Prejardhja e Kur’anit sipas disa orientalistëve

19/10/2014 Lini një koment

Nexhat IBRAHIMI

 

PREJARDHJA E KUR’ANIT SIPAS DISA ORIENTALISTËVE

Nexhat Ibrahimi

Nexhat Ibrahimi

Abstrakt

Kur’ani gjatë 14-15 shekujve të kaluar ka qenë strumbullar i muslimanëve por edhe i jomuslimanëve. Muslimanët e përjetonin/përjetojnë si fjalë hyjnore të Allahut, program të jetës së tyre në të gjitha fushat, kurse kundërshtarët e kundërshtonin me të gjitha mjetet në të gjitha kohët. Përpjekjet e jomuslimanëve në luftë kundër Kur’anit janë të vazhdueshme, deri në ditët aktuale. Mirëpo, orvatjet e orientalistëve që ta zhvlerësojnë Kur’anin u refuzuan si nga muslimanët ashtu edhe nga një pjesë e jomuslimanëve. Gëzon fakti se kohëve të fundit një pjesë e studiuesve perëndimorë janë më konstruktivë dhe me gjuhë më të butë, si ndaj Kur’anit ashtu edhe ndaj Muhammedit a.s. Trendi i tillë do të ishte mirë të vazhdojë, në mënyrë që të dominojë klima e mirëkuptimit mes feve dhe popujve në Ballkan, Evropë dhe tërë botën.

Fjalë kyçe: Kur’ani, Allahu, Muhammedi a.s., Orientalistët, Shpifja, Kristianizmi

 

“Kur’ani nuk është vetëm Fjalë e Zotit e pakrijuar, ndonëse shprehet nëpërmjet elementeve të krijuara siç janë fjalët, tonet dhe shkronjat, por është edhe shembull par excellence i përsosurisë gjuhësore”
(Frithjof Schuon / Isa Nuruddin)

 

Hyrje

Kur’ani, libri i fundit në ciklin e librave hyjnorë, në fillim të paraqitjes së tij te shumica e jomuslimanëve ka nxitur refuzimin unanim, te një pjesë më tolerante ka nxitur habi, ndërsa vetëm te një pakicë ka nxitur simpati, ndërsa me kalimin e kohës raportet në masë të caktuar u relativizuan. Te kundërshtarët Kur’ani konsiderohej me prejardhje njerëzore dhe simbiozë e librave të mëhershëm hyjnorë, Tevratit dhe Inxhilit. Madje, edhe Kur’ani e përshkruan këtë gjendje të kohës së shfaqjes së Kur’anit në fillimin e shekullit VII:
“Ndërsa ata që mohojnë, thonë: “Ky (Kur’ani) është vetëm gënjeshtër, të cilën e ka trilluar ai (Muhammedi), e i kanë ndihmuar në këtë (edhe) njerëz të tjerë”. Ata, (me këtë) kanë bërë zullum dhe akuzë, dhe thanë: “Këto janë përrallat e popujve të lashtë; të cilat i ka kopjuar, e i lexohen atij në mëngjes e mbrëmje. Thuaj: “E ka shpallur (Kur’anin) Ai, i cili di fshehtësitë e qiejve dhe të Tokës; Ai falë shumë dhe është mëshirues”. (El-Furkan, 4-6) dhe
„Ata, madje thonë: “Këto janë vetëm ëndrra të turbullta, jo, ai e ka trilluar atë (Kur’anin); jo, ai është poet. Le të na sjellë ai neve një argument, ashtu si i kanë sjellë pejgamberët e parë!” (El-Enbija, 5).
Kjo klimë e ngarkuar dhe acaruese mesjetare ka vazhduar gjatë gjithë historisë, me përjashtime të vogla dhe me intensitet herë më të fuqishëm e herë më të zbehtë, në shumë vende dhe në shumë gjuhë. Studimi i kohës moderne nuk sjellë ndonjë risi cilësore në këtë rrafsh. Kështu, kundërshtarët bashkëkohorë nuk dallojnë shumë prej bashkëmendimtarëve të tyre të mesjetës dhe kohës së re, duke i qëndruar besnikë qëndrimit të idhujtarëve arabë të shekullit VII. Dallim i vetëm është se kundërshtarët bashkëkohorë përdorin metoda gjithashtu të papranueshme, por të vendosura në mjete teknike bashkëkohore, audio-vizuale, elektronike etj. Në shekullin XIX e këndej kemi në fushatë të egër për ripërtëritjen e orvatjes për shtrembërimin e prejardhjes së Kur’anit. Ndër më të zëshmit në këtë angazhim ishte William Muiri, Ignac Goldziheri, Leon Caetani, David S. Margoliuthi, Ritchard Belli, William Montogomery Watti, Andrew Rippini e shumë të tjerë. Në arsyetimet e tyre, orientalistët nuk kanë kursyer burime të ndryshme dhe ide nga më paradoksalet, siç do t’i shohim në rreshtat vijues.

 

Kur’ani është vepër e arabëve

Një ndër tezat e pranishme për prejardhjen e Kur’anit në veprat e orientalistëve është teoria që Kur’ani është vepër e arabëve. Këtë e bazonin në faktin se arabët para Kur’anit e kultivonin elokuencën, poezinë, rimën dhe gjatë vitit organizonin disa panaire me karakter garues për letërsi, përkatësisht për poezi. Tubimi më i njohur ishte ai në vendin Ukadh. Poezia fituese nga ky tubim varej në muret e Qabesë, të cilat janë të njohura si “Mual-lakate”. Poezia për arabët e asaj kohe kishte disa domethënie: lirika, panegjiriku, epika, elegjia etj. Poezia, arabëve sidomos ua forconte moralin për luftë por edhe për paqe.
Sikurse Ibrahimi a.s. që mori mu’xhizet për t’ua paraqitur popullit të tij, sikur Musai a.s. e Isai a.s. që shtruan mu’xhizet e tyre si prova për fjalën hyjnore, ashtu edhe Muhammedi a.s. mori mu’xhizen me të cilën i sfidonte kundërshtarët e brendshëm dhe të jashtëm, atëherë e deri në Ditën e Fundit:
„Nëse dyshoni ju në atë (Kur’anin) që ia kemi dërguar robit tonë (Muhammedit), atëherë sillni një sure të ngjashme si atë që ia kemi shpallur atij, dhe nëse jeni të drejtë thirrni dëshmitarët tuaj (zotat që i adhuroni), përveç Allahut. Nëse nuk mundeni, dhe kurrsesi nuk do të mundeni (me i bë shembull Kur’anit), atëherë ruajuni zjarrit, lëndë djegëse e të cilit janë njerëzit dhe gurët.” (El-Bekare, 23-24).
„Thuaj: Sikur të tuboheshin të gjithë njerëzit dhe xhinët, për të hartuar një Kur’an të tillë, ata nuk do të mund ta hartonin ashtu siç është ai, madje, edhe sikur ta ndihmonin njëri-tjetrin”. (El-Isra’, 88).
Sikur Kur’ani të ishte vepër e arabëve, arabët e tjerë me sukses do ta sfidonin atë, do t’i ruanin hyjnitë nacionale dhe fisnore, aspektin nacional të tyre, të cilat në kohën e shfaqjes së Islamit qe e shprehur jashtëzakonisht shumë. Disa poetë idhujtarë, si Lebib ibn Rebi’a, madje mbeti i mahnitur me Kur’anin, edhe pse ishte poet kulmor dhe poezia e tij ishte një nga mual-lakatet. Ai tha se kjo nuk ishte fjalë njeriu.

 

Kur’ani është vepër e Muhammedit

Orientalistët e të gjitha kohëve, pohojnë se Muhammedi ishte i mençur, i urtë, mendjemprehtë dhe se ka planifikuar me saktësi çdo gjë për paraqitjen në skenën botërore, për përhapjen e fesë së tij dhe metodat që do të duhej aplikuar. Sipas orientalistit tjetër, Muhammedi është marrë me poezi dhe si rezultat kemi Kur’anin. Orientalisti tjetër pohon se nocioni analfabet (ummij), që i atribuohet në Kur’an dhe hadithe, nuk është lidhur me analfabetizmin klasik siç e kuptojmë , sepse sipas orientalistëve, Muhammedi ka tubuar tregime nga hebrenjtë dhe kristianët dhe ka hartuar librin me emrin “Kur’an” , sepse kishte pasur takime të shumta gjatë udhëtimeve të tij tregtare. Madje, një orientalist gjerman pohon se Muhammedi ka përvetësuar nga tekstet jokanonike, heretike kristiane. Kështu pohojnë shumë orientalistë, kurse disa prej tyre do t’i zëmë në gojë gjatë zbërthimit të temës.
Insinuatat e shtruara gjatë historisë janë të paqëndrueshme nga shumë pikëpamje. Nëse lexuesi neutral jomyslimanë (qoftë edhe muslimanë me njohuri të mangëta) do ta hulumtojë Kur’anin dhe hadithin, do të hasë para disa dilemave, sikurse:
Leximi i tekstit burimor të Kur’anit dhe burimor të hadithit dallojnë jashtëzakonisht shumë. Edhe një fillestar do ta bëjë dallimin mes tyre. Kur’ani nuk i përngjan asnjë të foluri të mëhershëm arab. Ai thyen rregullat e poezisë së pastër dhe prozës së pastër. Ai nuk është dramë as rrëfim historik. Ai ka tekste kozmosi por s’është doracak astronomie, ai ka tekste rreth krijimit të njeriut, por s’është doracak antropologjie. Ai ka tekste juridike por nuk është një kod juridik çfarë jemi mësuar t’i shohim. Thjesht, është i veçantë në kuptim, në gjuhë, në eskatologji, në antropologji, astronomi. Krahas Kur’anit kemi Hadithin, fjalët e Muhammedit a.s., që dallojnë nga Kur’ani dhe karakterizohet me shpjegime, mësime, retorikë kryesisht të njohur ndër arabët. Hadithet gjithashtu qartë e manifestojnë elementin njerëzor, frikën, dobësinë, emocionet, dashurinë.
Taha Husejn, intelektual i madh i shek. 20, shkruan: “Kur’ani nuk është prozë, sikur që nuk është as poezi. Ai është Kur’an dhe nuk mund të emërtohet me emër tjetër përveç kësaj. S’është poezi, sepse nuk është i kufizuar me normat e poezisë, por s’është as prozë, sepse ai është i normuar me rregulla të veçanta … ato janë rregulla të tilla të cilat i lidhin disa prej tyre me skajin e ajetit e disa me notat e veçanta muzikore.”
Njeriu, përkrahës apo jo i Kur’anit, duhet ta ketë të qartë se Kur’ani me fuqinë, madhështinë, hyjninë, përsosurinë absolute ndaj jetës, përsiatjes, raporteve ndërnjerëzore, martesës, luftës, paqes, ibadeteve, nuk mund të ketë një burim, një gjenezë me hadithin, sepse në fund të fundit, ku qëndron dallimi ndërmjet Kur’anit dhe hadithit, nëse autori i tyre është i njëjti?! Përse Muhammedi, nëse e kishte këtë aftësi, përse të shkruante një Kur’an absolutisht të përsosur dhe t’ia përshkruaj autorësinë dikujt tjetër, kurse hadithet t’i mbajë për vete. Mos vallë, Muhammedi si autor Kur’ani është mbinjeri, sepse ka shkruar diç mbinjerëzore dhe Muhammedi si autor hadithesh është njeri i zakonshëm, sepse ka thënë diç njerëzore.
Si ka mundësi që Muhammedi, nëse do të ishte autor i Kur’anit, ta qortojë vetveten, kur një praktikë e tillë është në dëmin e autorit:
“Ai (Muhammedi) u mrrol e u kthye (me fytyrë) ngase i erdhi pranë i verbëri. E kush të dëfton ty – ndoshta ai dëshiron të pastrohet (nga mëkatet), ose të këshillohet, e t’i sjell dobi atij këshillimi, e atij që është i pasur (e prezantohet si i panevojshëm për të besuar) atij po i kthehesh sepse, ti nuk ke përgjegjësi, nëse ai nuk do të pastrohet (të besojë); e atij që të vjen ty duke nxituar (për këshillim) dhe ndien drojë e ti atë nuk po e merr në konsiderim. Mos vepro ashtu! Ato janë këshilla, e, kush të dojë, le të mësojë në faqet e (Kur’anit të) çmueshme.” (Abese, 1-12) dhe
„Nuk është për Pejgamberin dhe besimtarët, që të kërkojnë falje për idhujtarët, madje, qofshin edhe të afërm të tyre, pasi që t’ju bëhet e qartë se ata janë banorë të xhehennemit.“ (Et-Tevba, 113).

 

Kur’ani është vepër e priftit Behira apo e plakut Vereka

Edhe pse vetë i trilluan shpifjet e sipërme, pa vonuar shumë idhujtarët sërish vetë shprehën pakënaqësi ndaj shpifjeve të tyre. Kjo pafuqi dhe paaftësi kundrejt Kur’anit i shtyri ata që të hulumtojnë shpifje të reja. Ata e hulumtuan në hollësi jetën e Muhammedit a.s., nga foshnjëria e deri në vdekje, për të gjetur pika të diskutueshme, të dyshimta, të cilat do t’i përdorin për diskutime për t’i bindur bashkëmendimtarët dhe për të futur dyshim ndër muslimanët.
Krahas mohimit të burimit hyjnor të Kur’anit, ata provuan me tezën vijuese se Kur’ani është vepër e priftit Behira , me të cilin Muhamedi u takua në vendin Busra në Sirinë bizantine të asaj kohe. Atëkohë Muhammedi a.s. ishte në përbërje të karvanit tregtar mekas, bashke me xhaxhain Ebu Talibin, që shkonte për tregti në Bizant.
Përgjigjja në këtë akuzë të rëndë mund të shkruhet në shumë mënyra, por me rëndësi është të theksohet se mëdyshjet dhe luhatshmëria e orientalistëve në akuza ndaj Muhammedit a.s. tregon në paqëndrueshmërinë e pohimit të tyre. Përse themi kështu? Sepse, Pejgamberi a.s. gjatë udhëtimit të tij në Siri (Bizant) me xhaxhain Ebu Talibinë, kishte 9 përkatësisht 12 vjet. Nëse do të shqyrtonim me objektivitet këtë tezë, duhet të ndalemi para faktit se fëmija ende i mitur a mund të bëj diç dhe a mund të merr përsipër diç të tillë çfarë është Kur’ani, si memorizimi, përgjegjësia, mesazhet që rrjedhin nga Kur’ani etj. Muhammedi a.s. ka udhëtuar edhe njëherë në Siri, si tregtar i Hatixhes, në moshën 25 vjeçare, por nuk kemi të dhëna se është takuar me ndonjë prift, shenjtor apo person tjetër të ditur. Me këtë rast do të themi se si djaloshi Muhammed e bindi Hatixhen ta dërgojë në drejtim të Sirisë, kur ai nuk ishte me të në martesë, por vetëm një tregtar i zakonshëm, në mënyrë që ta pranojë Kur’anin prej Behirës, kurse shpalljen e tij për pejgamber ta bëjë vetëm në moshën 40 vjeçare, pesëmbëdhjetë vjet më vonë!
Në çështjen e priftit Behira vetvetiu shtrohen edhe disa nënpyetje: Përse do ta zgjidhte prifti Behira Muhamedin e ri që t’ia dorëzojë Kur’anin kur nuk njihej me të në asnjë bazë? Përse për transmetimin e Kur’anit Behira nuk e zgjodhi ndonjë të afërm të vetin, të birin apo përse jo vetë? Kur Kur’ani ka një vlerë kaq të madhe shoqërore e historike dhe Behira është i vetëdijshëm për këtë, përse meritat vetjake t’ia jepte dikujt tjetër të panjohur dhe nuk i mbajti ato merita për vete lidhur me autorësinë e Kur’anin?!
Kontakti i Muhamedit të vogël me priftin Behira ndodhi në prani të shumë njerëzve dhe ky kontakt ka mundur të zgjasë 1-2 ditë. Përse nuk e transmeton askush nga të pranishmit këtë ndodhi që dëgjohet më vonë, pos faktit se Behira, në bazë të shenjave që kishte vërejtur te Muhamedi djalosh, i kishte sugjeruar Ebu Talibit që ta mbrojë këtë djalosh.
Përse këtë vërejtje nuk e theksuan idhujtarët mekas që ishin të pranishëm me rastin e kontaktit të Behirës me karvanin e muslimanëve. Përse nuk i rezistuan idhujtarët lidhur me këtë “fakt” kur Muhammedi a.s. në moshën 40 vjeçare shpalli fillimin e pejgamberisë. Idhujtarët mekas shpifën gjera të shumta por jo edhe këtë, sepse edhe ata e kishin parë se për këtë çështje nuk mund të kapeshin dhe se ishte tërësisht e paqëndrueshme.
Duhet të shtrohen edhe disa pyetje të tërthorta që të refuzohet çfarëdo mundësie të implikimit të Behirës dhe Kur’anit, sikurse: Nëse Kur’ani është vepër njerëzore, dhe jo hyjnore, si ka mundësi të prifti Behira të shkruaj disa gjera në Kur’an, e të cilat nuk kanë ndodhur deri atëherë dhe do të jenë rezultat i ndodhive shoqërore-historike të së ardhmes. Sado i mençur të jetë Behira e të tjerë nuk kanë mundësi të profetizojnë të ardhmen dhe të ndërtojnë ngjarje sipas nevojave të tyre besimore, politike e shoqërore.
Pyetja vijuese është: Shumë ajete kur’anore përgënjeshtrojnë doktrinën kristiane. Si është e mundur që Behira, klerik kristian, si autor i Kur’anit, të shkruaj diç në Kur’an kundër vetvetes dhe fesë së tij, kurse ta madhërojë një fe tjetër, me protagonist tjetër!?
Tërë këto gojëdhëna, që mund të lexohen nëpër libra të orientalistëve, nuk i kanë rezistuar një historiografie objektive dhe të argumentuar dhe janë refuzuar nga shkencëtarë seriozë, por për fat të keq, ide të tilla vazhdojnë të qarkullojnë nëpër literaturë fundamentaliste kristiane edhe në ditët tona. Mjafton t’ia hidhni një shikim Panairit të librit në Prishtinë apo Tiranë dhe do të bindeni me ofertën e librave antiislame që ofron Kisha evangjeliste apo ndonjë sekt tjetër kristian.
Në vazhdim do t’i cekim disa ajete kur’anore, të cilat pasqyrojnë se këto insinuata burimin e kanë shumë me herët dhe se lufta kundër Muhammedit a.s. është vetëm një episod në radhë dhe jo film i ri.
Në pafuqi shpirtërore dhe mendore për ta perceptuar Kur’anin, arabët idhujtarë e cilësuan Kur’anin si sihrun ju’theru apo “magji që trashëgohet” (El-Mudeththir, 24), sihrun mustemirr-rrun apo “një magji në vazhdimësi” (El-Kamer, 2) dhe ifkun ifterahu apo “gënjeshtër e madhe që e shpifi ai” (El-Furkan, 4).
Ja edhe disa pjesë kur’anore të kësaj natyre:
„Edhe për shkak të mohimit të tyre edhe për shkak të fjalës së tyre – akuzave të mëdha kundër Merjemes. Dhe për fjalët e tyre: “Na kemi mbytë Mesihun – Isain të birin e Merjemes, Pejgamberin e Allahut”. Por, ata as nuk kanë mbytur as nuk e kanë varë, por iu ka përngjarë atyre (një person). Ata që bënë polemikë për çështjen e tij, ata me siguri gjenden në dyshim për të (Isain). Ata nuk kanë ditur kurrgjë për te, por vetëm u janë mbështetur supozimeve. Ata, në të vërtetë, nuk e kanë mbytur, por, Allahu e ka ngritur pranë Vetes (në një vend që nuk e arrijnë njerëzit). Se Allahu, është i Plotëfuqishëm dhe i Gjithëdijshëm.” (En-Nisa, 156-158).
„O ithtarët e Librit! – mos e kaloni kufirin në besimin tuaj dhe për Allahun thoni vetëm të vërtetën! Mesihu – Isai, i biri i Merjemes, është vetëm i dërguar i Allahut dhe Fjala e Tij, të cilën ia ka dërguar Merjemes, dhe shpirt nga Ai. Pra, besoni Allahut dhe pejgamberëve të Tij! Dhe mos thoni: “Tre zota!” Frenohuni, është më mirë për ju. Se, Allahu është vetëm një Zot – qoftë lavdëruar Ai! – Ai është i pastër (nga shpifja) për të pasur fëmijë. Të Tij janë të gjitha që gjenden në qiej dhe në Tokë. Allahu mjafton për rregullimin e Gjithësisë.” (En-Nisa, 171).
„Me të vërtetë kanë mohuar (të vërtetën) ata që thonë: “Me siguri Zot është Mesihu – i biri i Merjemës! E, Mesihu tha: “O bijtë e Izraelit, adhurojeni Allahun, që është Zoti im dhe Zoti juaj. Se, me të vërtetë, kush i bën rival Allahut, Allahu ia ndalon atij Xhenetin dhe strehim i tij është zjarri. Dhe, për zullumqarët nuk ka ndihmëtarë.” (El-Maide, 72).
Në tregun e shpifjeve qarkullonte edhe teza se Kur’ani është prodhim i Vereka ibn Neufelit, së fundmi i konvertuar në kristianizëm, i afërm i Hatixhes apo prodhim i një rabini hebre, mirëpo krahas mungesës së çfarëdo argumenti historik për këtë, shtrohet edhe pyetja se si Vereka apo rabini anonim është autor i Kur’anit por që përgënjeshtron edhe Inxhilin / Tevratin historik, edhe vetë mësimet kristiane / hebraike!?
Kur’ani thotë:
„Atyre që u kemi dërguar Librin (Teuratin) e njohin (Muhammedin për pejgamber), ashtu si i njohin bijtë e tyre, por disa prej tyre e fshehin të vërtetën, duke e ditur mirë.” (El-Bekare, 146).
„Kur ju thatë: “O Musa! – ne nuk mund të kënaqemi vetëm me një lloj ushqimi, pra lutju për ne Zotit tënd që të na dhurojë nga ato që jep toka: perime – tranguj, bizele, qepë dhe hudhra!” Ai (Musai) ju tha: “Vallë a dëshironi të ndërroni atë që është më e mirë me atë që është më e dobët? Shkoni në qytet, atje do të gjeni atë që kërkoni!” Por, ata i kaploi poshtërimi dhe përulja (kokulur për toke) merituan pezmin e Allahut; sepse ata i mohonin argumentet e Zotit dhe i mbytnin pejgamberët pa farë të drejte. Ky ndëshkim ishte pasojë e kundërshtimit të tyre dhe e tejkalimit të kufirit të kërkesave.” (El-Bekare, 61).
„E kur ju erdhën ata juve, thanë: “Besojmë”, por ata hynë mohues dhe dolën mohues, e Allahu e di mirë atë që fshehin ata. Ti do t’i shohësh shumë nga ata që vrapojnë në mëkate, në armiqësi dhe në ngrënien e haramit. Pa dyshim, të këqija janë ato vepra!“ (El-Maide, 61-62).
Këtyre shpifjeve më së shumti i kontribuoi Norman Daniel në veprën e tij Islam and the West, që të provokoi një varg përgjigjesh nga autorë jomyslimanë dhe muslimanë, si Edward W. Said apo Abû Imân Abd al-Rahmân Robert Squires etj.

 

Kur’ani është vepër e ndonjë autori të huaj

Në mesin e orientalistëve kishte mendime, se Kur’ani është vepër e ndonjë autori të huaj e jo e Muhammedit a.s. Ata nuk e argumentuan këtë me ndonjë të dhënë, pos që nuk bindeshin se si një individ mesatar nga Arabia mund të shkruaj një vepër kaq madhështore. Vetë kërkimi i tyre i ndonjë autori jashtë Arabisë është pranimi se dorëzohen para mrekullisë së Kur’anit dhe nuk ua mbushte syrin se munde ta shkruante një libër të tillë.
Gjithashtu, kjo tezë është tërësisht e paqëndrueshme edhe nga fakti se nëse sfidës së Kur’anit që të shkruajnë diç të ngjashme nga Kur’ani nuk mund t’i përgjigjen vetë arabët më elokuentë, atëherë si është e mundur që kësaj sfide t’i përgjigjet një i huaj, i cili nuk është arab dhe të cilin nuk e njeh askush. Kjo sfidë mbeti e hapur jo vetëm për brezat e parë, por do të mbetet deri në Fundin e Botës.

 

Përfundim

Kur’ani ka prejardhje hyjnore. Këtë e dëshmon edhe historia pejgamberike, edhe vetë pejgamberia e Muhammedit, edhe tanishmëria. Çdo përpjekje për degradimin e Kur’anit me premisa historike, njerëzore, paraprakisht është e dështuar. Edhe historia, edhe gjuha arabe, edhe gramatika arabe, edhe çdo pikëpamje e Kur’anit do ta vërtetojë se Kur’ani është i shpallur nga Krijuesi dhe nuk është çfarëdo vepër njerëzore.
Orientalistët, sigurisht të bazuar në fatin e librave të mëhershëm hyjnorë, por edhe të frymëzuar nga paragjykimet e shtresuara në shpirtrat dhe mendjet e tyre, gjykojnë se Kur’ani është njerëzor. Mirëpo, gëzon fakti se nuk mendojnë kështu të gjithë orientalistët. Në mesin e tyre ka edhe hulumtues të ndërgjegjshëm, që përkundër trashëgimisë jude-kristiane, megjithatë pranojnë faktin se Kur’ani është me prejardhje hyjnore, i ruajtur me kujdes deri në ditët tona. Janë shkruar edhe disa vepra të frytshme lidhur me këtë temë. Të shpresojmë që hulumtimet objektive do ta rrisin kontributin e orientalistëve dhënë shkencave orientale.

 

Bibliografia

1. Beltz, Walter, Mitologija Kur’ana – Čežnja za rajem, Zagreb 1982.
2. El-Buti, Muhammed Se’id Ramadan, Fikhu-s-sireh, botimi 7, Bejrut, 1978.
3. Gabrieli, Françesko, Istorija arapske književnosti, Sarajevë, 1985.
4. Hejkel, Muhammed Husejn, Život Muhammeda a.s., Sarajevë, 2004.

http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupid?key=olbp24253.

http://www.islamicsearchcenter.com/library/allegations/Sublime_Quran_Orientalism.pdf.

5. Ibn Hisham, Es-Siret’un-nebevijjeh, I-II, Kajro, (-).
6. Khalifa, Mohammad, The sublime Qur’an and orientalism, International Islamic Publishers, botimi 2, 1989, Karaçi, Pakistan, ose versioni elektronik: http://www.islamicsearchcenter.com/library/allegations/Sublime_Quran_Orientalism.pdf.
7. Margoliouth, David Samuel, Mohammed and the rise of islam, London, 1905.
8. Muir, William, The life of Mahomet, botimi 3, 1923, versioni elektronik: http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupid?key=olbp24253.
9. Ramić, Jusuf, Obzorja arapsko-islamske književnosti, Sarajevë, 1999.
10. Robert Squires, Abû Imân Abd al-Rahmân, Orientalism, Misinformation and Islam, në: http://www.islamic-awareness.org/Quran/orientalism.html.
11. Said, Edward, Orientalizmi, Shkup, 2009.
12. Saleh, Mohammad Fazril Bin Mohd, Montgomery Watt and His Criticism on Wahy, në: http://www.scribd.com/doc/41639020/Montgomery-Watt-amp-His-Criticism-on-Wahy.
13. Tabbareh, Afif Abdulfettah, Ruhu’d-dini’l-islamij, botimi 9, Bejrut, 1972.
14. Watt, W. Montogomery, Muhammed prorok i državnik, Sarajevë, 1989.

Diktatura valutore

18/10/2014 Lini një koment

Avni AVDIU

 

DIKTATURA VALUTORE

Avni Avdiu

Avni Avdiu

Neo-liberalizmi, globalizmi dhe postmodernizmi si koncepte më të reja të shekullit XXI, por që kanë rrënjë prej shekullit të kaluar dhe që si triadë e aktualitetit përbëjnë strumbullarin e megaideologjisë botërore, si tërësi paraqesin epideminë më të rrezikshme të së ardhmës. Neo-liberalizmi ka arritur të shkërmoq çdo ind etik të përfitimit, globalizimi e justifikon përhapjen e tij edhe përmes neo-kolonializimit të dhunshëm, kurse postmodernizmi i ka hequr racios edhe atomin e fundit. Me mposhtjen e turpshme të komunizmit si diktaturë leviatane, lindi rrezja e shpresës për një fillim të ri. Optimizmi se shekulli i ri do ta shndrit në horizont një epokë më të mirë, u zbeh që në vitet e para të shpartallimit të Murit të Berlinit. U rrënua muri fizik, por shpejt u ndërtuan muret edhe më të tmerrshme shpirtërore e morale; muret me gjemba që ndonëse janë të tilla nuk thumbojnë as sa një mushkonjë ndërgjegjiet e fjetura e të përgjumura, të mykura e të kalbura dhe të pista e të fëlliqura. Nga diktatura e komunizmit, u kalua në diktaturën e parasë. Tashmë miti, kulti dhe idhulli i ri është pitagorizuar. Gjithçka që paraqet vlerë të njëmendtë shprehet përmes numrave: në politikë (sa deputetë janë është më me rëndësi se çfarë janë), në ekonomi (sukses llogaritet fitimi pa marrë parasysh se si arrihet), në kulturë (çmohet më shumë ai që ka se sa ai që di), në sport (lojtarët shiten e blihen si në pazar të gjësë së gjallë), në art (avangardja, esktravagandja, nudizmi, kiçi, shundi dhe shëmtia groteske paraqesin të bukurën) e kështu me radhë. Diktatura e parasë shtyp, shkel, përbuz, nëpërkëmb dhe të bën askushi nëse je ai që s’ke gjë në kuletë dhe përkundrazi ajo të ngritë, të madhëron, të bën nder dhe të bën dikushi edhe nëse s’ke dy kokrra mend në kokë. Çdo vlerë është përmbysur dhe mbi të është ndërtuar froni i pseudovlerave. Për to ndonjë kurreshtar mund të interesohet vetëm në muze e arkive. Sot çdo përpjekje për shpëtimin e tyre paraqet humorin më interesant në tragjikomedinë teatrale. Meritokracia kaherë ka vdekur, gjersa këshilli për varrimin e saj përbëhej nga matrapazët mediokër, gjysmëanalfabetët debilë, servilët, vasalët, puthadorët dhe tartabiqët e tjerë partiakë që u vunë në rolin e inferiorëve përballë ‘superiorëve’. Njerëzit kanë humbur ndjeshmërinë sikur të ishin nën ndikimin anesteziotik: asgjë nuk u bën përshtypje sado e keqe, e ligë, e zezë dhe makabre të jetë ndonjë dukuri, sepse çdo çudi po zgjat fare shkurt dhe s’po ka kohë të mendohet për imapktin e saj, ngaqë si rrufe po goditet e pasohet nga fenomeni tjetër edhe më i rrezikshëm. Gjithçka bëhet për para dhe gjithçka arsyetohet nëse paraja qëndron si arsye. Ky pra është pushteti i parasë që po sundon botën, është diktatura e re që kapërthen nën kthetra e ngulfat shumicën. Paraja – kjo monstër tinëzare ka depërtuar në vetëdijen, ndërdijen dhe nënvetëdijen e shumicës. Është i vetmi mekanizëm që armikun e bën mik, e mikun armik, por edhe që stërkeq, maskon u humb shumë fytyra. Është sistemi i parasë, ai që shqetëson, torturon e dhunon mendjen, shpirtin dhe trupin; që ka vënë kontrollin mbi çdo individ, shtëpi, grup, shoqëri, komb, shtet dhe në përgjithësi në mbarë rruzullin tokësor. E gjithë kjo arsyetohet nga triada: neo-liberalizëm, globalizëm dhe postmodernizëm që oscilon rreth boshtit të interesit. Është kohë e neveritshme, e rëndë dhe e zorshme për ata që e duan të mirën, të moralshmen dhe të vërtetën, aq sa mbajtja e parasë në dorë paraqet dro e dhimbje për ta sikurse mbajtja e prushit ose gacës së zjarrtë. Megjithatë, përkundër kësaj kohe, prapëseprapë është një mori njerëzish që duan fundin e kësaj marrëzie; që duan një sistem të pastër, të çiltër, të ndershëm e të moralshëm, ku kriter i të qenit njeri nuk është ajo se sa ke, por si e çfarë je. Njerëzit e mirë e duan këtë sistem të vërtetë drejtësie, ata angazhohen, përpiqen e luftojnë për të dhe janë të vetëdijshëm se parakusht i arritjes së këtij sistemi është fundi i marrëzisë së sistemit që po jetojmë.

 

Revista ‘Paqja’

Xhamia e Plumbit ndër 50 më të bukurat e botës

17/10/2014 Lini një koment

Rovena RROZHANI

 

XHAMIA E PLUMBIT NDËR 50 MË TË BUKURAT E BOTËS

Xhamia e Plumbit

Xhamia e Plumbit

Xhamia e Plumbit është një monument kulture i kategorisë së parë në Shkodër. Xhamia e Mehmet Pashë Bushatit ose Xhamia e Plumbit u ndërtua në vitin 1773-1774 nga Mehmet Pashë Bushati (Plaku), themeluesi i familjes së njohur të Bushatllinjve të Shkodrës. Kjo xhami është një nga ndërtesat më të vjetra të Shkodrës dhe xhamia më e madhe dhe më e bukura e Shqipërisë deri në gjysmën e parë të shekullit XX, periudhë në të cilën filluan të ndërtohen xhami të dimensioneve të mëdha. Xhamia ka qenë e veshur me plumb dhe nga kjo u quajt “Xhamia e Plumbit”, e me këtë emër njihet edhe sot.

 

Xhamia dhe kishat nuk janë vetëm  objekte kulti. Sipas agjencisë kombëtare të Turizmit ndoshta po, por jo sipas turistëve të huaj që hasen në vendin tonë thuajse gjatë gjithë vitit. Në qendër të Tiranës shumëkush mund të ketë hasur në grupe turistësh që ndalen kureshtarë para Xhamisë së Et’hem Beut, dukshëm për historinë e saj dhe arkitekturën, përpos shërbesës fetare që ofron. Dhe jo rrallë mund të jenë parë të hyjnë në xhami duke respektuar rregullat dhe të sodisin gjithçka brenda saj.

Sepse pikërisht aty ku specialistët e turizmit nuk shohin përtej sipërfaqësores, janë turistët e huaj që e shndërrojnë një objekt kulti, në një vend turistik, në një ndalesë që pse jo, duhet të respektuar.  Dhe në botë ka klasifikime për këto objekte kulti të renditura syresh edhe sipas bukurisë arkitekturore. I tillë është klasifikimi i gazetës së njohur The Huffington Post, e cila në tetor 2013 sjell për lexuesit online 51 xhamitë më të bukura në botë.

Dhe mendoni pak kush gjendet në këtë klasifikim? E përmbytura disa herë në këto vite të fundit,  Xhamia e Plumbit në Shkodër! E vetmja xhami shqiptare, e përfshirë mes 50 objekteve më të bukura myslimane në botë. Ajo renditet në vendin e 37 para xhamisë Vahsiz Khan në Lahore të Pakistanit dhe pas xhamisë Jami Ul Alfar në Sri Lanka. Në vendin e 31 renditet Xhamia Blu në Stamboll të Turqisë, ndërsa dhjetë vende pas xhamisë shqiptare  është Xhamia e Madhe në Paris.

Në fund të listës renditen xhami e Lindjes së Diellit në Melburn të Australisë dhe Xhamia Kombëtar e Abujas në Nigeri. Po kush renditet në vendet e para? Është pikërisht xhamia Mashkhur Jusup në Kazakistan, dhe në vend të dytë Xhamia e Kristaltë në Malajzi. Vendi i tretë i takon një xhamie në vendet e ftohta të Europës. Është xhamia e Nusrat Djahannë Kopenhagen të Danimarkës. Në Islamabad të Pakistanit gjendet xhamia e katërt më e bukur në botë, Shah Faisal Masjid dhe fill pas saj renditet Xhamia Şakirin në Stamboll.

Nuk mbeten pas as xhamitë e ndërtuara në Europë. Kështu në vendin e 27 është xhamia Schëetzingen në Baden-Ëürttemberg të Gjermanisë ndërsa në vendin e 22 është Xhamia  Regent’s Park në Londër të Anglisë. Natyrisht janë vendet ku besimi mysliman është dominant kanë numrin më të madh në listën e 50 xhamive më të bukura në botë. Disa xhami nga Malajzia, India, Arabia Saudite, Afganistani apo Pakistani janë renditur në këtë klasifikim.

 

Historia e Xhamisë së Plumbit

 

Xhamia e Plumbit është një monument kulture i kategorisë së parë në Shkodër. Xhamia e Mehmet Pashë Bushatit ose Xhamia e Plumbit u ndërtua në vitin 1773-1774 nga Mehmet Pashë Bushati (Plaku), themeluesi i familjes së njohur të Bushatllinjve të Shkodrës. Kjo xhami është një nga ndërtesat më të vjetra të Shkodrës dhe xhamia më e madhe dhe më e bukura e Shqipërisë deri në gjysmën e parë të shekullit XX, periudhë në të cilën filluan të ndërtohen xhami të dimensioneve të mëdha. Xhamia ka qenë e veshur me plumb dhe nga kjo u quajt “Xhamia e Plumbit”, e me këtë emër njihet edhe sot.

Xhamia është e vendosur në pjesën e jashtme të ish pazarit të Shkodrës, rrëzë kalasë Rozafat, në një livadh në rrafshinën e lumenjve Kir e Drin. Për nga forma e ndërtimit është frymëzuar nga xhamitë e sulltanëve të Stambollit. Kjo xhami është e vetmja në Shqipëri për nga lloji, që fillon me një oborr me kolona të gjera, para se të hysh në sallën e faljes. Ndërtimi i kësaj xhamie, në këtë formë, ka të bëjë me atë që pashallëku i Shkodrës është në gjendje që edhe në ndërtimin e objekteve të kultit të thyejë të drejtën perandorake për të patur një element të tillë, vetëm ata.

Salla e faljes paraqitet si një bllok i ulët, kapërcyer nga një tambur oktogonal shumë i lartë, në majë të të cilit qëndron kubeja, gjysmë rrethore. Interieri shfaqet si një dhomë e gjatë dhe e gjerë, pavarësisht se përmasat janë jo dhe aq të mëdha. Vizualisht kjo dhomë është zgjeruar nga një lloj thellësie, në të cilën është vendosur Mihrabi. Në majë të Mihrabit ka tre kube, ndërsa në të djathtë ka dy kube. Xhamia është ndërtuar me gurë të shkëlqyer në të kaltër e të bardhë, që janë shumë rezistent ndaj veprimeve erozive.

Nga dëmtimet e ndryshme që pati kjo xhami, qoftë nga mbulesa, ashtu edhe përbrenda, si dhe nga vërshimet e herëpashershme të lumit Kir, për disa kohë mbeti e papërdorshme, ndërsa në vitin 1978, periudhë që në Shqipëri ishin shkatërruar ndërtesat e bukura dhe të vjetra që tregonin kulturën e shqiptarit, shërbimet e monumenteve të kulturës, u kujtuan t’i vinin një mbulesë me çimento për ta shpëtuar këtë thesar jo si objekt kulti, por si objekt ndërtimor.  Me ndërtimin e kësaj xhamie të madhe të Shkodrës, shohim se në Shqipëri po shfaqej një arkitekturë me stil të zhdërvjellët e me shije, që nuk munguan në shekullin XVIII. Ky stil haset edhe në ndërtimin e xhamive të tjera në Bullgari, Anatolinë qendrore, etj.

Në këtë xhami gjendet një shkrim që na jep një informacion historik, ku shkruhet: Madhria e veprave bamirëse dhe bujare, Mehmet Pasha e ndërtoi këtë xhami madhështore në vitin 1773  Administratori i kësaj xhamie, Haxhi Mahmut Berberi, data e rinovimit 1863. Riparimi i saj është bërë para vitit 1865, periudhë kur në Shkodër ndodhi përmbytja e madhe që shkatërroi një pjesë të mirë të Shkodrës së vjetër. Mbas këtij, kujdestarinë e kësaj xhamie e mori familja e njohur shkodrane e Myftijve të Tabakëve, në fillim nga Hafiz Isuf Tabaku dhe vazhdoi brez pas brezi deri në ditët e sotme. Brezi i ri i këtij trungu amanetin e të parëve e ka mbajtur edhe kur xhamia është lënë pas dore nga pushteti i kuq.

 

Xhamia e Plumbit në mes të ujit

 

Fotoja që i referohet klasifikimit të gazetës së njohur The Huffington Post e paraqet Xhaminë e Plumbit në mes të ujit. Ndonëse disa prej xhamive më të bukura janë thuajse në mes të ujit, nuk dihet nëse gazetarët e huaj e kanë kuptuar faktin se uji që rrethon xhaminë shqiptare nuk ka të bëjë fare me një stisje arkitekturore.

 

Legjenda

 

Ndërsa po ndërtohej xhamia, vetë Mehmet Pasha mori pjesë në punimet; ky gjest shpjegohet me përkushtimin e tij fetar dhe me qëllimin që me i treguar popullit se puna është e madhërishme, aq më tepër në vepra publike. Në lidhje me pjesëmarrjen e Mehmet Pashës në këto punime ka një anekdotë: Një fshatar donte t’i paraqiste një ankesë personale Pashës; mori vesh se ndodhej mes punëtorëve, por nuk e dallonte, sepse ai ishte i veshur thjeshtë. Rastisi që vetë personi ta pyeste vetë (vetë Pashën) se ku gjendej Pasha dhe mori përgjigje që të priste pak. Pas përfundimit të punës, Pasha u vesh zyrtarisht dhe i doli para hallexhiut që mbeti i prekur nga thjeshtësia e tij.

 

Burimi: http://www.shqiptarja.com/news.php?IDNotizia=183799&IDCategoria=1

Turqizmat në shqip, pse nuk u zhdukën

16/10/2014 1 koment

Ardian VEHBIU

 

TURQIZMAT NË SHQIP, PSE NUK U ZHDUKËN

Pjesëmarrësit në Kongresin e Manastirit

Pjesëmarrësit në Kongresin e Manastirit

Në diskutimet rreth zëvendësimit të toponimisë “së huaj” në Shqipëri, sillet ndonjëherë, si kundërargument, trajtimi i suksesshëm i turqizmave nga kultura shqiptare, që nga Rilindja e këtej.

Kundërargumenti mund të formulohet kështu: nëse ne arritëm të pastrojmë turqizmat nga shqipja, duke i zëvendësuar me fjalë tonat, pse qenka e pamundur të ndërrojmë tani toponimet e huaja?

Në fakt, arsyetimi nuk qëndron.

Në kulturën shqiptare ka pasur vërtet një lëvizje për t’i pastruar turqizmat, por ajo lëvizje në thelb puriste nuk pati sukses.

Le të kthehemi për një çast në periudhën e Rilindjes, kur një grusht patriotësh po kërkonin të gjenin rrugë për t’i shkëputur shqiptarët nga Perandoria Osmane. Një nga këto rrugë, ishte edhe arsimi dhe kultura, të cilat parakuptonin dhe kërkonin që gjuha shqipe të shkruhej dhe të mësohej në shkolla.

Po si do të shkruhej gjuha shqipe? Dhe më tej akoma, si do të mësohej në shkolla?

Për Rilindësit rol kryesor në këtë lëvizje kulturore do të luante letërsia.

Tani, deri në atë kohë, letërsia shqipe pothuajse nuk ekzistonte, me përjashtim të letërsisë së bejtexhinjve, e cila lëvrohej nga disa poetë.

Për një poet madhor të Rilindjes, si Naim Frashëri, poemat e kushërinjve të tij bejtexhinj Dalip dhe Shahin Frashëri ishin pikë referimi kryesore dhe përfaqësonin të vetmen traditë të poezisë shqipe.

Kujtoj këtu se për Naimin Hasan Zyko Kamberi, një bejtexhi edhe ky, ishte më i madhi poet i gjuhës shqipe.

Letërsia e bejtexhinjve i përkiste një kulture të cilën Rilindja po gatitej ta mohonte: në përmbajtje dhe në formë. Nuk po zgjatem në çështje të përmbajtjes, por po kujtoj vetëm se forma poetike e bejtexhinjve ishte në thelb e tëra e huazuar nga modele orientale, përfshi këtu edhe fjalorin poetik.

Naimin e kanë quajtur ndonjëherë “bejtexhi pa bejte”, dhe me të drejtë: ai e mori traditën e bejtexhinjve dhe e çoi përpara, por duke e pastruar nga orientalizmat (ose “turqizmat”, siç i quajmë ne sot, dhe siç do t’i quaj unë tash e tutje në këtë shkrim; termi orientalizëm është më i saktë, sepse shumë nga këtu të ashtuquajtura “turqizma” janë në fakt fjalë arabe dhe persiane që përdorte osmanishtja e kohës, por le ta bëjmë një kompromis për hir të qartësisë).

Nëse përpiqemi sot të lexojmë një tekst të një poeti bejtexhi, nuk do të arrijmë dot; për shkak të turqizmave që gjenden aty. Nuk është e sigurt, për filologun e sotëm, nëse këto fjalë që përdorin bejtexhinjtë kanë qenë përdorur edhe në shqipen jashtë modeleve poetike apo jo. Tahir Dizdari i ka futur në fjalorin e vet të orientalizmave, por ai fjalor i përmbledh të gjitha instancat e orientalizmave, pavarësisht nga statusi i tyre.

Gjithsesi, Naimi ishte poeti që e ndërmori hapin kritik dhe shkroi një poezi e cila i shkëputi lidhjet leksikore dhe stilistike me rrymën e bejtexhinjve, pikërisht duke mënjanuar fjalët orientale nga leksiku poetik.

Kjo që bëri Naimi me të tjerë, ishte pastrim vërtet – por jo i gjuhës shqipe, sesa i një regjistri specifik të kësaj gjuhe, atij poetikut.

Përndryshe, statusi i turqizmave në shqipe ka qenë gjithnjë problematik.

Dihet se ndikimi i osmanishtes në shqipen ka qenë kryesisht urban, ose ka depërtuar fillimisht në qendrat urbane dhe vetëm shumë më vonë është përhapur edhe në zonat rurale. Për këtë arsye, të folmet e qyteteve kanë pasur shumë më tepër turqizma sesa ato të fshatrave.

Turqizmat në shqipe hynë së bashku me kulturën osmane: kulturën materiale (jetesa e përditshme, mallra konsumi, zeje, veshje), kulturën shpirtërore (leksiku fetar), kulturën ekonomike dhe juridike, dhe kulturën shtetërore-administrative.

Bëjmë mirë t’i këqyrim si pasqyrim të periudhës osmane në gjuhën shqipe.

Me shkëputjen e Shqipërisë prej sferës kulturore osmane, numri i turqizmave në përdorim do të vinte duke u ulur natyrshëm. Teksa qeveritë shqiptare i kthenin sytë nga Perëndimi, një numër i madh fjalësh që lidheshin me botën osmane do të dilnin vetvetiu nga përdorimi. Kush kishte më nevojë për bimbash, sadrazem, kadi, vali, vezir, mytesarif dhe qatip, në rrethanat kur këto figura profesionale u zhdukën nga qarkullimi?

Veç kësaj, një numër i madh turqizmash kishin hyrë në shqipe pa nevojë; meqë shqipja i kishte fjalët përkatëse. Për shembull, kishin hyrë dhe përdoreshin fjalë si zaman dhe sene, edhe pse shqipja i kishte fjalë si kohë dhe vit. Gjuha zakonisht nuk i duron dot sinonime të tilla absolute; dhe kur letërsia shqipe që po lëvrohej rishtas nisi të hedhë në qarkullim fjalë thjesht shqipe, atëherë barasvlerat e tyre në turqisht nisën të dalin nga përdorimi.

Në masë të madhe, një ligjërim shqip i mbytur nga turqizmat po kthehej në shenjë dalluese të shtresës së mesme qytetare të kultivuar nga Perandoria Osmane, e cila përçonte, nga qendra drejt periferive, vetë pushtetin osman. Jo rastësisht, kjo shtresë e mesme qytetare do të konsumonte jo vetëm marrëdhëniet ekonomike, tregtare, juridike, fetare dhe politike të kohës, por edhe disa aspekte kulturore tipike të periudhës, siç ishte letërsia shqipe me alfabet arab, ose e bejtexhinjve.

Përhapja sociale e turqizmave në shqipe nuk ndikohej aq nga ndarja në myslimanë e të krishterë, sesa nga ndarja qytet/fshat; mjaft të lexojmë disa poetë katolikë shkodranë të fillimit të shekullit XIX (Leonard De Martino, Pjetër Zarishi), për të parë se deri në ç’masë kishin depërtuar këto turqizma në shqipen “e kultivuar”. Përkundrazi, fshati shqiptar kishte mbetur relativisht i paprekur prej tyre, sidomos sa i përket leksikut abstrakt dhe të kulturës.

Sa më shumë që punëtorët e gjuhës dhe të shkollës shqipe, të shumtë dhe të përkushtuar gjatë Rilindjes, nisën të vënë në dispozicion të folësve fjalë shqipe të mirëfillta, aq më problematik do të bëhej statusi i turqizmave në shqipe, në fillim të folur, pastaj të shkruar.

Këtu duhet pasur parasysh edhe se turqizmat kishin hyrë relativisht vonë në shqipe dhe nuk ishin integruar dot mirë në sistem; p.sh. nuk ishin bërë produktive, duke u ofruar si tema për fjalë të tjera, por kishin mbetur relativisht si mish i huaj, leksikisht të izoluara. Veç kësaj, pjesa më e madhe e tyre ishin emra, ndërsa foljet ishin fare të pakta; çka e kufizonte edhe më aftësinë e tyre për të ndërvepruar në gjuhë – po të kihet parasysh se nga foljet mund të kalohet lehtë në emra prejfoljorë abstraktë të veprimit dhe në gjithfarë mbiemrash prejpjesorë, etj. Të krahasohet, bie fjala, defter me fletore dhe të vihen re lidhjet horizontale të së dytës me fletë, shfletoj, etj.

Fati i turqizmave të shqipes u vendos nga një konvergjencë: vullneti i Rilindësve për ta pastruar gjuhën nga turqizmat konvergoi me vjetërimin e vetvetishëm të turqizmave, për arsye historike (shkëputja e Shqipërisë nga bota osmane).

Praktikisht të gjithë shqiptarët mësuan të shkruajnë shqip me tekste të ndërtuara sipas parimeve gjuhësore të Rilindjes. Turqizmat që mbijetuan gjatë gjysmës së parë të shek. XX, mbijetuan në ligjërimin e folur, të shtresës kryesisht analfabete të popullatës.

Ndërkohë, falë mendësisë së Rilindjes dhe një zgjimi të përgjithshëm të krenarisë kombëtare, por edhe kthimi të vështrimit kulturor drejt Perëndimit, elitat në Tiranë, në Shkodër, në Korçë, në Elbasan dhe në Gjirokastër do t’i konsideronin turqizmat e shqipes si shenja të një mendësie orientale, anadollake, turkoshake, nga e cila do të distancoheshin me përkufizim, për të merituar statusin e tyre të ri si elita kombëtare të Shqipërisë. Brenda një shekulli, statusi i turqizmave në ligjërimin joletrar u përmbys: nga mishërim i mendësisë urbane perandorake, në mishërim të mendësisë së prapambetur, fshatarake, provinciale të shqiptarit të vjetër, që i kishte mbetur ora “në kohën e turkut.”

Ndërkohë, purizmi – që është gjithnjë i gabuar – kishte filluar të jepte efekte anësore të padëshiruara, duke e varfëruar shqipen letrare. Noli, që ishte ndoshta i pari shkrimtar shqiptar që ia pa shqipes së re mangësitë e mëdha, kur e ballafaqoi me gjuhë dhe shkrimtarë madhorë në punën e vet si shqipërues, u detyrua… t’i kthejë disa turqizma në shqipen e vet poetike; dhe këtu s’e kam fjalën për poezi satirike, si Kënga e Salep Sulltanit, por edhe për poezi të stilit të lartë, si ato për Bajram Currin dhe Luigj Gurakuqin.

Me Nolin ndodhi kështu një tjetër ndërrim paradigmatik; që nga ajo kohë, turqizmat nuk është se u dëbuan nga gjuha në mënyrë të padiskriminuar, por vetëm u rivlerësuan nga pikëpamja stilistike ose e përdorimit. Kjo do të kërkonte, gjithsesi, shumë kohë për t’u realizuar.

Një koleg, në një koment të lënë në temën tjetër, shkruante – po parafrazoj – se pse qenka kaq e vështirë të ndërrohen toponimet e huaja, kur janë ndërruar “fjalët tenxhere dhe penxhere.” Në fakt, komenti është tipik për të ilustruar pështjellimin në mendjen e njerëzve, kur vjen puna për turqizmat e shqipes. Tenxhere dhe penxhere nuk janë ndërruar – të gjithë i dimë dhe i përdorim. Çfarë ka ndryshuar, është statusi i tyre – veçanërisht për penxhere, e cila është zëvendësuar, në tekste neutrale (p.sh. një manual i arkitekturës), nga dritare, që është neologjizëm (fjalë e krijuar në tavolinë). Penxhere, ndërkohë, është kufizuar disi në përdorim, duke fituar edhe ngjyrim stilistik.

Kjo u ka ndodhur tashmë shumë turqizmave: nuk janë larguar krejt nga gjuha, por vetëm janë “shënjuar” stilistikisht, nëpërmjet një procesi në thelb letrar, që e ka pasuruar gjuhën. Të krahasohet, p.sh. fjala dynja me fjalën botë; unë besoj se shqipja vetëm ka fituar, duke i mbajtur të dyja fjalët, sepse dynja jep disa nuanca specifike, të cilat botë nuk i jep dot.

Mund të thuhet, pa e tepruar, se sot turqizmat janë një pasuri e rrallë e shqipes, e cila gjen shprehje në regjistra të caktuar gjuhësorë, sidomos në letërsinë satirike, në teatër, dhe në përgjithësi në ligjërimin bisedor. Madje ligjërimi bisedor, si sistem i pavarur nga dialektet – ose diferencimi gjeografik i shqipes – nuk do të krijohej dot pa rehabilitimin stilistik të turqizmave.

Rilindësit vërtet u nisën të “pastrojnë” shqipen, sepse e tillë ishte koha. Njëlloj si shqipja ishte pastruar më parë greqishtja (nga turqizmat) dhe rumanishtja (nga sllavizmat); më pas, të njëjtat “turqizma” (në fakt, orientalizma) që u dëbuan prej shqipes do të dëboheshin edhe prej turqishtes moderne, krahas me ndërrimin e alfabetit në atë gjuhë.

Megjithatë, pastrimi nuk është asnjëherë politikë gjuhësore e mirë. Një nga kritikat që i kanë bërë Naimit, sidomos nga Shkodra, ka qenë se gjuha e tij tingëllon e sheshtë, për të mos thënë e varfër; dhe gjithsesi monotone. Në fakt, po të nxirret nga konteksti historik dhe letrar i kohës, gjuha e Naimit ashtu është: artificiale, e varfër në mjete leksikore, e sheshtë. Mirëpo kritika vetë është anakronike, sepse harron të marrë parasysh sa eksperimental ishte Naimi; dhe sa e re do të ketë tingëlluar shqipja e tij, në veshët e shqiptarëve të kohës.

Gjithsesi, kjo është çështje tjetër. Çfarë dua të theksoj, është se purizmi, si politikë gjuhësore, nuk funksionoi – dhe nuk mund të funksiononte, me gjithë zellin me të cilin u zbatua ndonjëherë. Ndoshta shërbeu në fillim, kur duhej vendosmëri dhe sakrificë, për t’u shkëputur nga Perandoria Osmane dhe përqafimi i saj politik, ekonomik dhe kulturor; por kjo nuk ishte arsye për ta sanksionuar si politikë zyrtare në pavarësi nga rrethanat.

Përkundrazi, politikë e drejtë me turqizmat e shqipes do të rezultonte disiplinimi i tyre – i cili u arrit shkallë-shkallë, krahas me lëvrimin e shqipes si gjuhë polifunksionale, veçanërisht në sferat e letërsisë, të teatrit, të filmit, të televizionit. Sa më i artikuluar bëhej ligjërimi shqip, aq më shumë kishte nevojë për diferenca – të cilat do t’i përmbushte, ndër të tjera, edhe duke shfrytëzuar thesarin leksikor të turqizmave, të cilin më kot ish përpjekur ta groposte krahu më radikal i Rilindjes.

Prandaj sot fjalë si tenxhere dhe penxhere janë pasuri e paçmuar e shqipes, me kusht që të përdoren nga një publik me arsimin dhe kulturën e duhur gjuhësore.

Që Papa Françesku të mos keqpërdoret

15/10/2014 Lini një koment

Fatos LUBONJA

 

QË PAPA FRANÇESKU TË MOS KEQPËRDORET

Fatos Lubonja

Fatos Lubonja

Letër e hapur Kryeipeshkvit të Tiranës dhe Durrësit, Rrok Mirdita

 

I nderuar Kryeipeshkëv Rrok Mirdita,

 

Përditë e më shumë nëpër mediat tona e të huaja po thuhet se Papa Françesku po vjen në Shqipëri për t’i çuar botës prej këtej mesazhin se duhet të jetojnë të gjithë si në Shqipëri përsa i përket tolerancës e bashkëjetesës fetare. Aq më tepër në këtë kohë konfliktesh. Këtë ma pohoi edhe një gazetar i Radio Vatikanit që e takova në Tiranë. Së fundmi u shpreh edhe vetë Papa, duke thënë se vjen në Shqipëri për vuajtjet e së kaluarës dhe harmoninë e bashkëjetesës fetare.

Atmosfera e krijuar të bën të mendosh se “i madh e i vogël” – siç thuhej në kohën e diktaturës – po përgatitet të presë Papën dhe të festojë bashkë me të edhe demagogjinë e radhës nga kasta jonë politike. Dhe problemi që lind është se për këtë duan të përdorin edhe Papa Françeskun, për të cilin një botë e tërë, ku bëj pjesë edhe unë, ka një respekt të veçantë. Pse e them këtë? Sepse nëse pranojmë se toleranca e bashkëjetesa në thelbin e tyre janë koncepte që tregojnë apo bëjnë thirrje për raporte njerëzore midis të ndryshmëve (toleranca veçanërisht midis më të fortit dhe më të dobëtit), fakti është se raporti i më të fortëve me më të dobëtit në Shqipërinë tonë ka qenë dhe mbetet ndër më tragjikët, me përçarje dhe konflikte të thella që, edhe pse nuk janë fetare për momentin, përmbajnë premisat për këto në të ardhmen.

Dikush ndoshta duhet t’i kujtojë Papës se regjimi i Enver Hoxhës ka qenë më intoleranti përsa i përket pranimit të atyre që mendonin e besonin ndryshe dhe po ashtu ndaj vetë feve, aq sa është i vetmi që i hoqi fetë me Kushtetutë.

Po ashtu, dikush duhet t’i tregojë Papës se një nga problemet më të mëdha që ka ky vend sot është pikërisht konfliktualiteti dhe intoleranca politike ku sapo një maxhorancë vjen në pushtet e injoron krejtësisht opozitën, çka ishte edhe problemi kryesor që vonoi pranimin e statusit të vendit kandidat.

Ka një paradoks pra këtu midis “vuajtjeve të së kaluarës” dhe “harmonisë fetare”: si është e mundur që nga një popull që “ndër shekuj ka aplikuar bashkëjetesën dhe tolerancën fetare” paskan dalë këta shqiptarët kaq intolerantë? Dikush duhet t’ia shpjegojë Papës këtë. Nëse do t’i referohemi historisë, do të thosha se sikur shqiptarët të kishin qenë kaq bashkëjetues e tolerantë, Vaso Pasha nuk do të kishte shkruar, në kapërcyell të shekujve XIX-XX, vargjet e famshme përbashkuese, por sipas meje edhe me pasoja për fatin e feve: “Mos vështroni kisha e xhamia/feja e shqiptarit është shqyptaria”. Sikurse e kam shkruar edhe herë tjetër, duke cituar historianen Nathalie Clayer, kjo ishte një thirrje për të ndryshuar gjendjen në terren, sepse ndarjet fetare ekzistonin mes shqiptarëve osmanë me fe të krishterë dhe myslimane dhe, në atë kohë të shpërbërjes së Perandorisë dhe lindjes së nacionalizmave, mund të ktheheshin në konflikte.

E vërteta historike është se ishin dy ideologji pushteti të shekujve XIX-XX: nacionalizmi që u ndërtua duke vënë shqiptarinë mbi besimet fetare e Zotin dhe komunizmi i Enver Hoxhës, që këtij nacionalizmi i shtoi edhe ateizmin, ato që kanë sjellë “harmoninë” fetare duke i bërë shqiptarët indiferentë ndaj feve, por jo për këtë edhe tolerantë ndaj njëri-tjetrit e të tjerëve. Përkundrazi, bash shtypja në emër të urrejtjeve nacionale e klasore i disa principeve morale universale si ato të dashurisë së njeriut për njeriun, të mëshirës e sakrificës për tjetrin, të faljes dhe pendesës, që kanë përçuar fetë në shekuj, i ka bërë edhe më të dhunshëm e intolerantë.

Pse po i vë në dukje këto të vërteta historike? Sepse, sikurse e thashë, mënyra se si po pritet Papa, të bën të mendosh se kasta e demagogëve që kemi tash njëzet vjet në pushtet, duke na e shitur nacionalizmin dhe ateizmin e trashëguar nga regjimit komunist si “tolerancë fetare e kultivuar në shekuj”, po kërkon të përdorë edhe Papën për të na ushqyer me gënjeshtra e vetëmburrje nacionaliste, çka, sipas meje, më së shumti i shërben pushtetit të kësaj kaste, dhe jo shqiptarëve në përgjithësi dhe besimtarëve të vërtetë në veçanti. E vërteta është se ne vazhdojmë të mbetemi tejet intolerantë dhe jobashkëjetues dhe se kampionët e kësaj intelorance e përçarjeje gjenden në radhët e kësaj kaste në pushtet që vetëm me vlerat e vërteta fetare nuk ka lidhje. Ajo po e pret Papën tek i njëjti shesh ku ky popull është mbledhur nga pushtetarët e vet historikisht për t’u manipuluar. Ky shesh, sikurse e dini, është lënë në ditë të hallit për dhjetëra vjet me radhë për njerëzit dhe u rregullua me ngut për këtë aparencë që kërkon të mbulojë edhe shumë të vërteta, ndër to edhe atë se fetë dhe klerikët e tyre nuk luajnë atë rol humanizues që duhet të luajnë në këtë shoqëri për shkak se vazhdojnë të mbeten nën hijen e kësaj kaste politike nacionaliste e të korruptuar që me pushtimin e turpshëm që i ka bërë hapësirës publike, i ka lënë thuajse jashtë ndikimi shpirtëror mbi njerëzit. E vërteta është se, për klerikët e pushkatuar, fotot e të cilëve Papa do t’i shohë të varur në bulevard, kjo kastë gjatë këtyre njëzet vjetëve s’ka bërë as sforcon më të vogël për t’iu gjetur eshtrat se ku ua ka kallur diktatura. Prandaj them se në këto kushte, Papa nuk do të pritet në sheshin “Nënë Tereza” siç ndodh në shumë vende të botës nga besimtarë të devotshëm të krishterë e simpatizantë të tjerë, por, më së shumti, me vetëmburrje nacionaliste njerëzish trushpëlarë si dhe si vetëmburrje për kastën që e solli në Tiranë për të legjitimuar vetveten. Me të njëjtën mënyrë siç sillen edhe me Nënë Terezën, së cilës i përdorin emrin e njohur për t’u vetëmburrur, por nuk i imitojnë aspak vetësakrifikimin për të tjerët që simbolizon ky emër.

 

I nderuar Kryeipeshkëv Rrok Mirdita

 

Papa Françesku është i njohur dhe simpatizuar në botë si Papa që ka treguar sensibilitet të veçantë për botën e të varfërve dhe është pikërisht kjo që i ka krijuar popullaritet të jashtëzakonshëm. Edhe duke pasur parasysh këtë më duket shumë e rëndësishme që Papa këtu të vijë me dijeninë se po vjen në një vend të varfër që mban rekordin a analfabetëve funksionalë, prandaj dhe të injorancës në Europë. Dhe, sikurse është provuar tashmë, nga injoranca lind shumë shpejt edhe intoleranca dhe manipulimi e instrumentalizimi i njerëzve, veçanërisht instrumentalizimi i feve të tyre. Përbindëshat që shohim sot të vrasin barbarisht njerëz në emër të Zotit në ato vende ku ka pasur në dukje bashkëjetesë fetare midis sunitëve, shiitëve, të krishterëve, si Iraku për shembull, janë bij të politikave të gjata të gabuara kombëtare dhe ndërkombëtare që i kanë lënë njerëzit në varfëri dhe injorancë. Siç tregojnë edhe faktet e kohëve të fundit, Shqipëria nuk mund të shpëtojë nga rreziku potencial i këtyre fenomeneve vetëm me mitin e tolerancës e harmonisë fetare, ndërkohë që kasta që trumbeton këtë mit, jo rrallë edhe duke u vetëshpallur europianiste “me rrënjë kristiane” në një vend me popullsi më së shumti myslimane, krijon përditë varfëri, injorancë, përçarje, padrejtësi.

Unë gjykoj, i nderuar Kryeipeshkëv, se do të ishte në nderin tuaj e në shërbim të shqiptarëve t’ia bënit prezente Papës këto shqetësime që, ju siguroj se janë të shumë shqiptarëve besimtarë dhe jobesimtarë, katolikë dhe jokatolikë. Ai, pastaj, me mençurinë dhe thjeshtësinë e veçantë që e karakterizon, do ta gjejë vetë mënyrën që, brenda kornizave të vizitës së një burri shteti dhe kryebari i komunitetit katolik botëror, të përçojë një mesazh që më shumë të ndriçojë mendjet e zemrat e të varfërve e të paditurve të këtij vendi, sesa të legjitimojë pushtetarët që kanë krijuar këtë varfëri dhe padituri.

(Panorama)

Serbët, së shpejti pakicë edhe në Serbi

14/10/2014 Lini një koment

Ismet AZIZI

 

SERBËT, SË SHPEJTI PAKICË EDHE NË SERBI

Ismet Azizi

Ismet Azizi

Statistikat shtetërore të Republikës së Kroacisë dhe Republikës Serbe të Bosnjë dhe Hercegovinës (krijesë e Dejtonit), tregojnë se këto vendet janë duke u përballur me shkallë serioze negative të shtimit natyror të popullsisë. Një trend i këtillë po e ndjek edhe Republikën e Serbisë, e cila bashkë me Kroacinë, shtete të dala nga e ish-Jugosllavia, cilësohen me numër më të madh të popullsisë dhe që në aspektin nacional janë edhe homogjene.

Para disa muajve shtypi serb shkruante se murtaja e bardhë është duke e ndryshuar strukturën demografike të Ballkanit. Deri në vitin 2080 në Kosovë do të ketë më shumë shqiptarë se sa serbë në Serbi. Demografët serbë janë të brengosur se për shkak të problemeve me murtajën e bardhë që ka Serbia dhe normës së lartë të natalitetit të shqiptarëve në Kosovë, shqiptarët në të ardhmen e afërt do të jenë në gjendje t’i “shtypin” Serbët nga jugu.

Për nga numri i lindjeve të gjalla dhe natalitetit Serbia është fundit në Evropë. Për t’u zbatuar riprodhimi është e nevojshme që gratë gjatë jetës të lindin së paku 2.1 fëmijë. Edhe sikur të ndodhte kjo, Serbia nuk do të kishte rritje pozitive të popullsisë edhe për 20 vite.

Serbia është një nga dhjetë vendet me popullsinë më të vjetër në botë. Serbia është shteti ku çdo vit vdesin 30 mijë njerëz më shumë se sa lindin fëmijë. Së fundmi, Serbia është një vend me normë të ulët të lindjeve, edhe në qoftë se do të dëshironte, nuk mund ta përmirësojë këtë gjendje gjatë dhjetëvjetëshit e ardhshëm.

Sipas Ivana Marinkoviqit, hulumtuese në Qendrën për Demografi të Institutit për Kërkime të Shkencave Sociale, përveç problemeve demografike, Serbinë së shpejti e pret edhe problemi i madh ekonomik. Pikëpyetje e madhe është se a do të jenë serbët në gjendje ta përballojnë rënien e popullsisë dhe rritjen e numrit të të moshuarve. Gjeneratat e pas Luftës së Dytë Botërore, të “bum foshnjave”, të lindura në periudhën kur Serbia kishte shtim të lartë, së shpejti do të hyjnë në kategorinë e popullsisë së vjetër, të pensionistëve. Marinkoviq konsideron se ky do të jetë një problem i madh në aspektin e përballimit ekonomik.

Struktura moshore në Serbi ka kohë që është dëmtuar, kurse mosha mesatare e popullsisë është duke u rritur nga viti në vit. Kjo moshë aktualisht është 43 vjet. Nëse kjo normë e rritjes së shtimit natyrorë të popullsisë vazhdon deri në vitin 2030, serbët do të përbëjnë 50 për qind të popullsisë së Serbisë. Serbia ka më tepër popullsi që është më e vjetër se 65 vjet se që ka të rinj nën 15 vjet. Edhepse ky shtet ofron masa stimuluese të shumta për rritjen e lindjeve, problemi është se ato nuk aplikohen në kontuinitet. Ato shpesh ndërprerën dhe njerëzit nuk e kanë sigurinë e nevojshme për planifikimin e familjes- konsideron Marinkoviq.

Këto konstatime i arsyeton edhe raporti i Enti Republikan i Statistikave në Serbi, i cili tregon se vetëm tetë komuna kanë shtim pozitiv. Në vend të parë është Novi Pazari me 8.6 ‰, mandej Tutini (7.9), Presheva (4.5), Bujanoci (2.6), Novi Sadi (1.8), Sjenica (1.4). Pasojnë komunat e Beogradit, Zvezdara (1.0) dhe Surçini me 0.4 ‰.

Nëse bëhet një krahasim del në shesh se në Serbi brenda një viti zhduket një qytet i madhësisë së Jagodinës, kurse në Kosovë lindë – krijohet – një qytet i vogël. Në Kosovë çdo vit lindin më shumë se 27 mijë foshnje kurse vdesin rreth shtatëmijë njerëz. Demografët serbë kanë theksuar se rënia e popullsisë do të ndkojë në tërheqjen e vëmendjes së popullsisë afrikane për mërgim në këtë shtet.

Kur jemi te imigrimi i popullsisë, një gjë është e sigurt. Kontinenti afrikan, në aspektin e natalitetit është në lulëzim e sipër. Këto vende të pazhvilluara kanë probleme në lidhje me ushqimin e popullsisë. Prandaj, pasi që Evropa është kontinenti mi i afërt, pritet që një fluks i madh i njerëzve në këtë kontinent. Ata së pari do të zgjedhin vendet që kishin kolonitë e tyre në Afrikë. Por, pasi që vendet perëndimore nuk do të jenë në gjendje t’i pranojnë këta emigrant, sipas Marinkoviqit, ata do të fillojnë të vendosen në pjesën lindore të Evropës. Më tutje Marinkoviq shton se kjo është mënyra e vetme për ta përmirësuar situatën e shtimit të popullsisë dhe mbijetimit të ekonomisë në Serbi.

Shtypi serb nuk e ka problem vetëm shtimin e ulët të popullsisë në Serbi. Problem i shtypit serb është edhe shtimi i shqiptarëve. Në Serbi brengosen shumë nga fakti se shqiptarët janë në rritje, sa që mediat e tyre i kanë kushtuar rëndësi të veçantë edhe lëvizjes së popullsisë në Maqedoni. Një shkrim në mediat serbe të para disa muajve mbante titullin “Shqiptarët me natalitet ‘pushtojnë’ Maqedoninë”. Këtu është shprehur frikë e madhe se shqiptarët së shpejti do të jenë shumicë. Por, ata harrojnë faktin se sikur të mos ishin komunat e Sanxhakut (Tutini, Sjenica e N. Pazari) dhe ato të Kosovës Lindore (Presheva e Bujanoci), pothuajse të vetmet komuna që kanë shtim pozitiv, atëherë në çfarë pozite do të ishte Serbia?

Kategori: Ballkanologji Etiketa: ,

Në kujtim të martirëve të klerit mysliman

13/10/2014 Lini një koment

Alba KEPI

 

NË KUJTIM TË MARTIRËVE TË KLERIT MYSLIMAN

hafiz

U desh vizita e Papa Françeskut që politika shqiptare t’i rikthejë sytë nga krimet e diktaturës komuniste, ndër mijëra të pushkatuar e mijëra të tjerë të internuar e persekutuar për dekada. Po Papa Françesku qe ai që përsëriti për të disatën herë se gjendet në Shqipëri për të përqafuar këtë popull me vuajtje madhore nga komunizmi e si i vetmi vend diktatorial në botë me një ateizëm të sanksionuar në Kushtetutë. Politika u duk se e kuptoi qëllimin e Atit të Shenjtë, duke ekspozuar fotografitë e 40 martirëve klerikë të krishterë në bulevardin kryesor të Tiranës e duke larë kështu duart me të kaluarën. E po kaq mjaftoi për të pohuar se e njohin fare pak revolucionin prej më shumë se një viti të nisur nga ky Papë e se vizita e tij në Tiranë kapërcen kufijtë e një udhëtimi apostolik e zgjerohet në kanalet e diplomacisë dhe politikës ndërkombëtare.

Papa i të thjeshtëve, Papa i të dobëtëve, Papa i periferive të harruara të botës, Papa i dialogut përsëriti edhe një herë se gjendet gjithashtu në Shqipëri, në këtë vend mysliman, pasi është shembull i bashkëjetesës mes të krishterëve, ortodoksëve, myslimanëve e bektashinjve.

“Do të jem në Shqipëri të dielën, më 21 shtator, – tha ai, – për t’u thënë mbarë popujve të botës se mund të punohet së bashku e se mund të ndërtohet një shoqëri me shumë besime fetare”.

Papa Françesku viziton për herë të parë një shtet në Evropë, vendin më mysliman të saj, Shqipërinë (duke lënë mënjanë Turqinë), dhe largpamësia e fjalëve të tij parashikon të gjejë në bulevardin kryesor të Tiranës, njerëz të të gjitha besimeve e që janë aty për të marrë bekimin e një dërguari Zoti që ka vuajtur njëlloj si ata egërsinë e një diktature.

Në ato qindra metra bulevard të Tiranës, ka vend për të gjithë, por ja që mendjeshkurtësia e politikës shqiptare la jashtë, duke fyer edhe atë motiv, për të cilin po kryhet kjo vizitë e rrallë, bashkëjetesa fetare. Ky virtyt i shoqërisë shqiptare që të dielën do të kthehet në lajtmotiv të fjalimeve të politikanëve, u përdhos me mendjelehtësi.

Dhjetëra klerikë myslimanë të pushkatuar, të burgosur e të internuar me të njëjtën shtazëri komuniste si bashkëmartirët e tyre klerikë, meritonin po një vendndodhje në bulevardin e të gjithëve e Papa Françesku do t’u kushtonte të njëjtin nderim. Papa i të thjeshtëve, Papa i të dobëtëve, Papa i periferive të harruara të botës, Papa i dialogut, Papa i vuajtjes së diktaturës, po të ishte në dijeni, me siguri nuk do ta lejonte këtë gabim. Harmonia fetare shqiptare pranoi edhe kësaj here arrogancën e politikës që për të ruajtur protokollin, fundosi realitetin.

Papa Françesku gjendet në Shqipëri për të respektuar të gjithë martirët klerikë të komunizmit, pavarësisht nga besimi i tyre fetar e për të bekuar këtë popull me plagët e komunizmit akoma të hapura. 40 martirë klerikë të krishterë, viktima të diktaturës, nderuar në qiellin e Tiranës e rreth 60 martirë klerikë myslimanë, hafizë e hoxhallarë, pushkatuar, dënuar nga komunizmi dhe ruajtur në statistikat e Komunitetit Mysliman Shqiptar, 83 dervishë e baballarë të vrarë e të internuar nga krimi i kuq e që kujtesa bektashiane nuk i harron kurrë. 1820 kisha u shembën në emër të idealit komunist e 1127 xhami mbaheshin ende më këmbë më 1967, ndërsa më 1990 mbetën sa gishtat e një dore.

Komunistët guxuan që më 31 gusht 1943, në ditën e parë të muajit të Ramazanit, të vrisnin në derën e xhamisë së Saukut, hoxhën e fshatit, Selim Brahja, i biri i Ramazan Brahjes, atdhetari tiranas i njohur në aktivitetin e tij për liri e pavarësi të Shqipërisë.

Po me aq dhunë komunistët u hakmorën ndaj dijetarit Hafiz Ali Korça, i cili do t’u kushtonte vargjet “…Shih pra nuk mbetën fare ndërtesa, ndër këmbë u muar e shenjta besë, xhami e kisha s’lanë i rrënuan, e kësi punësh djajtë i shënuan, Priftërinjë e hoxhë si kec i grinë, inteligjentët në dhenë i shtrinë…” Më 1945, komunistët arrestuan Hafiz Ali Krajën, Hafiz Sherif Lëngun, Hafiz Mustafa Varoshin; më 1946 arrestuan drejtorin e Medresesë, Hafiz Ismet Dibra, Enver Beqirin, Shaban Demirin dhe shumë arrestime e pushkatime do të vijonin gjatë viteve ndaj klerit fetar deri në të famshmin nen të Kushtetutës, që dënonte me ligj këdo që besonte në Zot. Festat fetare u zëvendësuan me festat e Partisë dhe Kurani e Bibla me veprat e diktatorit.

Më 21 shtator, në bulevardin e Tiranës do të jenë shumë bijë e nipër brezash, që ruajnë në shtëpitë e tyre gurë xhamish të shembur nga Enver Hoxha e të fshehur për vite në gjokse ijesh, për t’u lutur e pasur një shpresë larg tij. Djem e vajza nënash do të jenë krah tyre, me kujtimin e një Bible të shenjtë ruajtur si amanet për të falur mëkatet dhe lehtësuar shpirtrat nga vuajtjet e komunizmit. Populli i Tiranës këtë diel, teksa do të dëgjojë fjalët e Atit të Shenjtë, do të recitojë në heshtje himnin shpirtëror trashëguar nga vargjet e klerikut më të respektuar të trevës së tyre, Hafiz Ibrahim Dalliut. Ndërsa dergjej në burgjet e komunizmit, ndaj kësaj fare ai do të shkruante: “Komunistët… Po kërkove njeriun të japin kafshërinë/ Po të jesh shenjtor të bashkojnë me qenërinë; Komunistët… Po kërkove fenë të japin mundimin/ Po kërkove dhimbjen të japin acarimin/ Po të duash paqen të bashkojn’ me krimin…”

Shqiptarët nuk e përdorën kurrë fenë si motiv lufte, motiv konflikti e vizita e Papa Françeskut, që sot i kujtoi politikës se komunizmi ka kryer shumë krime e viktima, le të shërbejë për të nderuar edhe kujtimin e martirëve klerikëve myslimanë më të shquar sipas institucionit më të lartë të kësaj feje, Komitetit Mysliman Shqiptar.

 

  1. Hafiz Ali Korça (drejtor Arsimi, Kryemyfti, publicist, shkrimtar e poet, burgosur në vitin 1945)
  2. Hafiz Ibrahim Dalliu (themelues i shkollave shqip në Tiranë, burgosur në vitin 1946)
  3. Hafiz Ismet Dibra (drejtor i Medresesë së Përgjithshme, Tiranë, burgosur në vitin 1946)
  4. Hafiz Sabri Koçi (burgosur në vitin 1966, bëri 20 vjet e 4 muaj burg, kryetar i parë i KMSH-së pas komunizmit, 1990-2003)
  5. Haki Sharofi, kryeredaktor i revistës “Zani i Naltë” (burgosur në vitin 1946)
  6. Ismail Muçej (poliglot gjuhësh, burgosur në 1952 –1963)
  7. Haxhi Faik Hoxha (burgosur në 1966)
  8. Hasan Tahsini (drejtues në Medrese, burgosur në vitin 1947)
  9. Hafiz Mustafa Varoshi (myfti i Durrësit, burgosur në vitin 1945)
  10. Hafiz Sherif Langu (kryetar i Këshillit të Naltë të Sheriatit, burgosur në vitin 1945)
  11. Hafiz Esat Myftia, (kryetar i Komunitetit Mysliman Shqiptar, burgosur në vitin 1946)
  12. Hafiz Musa Dërguti (burgosur në vitin 1946)
  13. Hafiz Ali Kraja (burgosur në vitin 1945)
  14. Imam Met Troci (vdekur në burg më 1947)
  15. Sheh Ibrahim Karbunara (vrarë në burg më 1947)
  16. Sheh Myslim Luma (vdekur në burg më 1953)
  17. Imam Ahmet Hyseni (vdekur në burg më 1945)

 

Burimi: http://www.standard.al/ne-kujtim-te-martireve-te-klerit-mysliman/

Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.

Bashkojuni 69 ndjekësve të tjerë

Këtë e pëlqejnë %d bloguesa: