këtë kohë, Ai, së bashku me Gurakuqin, Hilë Mosin krijuan Komitetin Kombëtar që do t’u shërbente në mënyrë të organizuar dhe me platformë të qartë Çështjes Kombëtare.

Nuk pranoi dhe refuzoi prerë të merrte pjesë në të ashtuquajturën qeveri të Durrësit. Nuk pati dhe kurrë nuk qe në një mendje me Esat Pashë Toptanin, madje shumë shpesh u ndesh me forcat regresive të atij krahu, pas pati zbuluar qysh herët qëllimet e errëta nga ku buronte edhe ajo urrejtje karshi Princit të sjellë nga Europa.

Për hir të çështjes pranoi dhe kreu me zell detyrën e ministrit të Brendshëm. Kohë të vështira dhe pa stabilitet Aqif Pasha, një jetë e tërë në luftë e përpjekje! Së bashku edhe me Ahmet Zogun, atëherë fare i ri, u përpoq që të organizonte një kongres në Elbasan ,  por forcat austro-hungareze që ishin të mirinformuara për qëllimin e atij kongresi nuk e lejuan, megjithatë përpjekjet nuk reshtën.

Në vitin 1918 i dërgon me kurajë atdhetare, ndonëse nuk mori pjesë në të, por me pjekuri të lartë i dërgoi një letër kryetarit të Kongresit të mbajtur në Durrës më 1918 ku i kërkonte votimin e ideve dhe mendimeve të tij e më pas votimi të gjykonte për to. Platforma e paraqitur ishte një platformë e shenjtë e largpamësi, qe një platformë për veprim të mëtejmë të Çështjes Kombëtare, për mënyrën dhe mjetet e duhura në kundërvënie të qëllimeve shoviniste të fqinjëve e më gjerë.

Gjatë kësaj kohe vlen të përmendet lidhja e tij e ngushtë me Hoxhë Kadrinë dhe Komitetin e Mbrojtjes Kombëtare të Kosovës. Kjo veprimtari e zjarrtë e me vizion tërësisht atdhetar, tërë ky angazhim i shquar në organizimin, ruajtjen, fuqizimin e shtetit e çon në mbledhjen e Kongresit të Lushnjës, kongres që e nxori në krye të Asamblesë. Njihet mirë prej historisë dhe dëshmive të shumta si tregime, gojëdhëna mbi ndihmesën e madhe të qytetarëve të Elbasanit për Luftën e Vlorës, ku pa dyshim roli i këtij patrioti në organizimin dhe drejtimin e ndihmave dhënë luftës qe i pakursyer dhe tepër i veçantë. Le të përmendim kontributet e shumta njerëzore apo pjesëmarrjen e bandës “Afërdita” dhe tepër sinjifikative “aksionin”e grave, nuseve, vajzave në dhurimin me dëshirë të stolive të tyre. Zgjedhja e tij në krye të Asamblesë është një nga pikat e arta të veprimtarisë së Tij të mëtejme. Mund të thuhet me fakte e prova se qe fat për vendin që pikërisht në atë vit të vështirë e të rrezikshëm  siç qe ai i luftës heroike të Vlorës,  Aqif Pasha, kjo figurë e adhuruar fund e majë,  qe jo vetëm krah, por dhe ndihma e parë për finalen fituese të luftës.

Pa dyshim qe pikërisht,  edhe këtë radhë kontributi i madh i tij dhe patriotëve të shumtë të Elbasanit, që luftës së Vorës i dhanë frymë kombëtare.

Një jetë e tërë në shërbim të pavarësisë dhe lirisë së Shqipërisë , duke i bërë nder jo vetëm në punët e brendshme, por dhe në stimujt dhe lidhjet e fuqishme me emigracionin.     Autoriteti i Aqif Pashës ishte i pranishëm edhe ndaj faktorit ndërkombëtar, të fqinjëve dhe më gjerë.

Në vitin 1922 jo vetëm për shkaqe shëndetësore, po dhe  për shkak të fillimeve të sherreve,  me natyrë alla shqiptare,  kjo figurë e famshme e historisë sonë,  emigron në Baden e më pas në Vjenë,  domosdo assesi i tërhequr, assesi i lodhur prej Atdheut.

Edhe këtu ai mban lidhje më shokë e miq atdhetarë aq sa grupi politik i Nolit e kandidoi në zonën e Korçës në vjeshtë të 1923,  dhe ku Aqif Pasha do të kurorëzohej me fitore, ashtu siç do të kurorëzohej gjithmonë,  kur këtë “dhuratë” do ta kishte në dorë populli, do ta kishte në dorë Shqipëria,  prandaj sot,  dhe në këtë 100 vjetor të lavdishëm këta “Dy miq” të përhershëm të atij burri të madh,  përulen me dashuri e respekt.

 

Marrë nga faqja: http://gazeta-shqip.com/ndryshe/50b1c968d7898d1aab820b03255060cf.html

Punë barbarësh

29/07/2012 Lini një koment

NEXHMEDIN SPAHIU

PUNË BARBARËSH

Nexhmedin Spahiu

Sigurisht, jeni habitur kur keni parë në Perëndim objekte të vjetra qindra e mijëravjeçare ende në përdorim. Fakti që ato janë ruajtur deri tani na bën të kuptojmë pse Perëndimi ka shkuar përpara. Por, edhe ata që kanë pasur rastin të shkojnë në Lindje, hasin në objekte të tilla. Në Betlehem ti sheh po të njëjtin objekt ku ka lindur Jezu Krishti, që tani shërben si kishë. Objekte të vjetra, qindra e mijëravjeçare, mund të shohësh anë e mbanë botës.
Famagusta – katedralja (xhamia) dhe druri 700-vjeçar
Në qytetin universitar të Famagustës në Qipro vizitova katedralen e shndërruar në xhami. Vapa në qytet bënte 58 gradë celsius.
Në këtë objekt shumëshekullor, ku nuk kishte aspak ventilatorë e aparate ftohëse, temperatura ishte 25 gradë celsius. Si ka mundësi? Mrekulli e arkitekturës. Kur osmanët pushtuan Famagustën nuk e shkatërruan këtë mrekulli, por vetëm hoqën kryqin dhe vunë minaren.
Më befasuesja ishte se në oborrin e kësaj xhamie ishte një dru i madh ku shkruante viti i mbjelljes: 1299. Dru i vjetër 713-vjeçar. Një dru i tillë në Kosovë mund t’u rezistonte shekujve vetëm nëse do të rritej në ndonjë skutë ku këmba e shqiptarit nuk do të arrinte. Druri ishte mu në mes të qytetit dhe gjatë gjithë këtyre shekujve nuk kishte rastisur ndonjë barbar që ta priste atë.
Jerusalemi dhe Kosova
Dymbëdhjetë vite më parë në Jerusalem dikush shtroi pyetjen: Pse në këtë vend, ku kishte luftëra të përhershme dhe ku ende vazhdojnë tensionet mes palestinezëve e izraelitëve, ka kaq shumë objekte historike që i kanë rezistuar kohës?
Pse, ta zëmë, të gjitha objektet me histori të lashtë që ka Kosova i ka mbuluar dheu? Asnjë nuk i ka rezistuar kohës!
Dhe përgjigjja ishte së në këtë anë të botës, nëse nuk ka konsideratë ndaj njerëzve që i përkasin komunitetit tjetër fetar, etnik, kulturor apo politik, ka konsideratë për vlerat universale të artit, kulturës e teknologjisë, prandaj janë ruajtur. Në Kosovë duket se nuk ka pasur konsideratë as ndaj vlerave universale të artit, kulturës dhe teknologjisë, prandaj janë shkatërruar. Atë që kemi ndërtuar për një kohë, e kemi rrënuar gjatë natës. Tamam si në legjendën e Rozafatit apo Urës së Shenjtë.
Sulmi barbar në RTV Mitrovica dhe koha e Rankoviçit
Ditë më parë, autoritetet komunale të Mitrovicës me policinë e Kosovës, pa urdhër gjykate, në mbrëmje thyen forcërisht dyert e Radio e Televizionit të Mitrovicës dhe demoluan barbarisht studiot e produksionit të Radio dhe TV Mitrovicës, morën pajisjet, inventarin, dokumentet, pikturat, skulpturat, arkivin. Pamje barbare që nuk kanë ngjarë as në kohën e Aleksandar Rankoviçit.
Sabri Novosella më tregoi se kur udbashët e Rankoviçit paskëshin ardhur para mëngjesit për të arrestuar vëllain e tij, Selatinin, vëllai i madh, Novosella, paskësh kërkuar urdhëresën e gjykatës nga udbashët/policia serbe a asaj kohe. Ata paskëshin pritur disa orë deri pas mëngjesit, derisa njëri nga ta ka sjellë urdhëresën e gjykatës dhe më pas kishin filluar bastisjet dhe arrestimin.
Arkivi 13-vjeçar i Radio dhe Televizionit dhe pajisjet e ndjeshme – në kamion për bartjen e rërës
Kur pashë filmimet e TV Mitrovicës, se si në kamionë që bartin rërë e çimento bartej arkiva 13-vjeçare e Radio-Televizionit të Mitrovicës, m’u kujtua përse Kosova s’ka histori të prekshme. S’ka, sepse në Kosovë ka shumë barbarë, dhe kështu duhet të ketë pasur edhe në të kaluarën. Ajo që është krijuar me vite, dekada e shekuj, i është vënë flaka brenda natës.
Të operosh si një televizion në Mitrovicë në 13 vitet më të vështira të saj (të shpresojmë që ato që do të vijnë do të jenë më të mira), njëkohësisht ti je regjistrues i prekshëm i historisë.
Të përkujtoj vetëm disa nga gjërat që kanë regjistruar disqet e Radio Mitrovicës dhe kamerat e TV Mitrovicës, që nuk i kishte askush tjetër.
Masakra e 2 shkurtit 2000, ku u vranë 13, u plagosën dhjetëra e u përzunë mijëra shqiptarë nga veriu i Mitrovicës. Bashkëpunimi i RTV të Mitrovicës me Policinë e UNMIK-ut e KFOR-in u pat vlerësuar publikisht nga Policia e UNMIK-ut e KFOR-i, se ka shpëtuar dhjetëra e qindra jetë njerëzish.
Në ngjarjet e marsit të vitit 2004, kameramanët e gazetarët e RTV të Mitrovicës regjistruan mu në mes të plumbave, granatave dhe bombave tymuese. Skenat që përshkuan botën nga TV Reuters ishin të huazuara pikërisht nga TV Mitrovica.
Përmenda vetëm këto dy raste, por janë 13 vite regjistrime të panumërta që dëshmojnë një histori të rëndësishme, të prekshme, të kësaj treve. Ky arkiv nuk është vetëm pronë e RTV të Mitrovicës, por edhe pronë e Kosovës.
Disa ditë para se të ndodhte sulmi barbar mbi Radio-Televizionin e Mitrovicës bisedova me profesor Fazli Hajrizin për mundësinë që një pjesë të arkivit së Radio-Televizionit të Mitrovicës t’ia dorëzojmë Arkivit të Shtetit, pasi ballafaqoheshim me mungesë hapësire.  Prof. Fazliu u ankua se kushtet në Arkivin e Shtetit në Mitrovicë ishin katastrofike dhe më tha “më mirë ruajeni ju, se aty është më i sigurt”.
Por çfarë është e sigurt në Kosovë? Asgjë dhe askund. Barbarët janë të shumtë dhe kudo. Ata futen në lokalet e një televizioni si në një lokal teneqesh dhe shkatërrojnë barbarisht studiot e produksionit dhe arkivin e ruajtur me shumë kujdes e sakrificë.
Polici bizantin – komandanti Avni Zabeli
Ajo që është krijuar për 13 vjet, shkatërrohet brenda natës nga njerëz bizantinë e të djallëzuar. Kur mora shkresën nga kryetari i Mitrovicës (i zgjedhur me vota të vjedhura), që lokalet e RTV të Mitrovicës i pretendonte për pronë komunale dhe kërkonte largim brenda 3 ditësh (!), veç kisha ftesën nga ministri i Jashtëm qipriot dhe isha në dilemë ta anuloja udhëtimin.
Thirra në telefon komandantin e stacionit policor në Mitrovicë, Avni Zabelin, dhe i thashë se pres që policia të mos involvohet në kontestin mes Komunës dhe RTV të Mitrovicës, sepse policisë i takon të jetë e paanshme në këtë kontest. Është Gjykata institucion kompetent që duhet të vendosë se cili ka të drejtë: RTV Mitrovica apo Komuna. Nëse Gjykata vendos në favor të Komunës, ne do të largohemi pa pasur nevojë intervenimi policor. Komandanti më bindi se e njeh ligjin, se e respekton atë dhe se në asnjë mënyrë nuk do të involvohet policia pa urdhër gjykate. “Mos e mbaj këtë dert lirisht, udhëto ku ke për të shkuar”, më tha komandanti i Policisë.
Historia e trenit të Rezallës
Sapo u vendosa në hotel në Nikozia, më lajmëruan se policia paskësh hyrë forcërisht në lokalet e RTV të Mitrovicës. E thirra në telefon komandantin Zabeli dhe i thashë që “dje me premtove se nuk do të intervenojë policia pa urdhër gjykate dhe tani çfarë po ndodh?”. Por, reagimi i tij ishte në stilin “ta ngulëm”.
Fshati nga vjen ky polic, Rezalla e Drenicës, njihet për trenin e famshëm të Rezallës. Një fshatar i Rezallës kish parë trenin në Mitrovicë dhe kish menduar se do ta bënte një të tillë në Rezallë. Kish marrë një stufë drurësh, i kish venë zjarrin dhe kish lidhur qerret e qeve një pas një. Kishin hipur fshatarët dhe ishin lëshuar kodrës teposhtë, derisa ishin bërë copë-copë. I kompleksuar nga fama e fshatit të tij për nivelin e intelektit, ky komandant policie, tërë zgjuarsinë e tij e dëshmoi në shkatërrimin e RTV të Mitrovicës, në shkatërrimin e dokumentimit faktik të një historie 13-vjeçare. Punë barbarësh.

Marrë nga faqja: http://www.panorama.com.al/2012/07/28/pune-barbaresh/

Hyrje në Orientalizëm

25/07/2012 Lini një koment

Dr. Edward SAID

 

HYRJE NË ORIENTALIZËM*

Konfliktet e tmerrshme që i grumbullojnë njerëzit në rubrika gjoja unifikuese si “Amerika”, “Perëndimi” apo “Islami” duhen kundërshtuar, shkruan Edward Said.

————————————————————————-

Edward Said

Edward Said

Nëntë vjet më parë kam shkruar një pasthënie për librin “Orientalizmi” e cila, në përpjekje për të qartësuar atë që besoja se kisha e nuk e kisha thënë, theksonte jo vetëm diskutimet e shumta që ishin hapur që nga dalja e librit tim në vitin 1978, por edhe mënyrat në të cilat një vepër për pasqyrimin e “Orientit” kontribuoi në rritjen e keqinterpretimit. Që unë e gjej veten të ndihem më ironik se i irrituar pikërisht për këtë gjë sot është një shenjë se sa shumë mosha është ngjitur dalëngadalë tek unë. Vdekja tani kohët e fundit e dy intelektualëve, politikanëve dhe këshilltarëve të mi, Ikbal Ahmed dhe Ibrahim Ebu Lugod, solli dëshpërim dhe humbje, si edhe dorëheqje dhe një farë dëshire kokëforte për të vazhduar.

Në biografinë time Out of Place (Jashtë Vendit) (1999) kam përshkruar botët kontradiktore dhe të çuditshme në të cilat u formova, duke i siguruar vetes dhe lexuesve të mi një informacion të detajuar për bazat të cilat mendoj se më formuan në Palestinë, Egjipt dhe Liban. Por ky ishte një informacion shumë personal që frenonte fort prej gjithë atyre viteve të angazhimit tim politik që nisi pas luftës arabo-izraelite të vitit 1967.

“Orientalizmi” është një libër shumë i lidhur me dinamikën e trazuar të historisë bashkëkohore. Faqja e tij e parë hapet me një përshkrim të vitit 1975 të luftës civile libaneze që mbaroi në 1990, por dhuna dhe derdhja e shëmtuar e gjakut të njerëzve vazhdon deri edhe në këtë minutë. Ne patëm dështimin e procesit të paqes në Oslo, shpërthimin e dytë të Intifadës, dhe vuajtjet e tmerrshme të palestinezëve në ripushtimin e Bregut Perëndimor dhe Gazës. Fenomeni i bombave vetëvrasëse u shfaq me të gjithë dëmin e tij të tmerrshëm, sigurisht jo më i përflakur dhe më apokaliptik se ngjarjet e 11 shtatorit 2001 dhe pasojat e tyre në luftërat kundër Afganistanit dhe Irakut. Ndërsa shkruaj këto rreshta pushtimi i paligjshëm imperial i Irakut nga Britania dhe Shtetet e Bashkuara vazhdon. Pasojat e tij janë vërtet të tmerrshme për t’u menduar. Kjo është e gjitha pjesë e asaj që supozohet se është një përplasje qytetërimesh, e pafund, gjithmonë në luftë dhe e pandreqshme. Gjithsesi, unë nuk mendoj kështu.

Do doja të thosha se kuptimi i përgjithshëm i Lindjes së Mesme, arabëve dhe Islamit në Shtetet e Bashkuara është përmirësuar disi, por mjerisht, nuk është kështu. Për të gjitha llojet e arsyeve situata në Europë duket se është në mënyrë të konsiderueshme më e mirë. Në SHBA ngurtësimi i qëndrimeve, shtrëngimi i dorezës së përgjithësimit përçmues dhe klishesë triumfuese, dominimi i forcës së vrazhdë aleate me përbuzjen e thjeshtë për kundërshtarët dhe “të tjerët” ka gjetur një pajisje që lidhet me plaçkitjen dhe shkatërrimin e librarive dhe muzeumeve të Irakut. Ajo që udhëheqësit tanë dhe servilët e tyre duket se janë të paaftë të kuptojnë është se historia nuk mund të fshihet krejt si një tabelë shkrimi aq pastër sa “ne” të gdhendim të ardhmen tonë atje dhe të imponojmë format tona të jetës për këta popuj më të vegjël. Është krejt e zakonshme të dëgjosh zyrtarë të lartë në Uashington dhe gjetkë të flasin për ndryshimin e hartës së Lindjes së Mesme, sikur shoqëritë e lashta dhe njerëzit e panumërt të ishin tundur si grumbull kikirikësh në një poçe. Por kjo ka ndodhur shpesh me “Orientin”, dhe ky ndërtim gjysmë-mitik që nga pushtimi i Egjiptit nga Napoloni në fundin e shekullit të 18 është bërë dhe ri-bërë mjaft herë. Në proces mbetjet e panumërta të historisë, që përfshijnë histori të panumërta dhe një shumëllojshmëri trullosëse njerëzish, gjuhësh, përvojash dhe kulturash, të gjitha këto janë fshirë ose injoruar, janë hedhur në pirgun e rërës bashkë me thesaret e gjetura në fragmentet e pakuptimta që u morën nga Bagdadi.

Argumenti im është se historia është bërë nga burra e gra, tamam siç edhe mund të ç’bëhet dhe të rishkruhet, kështu që Lindja “jonë”, Orienti “ynë” të bëhet “i yni” në zotërim dhe drejtim. E unë kam shumë respekt për fuqitë dhe dhuntitë e njerëzve të këtij rajoni në përpjekje për vizionin e tyre të asaj që ata janë dhe duan të jenë. Ka pasur një sulm aq masiv dhe të llogaritur agresiv mbi shoqëritë bashkëkohore të arabëve dhe muslimanëve për prapambetjen e tyre, mungesën e demokracisë dhe abrogimin e të drejtave të grave saqë ne thjesht harrojmë se nocione të tilla si modernizmi, ndriçimi i mendjes dhe demokracia nuk janë në asnjë mënyrë koncepte të thjeshta dhe të pranuara që dikush i gjen ose jo si vezët e pashkëve në dhomën e ndenjes. Shkujdesja befasuese e publicistëve të pavlerë që flasin në emër të politikës së jashtme dhe që nuk kanë aspak njohuri për gjuhën që njerëzit flasin në të vërtetë ka sajuar një tablo të thatë gati për fuqinë amerikane që të ndërtojë një model surrogat të “demokracisë” së tregut të lirë. Ju nuk keni nevojë për arabët, për persët apo bile edhe francezët për të pontifikuar se si efekti domino i demokracisë është tamam ajo që bota arabe ka nevojë.

Por ka ndryshim midis njohurisë për popujt e tjerë dhe kohët e tjera që është rezultat i kuptimit, dhembshurisë, studimit të kujdesshëm dhe analizave për hatër të tyre, dhe njohurisë që është pjesë e një fushate të përgjithshme vetë-afirmuese. Ekziston, në fund të fundit, një ndryshim i thellë midis vullnetit për të kuptuar për qëllime bashkëjetese dhe të zgjerimit të horizontit, dhe dëshirës për të dominuar për qëllime kontrolli. Është sigurisht një nga katastrofat intelektuale të historisë që një luftë imperialiste e sajuar nga një grup i vogël zyrtarësh të pazgjedhur amerikan u zhvillua kundër një diktature të shkretuar të Botës së Tretë plotësisht në baza ideologjike duke pasur të bëjë me dominimin e botës, kontrollin e sigurisë, dhe burimet e pamjaftueshme, por e maskuar nga qëllimi i saj i vërtetë, të nxitur, dhe të arsyetuar nga orientalistët të cilët e tradhtuan profesionin e tyre si studiues.

Ndikimet më të mëdha në Pentagonin e Xhorxh W. Bushit dhe Këshillin Kombëtar të Sigurisë ishin njerëz si Bernard Lewis dhe Fuad Axhami, ekspertë për botën arabe dhe islame që i ndihmuan skifterët amerikanë që të mendojnë rreth një fenomeni të tillë absurd si mendja arabe dhe tatëpjetat islame prej shekujsh të cilat vetëm fuqia amerikane mund t’i prapësonte. Sot libraritë në Shtetet e Bashkuara janë mbushur me fjalime të gjata copë-copë me tituj ulëritës rreth Islamit dhe terrorit, Islamit të hapur, kërcënimit arab dhe rrezikut musliman, dhe të gjitha ato të shkruara nga debatues politikë që pretendojnë njohuri të dhëna për ta dhe të tjerë, nga ekspertë që mesa duket kanë depërtuar deri në zemër të këtyre njerëzve të çuditshëm orientalë. Shoqërues të kësaj ekspertize të tillë luftënxitëse ka qenë CNN dhe Fox, plus radio të panumërta evangjelike e të krahut të djathtë, tabloide (gazeta me format të vogël me lajme të koncentruara) të panumërta dhe bile edhe gazetaria e nivelit mesatar intelektual, të gjitha ato riciklonin të njëjtat sajesa të paverifikueshme dhe përgjithësime pa fund për të nxitur “Amerikën” kundër shejtanit të huaj.

Pa një domethënie të organizuar mirë që njerëzit atje nuk ishin si “ne” dhe nuk i vlerësojnë vlerat “tona” – thelbi i dogmës tradicionale orientaliste – s’do të kishte pasur luftë. Që nga e njëjta pari e studiuesve profesionistë të paguar dhe të rekrutuar nga zaptuesit holandezë të Malajzisë dhe Indonezisë, ushtritë britanike të Indisë, Mesopotamisë, Egjiptit, Afrikës Perëndimore, ushtritë franceze të Indokinës dhe Afrikës Veriore, erdhën këshilltarët amerikanë për Pentagonin dhe Shtëpinë e Bardhë, duke përdorur të njëjtat klishe, të njëjtat steriotipe të kërkuara, të njëjtat justifikime për forcën dhe dhunën (në fund të fundit, nga fillimi deri në fund, forca është e vetmja gjuhë që ata kuptojnë) në këtë rast ashtu si edhe në ato të mëparshmet. Këta njerëz hasen tani në Irak nga një ushtri e tërë kontraktuesish privatë dhe sipërmarrës të etur të cilëve u besohet gjithçka, nga shkrimi i teksteve të librave dhe kushtetutës deri në rimodelimin e jetës politike irakiane dhe industrisë së saj të naftës.

Çdo perandori, në fjalimin e saj zyrtar, ka thënë se nuk është si të tjerat, se rrethanat e saj janë të veçanta, se ajo ka një mision përparimi, civilizimi, që sjell rregull dhe demokraci, dhe se ajo e përdor forcën vetëm si mjetin e fundit. Dhe, akoma më me dëshpërim, ka gjithmonë një kor të intelektualëve të zellshëm që thonë fjalë qetësuese për perandori dashamirëse apo altruiste.

25 vjet pas botimit të librit tim “Orientalizmi” edhe një herë tjetër u ngrit pyetja nëse do të mbarojë ndonjëherë imperializmi modern, apo nëse ai ka vazhduar në Orient që me hyrjen e Napoleonit në Egjipt dy shekuj më parë. Arabëve dhe muslimanëve u është treguar se viktimologjia dhe strehimi në shkatërrimet e perandorisë është vetëm një mënyrë për të shmangur përgjegjësinë e tanishme. Ju keni dështuar, ju keni gabuar, thotë orientalisti modern. Ky sigurisht është gjithashtu kontributi i V S Naipaul në literaturë, që viktimat e perandorisë vajtojnë ndërsa vendi i tyre i hidhet qenve. Sa llogari e cekët e imponimit perandorak që është, sa pak ajo dëshiron të përballojë vargun e gjatë të viteve në të cilët perandoria vazhdon të punojë në rrugën e saj në jetët, le të themi, e palestinezëve apo kongolezëve, algjerianëve apo irakianëve. Mendoni linjën që nis me Napoleonin, vazhdon me lindjen e studimeve orientale dhe marrjen e Afrikës Veriore, dhe vazhdon me ndërmarrje të ngjashme në Vietnam, Egjipt, Palestinë dhe, gjatë gjithë shekullit 20 me betejën për naftën dhe kontrollin strategjik të Gjirit, në Irak, Siri, Palestinë dhe Afganistan. Pastaj mendoni për ngritjen e nacionalizmit antikolonial, gjatë periudhës së shkurtër të pavarësisë liberale, periudhën e grushteve ushtarake të shtetit, të kryengritjeve, luftërave civile, fanatizmit fetar, betejës irracionale dhe brutalitetit të paepur kundër tufës më të fundit të “vendasve”. Secila nga këto faza dhe periudha prodhon dijen e vet të shtrembëruar për të tjerët, secila prodhon imazhet e reduktuara të saj, polemikat e diskutueshme të saj.

Ideja ime për Orientalizmin është përdorimi i kritikës humaniste për të zhbllokuar fushat e betejës, për të prezantuar një rend më të gjatë mendimi dhe analize për të zëvendësuar shpërthimet e vrulleve polemizuese mendimndaluese që na burgosin. E kam quajtur “humanizëm” atë që përpiqem të bëj, fjalë që vazhdoj ta përdor me kokëfortësi me gjithë mospërdorimin përçmues të termit nga kritikë postmodernë të ndërlikuar. Me humanizëm unë nënkuptoj në radhë të parë përpjekjen për të tretur “prangat në mendje” të Blekut, kështu që të jetë e mundur që njeriu të përdorë mendjen në mënyrë historike dhe racionale për qëllimet e të kuptuarit pasqyrues. Për më tepër, humanizmi është mbështetur nga një arsye bashkëjetese me interpretuesit e tjerë dhe me shoqëritë e periudhat e tjera; e thënë shkoqur, prandaj, nuk ka asnjë humanist të izoluar.

Kjo do të thotë se çdo sferë është e lidhur me të tjerat, dhe se asgjë që vazhdon në botën tonë kurrë nuk ka qenë e izoluar dhe e papërzier nga ndonjë ndikim i jashtëm. Ne kemi nevojë të flasim për çështjet e padrejtësisë dhe vuajtjeve brenda një konteksti që është i vendosur gjerësisht në histori, kulturë, dhe realitetin socio-ekonomik. Roli ynë është të zgjerojmë fushën e diskutimit. Unë kam shpenzuar shumë nga jeta ime gjatë 35 viteve të shkuar duke dalë në mbrojtje të të drejtave të palestinezëve për vetëvendosje kombëtare, por jam përpjekur gjithmonë ta bëj këtë duke i kushtuar kujdes të plotë realitetit të popullit çifut dhe asaj që ata vuajtën nga persekutimi dhe gjenocidi. Gjëja më e lartë është se beteja për barazi në Palestinë/Izrael duhet të drejtohet drejt një qëllimi human, që është, bashkëjetesa, dhe jo shtypja apo mohimi i mëtejshëm. Jo rastësisht, po tregoj se orientalizmi dhe anti-semitizmi modern kanë të njëjtat rrënjë. Prandaj duket se është një nevojë vitale për intelektualët e pavarur që gjithmonë të sigurojnë modele alternative për të thjeshtëzuar dhe kufizuar bazën e dikujt në armiqësinë reciproke që ka dominuar në Lindjen e Mesme dhe gjetkë për kaq gjatë.

Si një humanist fusha e të cilit është letërsia jam mjaftueshëm i vjetër për të qenë i trajnuar 40 vjet më parë në fushën e letërsisë krahasuese, idetë udhëheqëse të së cilës shkojnë pas në Gjermani në fundin e shekullit 18 dhe fillimin e shekullit 19. Para se të përmend kontributin e lartë krijues të Giambattista Vico, filozofit dhe filologut neopolitan idetë e të cilit pararendën ato të mendimtarëve gjermanë si Herder dhe Wolf, të pasuar më vonë nga Gëte, Humboldt, Dilthi, Nitçe, Gadamer, dhe në fund filologët e mëdhenj romantikë të shekullit 20 si Erik Auerbach, Leo Spitzer dhe Ernst Robert Curtius.

Për njerëzit e rinj të gjeneratës që jetojmë ideja e filologjisë sugjeron një farë mendimi filologjik antikuar e të mykur, në fakt, kjo është tamam baza dhe më krijuesja e arteve interpretuese. Për mua kjo është ilustruar në mënyrën më të admirueshme në interesin e Gëtes ndaj Islamit në përgjithësi, dhe Hafizit në veçanti, një pasion gëlltitës që çoi në krijimin e Divanit West-…stlicher, e që ndikoi idetë e mëvonshme të Gëtes për Weltliteratur, studimin e të gjithë literaturave të botës si një simfoni e tërë që mund të kapet teorikisht duke ruajtur individualitet e secilës vepër pa humbur këndvështrimin e të gjithave të marra së bashku.

Ka një ironi të konsiderueshme në kuptimin se me këtë që paraqet bota e sotme globale bashkë në disa prej mënyrave për të cilat kam folur këtu, ne mund t’i jemi afruar llojit të standardizimit dhe homogjenizimit ku idetë e Gëtes ishin formuluar në mënyrë të veçantë për t’u parandaluar. Në një ese që ai e botoi në vitin 1951 të titulluar Philologie der Weltliteratur, Erich Auerbach pikërisht bëri këtë vërejtje në fillimin e periudhës së pasluftës, e cila ishte gjithashtu fillimi i Luftës së Ftohtë. Libri i tij i madh Mimesis, i botuar në Bernë në vitin 1946 por i shkruar kur Auerbach ishte në mërgim lufte duke mësuar gjuhët romane[1] në Stamboll, u mendua të ishte një testament i diversitetit dhe konkretizim i realitetit të paraqitur në literaturën perëndimore nga Homeri deri te Virginia Woolf; por duke lexuar esenë e vitit 1951 dikush ndjen se për Auerbach libri i madh që ai shkroi ishte një elegji[2] për periudhën që njerëzit mund të interpretonin tekstet në mënyrë filologjike, konkretisht, në mënyrë të ndjeshme dhe intuitive duke përdorur dituri dhe një zotërim të shkëlqyer të disa gjuhëve për të mbështetur llojin e kuptimit që Gëte mbrojti për kuptimin e tij të literaturës islame.

Njohja e mirë e gjuhëve dhe historisë ishte domosdoshmëri, por nuk ishte kurrë e mjaftueshme, disi më shumë se sa mbledhja mekanike e fakteve që do përbënte një metodë të përshtatshme për kapjen e asaj që një autor si Dante, p.sh., ishte në tërësi. Kërkesa kryesore për llojin e kuptimit filologjik që Auerbach dhe paraardhësit e tij merrnin dhe përpiqeshin të praktikonin ishte ajo se me simpati dhe subjektivizëm hynin në jetën e tekstit të shkruar duke e parë nga perspektiva e kohës së tij dhe e autorit të tij (einfühlung). Më shumë se ftohje dhe armiqësi ndaj një tjetër kohe dhe një kulture të ndryshme, filologjia siç është aplikuar në Weltliteratur përfshin një shpirt të thellë humanist pozicionuar me bujari dhe, nëse mund të përdor fjalën, mikpritje. Kështu mendja e interpretuesve bën vend për një Tjetër të huaj. Dhe kjo bërje krijuese e një vendi për vepra që përndryshe janë të huaja dhe të largëta është tipari më i rëndësishëm i misionit të interpretuesit.

E gjithë kjo siç duket ishte minuar dhe shkatërruar në Gjermani nga Nacional-Socializmi. Pas luftës, Auerbach shkroi me pikëllim, se standardizimi i ideve dhe specializimi gjithnjë e më i madh i njohurive gradualisht ngushtoi mundësitë për llojin e kërkesës hetuese dhe gjithnjë në kërkim të tipit të veprave filologjike që ai kishte paraqitur, dhe, mjerisht, ky është një fakt akoma më dëshpërues se që prej vdekjes së Auerbach në vitin 1957 ideja dhe praktika e kërkimit humanist u tkurr në shtrirje ashtu si edhe në të qenit qendror. Në vend të leximit në kuptimin e vërtetë të fjalës, studentët tanë sot shpesh shushaten nga fragmente njohurie që gjenden në internet dhe në mediat masive.

Akoma më keq, edukimi është kërcënuar nga ortodoksia nacionaliste dhe fetare, shpesh e përhapur nga mediat masive ndërsa ato fokusohen jo historikisht dhe në mënyrë të bujshme në luftrat elektronike në largësi që i japin shikuesit ndjenjën e saktësisë kirurgjikale, por që në fakt errësojnë vuajtjen e tmerrshme dhe shkatërrimin e prodhuar nga lufta moderne. Në demonizimin e një armiku të panjohur për të cilin etiketa “terrorist” shërben për qëllimin e përgjithshëm për t’i mbajtur njerëzit në tension e zemërim, imazhet e medias shkaktojnë shumë vëmendje dhe mund të shfrytëzohen në kohë krizash dhe pasigurie të llojit që periudha pas 11 shtatorit ka prodhuar.

Duke folur si një amerikan dhe si një arab i kërkoj çdo lexuesi të mos e nënvlerësojë llojin e pamjes së thjeshtëzuar të botës që relativisht një grusht civilësh elitë të Pentagonit kanë formuluar për politikën amerikane në të gjithë botët arabe dhe islame, një pamje në të cilën terrori, lufta parandaluese, dhe ndryshimi i njëanshëm i regjimit – i mbështetur nga buxheti ushtarak më i fryrë në histori – janë idetë kryesore të debatuara pafund dhe shumë thatë e varfër nga një media që e vë veten në rolin e prodhimin të të ashtuquajturve “ekspertë” që vlerësojnë linjën e përgjithshme të qeverisë. Reflektimi, debati, argumenti racional, parimi moral i bazuar në nocionin sekularist që qeniet njerëzore duhet të krijojnë historinë e tyre është zëvendësuar nga idetë abstrakte që festojnë përjashtimin amerikan apo perëndimor, denigrojnë lidhjen me kontekstin, dhe i referohen kulturave të tjera me përbuzje.

Ndoshta ju do të thoni se unë po bëj shumë kalime pa lidhje midis interpretimeve humaniste nga njëra anë dhe politikës së jashtme nga ana tjetër, dhe se një shoqëri teknologjike moderne e cila bashkë me fuqinë e pashembullt zotëron internetin dhe avionët luftarakë F-16 duhet që në fund të orientohet nga ekspertë tekniko-politikë të frikshëm si Donald Rumsfeld dhe Richard Perle. Por ajo që ka humbur në të vërtetë është ndjenja e dendësisë dhe ndërvarësisë së jetës njerëzore, e cila as nuk mund të reduktohet në një formulë e as nuk mund të fshihet si diçka pa vend.

Kjo është një anë e debatit global. Në vendet arabe dhe muslimane situata është thuajse më mirë. Ashtu siç ka argumentuar Roula Halaf, rajoni ka rrëshqitur në një anti-amerikanizëm të thjeshtë që tregon pak arsyetim se si Shtetet e Bashkuara janë me të vërtetë si shoqëri. Për shkak se qeveritë janë relativisht të pafuqishme për të ndikuar politikën amerikane ndaj tyre, ato i kthejnë energjitë nga shtypja e popullatave të tyre, me pasojë fyerjen, zemërimin dhe mallkimin jondihmues që nuk bën gjë për të hapur shoqëritë ku idetë laike për historinë dhe zhvillimin njerëzor kanë qenë të kapura nga dështimi dhe irritimi, ashtu si edhe nga një islamizëm i ndërtuar jashtë mësimit rutinë dhe fshirje e asaj që është perceptuar të jetë diçka tjetër, forma konkurruese të njohurisë sekulare. Zhdukja graduale e traditës së jashtëzakonshme të ixhtihadit islam apo e interpretimit personal ka qenë një nga fatkeqësitë më të mëdha të kohëve tona, me pasojë që mendimi kritik dhe përpjekja individuale me problemet e botës moderne të gjitha veçse janë zhdukur.

Kjo nuk do të thotë se bota kulturore është thjesht prapësuar nga njëra anë ndaj një neo-orientalizmi agresiv dhe nga ana tjetër ndaj refuzimit të përgjithshëm. Samiti Botëror i Kombeve të Bashkuara i vitit të kaluar në Johanesburg, me të gjitha kufizimet e tij, në fakt tregoi një zonë të gjerë të interesave të përbashkëta globale që sugjerojnë emergjencën e mirëpritur të një zgjedhjeje të re kolektive që i jep nocionit shpesh të lehtë të “një botë” një urgjencë të re. Në të gjithë këtë, megjithatë, ne duhet të pranojmë se askush nuk ka mundësi të njohë bashkimin kompleks të jashtëzakonshëm të botës sonë të globalizuar, përkundër realitetit se bota ka një ndërvarësi të vërtetë të pjesëve që nuk lë mundësi për izolim.

Konfliktet e tmerrshme që mbledhin njerëzit në gjoja rubrikat bashkuese si “Amerika”, “Perëndimi” apo “Islami” dhe sajojnë identitete kolektive për një numër të madh individësh që janë aktualisht krejt të ndryshëm, nuk mund të mbeten aq të fuqishëm sa janë, dhe duhen kundërshtuar. Ne akoma kemi në dispozicionin tonë aftësitë racionale interpretuese që janë trashëgim i edukimit human, jo si një mëshirë sentimentale që na kënaq për t’u kthyer te vlerat tradicionale ose klasike, por si një praktikë aktive të diskutimit racional shekullor botëror. Bota shekullore është bota e historisë të bërë nga qeniet njerëzore. Mendimi kritik nuk i nënshtrohet urdhrave për t’u bashkuar me radhët që marshojnë kundër një apo një tjetri armik të miratuar. Në vend të përplasjes së fabrikuar të civilizimeve ne kemi nevojë për t’u përqendruar në bashkëpunimin e ngadaltë të kulturave që përkojnë disi, huazojnë nga njëra tjetra, dhe jetojnë së bashku në mënyra shumë më interesante se sa mund të lejojë ndonjë mënyrë e shkurtër jo autentike e të kuptuarit. Por për këtë lloj perceptimi të gjerë ne kemi nevojë për kohë, durim dhe kërkim skeptik, të mbështetur nga besimi në komunitetet e interpretimit që janë të vështira për t’u mbajtur në një botë që kërkon veprim dhe reagim të menjëhershëm.

Humanizmi është përqendruar mbi veprimin e individualitetit njerëzor dhe intuitës subjektive, më tepër se në idetë e pranuara dhe autoritetin e miratuar. Teksti duhet të lexohet si tekste që janë prodhuar dhe kanë jetuar në një sferë historike në të gjitha llojet e asaj që unë i kam quajtur mënyrat e kësaj bote. Por kjo kurrsesi nuk e përjashton fuqinë, përkundrazi jam përpjekur të tregoj insinuatat, mbulimet e fuqisë qoftë edhe në studimet më të vështira.

Dhe në fund, më e rëndësishmja, humanizmi është e vetmja – do shkoj aq larg sa të them e fundit – rezistencë që ne kemi kundër praktikave dhe padrejtësive jonjerëzore që shpërfytyrojnë historinë njerëzore. Ne sot nxitemi nga fusha gjigante inkurajuese demokratike e hapësirës kompjuterike, e hapur për të gjithë përdoruesit në mënyra të pamenduara nga gjeneratat e mëparshme dhe as nga tiranët dhe ortodoksët. Protestat mbarë botërore para se lufta të fillonte në Irak nuk do të kishin qenë të mundura nëse nuk do të kishin ekzistuar komunitete alternative në mbarë botën, të informuar nga informacione alternative, dhe të njohur hollësisht me ambientin rrethues, të drejtat e njeriut dhe impulset liberale që na lidhin ne së bashku në këtë planet të vogël.

 

Përktheu nga anglishtja: Elton GJEÇI

/Orientalizmi Shqiptar/


* Ky artikull është botuar në revistën “URA”, nr. 3, Vjeshtë-Dimër, Tiranë 2009, organ i “Qendrës Shqiptare për Studime Orientale”, acfos_albania@yahoo.com

[1] Gjuhët romane – gjuhë indo-europiane të rrjedhura nga latinishtja, kryesisht frëngjishtja, spanjishtja, portugalishtja, italishtja, rumanishtja etj.

[2] Poemë vajtimi.

Deklarata e Stambollit

08/07/2012 Lini një koment

Anthony ARNOVE

DEKLARATA E STAMBOLLIT

Anthony Arnove

“Iraku është gabimi më i madh i politikës së jashtme në historinë e Shteteve të Bashkuara të Amerikës”, John Reid, udhëheqësi i shumicës demokrate në Senat.”

Deklaratë e ndërgjegjshme e portës

Tribunali botëror për Irak

Stamboll, Turqi,

27 qershor 2005.

Në shkurt të vitit 2003, disa javë para fillimit të një lufte jo legjitime kundër Irakut, në të gjitha anët e botës miliona njerëz u tubuan nëpër rrugë duke protestuar. Thirrjes së qytetarëve të tubuar nëpër këto protesta askush nga institucionet e larta ndërkombëtare nuk iu përgjigj. Institucionet e tilla sipas gjitha gjasave nuk patën guxim dhe ndërgjegjeje që ta kundërshtojnë agresivitetin e qeverisë së SHBA-ne dhe Britanisë së Madhe. Këtë agresivitet askush nuk mundi ta parandaloi. Tani më kaluan dy vjet, që nga invadimi i Irakut të okupuar dhe të shkatërruar. Sulmi ndaj Irakut është edhe sulm ndaj drejtësisë, lirisë, sigurisë sonë, ardhmërisë sonë, sulm ndaj gjithë neve. Ne, njerëz të ndërgjegjes, vendosëm që një akt të tillë ta kundërshtojmë. E formuam Tribunalin Botëror për Irak (WTI) me shpresë se ardhmëria jonë do të ketë liri dhe paqe.

Legjitimiteti i Tribunalit Botëror për Irak gjendet në vetëdijen e kolektivit njerëzor. Ky sesion i WTI-s në Stamboll paraqet kulmin e vargut të 20 hetimeve të mbajtura nëpër qytete të ndryshme botërore të fokusuara në invadimin dhe okupimin jo legjitim të Irakut. Konkluzionet e atyre sesioneve apo hetimeve të mbajtura në Barcelonë, Bruksel, Kopenhagë, Gjenevë, Hiroshimë, Stamboll, Lisbonë, Londër, Mumbai, Nju Jork, Ostersaund, Parisë, Romë, Stokholm, Tunizi, Gjermani dhe nëpër qytete të ndryshme të Japonisë, kësaj deklarate i shtohet me një ekzemplarë të posaçëm.

Ne, si porotë me një ndërgjegje të lartë, u takuam në Stamboll nga dhjetë vende të ndryshme. Dhe kryem hetimet e 54 dëshmive të Panelit, përfaqësuesit dhe dëshmitarët të cilët kanë ardhur nga rajone të ndryshme të botës, përfshirë këtu edhe Irakun, SHBA-ne, dhe Britaninë e Madhe.

Tribunali botëror për Irakun e mbajti mbledhjen në Stamboll, prej 24 deri me 26 qershor 2005. Qëllimi kryesor i këtij Tribunali Botëror për Irakun ishte që të flasë dhe përhapë të vërtetën për luftën në Irak, duke nënvizuar përgjegjësinë a atyre që janë të përgjegjshëm për luftë dhe rëndësinë e arritjes për lirinë e popullit irakian.

 

I. ASPEKTI I KONSTATIMIT

 

1. Invadimi dhe okupimi i Irakut ka qenë dhe është jo legjitim. Motivet të cilat qeveria e SHBA-ne, dhe Britania e madhe i ofruan si arsye për invadimin dhe okupimin e Irakut në mars të vitit 2003, u dëshmuan se ishin të rrejshme. Ekzistojnë shumë dëshmi të cilat e vërtetojnë konkluzionin se njëri ndër motivet kryesore për luftë ishte që të vendoset kontrolli i dominimit mbi Lindjen e afërm dhe të rezervave të mëdha të naftës së saj, si pjesë e përpjekjeve amerikane për hegjemonizmin global.

2. Gënjeshtra të pa turpshme për ekzistimin e armatimit për shkatërrime masive në Irak dhe lidhjet me terrorizmin e Al-Kaides dhe regjimit të Sadam Huseinit u trilluan për tu krijuar përkrahja publike për një sulm “preventiv” ndaj popullit sovran dhe të pavarur.

3. Tash më disa vite Iraku gjendet në bllokim. Vënia jo humane e sanksioneve të ashpra ekonomike me 6. gusht 1990, vendosja e ndalimit të zonave fluturuese në pjesët veriore dhe jugore të Irakut, si dhe bombardimi i pa ndërprerë i këtij vendi, kanë pas për qëllim të zvogëlojnë dhe dobësojnë resurset materiale dhe njerëzore të Irakut si dhe aftësitë për të lehtësuar invadimin dhe okupimin e cila do të pasonte. Në atë ndërmarrje udhëheqësit amerikan dhe britanik kishin përparësi në bashkëpunim me këshillin e sigurimit të KB.

4. Qeveria e Bushit dhe e Blerit duke u munduar që ta zbatojnë agjendën e mbretërisë, në mënyrë të pa turpshme injoruan pjesën dërmuese të kundërshtarëve të luftës e cila u shpreh nga miliona njerëz anë e mbanë botës.

Kjo luftë e iniciuar nga ana e tyre është lufta më e pa drejtë, më e pa moralshme dhe më tradhtare në historinë e luftërave.

5. Mekanizmat e themeluara politiko-juridike ndërkombëtare, nuk patën sukses në parandalimin e këtij sulmi, por as që t’i thërrasin në përgjegjësi ekzekutoret e atij sulmi. Imuniteti të cilën qeveria e SHBA-ne dhe aleatët e saj e gëzojnë, ngacmoi një krizë serioze ndërkombëtare e cila rrezikoi edhe rëndësinë e ekzistimit të drejtës ndërkombëtare, të dokumentit për drejtat e njeriut dhe të ndikimit të institucioneve ndërkombëtare, duke përfshirë edhe Kombet e Bashkuara, që me atë pakë autoritet dhe dinjitet u lanë të merren me këtë krizë.

6. Okupimi Amerikano-britanik i Irakut gjatë këtyre 27 muajve shtetin dhe shoqërinë irakiane e ka soll në shkatërrim. Ligji dhe rendi janë shpërbërë, e cila për rezultat pati mungesën e përgjithshme të sigurisë. Infrastruktura fizike u shndërrua në gërmadha; sistemi i mbrojtjes shëndetësore është në gjendje të mjerueshme; sistemi i arsimimit praktikisht ka pushu së funksionuari; nga të gjitha anët ka shkatërrime të mëdha; kurse trashëgimia arkeologjike e popullit irakian është profanizuar.

7. Me qëllim që të minohet identiteti dhe integriteti Irakian si komb, okupatori qëllimisht i acarojë ndasitë etnike, sektare dhe fetare në shoqërinë irakiane. Kjo është në pajtueshmëri me politikën e njohur imperialiste “përçaj dhe sundo”. Aq më tepër, ka ndihmuar shtimin e dhunës ndaj femrës, diskriminimin e jashtëm, dhe ka forcuar marrëdhëniet patriarkale.

8. Vënia e sanksioneve në vitin 1990 nga KB, shkaktoi vuajtje që nuk mbahen mend dhe mijëra të vdekur. Situata u përkeqësua mbas okupimit. U mbytën së paku 100.000 civil; 60.000 janë internuar në Amerikë në kushte antinjerëzore, të pa akuzuar; me mijëra njerëz janë zhdukë, ndërsa keqtrajtimet (torturat) janë bërë rutinë.

9. Privatizimi jashtëligjor, anulimi i rregulloreve dhe liberalizimi i ekonomisë irakiane, që udhëhiqet nga regjimi okupues, e ka detyruar Irakun të bëhet me ekonomi nënshtruese të cilën e kontrollojnë FMN dhe Banka botërore, kurse që të dyja janë pjesë e pa ndashme e konsensusit të Uashingtonit. Forcat e okupatorit gjithashtu kanë vu nën kontrollin e tyre rezervat e naftës irakiane.

10. Të gjitha ligjet dhe institucionet e formuara nën mbikëqyrjen e okupatorit nuk kanë kurrfarë force ligjore apo morale. Mu për këtë para një kohe u mbajtën zgjedhjet e paligjshme, kuvendi parlamentar, qeveria ekzistuese dhe Qeveria për punimin e plan projektit të kushtetutës.

11. Ekziston rezistenca e hapur për okupim. Rezistenca politike, shoqërore dhe qytetare me metoda të qeta u janë nënshtruar represionit të forcave okupuese.

Pikërisht okupimi dhe barbarizmi i saj kanë shkaktuar rezistencë të ashpër dhe të armatosur me disa veprime dëshpëruese. Sipas principeve të ndërtuara në Dokumentin e KB dhe drejtës ndërkombëtare, rezistimi i popullit ndaj okupimit është e arsyeshme. Meriton përkrahjen e gjithë atyre që brengosen për drejtësi dhe liri.

 

II. AKUZAT

 

Në bazë të konstatimeve paraprake, duke u thirr në Dokumentin e Kombeve të Bashkuara si dhe në dokumente tjera të paraqitura në këtë dokument, porota nxjerrë akuzat vijuese.

 

A Kundër qeverisë së SHBA dhe Britanisë së Madhe:

 

1. Për planifikim, përgatitje dhe kryerjen e krimit më të madh: agresionin luftarak duke shkelur Dokumentin e Kombeve të bashkuara dhe principet e Ninbergut. Dëshmitë për këtë pikë të akuzës e cila ka dalë në opinion mund të gjenden në Memorandumin e Downing Streeti-t nga 23. korrik 2002, në të cilën qëndron: “Aksioni ushtarak tashti konsiderohet i pa shmangshëm. Bushi deshi largimin e Sadamit me aksion ushtarak, dhe këtë ta arsyetojë duke u mbrojt nga terrorizmi dhe armatimi për shkatërrime masive. Por, për ta kënaq politikën e tij shërbimet informative bënë montimin e fakteve. Të dhënat e shërbimeve informative janë trilluar me qëllim të mashtrimit të popullit amerikan, britanik dhe përfaqësuesit e zgjedhur të tyre;

2. Për caqet e banuara me civil të Irakut dhe të infrastrukturës civile me sulme të drejtuara me qëllim ndaj civilëve, spitaleve, qendrave mjekësore, kuartet e banuara, qendrave me transformator dhe pajisjet për pastrimin e ujit. Shembull i qartë i këtij krimi është shkatërrimi i tërësishëm i qytetit Faluxhi;

3. Për përdorimin e forcës dhe sistemit të armatimit jo proporcional me veprime shkatërruese, sikurse municionet me kasetë, bombat e ndezshme, uranium të varfëruar, dhe armë kimike. Dëshmi gjer në detale Tribunalit u janë ofruar nga provat e ekspertëve, për rritjen drastike të sëmundjeve nga leukemia tek fëmijët nën pesë vjeç, dhe mu në ato vende të cilat janë goditur nga raketat me UV.

4. Për shfrytëzimin e municionit me UV, edhe përkundër vërejtjeve me cilat janë ballafaquar shkencëtarët dhe veteranët e luftës në lidhje me veprimet, shkatërrimet dhe pasojat e saja afatgjate ndaj njerëzimit dhe rrethinës.

Administrata amerikane duke pohuar se nuk ekzistojnë dëshmi të bazuara shkencore të mjaftueshme për veprime shkatërruese nga UV, më me dëshirë ka vendosë që të vë në rrezik miliona jetë të disa gjeneratave të ardhshme, se sa ta ndërpresin përdorimin e tyre, qoftë edhe për rreziqe potenciale;

5. Për mos kursimin e jetës së civilëve gjatë aksioneve ushtarake dhe periudhës së okupimit e cila pasonte. Kjo vërehet, për shembull, nga metoda e bombardimit “Tmerr dhe shok” si dhe nga sjelljet e forcave okupuese nëpër kontrolle dhe punkte të ndryshme;

6. Për mënyrën aktive të formimit të kushteve nën të cilat pozita e femrës irakiane seriozisht është dëmtuar, kundër pohimeve të pa ndërprera të liderëve të forcave të koalicionit. Liria e lëvizjes së femrës me të madhe është kufizuar, duke e zvogëluar paraqitjen e saj në jetën publike, në arsimim, mjetet për ekzistim, në angazhimet politike dhe shoqërore. Ekzistojnë dëshmi për shtimin e dhunimeve seksuale dhe të tregtisë me shërbime seksuale në raport me fillimin e okupimit të Irakut;

7. Për përdorimin e dhunës vdekjeprurëse ndaj protestuesve të qetë, duke përfshirë vrasjen e më tepër se 12 protestuesve paqësor në Falluxhi, në prill të vitit 2003; 8. për shqiptimin e dënimeve pa akuza dhe pa gjykata, duke përfshirë dënimet kolektive të Irakianëve. Ekzistojnë shumë dëshmi për operacionet “rrëmbej dhe ikë”, zhdukjen e njerëzve dhe atentatet;

8. Për nënshtrimin dhe torturat e ushtarëve dhe civilëve irakian, si dhe për egërsitë dhe poshtërimet antinjerëzore rreth e rrotull tyre. Këto sjellje poshtëruese nënkuptojnë nënshtrimin e ushtarëve dhe civilëve Irakian me akte raciste, etnike, fetare dhe diskriminimit bigoniak, si dhe refuzimi për ushtarë irakian që ta kenë statusin e robërve të luftës, e cila sipas konventës së Gjenevës është e domosdoshme. Ekzistojnë shumë dëshmi për burgosjet dhe para burgosjet jashtëligjore, dhe pa kurrfarë procedure të shkruar ligjore. Torturime dhe mundime të pa para çnjerëzore ndaj njerëzimit ndodhën në burgun Abu Graib, si dhe në Mosul, në logorinë Bucca dhe Basra. Mercenarë të punësuar dhe kontraktuesit privat për zbatimin e torturave kanë shërbyer në zvogëlimin e përgjegjësisë;

9. Për ndryshimet e ligjeve të vendit e cila u sulmua dhe u okupua në mënyrë të paligjshme, shkeljeve të marrëveshjeve ndërkombëtare për përgjegjësinë e forcave okupuese ashtu që të bëhet grumbullimi i fitimeve të paligjshme (me masat sikurse Urdhëresa 39, të cilën e ka nënshkruar L. Paul Bremer III Qeverisë së përkohshme të koalicionit, me të cilën lejohet që investitorët e huaj të blejnë dhe të marrin firmat shtetërore irakiane dhe të riatdhesojnë fitimet dhe mjetet e qind për qindta në çfarë do momenti) dhe kontrollimit të naftës Irakiane.

Janë dhënë dëshmi të panumërta të korporatave të cilat kanë fituar në këto Transaksione;

10. Për, shkatërrime të qëllimshme të ambientit, për ndotjen e rrethit me municionin e UV, për tymin e djegur të burimeve të naftës, për njolla të mëdha të naftës, si dhe për ndotjen e tokave të punuara; për ndërprerje me qëllim të furnizimit të sistemit  ujor dhe kanalizimit në mënyrë kufizuese të luftës biologjike-kimike; lejimi në mos intervenimin e plaçkitjeve dhe për përhapjen e materialit radioaktiv nga depot nukleare. Ekziston dokumentacion i hollësishëm për ndotjen e ajrit, ujit, tokës si dhe për ndotjet radioaktive;

11. Për mungesën e mbrojtjes së trashëgimisë së pasur arkeologjike dhe kulturore të Irakut duke lejuar plaçkitjen e muzeve dhe të lokacioneve historike, si dhe vendosja e bazave ushtarake nëpër vende të ndjeshme kulturore-arkeologjike.

Këto ndodhën përkundër vërejtjeve paraprake të UNESCO-s dhe të zyrtarëve të muzeve irakian.

12. Për ndalimin e së drejtës në informim, duke përfshirë këtu edhe censurën e medieve irakiane, sikur se të gazetave (për shembull, Al-Havza, Al-Mashrik dhe Al- Mustakila) dhe radiostacioneve (Radio Bagdad), mbylljen e zyrës së korrespodencës irakiane të televizionit Al-Xhezira, paditjen e gazetarëve të huaj, burgosjen dhe vrasjen e profesorëve të universitetit, intelektualëve dhe shkencëtarëve;

13. Për definicionin e sërishëm të konceptit “mundime” shkeljen e drejtës ndërkombëtare për të mundësuar shfrytëzimin e mundimeve dhe të burgosjeve të paligjshme, duke përfshirë këtu edhe mbajtjen e më tepër se pesëqind njerëzve në Guantanama pa kurrfarë akuze, dhe pa kurrfarë qasje në mbrojtjen juridike. Shfrytëzohen “dorëzimet e posaçme” të dërgimit të njerëzve nëpër vende tjera me qëllim të ushtrimit të torturës ndaj tyre, vende këto që njihen për shkeljen e drejtave njerëzore dhe për burgjet në të cilat kryhen tortura ndaj të burgosurve.

14. Për kryerjen e krimeve kundër paçes duke shkelur vullnetin e lëvizjes kundër luftës globale. Nuk mbahet në mend që një vetëdijesim publik, e shprehur nga miliona njerëz anë e mbanë botës t’i kundërshtoi një sulmi të pa shmangshëm në Irak. Sulmi i bëri të pa rëndësishëm. Praktikisht kjo lë të kuptoi se qeveria amerikane dhe aleatët e saj miliona njerëzve u bëri me dije se zëri i tyre mund të injorohet dhe qetësohet me një imunitet të plotë;

15. Për udhëheqjen e një politike luftarake të përhershme kundër kombeve sovrane. Siria dhe Irani tashmë janë të shpallura si caqe potenciale. Me shpalljen e “luftës globale kundër terrorit”, qeveria amerikane i dha vetes drejtë ekskluzive në përdorimin e forcës ushtarake kundër kujt do qoftë. In toleranca etnike dhe fetare po nxitet në pjesët e ndryshme të botës. Okupimi amerikan i Irakut edhe më shumë e forcoi okupimin Izraelit të Palestinës duke e shtuar represionin mbi popullin palestinez. Të fokusuarit mbi sigurinë shtetërore dhe përforcimi i militarizmit rezultoi me pakësimin serioz të sigurisë njerëzore dhe të drejtave të njeriut në mbarë botën.

 

B. Kundër Këshillit të Sigurimit të KB-a

 

1. Për neglizhencën që populli Irakian të mbrohet nga agresioni kriminel;

2. Për zbatimin e sanksioneve të tmerrshme ekonomike ndaj Irakut, përkundër njohurive që ato sanksione drejtpërdrejtë shkaktojnë humbjen masive të jetës njerëzore si dhe qytetarëve të pa fajshëm u sjellin dëme të shumta;

3. Për lejimin që SHBA-e dhe Britania e Madhe të ushtrojnë bombardime të paligjshme nëpër zonat e ndaluara të fluturimit, shfrytëzimin e shqiptimeve të trilluara që në KB të përcillet rezoluta, dhe në asnjë moment, të mos lejohen diskutimet në Këshillin e sigurimit për këto shkelje, e që në këtë mënyrë Këshilli u bë pjesëmarrës dhe mbanë përgjegjësi për mbytjen e civilëve dhe shkatërrimin e infrastrukturës Irakiane;

4. Për lejimin që SHBA-ës të dominojnë mbi Kombet e bashkuara dhe të konsiderohen të përjashtuara për çfarëdo lloj përgjegjësie për të cilat kishte pas mundësi të thirret nga cila do qoftë anëtare e KB;

5. Për lëshimin e parandalimit të krimeve të luftës dhe krimeve kundër njerëzimit të cilat i kanë iniciuar SHBA dhe partnerët e tyre të koalicionit në Irak;

6. Për lëshimin që SHBA-ne dhe partnerët e tyre të koalicionit të thirren në përgjegjësi për shkeljen e drejtave ndërkombëtare gjatë invadimit dhe okupimit, dhe duke i lejuar zyrtarisht, me këto veprime dhe shtirje aktive, Këshilli u bë pjesëmarrëse në këtë okupim të paligjshëm.

 

C. Kundër Ministrisë së Koalicionit të Vullnetit

 

Për pjesëmarrje në invadimin dhe okupimin e Irakut, me ç’gjë i ndanë përgjegjësit ndaj krimeve të kryera.

 

D. Kundër Qeverive të Shteteve të Tjera

 

Për lejimin e përdorimit të bazave ushtarake dhe hapësirave të rrezatuara, si dhe zgjerimin e përkrahjeve tjera logjistike për invadim dhe okupim, me këtë duke u bërë pjesëmarrës i krimeve të filluara.

E. Kundër korporatave private të cilat kanë fituar kontratat për rekonstruksionin e Irakut, të cilët kanë kërkuar dhe më pas edhe kanë fituar “dëmshpërblimin” nga regjimi i paligjshëm okupues

 

F. Kundër Korporatave të Mediumeve të Mëdha

1. Për gënjeshtra të qëllimshme të cilat planifikohen nga SHBA dhe Britania e Madhe dhe lëshimet që të udhëhiqen hetimet e përgjegjësisë për ato dezinformata, madje kur ato edhe ishin të ballafaquara me dëshmi të mjaftueshme të cilat e tregonin të kundërtën. Në mesin e shtëpive të mëdha informative të cilët natyrisht se bartin përgjegjësi për ekspozimin dhe përhapjen e gënjeshtrave për armatimin Irakian të shkatërrimeve masive përmendim New York Times, dhe natyrisht gazetaren e tyre Judith Miller, burimet kryesore të informatave të së cilës ishin në regjistrin e të paguarve të CIA-s. Përmendim gjithashtu edhe FOX News, CNN, NBC, CBS, ABC, BBC, dhe ITN. Në këtë regjistër gjithashtu gjenden edhe Express, Sun, Observer, Washington Post e kështu me radhë;

2. Për shkak të mos raportimit të mizorive të kryera ndaj popullit Irakian nga forcat okupuese, dhe mospërfilljes së përparësive dhe të dinjitetit të obliguar për zërat e vuajtura, ndërsa apelet globale për paq dhe drejtësi margjinalizohen;

3. Për shkak të raportimit jo objektiv gjatë rrjedhave të okupimit; për heshtjen dhe diskreditimin e të gjithë atyre që nuk pajtoheshin dhe që nuk raportonin në më mënyrë objektive për harxhimet e tërësishme nacionale dhe të pasojave nga regjimi okupues i cili me anë të gënjeshtrave mundohej të arsyetoi pranin e tij të mëtutjeshëm në Irak;

4. Për shkak nxitjes së një klime të frikshme ideologjike, të racizmit, ksenofobisë, islamofobisë, që pastaj kjo të shfrytëzohej për arsyetimin dhe lejimin e legjitimitetit të dhunës të cilat i kryejnë ushtarët e regjimit okupues;

5. Për përhapjen e ideologjisë e cila feston burrërinë dhe luftën, dhe pastaj atë (luftën) e normalizon si një zgjidhje politike;

6. Për shkak bashkëpunimit në një luftë agresive dhe inkurajimit të regjimit okupues e cila nga shumica konsiderohet fajtore për krime të luftës dhe të krimit kundër njerëzimit;

7. Për shkak të mundësimit, të legalizimit dhe zgjerimit dezinformues, të përvetësimit mashtrues dhe të paligjshëm të resurseve njerëzore dhe financiare në një luftë të paligjshme e cila u nxitë në bazë të preteksteve të trilluara;

8. Për promovimin e korporatave ushtarako-parimore të “sigurisë” të cilët janë kundër produktive për interesat fondamentale dhe prioritetit të popullsisë në botë dhe të cilët seriozisht e kanë dëmtuar popullatën civile.

 

III. REKOMANDIMET

 

Duke e pranuar të drejtën popullit irakian për rezistencën që i bëjnë okupimit të paligjshëm të vendit të tyre dhe të zhvillimit të institucioneve të pavarura, si dhe duke pohuar se e drejta për rezistencë ndaj okupimit është e drejt e udhëheqjes së luftës për vetëvendosje, liri dhe pavarësi, e cila është e lëshuar nga Dokumenti i Kombeve të bashkuara, ne, porota e ndërgjegjes, e shprehim solidaritetin tonë me popullin e Irakut.

 

REKOMANDOJMË:

1. Urgjent dhe pa kurrfarë kushti të tërhiqen forcat e koalicionit nga Iraku;

2. Që forcat e koalicionit qeveritar t’i japin dëmet e luftës, dhe Irakut t’ia paguajnë kompensimin për shkatërrimet humanitare, ekonomike, ekologjike dhe kulturore të shkaktuara nga invadimi dhe okupimi i paligjshëm.

3. Që të gjitha ligjet, kontratat, marrëveshjet dhe institucionet të vendosura gjatë okupimit të cilat nga populli irakian për interesa të veta konsiderohen si armiqësore dhe të dëmshme të shpallen të pa vlefshme dhe të anulohen;

4. Që menjëherë të mbyllet burgu në Ishullin Guantanamo, si dhe të gjitha burgjet tjera ushtarake amerikane jashtë SHBA, të shpallen emrat e të burgosurve, tu epet statusi i robërve të luftës dhe të kalojnë nëpërmes procedurës së rregullt;

5. Të fillohen hetimet në thellësi për përgjegjësit e agresionit, për krime të luftës dhe krime kundër njerëzore në Irak, filluar me Gjorgj Bushin, kryetarin e SHBA, Toni Blerin, kryeministrin e Britanisë së Madhe, njerëz të çështjeve vendimtare të atyre vendeve dhe të vendeve të koalicionit vullnetar, njerëz nga zinxhiri komandues ushtarak të cilët e kanë hartuar strategjinë e kësaj lufte kriminele, duke filluar nga lart e te poshtë; si dhe personalët nga Iraku të cilët kanë ndihmuar në përgatitjen e këtij invadimi të paligjshëm dhe të cilët e kanë përkrahë okupatorin.

T’i cekim vetëm disa emra të personave të cilët duhen të përfshihen në hetime të tilla: kryeministrat e vendeve të koalicionit vullnetar, siç janë Junichiro Koizumia nga Japonia, Jose Maria Aznar nga Spanja, Silvio Berluskoni nga Italia, Jose Manuel Durao Baroso dhe Santana Lopez nga Portugalia, Roh Moo Hyun nga Korea Jugore, Andres Fogh Rasmussen nga Danimarka; zyrtarët publikë, siç janë Dick Cheney, Donald H. Ramsfeld, Paul Wolfowitz, Colina L. Powell, Condoleze Rice, Richard Perle, Douglas Feith, Albert Gonzales, dhe L. Paul Bremer, nga SHBA-ës; vijojnë figurat politike nga Britania e Madhe: Jack Straw, Geoffrey Hoon, John Reid, dhe Adam Ingram; vazhdojmë me komandantë ushtarak nga SHBA, duke filluar me: gjeneral Richard Meyers, gjen. Tomyy Franks, gjen. John P. Abizaid, gjen. Ricard S. Sanchez, gjen. Thomas Metz, gjen. John R. Vines, dhe gjen. George Casey; vijojnë udhëheqës ushtarak nga Britania e Madhe: gjen. Mike Jackson, gjen. John Kiszeley, mareshali i aviacionit Brian Burridge, gjen. Peter Wal, admirali i prapavijës David Snelson, gjen. Robi Brims, dhe nën mareshali i aviacionit Glen Torpy; në mes të tjerëve janë edhe kryekomandantët dhe oficerët komandues të vendeve të koalicionit të cilët i kanë ushtarët e tyre në Irak, sikurse që janë kolaboracionistët irakian ashtu si Ahmad Çalabi, Ijad Alavi, Abdul-Aziz al-Hakimi dhe gjen. Abdul Kader Mohhammed Jasem mohona;

6. Të fillohet me procesin verifikues për përgjegjësinë e atyre të cilët moralisht dhe personalisht janë përgjegjës për pjesëmarrje në këtë luftë të paligjshëm, sikurse që janë gazetarët të cilët me qëllim kanë gënjyer, seksionet e medieve të cilët propagandonin urrejtje racore, etnike dhe fetare, dhe drejtorët gjeneral të korporatave multinacionale të cilëve u realizohej pasuria në këtë luftë;

7. Me qëllim që në mbarë botën njerëzimi të filloi me aksione paqësore kundër korporatave amerikane dhe britanike të cilat në mënyrë drejtë për drejti kanë realizuar pasuri në këtë luftë. Disa nga ato korporata janë: Halliburton, Bechtel, Carlyle Group, CACI Inc., Titan Corporation, Kellogg, Brown & Root (filial e Halliburtonit), Dyn Corp, Boeing, Exxon Mobil, Texaco, British Petroleum. Kompanit në vijim janë që e kanë akuzuar Irakun dhe që kanë fituar dëm “shpërblimin”: Toys “Я” Us, Kentucky Fried Chicken, Shell, Nestle, Pepsi, Phillip Morris, Sheraton, Mobil. Këto aksione mund ta marrin formën e veprimit direkt, si për shembull mbylljen e punishteve të tyre, bojkotimin i prodhimeve të tyre dhe sjellje presioni ndaj aksionarëve që të bëjnë tërheqjen e parave të deponuara;

8. Të lajmërohen të rinjtë dhe ushtarët që në mënyrë të ndërgjegjshme të bëjnë refuzimin për paraqitjen e tyre në ushtri dhe të marrin pjesë në një luftë të paligjshme; gjithashtu, edhe vendet të pranojnë aprovimin e ndërgjegjshëm për azil politik;

9. Që njerëzimi në mbarë botën të rezistojë dhe hedh poshtë çdo përpjekje të qeverive të veta për ofrimin e përkrahjeve materiale, logjistike apo morale ndaj okupimit të Irakut.

Ne, Porta e ndërgjegjes, shpresojmë se madhësia dhe përcaktimi i këtyre rekomandimeve do të bëhen bazament i botës në të cilën institucionet ndërkombëtare me vullnetin e popullit do të modelohen dhe s’ter modelohen, dhe assesi nga frika apo interesat personale, në të cilat gazetarët dhe intelektualët nuk do të jenë të shurdhër, në të cilën vullneti i popullit në tërë botën do të jetë kryesore, kurse sigurimi individual do të mbizotërojë ndaj sigurisë shtetërore dhe profitit të korporatave.

 

Arudhati Roy, Indi, Spokesperson of the Jury of Consience

Ahmet Oztyrk, Turkey

Ay, Se Erzan, Turkey

Chandra Muzzafar Malaysia

David Krieger, United States

Eve Ensler, United States

François Houtart, Belgium

Jae-Bok Kim, South Korea

Mehmet Tarhan, Turkey

Miguel Angel De Los Santos Cruz, mexiko

Murat Belge, Turkey

Rela Mazali, Israel

Salaam Al Jobourie, Iraq

Taty Almeida, Argentina.

 

Shtetet dhe i numri i ushtarëve të tyre në Irak

 

Britania e Madhe……………………………………………………….7.200

Koreja e Jugut……………………………………………………………2.800

Italia…………………………………………………………………………1.600

Geruzia………………………………………………………………………..900

Polonia………………………………………………………………………..900

Rumunia………………………………………………………………………628

Danimarka……………………………………………………………………530

Australia………………………………………………………………………498

Salvadori……………………………………………………………………..380

Figji…………………………………………………………………………….168

Mongolia……………………………………………………………………..160

Azerbajxhani………………………………………………………………..150

Shqipëria……………………………………………………………………..120

Latvija…………………………………………………………………………120

Sllovakia……………………………………………………………………..104

Republika Çeke…………………………………………………………….100

Lituania………………………………………………………………………..60

Armenia………………………………………………………………………..46

Estonia………………………………………………………………………….40

Bosnja dhe Hercegovina………………………………………………….36

Maqedonia…………………………………………………………………….35

Kazakistani……………………………………………………………………27

Sllovenia………………………………………………………………………..4

 

Shtetet të cilat i kanë tërhequr ushtarët e tyre nga Iraku

 

Bullgaria…………………………………………………..Dhjetor, 2005.

Republika Dominikane……………………………….Maj, 2004.

Hondurasi………………………………………………… Maj, 2004.

Hungaria…………………………………………………..Dhjetor, 2004.

Japonia……………………………………………………..Qershor, 2006.

Moldavia…………………………………………………..Shkurt, 2005.

Holanda…………………………………………………….Prill, 2005.

Zelanda e Re……………………………………………..Shtator, 2004.

Nikaragua………………………………………………….Shkurt, 2004.

Filipinet…………………………………………………….Qershor, 2004.

Portugalia………………………………………………….Shkurt, 2005.

Spanja……………………………………………………….Maj, 2004.

Tajlanda…………………………………………………….Gusht, 2004.

Tongo………………………………………………………..Dhjetor, 2004.

Ukraina……………………………………………………..Dhjetor, 2005.

 

Përgatiti dhe përshtati: Shevki SH. VOCA

Ky material është marrë nga libri, “Irak logika povlacenja”, të autorit Anthony Arnove, Sarajevë, 2007.

 

Materialin e botoi “Edukata Islame”-revistë shkencore kulturore islame, në numrin më të ri të saj Nr. 91, faqe 267-281. Revista doli nga botimi në Mars 2010.

Irani i vështruar nga pikëpamja e Orientalizmit

04/06/2012 Lini një koment

Mohamed Taghi GHEZELSOFLA

IRANI I VËSHTRUAR NGA PIKËPAMJA E ORIENTALIZMIT

“Gjithkujt i pëlqen të dijë ç‘thonë kritikët për të”

Parathënie

Një shqyrtim i koncepteve të shprehura nga kritikët për orientalistët dhe kundërshtimi i tyre gjatë tërë historisë zbulon se pasqyrohet vetëm pikëpamja e njërit qytetërim ndaj një tjetri. Këta kritikë përshkruajnë pikëpamje të tilla të njëanshme, të vërejtura në tekstet perëndimore si një imponim i ideve të një qytetërimi ndaj një tjetri. Duke folur nga pikëpamja e metafizikës, ata vërejnë: “Gjurmët e kolonializmit grabitqar vërehen qartë në hapat e Orientalizmit”. Me fjalë të tjera, Orientalizmi është simbol i pranisë dhe i epërsisë politike, kulturore dhe shkencore të Perëndimit në vendet e Lindjes. Qëllimi ka qenë të sillej në vend ideja imperialiste se Perëndimi ka epërsi mbi Lindjen në pikëpamje të urtësisë dhe të diturisë.

Steriotipizimi i pikëpamjeve vjen nga një këndvështrim i tillë, kur kundërvihen kulturat dhe qytetërimet. Pa dyshim, leximi i teksteve – perëndimore ose lindore – nuk nënkupton të japë përfundime pozitive. Autori i këtij artikulli paraqet shkurt çfarë njihet zakonisht si Orientalizëm. Ai përpiqet ta vështrojë Iranin nga një Orientalizëm i ri ndërsubjektiv dhe të shqyrtojë ndikimin e tij.

Hyrje

Persia është titulli i një libri të botuar në vitin 1835 nga Charles Night Ltd., një botues për moshat e reja, në Londër. Libri synon të paraqesë vendet lindore te perëndimorët. Në librin Uncle Oliver’ s Travel Accounts (ky është titulli i tij origjinal), Oliveri i cili është një kujdestar gazmor, u rrëfen tregime ekzotike për Iranin e paeksploruar dhe legjendar tre fëmijëve perëndimorë – Henrit, Frenkut dhe Xhinit. Kur Oliveri përshkruan peshkimin e perlave në Hormozgan, ai citon historianin romak, Plinin: “Perlat bëhen prej pikave të shiut. Çdo mëngjes, kur guackat e detit vijnë në sipërfaqe nga thellësia, hapen për të gëlltitur pikat e vesës”. Henri thirri me ngazëllim: “Çfarë mendimi i bukur!”. Xhaxha Oliveri përgjigjet: “Po, është një mendim mbresëlënës, por ne vlerësojmë vetëm faktet përfundimtare në shkencat natyrore dhe jo iluzione magjepsëse poetike!”1.

Ky artikull na jep një vështrim kritik për çështjen e ndërlikuar të Orientalizmit, duke e ballafaquar me atë që njihet zakonisht si Orientalizëm. Sidoqoftë, nëse qëllimi ynë ishte të përshkruanim trashëgiminë magjepsëse iraniane duke rrokur përmbajtjen e Orientalizmit, parapëlqimi im do të ishte Orientalizmi ndërsubjektiv. Para kësaj, do të përcaktohet Orientalizmi i zakonshëm dhe do të shtjellohet pikëpamja e tij mbi Iranin.

Së pari, Orientalizmi është shfaqur në Fjalorin e Oksfordit, më 1769 dhe më vonë, më 1838, në Enciklopedinë Franceze të Shkencës. Fillimisht, ai u përcaktua si të gjitha shkencat që kanë të bëjnë me kërkimin dhe me analizën për gjuhët, fetë, shkencat dhe kulturat e shteteve orientale. Në mbarim të shekullit të 18-të , ky përcaktim akademik ndryshoi për të nënkuptuar pushtimin sistematik të tokave islame, nga Egjipti deri në Iran. Ata, të maskuar si orientalistë ishin, në të vërtetë stafi i Departamenteve Informative të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Francës dhe të Britanisë dhe turistët, politikanët dhe poetët ishin ose atashe politikë ose atashe ushtarakë të qeverive të tyre.

Eduard U. Said (Edward W. Said), një mendimtar palestinezo-amerikan, i cili bashkohet me kritikët e Modernizmit, si Antonio Gramshi dhe Majkëll Faukolt (Michael Foucault), synon të analizojë dhe të vlerësojë idetë që kanë perëndimorët për popujt e Lindjes në librin e tij Orientalism (Orientalizmi, 1978). Ai e përshkruan Orientalizmin si asgjë tjetër përveçse si përpjekje e të tjerëve në paradigmën e eksplorimit perëndimor të botëve të tjera. Saidi e përsërit këtë në një libër tjetër, Culture and Imperialism (Kultura dhe Imperializmi, 1993).

Ky përdorim i zakonshëm i Orientalizmit tregon se perëndimori, përtej metatregimeve të tij, ka zhvilluar brenda vetes një logocentrizëm të orientuar drejt së vërtetës . Një produkt i dytë i një të menduari të tillë, siç shprehet Faukolti, ishte kolonializmi. Çfarë u etiketua si diçka tjetër, i përkiste një bote të pavërtetë që qëndronte larg Perëndimit dhe ishte e kundërta e tij në çdo aspekt2. Saidi, në Culture and Imperialism (1993), shkruan: “Vlerësimi i dominimit Lindje – Perëndim dhe shkëmbimet kulturore kanë çuar në një koncept të ri të dominimit, që do të thotë se njëra anë fiton dhe ana tjetër humbet, meqë fitimtari ka epërsinë kulturore dhe morale3.

Ajo që u njoh si Orientalizëm pas shekullit të 18-të e më pas, pas shprehjes së famshme të Dekartit “Unë mendoj, prandaj, unë jam” mund të shihet kështu si metodë perëndimore e hegjemonisë mbi Lindjen. Ky dominim ka një dallim, si ai i Fokaultit, i cili veçon njerëzit e urtë nga njerëzit e paditur. Në këtë dallim të madh, krijohen klasa të ndryshme për të nxjerrë poetë, shkrimtarë, filozofë, analistë politikë, ekonomistë, administratorë dhe figura mbretërore. Ky lloj Orientalizmi, në kuptimin e tij të gjerë filloi me Eskilin4 dhe vazhdoi me Danten5, Hygonë6 dhe Marksin7.

Saidi i konsideron marrëdhëniet historike të Perëndimit me botën e ndërlikuar të Lindjes, përfshirë Iranin, një hegjemoni e koklavatiur, siç shihet qartë në veprën klasike të T. M. Panikarit, Asia and Western Dominance (Azia dhe Dominimi Perëndimor)8. Në këtë marrëdhënie, Orientalizmi paraqitet në mënyrë akademike si një shenjë e fuqisë së Evropës dhe e Atlantikut përballë Lindjes9 dhe përpjekje janë bërë për ta orientalizuar Lindjen. Lindja nuk është vetëm e orientalizuar, siç vizatohet në mendjen e një evropiani mesatar si një oriental tipik, por ajo ka pasur aftësinë për të qenë kështu. Saidi e shembullson qëndrimin e Gustav Floberit10 (1821–1880) si një prostitutë egjiptiane, e cila kurrë nuk e shfaq veten e as nuk thotë asgjë për të shkuarën e saj. Ky është Floberi, i cili flet për atë dhe e portretizon atë në librin e tij11.

Xhejms Muri (James Murrieh)12 i vë fjalët në gojën e një mjeku popullor iranian dhe shkruan: “Të huajt ndryshojnë nga ne në veprat dhe sjelljen e tyre. Në vend që të rruajnë flokët si ne, besimtarët e fesë së pastër, ata rruajnë fytyrën. Prandaj, ata s’kanë asnjë qime në mjekër. Përkundrazi, ata i lënë flokët të gjatë, sikur të kishin mbajtur një betim solemn. Të huajt ulen në karrige, kurse ne ulemi në dysheme …Të huajt hanë me thikë dhe me pirun, kurse ne hamë me dorë”13.

Orientalizimi fillon në mesjetë dhe vazhdon deri në gjysmën e shekullit të 19-të. Personazhet e hershme shfaqen në Komedinë Hyjnore të Dantes dhe më vonë, në veprat e pahijshme të kohës viktoriane, të tilla si Lustful Turk (Turku epsharak) i Stiven Markosit, Little lady (Zonja e vogël) e Maks Floberit, Kubla Khon (Kubla Kon), poemë e Samuel T. Koleridxhit14, tregimi Vathek i Bekfordit, Leitires Persanes (Letrat Persiane) të Monteskjesë15, që përfshin skena erotike dhe të pahijshme për të kënaqur lexuesit perëndimorë. Në librin e famshëm, Bibliotheque Orientale (Biblioteka Orientale) 1697, të Dherbolotit, lexuesi ballafaqohet me koleksion krijesash mbinatyrore gjatë gjithë tregimit. Krijimet romantike, si Njëmijë e Një Net e kanë skenën e tyre në Bagdad, Basra, Afrikën Veriore, Perandorinë persiane dhe në Kinë. Në këtë etapë, Orientalizmi nuk bëri dallim racial ose dallim gjuhësor. Persianët dhe arabët ishin të njëjtë dhe kështu ishin turqit dhe tartarët. Irani përshkruhej kaq enigmatik, sa Dennis Wright (Denis Rajt) shkroi se edhe ata që nuk e kishin vizituar Iranin filluan ta përshkruajnë atë. Për shembull, Isak, i cili kurrë nuk e kishte parë Iranin, në librin e tij krijoi imazhe të veprimeve epsharake që bëheshin prej persianëve epsharakë16.

Emri Iran shoqërohej me dashurinë, luksin, ekstravagancën dhe legjendat në Evropë nga mesjeta deri në gjysmën e shekullit të 19-të; ai nënkuptonte përmbledhje tregimesh që do të shuanin etjen e perëndimorëve. Lindja misterioze qe kryesisht vepër e misionarëve franceskanë dhe dominikanë, të cilët futën krishterimin në Kinë dhe në ishujt në lindje të Indisë nga njëra anë dhe nga ana tjetër, udhëtarët dhe eksploruesit, si Higden dhe Sir J. Mandevill, të cilët shkruajnë vetëm për mrekullitë e Persisë Lindore.

Mandevill, në tregimet për udhëtimin e tij, të cilat dolën së pari në frëngjisht dhe pastaj në latinisht dhe në anglisht, e përdor Orientin si një alternativë për t’u shpëtuar problemeve në Perëndim. Ai e paraqit Iranin si Kethejin, i cili nganjëherë lokalizohet në Afrikën Veriore dhe afër Arabisë dhe nganjëherë pranë Indisë.

“Irani, i përshkruar në Perëndim nga Mandevilli, ishte një parajsë në Tokë dhe një djep i dy tregimeve biblike; katër lumenj parajse rridhnin nëpër këtë vend elegant e plot dritë me kopshte gjithë diell17. Nuk është për t’u habitur, vite më pas, një Z. Kokstoun (Mr. Cockstone), në librin e tij World’s Mirror (Pasqyra e Botës) shkruan për fantazitë e Iran’s Protected Countries (Vendeve të mbrojtura të Iranit) për perëndimorët.

Kuptohet se nuk kishte asnjë tregues të qartë se si mund të ishte në të vërtetë Irani. Muhamed Dasughi e vërtetëson këtë dhe e quan Orientalizmin një dukuri pjesërisht akademike, e cila kishte letërmarrësin e vet dhe ishte kujtim (reminishencë) i epërsisë së Perëndimit mbi Lindjen. Ai e ndan Orientalizmin në katër faza. Faza e parë filloi me pushtimin e Andaluzisë në Spanjë prej myslimanëve dhe me lulëzimin e shkencave në atë vend, e më pas, me pushtimin e ishujve mesdhetarë dhe të viseve të Italisë Jugore. Faza e dytë u shënua me Kryqëzatën dhe zgjati deri në gjysmën e shekullit të 18-të. Faza e tretë dhe Epoka e Orientalizmit të ri shfaqet pas Luftës së Dytë Botërore dhe ende vazhdon dhe ndoshta, do të vazhdojë përgjithmonë18. Ky klasifikim është mbështetur gjithashtu nga një numër dijetarësh iranianë19. Me një orientalizëm të tillë, nuk mund të arrihej asnjë sukses i madh, përveçse të bëheshin armiq të betuar në të dy krahët. Dasughiu dhe të tjerët e fajësojnë Orientalizmin për imazhin e shtrembëruar të Islamit dhe të myslimanëve në Perëndim dhe thonë se ai është përgjegjës për mbjelljen e farës së urrejtjes në Perëndim. Megjithatë, ata ndalin befas dhe pohojnë gabimin e vet: “Ne nuk e mbrojmë Islamin me paragjykimet tona dhe prandaj nuk po përshkruajmë një imazh të rremë, i cili gjen përdorim në pikëpamjet e kolonialistëve dhe të ateistëve për Orientalizmin. Kjo nuk ka të bëjë fare me të vërtetën e ndritshme të Islamit20.

Në këtë formë të Orientalizmit as edhe një individ ose tekst i vetëm nuk është përpjekur të paraqesë trashëgiminë kulturore ose qytetare të palës tjetër, sepse ata ishin të gjithë armiq të betuar, përfshirë Akilin, Herodotin, Homerin, G. D. Lanxhlin (G. D. Langely)21, Shirlin22, Monteskjenë, Denis Rajtin, Luis Mesinjonë23, Klaud Enetin24, Viktoria V. Skuilluestin25 dhe madje, Eduard Braunin. Akili dhe Aleksandri i Madh ishin ndër ata që arritën të siguronin një vend prestigjioz në letërsinë politike të Perëndimit. Për këtë arsye, Enerst Xhozef Renan26 e quan mit historinë e qytetërimit lindor. Zhak Benign Bosue27 pikturon Afërditën, perëndeshën mitologjike greke të dashurisë , pasionin dhe bukurinë përballë Lindjes dhe Xhunos, zoti i dinjitetit dhe i mashkullisë përballë Perëndimit dhe Greqisë. Jupiteri është simbol i logjikës politike, kurse Marsi, perëndesha e mosbindjes dhe e dhunës përsëri është përballë Lindjes. Shkurt, rezultatet e marrëdhënieve të pak shekujve midis Lindjes dhe Perëndimit, mbështetur në Orientalizmin e zakonshëm nuk janë asgjë veçse “ekzagjerim, mashtrim, keqinterpretim, shtrembërim dhe u referohen burimeve të pabesueshme, miteve, besimeve të kota, shpikjeve, thashethemeve të përhapura nga politeistët, drejtuesit e sinagogave e të kishave dhe deklarata e fantazi të tjera shekullore”28. Kur vjen puna për Iranin, Farughi, shkruan: “Nëse shënimet për udhëtimet vështrohen me një analizë të hollësishme, do të zbulohet se të gjitha këto udhëtime në Iran ndiqnin qëllime të veçanta, të tilla si, si të predikonin fenë e tyre, si të kërkonin avantazhe politike ose ekonomike dhe ajo që është më e rëndësishme, si të gjenin terren të favorshëm për të eksportuar kulturën e tyre29.

Orientalizmi ndërsubjektiv dhe trashëgimia iraniane

“Irani ka ndihmuar që qytetërimi i njeriut të shkojë përpara në gjithçka që ai ka arritur dhe në gjithçka që ai nuk ka mundur ta arrijë. Idealet që mbeten të paarritshme, u lanë që t’i vazhdonin romakët dhe maqedonasit”30. Përdorimi i termit “ndërsubjektivitet” nga Perikliu te Filipi, brenda fushës së Orientalizmit mund të duket pak si i pavend dhe i pamjaftueshëm. Sidoqoftë, autori i këtij artikulli mendon se një koncept ndërsubjektiv del si lidhje e ndërsjelltë ndërmjet dy qytetërimeve, lindor dhe perëndimor, që nisi në një atmosferë të errët dhe të dyshimtë, mbi një bazë mitologjike, që më në fund, çoi në një të vërtetë. Pasoja e kësaj errësire fillestare është leximi i kulturave dhe qytetërimeve të tjera, që mbanin konceptin e ri të “qytetërimit ndërsubjektiv”.

Brenda kësaj kornize mendimi, Monteskje, Morier, Gobineu, Vamberi31 dhe të tjerët janë aq të hutuar nga kultura iraniane, sa edhe homologët e tyre iranianë, si Naghd’ Ali Bejk32, Mirza Abolhasan Khan Ilçi, ose madje, mbreti Naseredin Shah33, kur vizitoi Perëndimin për herë të parë. Ata të gjithë e fillojnë me vërejtje të egra dhe mbarojnë me shkëputje verbale dhe për të ardhur në këtë pikë; natyrisht, mund të ketë disa gjëra që nuk lidhen (irelevanca) me çështjen. Në Orientalizmin ndërsubjektiv, sidoqoftë, dy kulturat nuk mund të paralelizohen dhe prandaj janë të largëta dhe nuk kanë baza të përbashkëta për dialog. Fuqishmëria e njërës sjell pafuqishmërinë e tjetrës. Saidi i referohet një skene në The Persians “Persianët”, dramë nga Eskili (525-456 para erës sonë), ku ushtarët e lodhur persianë ndihen të mjerë pas mundjes së ushtrisë së Kserksit nga grekët. Ky dëshpërim i ushtarëve persianë vështrohet si shenjë e mjerimit të kombeve lindore. Që nga Eskili, kjo dobësi ka mbetur si një përshtypje e fuqishme në Perëndim, por brenda një konteksti më të përshtatshëm të shpjeguar më herët si një ndërsubjektivitet. Një skenë tjetër në dramë portretizon Oborrin Mbretëror Persian, ku nëna mbretëreshë, Athusa dhe anëtarë të tjerë të familjes mbretërore dëgjojnë lajmin për disfatën e persianëve. Si përfundim, fytyrat e persianëve i mbulon pikëllimi. Ndoshta, Eskili nuk duhej të fajësohej për ekzagjerimin e pikëllimit të persianëve, meqë, edhe ai ndoshta rastësisht, i përshkruan ushtarët iranianë si “trima” në betejën e Salamidës. Humbja nuk ishte fat i përhershëm i persianëve, kur ndesheshin me grekët dhe në shumë raste, perëndimorët kanë pranuar përvojën e tyre të humbjes. Kur në Greqinë antike, dramaturgu Frinikusi krijoi ndodhinë tragjike të rënies së qytetit grek të Meltit, spektatorët e Athinës u mbuluan kaq shumë nga pikëllimi, saqë e dënuan dramaturgun duke e gjobitur në gjykatë. Ajo që ndodhi me Frinikusin, e paralajmëroi Eskilin, i cili vetë ishte i pranishëm në betejën e Salamidës. Prandaj, ai rrëfeu vetëm humbjen e persianëve dhe asgjë më tepër.

Shkrimtarë të tjerë grekë janë përpjekur të përshkruajnë një imazh më të ekuilibruar të persianëve, që kanë edhe pikat e tyre të dobëta dhe pikat e tyre të forta. Në Orientalizmin ndërsubjektiv, sidoqoftë, të gjitha pikëpamjet janë të njëanshme. Le të mos harrojmë se Homeri e lartësoi anën e ndritur të persianëve duke shpallur se persianët u mësojnë fëmijëve të tyre nga mosha pesë deri në njëzet vjeç garat me kuaj, harkëtarinë dhe thënien e së vërtetës. Herodoti pohonte se iranianët ishin më mikpritës ndaj kulturave të huaja se kombet e tjera.

Fakti është se Orientalizmi, siç përshkruhet nga Saidi, Dasughiu dhe të tjerët nuk lejon ndonjë ndikim dialektik në marrëdhëniet ndërcivilizuese ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit. Duke kritikuar pikëpamjet e Saidit, B. S. Turner i referohet një fakti që ia vlen të vihet re. Në të njëjtin vit, më 1978, që Saidi boton “Orientalizmin” e tij, botohet libri i Turnerit “Marksi dhe fundi i Orientalizmit”. Sidoqoftë, libri i Saidit u gjet më imponues, meqë postmodernizmi i tij dhe supozimet e Foukaltit janë baza e tij. Mëtimi (pretendimi) i Turnerit ishte të zbulonte natyrën e njëanshme të Orientalizmit të zakonshëm. Turneri vërejti se libri i Saidit nuk kishte asgjë më tepër se pikëpamjet e shprehura më herët nga V. G. Kiernen në Lords of the Human Kind (Zotërit e Njerëzimit)34. Turner hedh dritë gjithashtu në zhvillimet më të fundit në epokën e Globalizimit në librin e tij Orientalizmi dhe problemi i shoqërisë civile në Islam. Ai përpiqet të sjellë në atdhe idenë se epoka e Orientalizmit – në saje të ekzistencës së kulturave dhe të qytetërimeve të shumta – ka mbaruar, megjithëse libri nuk vjen në përfundimin për ta mohuar Orientalizmin. Në të kundërt, ai e vështron çështjen nga një kënd akademik që i merr parasysh faktet historike dhe e thekson aspektin pozitiv të Orientalizmit. Ky qëndrim ka qenë një ndihmë shumë e madhe për transferimin e trashëgimisë iraniane.

E vërteta është se Irani brenda jetës së tij kulturore dhe qytetare ka përballur shumë “alienë” (të huaj), të cilëve u ka bërë shumë përshtypje dhe e kanë zgjedhur atë si strehimin e tyre . Këta të huaj ishin të shtresave të ndryshme shoqërore dhe e vështronin këtë tokë të lashtë me interesa të ndryshme. Disa kishin mendime orientaliste, duke shpresuar të nisnin lidhjet tregtare përfituese; të tjerët erdhën si misionarë për të përhapur katolicizmin. Megjithatë, pati nga ata që e panë Iranin si një aleat të favorshëm kundër Perandorisë Osmane.

Shkallë–shkallë ndikimet e Orientalizmit ndërsubjektiv dolën në sipërfaqe dhe realitetet për kulturën iraniane dhe qytetërimin iranian u bënë të njohura në saje të përpjekjeve të shumë iranologëve orientalistë, përfshirë orientalistin francez Çardin. Ai bëri përpjekje të jashtëzakonshme gjatë shekullit të 17-të për ta paraqitur në mënyrë të paanshme Iranin në Perëndim. Çardini erdhi në Iran si një argjendar kalvinist, por qëndroi dhjetë vjet, për të gjurmuar dhe eksploruar vendin. I ndihmuar nga informacioni, tashmë i mbledhur nga paraardhësi i tij, Rafaeli35 dhe në saje të këmbënguljes së tij, Çardini arriti të mblidhte informacion të vlefshëm për të gjitha aspektet e jetës iraniane. Ai shkroi për Isfahanin, kur ky qytet iranian ishte në kulmin e tij. Përkthimi i eksplorimeve të Çardinit në Iran në disa gjuhë evropiane e çoi përpara kuptimin e kulturës persiane në Perëndim. Ai shkruan: “Iranianët janë të bukur edhe nga trupi, edhe nga mendja dhe imagjinatat e tyre janë të gjalla dhe të lehta për t’i transferuar. Ata kanë kujtesë të mirë dhe talent për të mësuar shkencat dhe mjeshtëri për makina, industri dhe armë. Atyre u pëlqen krenaria, çka u jep nderim…36.

Një orientalist, i quajtur Saiks (Sykes) udhëton gjerë nëpër Iran dhe shkruan Ten thousand miles across Iran (Dhjetë mijë milje nëpër Iran)37. Ndoshta, sfidat që ai ka përballuar në këtë udhëtim formuan bazën e librit tjetër të tij,“Ekspeditat e një dervishi të shtirur”. Sidoqoftë, fama shpirtërore dhe financiare e Iranit ka qenë kaq e madhe, saqë i bëri shumë – përfshirë Çardinin, Tarvernierin dhe të tjerët – ta vizitojnë atë dhe shumë më tepër – përfshirë Gëten, Volterin dhe të tjerët – ta lavdëronin vendin dhe të ndanin një pjesë të shkrimeve të tyre për Iranin.

Henri Raulinson (Henry Rawlinson)38 është një prej atyre entuziastëve, përpjekjet e jashtëzakonshme të të cilit çuan në zbulimin dhe deshifrimin e mbishkrimeve të Dariusit në Bistun, çka ndihmuan në shuarjen e etjes së iranianëve për kulturë dhe urtësi. Duke deshifruar dhe përkthyer sistemin shkrimor kuneiform (pykësor) persian të mbishkrimit dhe duke e paraqitur atë në Këshillin Mbretëror për Studimet Aziatike në Londër, ai hapi rrugën për të deshifruar gjuhë të tjera antike, të tilla si babilonishten, hetitishten, elamishten etj. Ndodhi pastaj ajo që mashtrimi me deklarime të tilla, si “Të gënjesh, është një zakon iranian”, u përhap nga Orientalizmi i zakonshëm, çka verifikoi se ç’ishte iraniani. U kuptua nga mbishkrimi që iraniani e ka parë gjithmonë gënjeshtrën si një gjë të turpshme. Në Mbishkrimin e Dariusit lexohet: “O Zot, imunizoje kombin tim nga gënjeshtra!”. Më vonë, Islami e përshkruan gënjeshtrën si një veprim të turpshëm. Prandaj, edhe kultura persiane, edhe kultura islame e mbrojtën meritueshmërinë e Iranit.

Më tej, orientalistë të mirënjohur, si Riçard Fordi (Richard Ford), Uilsoni (Wilson) dhe të tjerë pasqyruan historinë e kulturës iraniane. Uilsoni, në mënyrë të qartë e quan Iranin një djep të qytetërimit. Ai shkruan: “Irani ishte djep i qytetërimit dhe i kulturës dhe ndriçimi i tij arriti në vende të largëta. Kur iranianët zotëronin kulturë të madhe dhe qytetërim të madh, evropianët ishin larg tij dhe jetonin në shoqëri barbare”39.

Në këtë vlerësim, kuptojmë që madhëria e kulturës iraniane dhe e qytetërimit iranian nuk ka mbetur pa u vënë re. Çështja është se çfarë ndodhi në histori që ne u larguam nga ditët tona të lavdishme. Ndoshta, vetë karakteristikat tona; me fjalë të tjera, çdo personalitet iranian është përgjegjës për këtë. Kjo vërtetësohet gjithashtu nga Orientalizmi që, kur shqyrtohet prapambetja e Iranit, ai i kërkon arsyet brenda Iranit. Siç thotë Hedini: “Irani ishte një vend që ishte edhe armiku i vet.” Prandaj, është mirë të ndalohet mohimi kur përballemi me kritikën. Poeti Saadi thotë:

Unë e njoh, është dashamir se thotë
Ku ka puse të thella në rrugën time në këtë botë
Ai që punëve të tij nuk u njeh të meta e gabime,
Mund t’i quajë ato punë mjeshtërore.
Po, po, dëgjojeni oponentin tuaj ç’ju mëson,
Si mik, vetëm për vepra të mira predikon.

Tani që u përmendën hijeshia dhe përkushtimi i iranianëve, duket mjaft e përshtatshme për ta përmbyllur këtë artikull duke iu referuar iranologut, i cili mbeti një admirues i devotshëm i Saadiut, Eduard Braunit (Edward Brown). Ai i dalloi vlerat iraniane relativisht më mirë se i paraardhësit të tij – Flandeni, Kurzeni, Xheksoni dhe Gobineu. Brauni arriti në Iran në nëntor 1887, për të qenë njëri nga anglezët midis iranianëve dhe kur e zotëroi gjuhën persiane, ai shkroi: “Një vit midis iranianëve”. Edward Dennison Ross e quajti librin e Braunit më të mrekullueshmin dhe më informuesin, të shkruar ndonjëherë për udhëtimet. Brauni u magjeps dhe u lartësua shpirtërisht me të vërtetë nga Irani.

Në fushën e politikës, Brauni mbajti shumë fjalime dhe shkroi shumë kumtesa dhe artikuj, duke përkrahur vazhdimisht lëvizjen reformiste të iranianëve dhe kërkesat e ligjshme të konstitucionalistëve. Ai denoncoi traktatin kolonialist që iu imponua Iranit nga Rusia dhe Britania më 1907. Edhe në Londër Brauni luajti një rol konstruktiv në Komitetin Iranian, ku merrnin pjesë anëtarët më të rëndësishëm edhe të Dhomës së Përfaqësuesve, edhe të Dhomës së Lordëve, me qëllim që të përkrahnin mirëkuptimin midis dy vendeve. Në librat e tij, ai shpesh u referohet frymëzimeve shpirtërore që mori nga Irani. Kur arrin në Shiraz, ai mbushet me emocione, si një dashatar i pasionuar, kur takon të shumëdashurën e tij. Në parathënien e Një vit midis iranianëve, që ai e shkroi për lexuesit iranianë, thotë: “Ai që e meriton adhurimin është Krijuesi i tokës dhe i detit dhe Ai mund ta zhdukë menjëherë tërë Gjithësinë. Zoti më bëri të largohem nga atdheu im dhe sipas fjalës së Tij “Dhe udhëtoni nëpër Tokë”, më ndihmoi të udhëtoj nëpër botë”40. Duke shprehur mirënjohje për të gjitha ato që ai ka bërë, Vatan Daily shkroi më 1964: “Ju falënderojmë për gjithçka që ju keni bërë për ne dhe për vendin tonë. Do t’ju jemi shumë borxhli përgjithmonë”41.

Edhe ne u mbetemi mirënjohës të gjithë orientalistëve, të cilët u përpoqën t’i transferojnë vlerat tona kulturore në Perëndim dhe krijuan kështu një imazh të drejtë për Iranin, madje, edhe për atë që mund të vinte në këtë vend si armik. Vita Skuilluest nxjerr në pah: “Ja, kështu erdhi Aleksandri në Iran, ndryshe nga ç’erdhën në këtë vend të tjerë, si Marko Polo, Dieulafoj, Konti De Gobineu dhe edhe lordi…”42.

Tani ne jemi në prag të një mijëvjeçari të ri, që kërkon me të madhe bisedime dhe bashkëpunim. Me qëllim që të lëmë prapa reformat e steriotipizuara paskolonialiste, njeriu mund të kërkojë me të drejtë që zhvillimet e reja të sjellin afërsi në jetët e të gjithë njerëzve. Ajo që vështrohet në të gjitha aspektet e jetës njerëzore është një universalitet, i cili nuk mund të njëjtësohet (identifikohet) me përkatësinë vetëm të një kombi ose vetëm të një kulture. Në të vërtetë, asnjë komb nuk mund të mëtojë (pretendojë) të zotërojë një kulturë ose qytetërim që është absolut. Njerëzimi po përpiqet të gjejë gjuhë të përbashkët për të bashkëvepruar me njëri-tjetrin. Pengesat natyrore – malet e larta, shkretëtirat, luginat, lumenjtë, madje edhe xhunglat nuk kanë mundur t’i veçojnë popujt dhe kombet. Ato as nuk kanë mundur t’i ndalojnë kombet e fuqishme të pushtojnë tokat e kombeve më të dobëta, të përhapin dhe të shtrijnë ndikimin e tyre qytetar dhe kulturor te populli i mundur43.

Burimet:

Arburry, A. H. – Thirteen Orientalists, Iranian Heritage. Përkthyer nga grup përkthyesish. Tehran: Bongah – e Tarjome va Nashr – e Ketab, 1957.
Brown, Edward – One Year Among Iranians. Përkthyer nga Zabilloah Mansuri, Tehran: Saffar, 1992.
Dasoughi Sheta, Mohammad – Historic Trends and Evaluation of Orientalist Thoughts. Përkthyer prej Mohamed Reza Eftekharzade, Tehran: Hezaran, 1997.
Davari, Reza – Sharghshenasi az do Nazar (Dy pikëpamje në Orientalizëm), Salam Daily, Sunday, 12 prill 1992.
Ensafpoor, Gholamreza – Iran be ravayat – e safarnamehha (Irani sipas tregimeve burimore). Tehran: Zavar, 1984.
Ghezelsofla, Mohammad Taghi – Sharghshenasi va goftegoo – ye tramaddonha (Orientalizmi dhe dialogu midis qytetërimeve), Sobh-e Emrooz Daily, 19, shkurt 1998.
Hallingry, William – Travel Accounts of Sir John Malcom. Përkthyer nga Amir Houshang Amini. Tehran: Ketab Sara, 1984.
Lord Kerzen – Iran and the Issue of Iran. Përkthyer nga Gholam’ Ali Vahid. Mazandarani, Tehran: ‘Elmi va Farhangi, 1994.
Ross, Sir Dennis – Iran and Iranians. Përkthyer nga Shajgan Malajeri, Tehran: Ferdosi, 1932.
Said, Edward W. – Introduction to Orientalism. Twentieth Century Political Theory. (ed.) Stephen Eric Bronner, London: Routledge, 1997.
Said, Edward – Orientalism. Përkthyer nga Abdorrahim Govahi. Tehran: Daftar-e Nashr-e Farhang, 1992.
Silverman, Hugh T. – Questioning Foundations, London: Routledge, 1993.
Squillwest, Vita – A Traveler of Tehran. Përkthyer nga Mehran Tavakoli. Tehran: Farzan, 1996.
Turner, Bryan S. – Orientalism, Post Modernism and Globalism. London: Routledge, 1994.
Vambery, Arminius – Expedition of the Feigned Dervish. Përkthyer nga Fath’ Ali Khaje Noorijan, Tehran: ‘Elmi Farhangi, 1995.

Marrë nga revista “PERLA”, Viti XI – 2006, Nr. 4 (43), fq. 94-108

Përktheu nga gjuha angleze: Bledar Shehu

Kur SHBA-të i paguanin tatim Perandorisë Osmane

24/05/2012 Lini një koment

KUR SHBA-të i PAGUANIN TATIM PERANDORISË OSMANE

Perandoria Osmane, megjithëse ishte në fazat e dobësimit gjatë shekullit XVIII, akoma luante në botë një rol me influencë, dhe ishte në pozicionin e një Perandorie të respektueshme. Shumë shtete dhe Perandori nuk nisnin ndërmarësi politike pa lejen e Perandorisë Osmane, kurse shumë shtete europiane i paguanin tatim kësaj Perandorie. Pos tyre, shtet që i pagoi tatim (vergi) kësaj Perandorie ishin edhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Mbase kjo gjë është pak e njohur për shumkë, por ja që ndodhi në fundvitet ’700 e fillimvitet ’800…

Që në vitet e para të Republikës, kur u kuptua se pozicioni i shtet-kombit të posalindur turk, nuk do të mund të ishte kurrë i tillë sikurse në kohën e potencuar osmane kur amerikanët paguan verginë, evladët e tatim-marrësve të dikurshëm, u zhytën në zhgënjim të thellë, duke kujtuar me mall ditët e kaluara të baballarëve e të gjyshërve të tyre. Pa u zgjeruar shumë: Ngjarja ndodhi së pari më 25 korrık 1785, akt që do ta niste plejadën 50 e më tejvjeçare të bilateralitetiıt osmano-amerikan.

Anija e quajtur “Maria” me flamurin amerikan lart, u ndodh e rrethuar dhe e kapur nga anijet osmane. Megjıthkëtë amerikanët nuk morën mësım. Më 1793 u ndodhën para dersit të dytë: 11 anije amerikane u zunë përsëri nga flota osmane. Si rezultat i kësaj, atëbotë presidenti amerikan George Washington, pranoi të bënte marrëveshje me osmanët. Washıngtoni do të ulej në një tavolinë me bejlerbeun e Algjerisë Daji Hasan Pasha. Sipas marrëveshjes, shteti amerikan, për t’i rikthyer anijet e reskuestruara, duhej t’i paguante shtetit osman 642.000 dollarë si dhe do të zotohej për ruajtjen e Akdenizit. Me fjalë të tjera, Shteti Osman i vuri nën haraç amerikanët.

Specıfika e marrëveshjes ka të bëjë me faktin se tekstualisht ishte e shkruar në osmanisht (turqisht), duke qenë kështu deri në atë kohë marrëveshja e vetme që amerikanët e pranuan në gjuhë të huaj. Jo vetëm incidenti në fjalë, qe i pari dhe i fundit në mes dy vendeve. Nisur që para kësaj date, por edhe pas datës së potencuar, Senati Amerikan, bërı përpjekje të shumta për marrëveshje me Perandorinë Osmane; Në këtë çështje, i ngarkuar brenda delegacionit, qe edhe njëri ndër anëtarët e “etërve” amerikan Benjamin Franklin. Në shërbim të këtij interesi, SHBA-të në vitin 1802 emëruan në Izmir një konsull, por pas shërbimit dyvjeçar, për arsye të pakënaqësive me shërbimin e tij, nga ana e Shtetıt Osman, ai u detyra të kthehet në vend. Në vitın 1808, SHBA-të tentuan sërish hapjen e një konsullate në Perandorinë Osmane, por kjo e fundit nuk pranoi.

Megjithatë, me përpjekjet e Kaptan Pashës, më 1811 u lejua njëfarë forme e funksionimit të të ngarkuarëve tregtarë dhe atasheve.

Pas vitit 1816, delegacionet amerikane shpeshtuan vizıtat/shkuarje-ardhjet më të shpeshta; Pas vitit 1820, ky komunikim u intensifikua edhe më shumë. Së këndejmi, filluan edhe marrëdhëniet jo-zyrtare tregtare (në mes dy vendeve). Perandoria Osmane, në vitin 1828 bleu mall nga SHBA-të në vlerë prej 700.000 dollarëve, kurse SHBA-ve i shiti mall në vlerë prej 400.000.

SHBA-të, për të arrıtur marrëveshje tregtare me Perandorinë Osmane, bënë përpjekje 45 vite. Në fund, marrëveshja e parë në mes dy vendeve, e afiluar si “Marrëveshja shoqërore turke-amerikane” u nënshkrua në vitin 1830. Mahmudi II e nënshkroi këtë marrëveshje, me kusht që disa nga luftë-anijet e dëshmuara amerikane si inovacion i teknologjisë së re, të zënë vend/transferohen në Shtetin Osman.

Kjo marrëveshje, me kërkesën e Mahmudit të II-të, u “projektua” edhe me klauzolë të fshehtë, megjithatë Senati Amerikan, përkundër që e inicoi dhe respektoi marrëveshjen në pjesën tjetër, neglizhoi dhe anashkaloi respektimin e klauzolës së fshehtë. Me të dëgjuar mbi këtë gjë, Mahmudi II aspak nuk hezitoi ta dëbonte ambasadorin e SHBA-ve nga vendi. Pak kohë pas kësaj ngjarjeje, për anijen e mbërritur në Sarayburnu, u dëgjua se “i janë nxjerrur në shitje i tërë inventari dhe pjesët përbërëse/materiali”. Me arsyetimin se (luftë)anija nuk i plotëson kërkesat dhe garancionet e duhura sipas marrëveshjes bileterale për shitblerje, u kushtëzua revidimi “jo-formal” i klauzolës së fshehtë, të paraparë në Marrëveshje, kërkesë kjo që u pranua. Pas kësaj date, inxhinierët amerikanë të luftë-anijeve të ardhur në Stamboll, nën patronatin e Mahmudit të II-të, qenë të parët që ndërtuan luftë-anijen e parë amerikane me avull. Sulltan Mahmudı II, ndaj këtyre inxhınierëve tregoi tolerancë të madhe. Por pas periudhës së Mahmudit II, për shkakë të intrigave të adminıstratorëve armenë, këta inxhinierë u detyruan ta lëshojnë Stambollin, duke lënë në gjysmë punën dhe shërbimet e mëdha 8 vjeçare.

Po ashtu, pas marrëveshjes së nënshkruar për tregti, Shteti Osman, bleu nga SHBA-të edhe pushkë të firmës “Henry Martini”. Gjithashtu në Betejën e Plevnës (1878), u përdorën edhe pushkët e blera amerikane të markës Winchester. Kjo pushkë me kapacitet pesë-serik të rafalit, atëbotë nuk njihej në Europë…

Përktheu dhe përshtati nga origjinali në turqisht: Fatlum Sadiku

Intervistë me Prof. Dr. Mehdi Polisi

16/04/2012 Lini një koment

INTERVISTË ME PROF. DR. MEHDI POLISI PËR RADIO KOSOVA E LIRË

Dr. Mehdi Polisi

Dr. Mehdi Polisi

RKL: Profesor i nderuar! Keni qenë i ftuar për të marrë pjesë në Panairin e Librit, që u mbajt në Teheran të Iranit, në cilësinë e prodekanit të Fakultetit Filologjik Dega e Orientalistikës. Cilat janë përshtypjet Tuaja nga kjo ngjarje kulturore?

Mehdi Polisi: Po ashtu është, ne me dy kolegët të Degës së Orientalistikës ishim të ftuar të marrim pjesë në panairin ndërkombëtar të librit që mbahet në Teheran ne e Republikën Islamike të Iranit. Ftesën na i dërguan më kohë dhe të gjitha shpenzimet e udhëtimit dhe të gjitha shpenzimet e qëndrimit atje i hoqi Republika Islamike e Iranit. Ne, normalisht, kur e morëm këtë ftesë u gëzuam tepër sepse dëshironim të dilnim në një botë tjetër, do të thotë në botën e lindjes, ku kishim dëgjuar për Iranin që parë nga literatura që e kemi shfletuar, sidomos nga Kamus-Al Alami i Sami Frashërit, i cili në mënyrë të hollësishme e ka paraqitur kulturën, të arriturat e deri të atëhershme kur është botuar Kamus-Al Alami, dhe shumë gjëra në hollësi për vendet, qytetet, malet, fushat, lumenjtë, bukuritë, kulturat e lashta etj. Dhe, ketë botë të Lindjes kishim dëshirë ta shikojmë edhe drejtpërdrejt do të thotë nuk mundë te fshehim as gjë këtu kishim dëshirë ta provojmë dhe një gjë e tillë u realizua, kështu qe ne morëm ftesat së bashku me kolegun, Isa Memishi, dhe Abdullah Hamiti profesor të Degës së Orientalistikës. Në Teheran arritëm me 5 maj dhe u vendosem. Ditën e nesërmen menjëherë filluam kontaktet, në fakt ne kishim menduar se do të ishim të lirë të vizitojmë Panairin e librit dhe pastaj te shëtisim, mirëpo ata kishin organizuar, edhe pse ne ishim me ftesë te drejtorit të Studimeve Ballkanike, të themeluar tash shpejt në kuadër të Institutit për hulumtime shkencore Ibën SIna, drejtor ishte zotëri Vahidi i cili ka mbrojt temën e Magjistraturës me titull: “ Pavarësia e Kosovës”. Atë e shoqëronte dhe përkthyesi nga persishtja në shqip nga shqipja në persisht, i cili ishte student i yni, i orientalistikës zotëri Abdullah Rexhepi.
Dhe të nesërmen siç e thash edhe më parë ne menduam që kjo vizitë të jetë në kuadër të panairit të librit, por punët dolën shumë më tepër seç e kishim menduar ne. Filluan kontaktet filluan vizitat tjera. Ishte një agjendë më të vërtetë e jashtëzakonshme sa që nuk kemi pasur kohë as për pushime. Kontaktet kanë qenë të përditshme, sa më njërin aq me tjetrin, vizitat nëpër institucione kulturore e kështu më radhë. Qëllimi i vizitave ishte normalisht njoftimi nga dora e parë, edhe për të marrë informacione për atë vend, të cilin ne kishim dëgjuar por tash që ne qëndronim aty, dhe njëkohësisht edhe për të dhënë informacione të vendit tonë dhe të atyre personaliteteve, me të cilët ne ishim në kontakt të vazhdueshëm. Atyre iu interesonte bota shqiptare, dhe kështu shkëmbenin mendimet të ndryshme. Natyrisht nga kultura nuk mund të anashkalohej edhe pjesa tjetër politike d.m.th. pak sa më gjithë ne nuk kishim atë autorizim që atë të flasim por në atë cilësi ishim më tepër punëtorë të shkencës e të kulturës, dhe në këtë drejtim përpiqeshim të jemi sa ma objektivë, të mos i hiperbolizojmë gjërat por t‘i themi ashtu si janë dhe informacionet që i merrnim prej tyre ishin të tilla. Jam i mahnitur me durimin që pati drejtori i studimeve ballkanike zotëri Vahidi edhe përkthyesi Abdullah Rexhepi, që na kanë shoqëruar në çdo vend, në çdo institucion, se pa ndihmën e tyre nuk do të kishim mundur të realizonim as një çerek të punës, gjatë qëndrimit në Teheran dhe vizitat tjera në qytete të tjera te Iranit.

RKL: Cilat vende i keni vizituar dhe çfarë u ka bërë përshtypje më tepër?

Mehdi Polisi: Ne vizituam shumë e shumë vende, shumë institucione duke filluar më se pari vizitën e Pallatit të Mbretit normalisht vizitën e Panairit aty ishin vazhdimisht shkonin, kishte mjaftë libra për të rijnë kishte pasuri të madhe te librit si të vendit ashtu edhe nga jashtë shtetit, ishte Panair por ishte një objekt jashtëzakonisht i përshtatshëm për Panair të librit, ishte objekt i përshtatshëm për një panair aq të madh ndërkombëtar të librit. Mandej vizituam Pallatin e Mbretit, pastaj një vizitë në bibliotekën impozante Maraashij, në kullë një qytet dy qind kilometra larg Teheranit. Kjo bibliotekë vetëm me dorëshkrime, shkrime të vjetra prej vitit 1350 si na informuan zyrtaret e asaj biblioteke. Aty kemi parë gjëra të jashtëzakonshme dorëshkrime, bukurshkrime të ndryshme të tipit më madhështor, të shkruar me dorë por ta qonin mallin se janë të botuara me shtypshkronja. Dorëshkrime të ruajtura dhe ato dorëshkrime i kishte mbledhur ky Maraashi, si quhej personi që i ka mbledhur ato dorëshkrime me vetë iniciativë pa ndonjë kompensim po siç po them gjithmonë me fjalët e atyre zyrtarëve aty gjithmonë duke shpenzuar parat e fundit duke i grumbulluar. Më ka habitur një punë aq e madhe. Kishte rreth tridhjetë mijë dorëshkrime, kishte dorëshkrime të veprave të ndryshme, dorëshkrime të Kur’anit, dorëshkrime të tjera. Ishte një bibliotekë shumë, shumë e pasur me dorëshkrime. Pastaj në qytetin Kum ne vizituam edhe Universitetin ku quhej Universiteti i Studimeve Islamike, “Al Mustafa”. Aty u pritem nga prorektori i Universitetit biseduam rreth programeve rreth planeve mësimore. Aty qëndruam një kohë, pas asaj vizite u nisem në një fshat që quhej Abjane. Ne na shoqëronte dhe na jepte shpjegime të caktuara, zotëri Vahidi, drejtori i studimeve ballkanike. U nisem drejt atij fshati i cili ishte tremijë vjet i vjetër, një fshat shumë interesant.

RKL: Çfarë vlera ruante ai fshat?

Mehdi Polisi: Fshati e ruante arkitekturën. Unë u habita kur e pashë, sepse ishte ruajtur, dhe kur e llogarisë kohën 3 mijë vjeçare, një arkitekturë të tillë të ruhet në atë mënyrë ajo tregonte një qytetërim të jashtëzakonshëm të lashtë, kjo tregonte se ato vende, në bazë të këtyre monumenteve të ndryshme, tregojnë për qytetërimet e lashta absolutisht të ruajtura. Ishte e rëndësishme aty akoma banohej, siç na thanë banoret e atij fshati se prej tij kanë dalë pesë gjashte ministra, që janë me punë e që vazhdojnë punën dhe intelektualë të tjerë. Ishte një shpat kështu dhe ishin të radhitura edhe ndërtesat ishte interesant, ishte vendi ku ata i kishin ruajtur ujin etj. Flitej gjuha persiane iraniane, po ata e kishin ruajtur edhe gjuhën e vjetër Pehlevite. Banoret e flisnin edhe gjuhën e vjetër pehlevite, gjuhën e vjetër Iraniane në atë fazën më të hershme. Dhe kështu lulëzonte dhe kështu ishte i ruajtur, mbahej dhe ishte në mbrojtje të shtetit absolutisht. Mandej vazhduam vizitën në Bibliotekën Kombëtare. Mandej morëm pjesë në një emision televiziv të Teheranit. Ishte emision në gjuhën shqipe dhe aty ne ishim në studio dhamë disa informacione rreth raporteve, rreth kulturave të përbashkëta ku kanë filluar kontaktet e para në mes të shqiptarëve dhe persianëve, por gjithnjë duke referuar librit, literaturës. Edhe aty na kanë pritur jashtëzakonisht mirë. Mandej vizituam Fakultetin për Studime Ndërkombëtare, ku ishin më shumë degë interdiciplinare. Ishte dega e studimeve amerikane, angleze, frënge, italiane etj. Edhe ata ishin shumë të gatshëm për të hapur edhe degën e gjuhës shqipe. Biseduam edhe rreth këtyre problemeve, tash ne duhet të përpiqemi këtu ta formojmë edhe opinionin tonë zyrtar nëse janë të gatshëm ata. Automatikisht ata ishin të gatshëm për një gjë të tillë, jo si një gjuhë shqipe por në mënyrë interdiciplinare, ku do të prezantohej historia, gjeografia,kultura, ekonomia, sepse ashtu i kishin edhe degët të tjera të jashtëm.
Aty na ka pritë jashtëzakonisht mirë dekani i Fakultetit dhe ai na tha se rektori mungonte dhe po të ishte edhe ai do të na kishte pritur. Pritjet e ngrohta dhe miqësore kanë qenë në çdo institucion, ku kemi marrë pjesë nëpër institucionet kulturore kanë qenë po ashtu të jashtëzakonshme, tejet mikpritës në atë drejtim nuk e di se çka të them më shumë e këta ishin fakultete për studime ndërkombëtare ishte jashtëzakonisht i interesuar të ketë bashkëpunim, mandej edhe për shkëmbim studentesh vizita ata të vijnë këndej shkuan aq larg sa që thanë do harxhime edhe studenteve tuaj do t’ia heqim ne. Në këtë fushë ishin të pa kompromis të them të vërtetën. Mandej vizituam Bibliotekën Universitare të Teheranit. Për objektet kushtet të mos flasë se çfarë kushtesh kishin krijuar. Ne hymë, nëpër salla të mësimit ku mbahej mësimi. Në disa fakultete, dhjetë vetë, gjashtë studentë, dhe profesori rrinte aty me projektor me internet dhe të gjitha kushtet, dhe hapësirat që i kishin që njeriu vetëm kur shkon ti shoh krijon përshtypje me vërtetë objektive, shumë lehtë është të flasësh prej këtu se është ky ,ky dhe nuk flet realitetin, dhe unë më të vërtetë po flas realitetin pa hiperbolizime më ka mahnit mënyra e objekteve, mënyra e përgatitjeve, pastërtia, lulëzimi, kopshtet, parqet dhe është diçka e pa përshkruar.
Dy ditë pas këtyre vizitave ne shkuam në qytetin e famshëm të Istfahanit. Unë për këtë qytet pata dëgjuar si nxënës i shkollës së mesme. Më patën thënë se është një ndër qytetet më të bukura në bot. Më të vërtetë ishte i tillë. Ne shkuam në qytetin e Istfahanit, i cili kishte mbi 2 milionë banorë dhe u vendosëm së bashku me drejtorin e studimeve ballkanike, z. Vahidin dhe përkthyesin, Abdullah Rexhepin. U vendosëm në qendër të Istfahanit në një hotel të kategorisë më të mirë. Kjo do të thotë se ata na nderuan me pritjen e tyre dhe nuk na kanë lënë për asnjë çast anash, sikur të ishim tamam si mysafir të lartë. Ne u vendosëm aty, e vizituam Istfahanin dhe të shohësh, gjelbërimi shtrihej kudo, rregullimi i qytetit shumë i mirë. Vizituam sheshin që quhej Nakshiqihan i cili është sheshi kryesor dhe në të gjendet pallati mbretëror, Pallati mbretëror i Safanitëve. Ai shesh ishte shumë i gjerë, i rrethuar rreth e përqark, tani me shitore të ndryshme të artizanateve, puna e dorës ishte shumë e zhvilluar, dhe kjo ishte edhe arsyeja që ne shkuam nëpër ato vende, ku ato punonin këto gjëra ku njëra punë dore punohej për 1 ose 2 javë, sipas stileve të ndryshme.
Ishte një popull jashtëzakonisht punëtor. Ne në Istfahan i kaluam 2 ditë, në atë pallat jashtëzakonisht të mrekullueshëm i cili nuk mund të përshkruhet, por mund ta krahasojmë me Taxh Mahallën e Indisë, dhe të heqim paralele mes shesheve të tyre, meqë ato janë bërë për treguar se si duket xheneti në këtë botë, pra nuk është bërë pa qëllim. Edhe gjatë vizitave tjera që bëmë aty pamë një urë mbi një lumë, emrin e të cilit nuk po arrijë ta rikujtoi, por lumi ishte i madh me një sipërfaqe të madhe ndërsa ura që ishte mbi të ishte e mrekullueshme. Ajo ishte shumë e njohur, me një arkitekturë të jashtëzakonshme. Gjëja tjerët që më la përshtypje të veçantë gjatë vizitës sonë ishte vizita në parkun e shpezëve, në parkun e luleve, të gjitha këto ishin në kuadër të vizitës në Istfahan. Atje i kishin të gjitha kushtet dhe mua kjo më ka habitur. Të krijohet një lulishte, një gjelbërim, në një vend ku edhe toka është e përshtatshme për një gjë të tillë nuk është për t’u habitur por kur e sheh se rreth e përqark atij vendi është shkretëtirë ndërsa aty, në atë oazë ndërton një qytet me një kulturë të tillë kjo është e çuditshme dhe këto më ka bërë përshtypje të mëdha.
Gjatë vizitave tona, gjatë kohës së lirë, patëm një vizitë edhe në një objekt, që ata e quanin objekt i zjarrit, pra dihet se persianët e vjetër kanë qenë Zaratustrianë, ata kanë adhuruar zjarrin, dhe ne shkuam në atë objekt ku ata kanë kryer ritin e tyre fetar, ritin e zjarrit, të cilin nuk e kanë lënë të fiket asnjëherë, dhe për të cilin përherë ka pas një kujdestar, pra nuk e kanë lënë të fiket fare deri në pranimin e fesë islame. Tani qëndronte vetëm objekti i cili qëndronte në një kodër ku distanca nga fundi deri në majën e saj mund të kalohej përafërsisht prej 1 orë e gjysmë. Kjo ishte interesante për kohën kur është ndërtuar ai objekt.
Pas kthimit prej Istfahanit, ne patëm takime me përfaqësuesin e Ministrit të Arsimit, z. Genxhiu. Gjatë bisedave me të, shtruam çështjen e njohjes së diplomave të fakultetit tonë se a mund të hasin studentët tanë probleme me njohjen e diplomave të tyre. Ai na premtoi se kjo nuk do të paraqes problem dhe na premtoi se do të angazhohet personalisht për njohjen e diplomave të studentëve të Kosovës duke shtuar se studentët mund të vijnë pa ndrojtjen se do të kenë problem me njohjen e diplomave të tyre. Mandej kishim një takim me drejtorin e radios shqiptare të Teheranit, takime me Këshillin e Lart të Fakultetit për Studime Ndërkombëtare, po ashtu kishim edhe takime të tjera.

RKL: Z. profesor, Ju referuat temën “Marrëdhëniet Persiane-shqiptare”. Na thoni diçka më shumë rreth kësaj teme?

Mehdi Polisi: Mbajtëm një fjalim në Organizatën për Marrëdhënie Kulturore. Atyre ju interesonte të dinë çdo gjë dhe unë u paraqita me temën “Marrëdhëniet Shqiptaro – Perse” . Prej fillimit dhe unë dhashë shpjegime për dorëshkrimet prej kur kanë filluar të ruhen përshkrimet persiane, në cilat biblioteka tona ruhen dhe ju thashë se këtë ligjëratë do ta ndaj në dy pjesë ngase kam dëshirë të ju jap informacione edhe për Kosovën. Ata ishin mjaftë të interesuar për këtë temë dhe duke ju dhënë atyre një historik për vendin tonë, ju thashë se ju duhet të kuptoni shqiptarët dhe Kosovën ku Kosova është një term gjeografik, ku jetojnë shqiptarët, Por shqiptarët janë një tërësi e tërë por që mjerisht në vitin 1912 i kanë ndarë në 5 shtete. Ata kishin informacione sepse aty ishin të pranishëm edhe diplomatë por unë dëshirova që ata të kenë informata nga dora e parë dhe ju thashë që në vitin 2008 Kosova është bërë e pavarur. Ju shpjegova për dhunën që është ushtruar kundër shqiptarëve, kushteve dhe rrethanave historike, deri te pavarësia dhe ju sqarove se ajo është njohur nga 67 vende, sa ishin atëherë, duke nënvizuar me keqardhje se pavarësia e Kosovës nuk është pranuar nga Irani.

RKL: Cili ishte reagimi i tyre me këtë rast?

Mehdi Polisi: Reagimi ishte i tillë që Irani ta më parë ta njohë Kosovën dhe kjo çështje bisedohet në qarqet e Iranit. Mësova se kryetari i vendit është i informuar për këtë çështje dhe ne lutemi që një ditë Irani të merr vendim për njohjen e Kosovës. Ndoshta nuk kam pasur të drejtë, por unë e ngrita këtë çështje dhe nuk është keq që secili intelektual të angazhohet në punën e tij. Kjo ka qenë vetëm një bisedë spontane ku unë fola për njohjen e Kosovën nga shumë vende të botës dhe për mosnjohjen e saj nga Irani dhe kështu përfundoi kjo bisedë. Pas kësaj, unë vazhdova ligjëratën time ku fola për kontaktet, me fillimin e marrëdhënieve persiane, çka është ruajtur nga kultura e lashtë persiane, për ruajtjen e dorëshkrimeve të ndryshme ku përveç tyre kemi edhe pjesën tjetër të kontakteve. Shkrimtarët tanë janë motivuar nga ato shkrime, ata i kanë përshkruar ato pastaj i kanë përkthyer mandej nga ato shkrime ata janë motivuar dhe kanë marr tema origjinale nga letërsia. Ata kanë qenë të ndikuar nga ajo letërsi, p.sh nga Rubairat e Omer Khajamit, etj, etj. Kështu që kemi arritur te përfundimi dhe kështu e përfunduam vizitën, e cila ka qenë e frytshme dhe e mirë. Gjatë këtyre shpjegimeve që ju dhashë atyre unë fola për Naim Frashërin, Sami Frashërin, Hafiz Ali Korçën. Për Samiun ju thashë se ka shkruar aq shumë sa po të mblidhet i tërë ai shkrim në një tërësi mund të dalë një vepër e tërë, për Hafiz Ali Korçën, ju thashë se ka qenë nga një vend i vogël, por që me shkrimet e tij ka mahnitur drejtorët e gazetave, se si është e mundur që një person nga një vend kaq i vogël të shkruaj me një stil kaq të lart, janë habitur edhe poetët dhe shkrimtarët persianë. Ligjërata jonë ka zgjatur rreth 2 orë, për këto janë dhënë edhe lajme.
Qendra për Studime Ballkanike vepronte në kuadër të Institutit për Hulumtime Shkencore që quhet Ibn Sina, ( Aviciena ), drejtor i së cilës ishte Hosili. Ai na priti dhe zhvilloi me ne një bisedë. Institutit për Hulumtime Shkencore që quhet “Ibn Sina” nga viti 1996 ka një përfaqësi edhe në Sarajevë. Në kuadër të këtij instituti ishte botuar vepra “Divani i Shirazit”, të cilën na e dhuruan neve e që ishte e përgatitur tejet mirë. Ata ishin të interesuar që të hapin përfaqësinë edhe në Kosovë. Ne kemi biseduar mjaftë shumë rreth këtyre çështjeve por se sa do të realizohet mbetet të shihet.

RKL: Po radioja shqiptare që e përmendët Ju?

Mehdi Polisi: Ajo kishte emisione shqip dhe trajtonte probleme të ndryshme lidhur me Kosovën, shqiptarët, kulturën, pra ishte një radio që kishte program në gjuhën shqipe.

RKL: Sa kishte program kjo radio në gjuhën shqipe?

Mehdi Polisi: Programi i saj në gjuhën shqipe zgjaste rreth 30 minuta. Gazetarët ishin shqiptarë, aty punonte edhe përkthyesi që na shoqëronte, i cili kishte edhe një tezë të doktoraturës, por që njëkohësisht punonte edhe për të mbajtur familjen, pasi atje kishte edhe familjen e tij. Punonte edhe një djalë që ishte nga Tetova, që quhej Agim, një tjetër ishte nga Shqipëria kështu që vepronin sikur ata të emisioneve të tjera në gjuhë të tjera.

RKL: Cila është panorama e Iranit me femrat e mbuluara?

Mehdi Polisi: U përpoqa që së bashku me kolegët e mi, Isa Mehmetin dhe Abdullah Hamitin, të japim informacione që do të jenë të frytshme, të jenë të dobishme si për ne si për shtetin e Iranit, do të thotë ky ka qenë edhe qëllimi ynë i vizitës, qëllimi që të marrim pjesë në atë panair edhe të kontaktojmë me personalitete dhe institucione të ndryshme. Qëllimi ka qenë pikërisht të njihemi sa më mirë sa më afër të jemi sa më afër njëri tjetrit kështu, kam përshtypje të mira kam përshtypje me të vërtetë të një rregullimi të brendshëm gjithësie. Edhe diçka desha të them neve po na jepet një tablo, një panoramë e Iranit ku në mënyra të ndryshme, sidomos kur shohim ato mbulesa. Ai ishte ligj shtetëror, mbulesa e femrës shamia ishte një ligj shtetëror i cili shumë lehtë mund të tejkalohet, mund të hiqet thënë të vërtetën, por në qofte se kthejmë nga ana tjetër, dhe të hetojmë sa të drejta kishin femrat. Unë ku shkova nëpër të gjitha institucionet mandej më treguan shoqëruesit tanë, që ka edhe ministre d.m.th. që janë femra që janë pozita të larta shtetërore, madje vete në rrugë i shihja, në komunikacion gjysma ishin femra që vozitnin vetë d.m.th kishin ato të drejta për mendimin tim të mëdha nuk ishin të ngulfatur të mbyllura të persekutuar të lëna mbas dore. Absolutisht kishin gjitha të drejta,t hynin në restorante shëtitnin se kur është e mbyllur ka tjetër tretman. Këtë desha ta shtoj nga ky aspekt.

RKL: Profesor i nderuar, Ju jeni prodekan i Degës së orientalistikës, ligjërues në fakultet, jeni edhe autor i shumë shkrimeve shkencore, përkthimeve të ndryshme. Si i keni arritur këto?

Mehdi Polisi: Po, gjithsesi mund ta them u bënë gati prej viteve të 80-ta, që punoj, veproj këtu në Fakultetin e filologjisë. Rrugët nuk kanë qenë të lehta si të them të shtruara me lule, gjithmonë kemi pas probleme, prej 80-ës, 81-shi, kështu me radhë gjithmonë kemi qenë presione të ndryshme, po vullneti dëshira për të arritur më tepër për tu ndihmuar studenteve në të gjitha lëmitë, në fushat profesionale i mund, edhe pse ne probleme me vuajtje ku ta di unë. Vullneti për tu ndihmuar të tjerëve, për t’i ndihmuar kulturës tonë në radhë të parë duke u ndihmuar studentëve, unë kështu kam arritur edhe të jem në mësim edhe në punët shkencore profesionale. Kam vuajtur vetë kur kam qenë student për shkak të teksteve, nuk ka pasur, mungesa e teksteve ka qenë e tillë dhe që të mos vuajnë studentët unë menjëherë fillova një hap që të filloj të bëj një tekst universitar, një gramatikë të cilën e ligjëroj Gramatikë e gjuhës turke, dhe ja dolëm. Një pune të tillë është vlerësuar mirë nga ana e studentëve, është një tekst profesional. Gjithmonë kamë pas dëshirë të merrem me një personalitet të vlerësuar të çmuar, historikisht të çmuar si Sami Frashrin. Kur kam kontaktuar së pari në veprat e tij shumë prej tyre i kamë hulumtuar. E kam edhe bibliotekën time personale. kam një mori veprash. Samiu është një autor që ka shkruar shumë, në të gjitha fushat e dijes ai ka qenë: enciklopedist i shkencave natyrore, ka qenë poliglot, gjuhëtar, filolog… Në shumë pjesë, në shumë vepra, shumë fusha, është pionier, ai është i pari që ka shkelë në botën e Perandorisë Osmane, në atë kohë në shekullin e 19-te, edhe dëshira për të arritur meqë ai ka shkruar në turqisht, osmanishte në fakt krejt veprimtarinë e ka në osmanishte u deshtë që si profesionist i asaj të merrem me problemet, dhe fillimisht kam nxjerrë nga ” Kamus al Alam ” personalitetet shqiptare, që më interesonin në fillim më tepër, pasi e kreva atë diku kah viti 1994 puna nuk u ndal, në fillim më herët shumë më herët në vitin 1984 e botova librin “Dashuria e Talatit me Fitnetën” një roman shumë i mirë kështu është pëlqyer shumë. E botoi atëherë fillimisht Rilindja te botimet ekskluzive të mira, mandej personalitetet, kam bërë edhe vepra të tjera për Sami Frashrin, veç studimeve që i kam pas po secila prej këtyre veprave është e përcjellë me një studim, natyrisht qoftë linjë para thënies qoftë si para thënie, por janë thënë karakteristikat e veprës e të tjera. Kërkohej një vepër shumë e njohur e Samiut gjuha. “lisan”në kontakt me kolegë albanologë gjithmonë kërkonin gjithmonë e përmendnin, por nuk dinin se çka në të vërtetë. Dhe i hyra edhe asaj vepre shumë të rëndësishme. Samiu e ka pasuruar literaturën gjuhësore tek ne. Atë që mund ta them që e kanë thënë edhe gjuhëtarët kompetentë, albanologët po mund ta them edhe vetë se pikëpamjet që i ka shfaqur Samiu rreth gjuhës, zhvillimit të gjuhës, ndarjes të gjuhëve, familjeve gjuhësore, nuk janë absolutisht larg pikëpamjeve të cilat janë thënë shumë më vonë, ku shkenca e gjuhësisë filloi hovin ma të madh. Do të thotë ai ishte tamam një filolog që i kishte njohuritë e jashtëzakonshme. E nga aspekti leksikografik mos të flasim aty ka bërë 5-6 fjalorë, qoftë një gjuhë qoftë dy gjuhësh, e thotë se është ekspert, kishte arritur shkallën më të lartë të dijes. E në letërsi mu desh edhe anekdotat, i ka shumë të kënaqshme të mira i përktheva. Në vitin 2004 kishte jubileun 100 vjetorin e vdekjes, ishte një jubile, e dija që do të jetë viti i Samiut pak më herët i hulumtova disa vepra të tij siç janë p.sh “Toka” , “Qielli” ,”Njeriu”, “Përsëri njeriu “, Anekdotë” “Mitologjitë 5 vepra u bënë, edhe ato 5 më parë unë e pasurova literaturën d.m.th u bënë 10 vepra të tilla. Nuk ka qenë lehtë se gjuha është e vjetër, gjuha e Samiut është e rëndë e vështirë, se përdorë edhe fjale arabe edhe persiane, fjalë evropiane terma terminologjie në këtë drejtim. Po do të thosha edhe 10 vepra të Samiut i kam përkthyer dhe i kam studiuar këtë drejtim dhe jam i kënaqur i lumtur në këtë punë që kamë arrite. Nuk mundem pa e përmend një vepër që e kam përkthyer nga osmanishtja “Problemet e Shqipes”, po nuk mundem të mos e them një abetare një dorëshkrim të Hafiz Aliut, Kjo abetare ka shëtit këndej andej e kamë marrë prapë në dorë dhe nuk u arrit që të punohet, dhe dy profesor të Shkodres, Islam Dizdari dhe profesor i ndjerë Faik Luli. U takuam rastësisht ma dha mua atë abetare dhe unë e punova. Është një abetare shumë e vlefshme, ka qenë një shkrim unikat dorëshkrim i vetmi që është gjetur në bibliotekat e Shqipërisë, dhe ma dhanë. Unë atë e punova, doli një vepër shumë e mirë d.m.th transkriptimi, përkthimi , shpjegimet e mundshme i dhashë aty. Nuk mund të them që jam i kënaqur aq shumë, duhet të punohet akoma, shpresoj se po të kemi shëndet do të punojmë edhe ma tutje, përveç atyre studimeve të tjera, artikujve të ndryshëm përkthimeve letrare, po tash është pak më vështirë prej se jam në detyrën e prodekanit punët janë shtuar, angazhimet janë më të mëdha po shpresoj se do të tejkalohen të gjitha, edhe do të punoj edhe më tutje në fushën profesionale dhe shkencore.

RKL: Faleminderit për kohën që ndatë gjatë kësaj bisede me ne. Ju uroj suksese, shëndet, dhe shpresoj që të jemi sërish bashkë edhe për trajtimin e temave tjera që meritojnë të trajtohen.

Mehdi Polisi: Faleminderit! Unë ju përgëzoj edhe për emisionet, unë Radion Kosova e Lirë e dëgjoj rregullisht, faleminderit për punën që e bëni dhe për kohën që sot e keni ndarë për t’u njohur për së afërmi rreth punës dhe aktiviteteve të mia.

Marrë nga faqja: http://radiokosovaelire.com/archive.php?nav=6,1&id=1747

 

Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.

Bashkojuni 59 ndjekësve të tjerë

%d bloggers like this: