Fjalët arabe në fjalorin “Orientalizmat në gjuhën shqipe të Tahir Dizdarit, A-J”

Amela BASOVIC (KUZMINI)

 

FJALËT ARABE NË FJALORIN “ORIENTALIZMAT NË GJUHËN SHQIPE TË TAHIR DIZDARIT, A-J”

Amela Basovic-Kuzmini

Sulltanati që përfshiu në kufijtë e vet thuajse gjithë popujt e Ballkanit për disa shekuj, solli një kulturë të re, të mbështetur kryesisht mbi bazën e Islamit si besim, si fe dhe  mënyrë të jetuari. Ndikimet e kulturës islame në mesin e popullit shqiptar janë të shumanshme dhe kanë tërhequr prej kohësh vëmendjen e studiuesve. Në hapësirën shqiptare ndikimi i kulturës islame, krahas anëve të përbashkëta me vendet e tjera të gadishullit, ka edhe anë të veçanta, që lidhen me pozitën dhe me rolin e veçantë të shqiptarëve në Sulltanatin Osman. Fjalët që shënojnë elementet e asaj kulture, të cilat erdhën e u përhapën në të gjithë Shqipërinë gjatë disa shekujve, po të mblidhen e të renditen, të shpjegohen kuptimet e përdorimet e tyre, shtrirja territoriale, burimi e kuptimi i kryehershëm dhe lëvizjet e mëvonshme – të gjitha këto mund të thuhet se përbëjnë një thesar të kulturës islame në botën shqiptare. Dija shqiptare, ka qenë me fat që këtë detyrë, e mori përsipër dhe e kreu siç nuk do ta kryente askush tjetër, dijetari i vyer, orientalisti Tahir Dizdari.

Fjalorit të orientalizmave në gjuhën shqipe T. Dizdari i kushtoi gjithë jetën. Puna për hartimin e kësaj vepre zgjati 30 vjet. E la të përfunduar me dorën e vet, pak ditë para se të vdiste në maj 1972. Pjesë të këtij fjalori janë botuar në “Buletini i Universitetit Shtetëror të Tiranës” dhe më pas revista “Studime Filologjike”. Revista “Perla” nga viti 1996 ka botuar pa ndërprerje fjalët me burim nga persishtja.

Në këtë punim do të prezantohen fjalët arabe nga pjesa e parë në gjuhën e sotme shqipe duke filluar nga shkronja A deri tek shkronja J. Bazë kryesore e këtij punimi është fjalori i Tahir Dizdarit.

A

Abdall – e:      ابد ا ل    Mb: Njëriu i lehtë nga mëndja, gjysmë njeriu, siç e sheh e shkruan, i lishtë. E kanë edhe fjaloret e jugut 2, Kujunxhiqit, Bashkimit.

Tur. abtal < ar. ebdal ابد ا ل    shumës i bedil      بد يل

Ab/ë –a :  عبا ء     F. Stofو lesh kabah me të cilin para disa vjetësh i kanë punuar poturet, shallvaret, sipër veshjet, tërlikët, etj. Poturet ishin prej abet.

E kanë edhe fjaloret: Bakotiqit 2, Vukut , Miklosch, Lokotsch.

Tur. aba < ar. “aba    عبا ء       .

Abrash – e:    ا بر ص  Mb. Njolla e vockël a e të kuqërremta të lëkurës që përfitohet prej rrezeve të forta të diellit që më së tepërmi janë të dukshme verës; verike, prenjka, pikalarme. E kanë edhe fjaloret e Floqit, Gazullit, Meyer.

Tur. abras < ar. abrass ا بر ص.

Adet:* عا د ة  Zakon.

Adalet (me ba):  عد ا لة Kjo fjalë, si disa të tjera (hata, bet) ka marre në thu për sa i përket vështrimit krejt të kundërt: kërdi, mynxyre, me la lesh. E kanë edhe fjaloret e Bashkimit, Gazullit. Tur. < ar. adalet   عد ا لة, nga adl   عد ل  drejtësi e plotë, respektim i të drejtës së çdonjërit në mënyrë më të përpikte e të meritueshme.

Adem – i:   د م ا em. perveçEmër i njeriut më të parë Biblik, i konsideruar si at i njerëzimit dhe i trajtuar në përfytyrim të Hyut. Krijesa e historia e Ademit në librat e shenjta të Islamit përshkruhen pothuaj se sikurse testamenti i vjetër.

Tur. < ar. Adem د م     ا.

Adilije-a:  عد لية  f. Monedhë e vjetër ari. Gjithashtu është edhe emër vethjatk femëror mjaft i përhapur.

Tur. <ar. addliyye   عد لية.

Ahiret- i:  احر ة  m. Bota tjetër, sipas kuptimit fetar mysliman, jeta e përjetshme; në dynja tjetër, e pasoshme.

Tur.ahret <ar. akhira احر ة.

Ahmak-e:   ا حمق  mb. I trashe nga mendja, kryetul. Para 20 vjetesh fjale e perdorur mjaft neper qytete, sot ndigjohet ralle e tek.

Tur. < ar. ahmak ا حمق , me të njëjtin vështrim.

Aht-i:  عــهـ ـد‎‎ m.  Te dhanunit e fjales per nje pune qe merret persiper; pakt; premtim solemn; kushtim per pergjerim, etj. Ne gjuhen shqip aht-i: peshertime – fshamje, denesel te nemun; kusht, nijet.

Tur. ahit < ar. ahd    عــهـ ـد‎‎          .

Ajet-i:    ا ية     m. Fjalët e çdo sures së Kur’anit, që kanë kuptime të pandërprere, varg gjymtyre e shkrimit shenjt, versët i Kur’anit.

Ar. ajet ا ية      .

Ajp-i:   عيب  m. Punë e keqe, për të cilën na nxihet faqja, turp, cipe; prujtuni.

Me mbulu ajpin: mos me shperrallu mbi trupet e të tjerve, me rujt cipen, mos me ekspozu pjeset e trupit që i bine ndesh cipën.

Mos iá qit ajpet: mos e shnjerezo, mos i merr fytyrën, tue trege për ndokënd gjana që randojne me turpnim.

Tur. ayip <ar. ajb    عيب      , turp, marre.

Akreba- ja: ا قر با ء    f. Farefis, gjak e gjini. E ka edhe fjalori i Miklosich.

Tur.<ar. akraba ا قر با ء  shumës i karib قر يب, i afërm.

Akrep:*   عقرب    1) Kafshë e vogël që qëndron nëpër skuta të lagështa e të errëta, me trup të shtrime, ngjyre peshkveje (bishti i mbaron në një pike të prehtë), mban piskatore të fuqishme, por pa efekt helmatisje për klimën tonë; përdorët edhe për shprehje figurative – Njeriu i dorë shtrënguar, shpirtkeq, i pabesë dhe tinëzar; 2) shigjetë treguese që rrotullohet mbi fushën e sahatit për ta treguar orën, minutat ose sekondat.

Alamet:  علا  مة   ndf. Gjë e madhe, e jashtëzakonshme. E kanë edhe fjaloret G. Meyerit, Kyçykut,  Gazulli.

Tur. alamet alamat علا  مة   sallde me kuptimet shenj, ndështrashe, symtome.

Alem-i:  عا لم  m. Çdo gjë që është e krijuar, rruzulli, rrokullia, gjithësia; bota, gjendja e mbare. E kanë edhe fjaloret Junggut 3, Busettit 281, Leottit 9, G. Meyer.

Tur.<ar. alem  عا لم  me të njëjtat vështrime.

Alet-i:  ا ل ت    m. Vegël që është e marruar për të kryer një pune, e vlefshme për të prodhuar një efekt; në ushtrim të zanatit, në fabrikim, në bujqësi, në operacione mjekësore, etj. E kanë edhe fjaloret Junggu, Bashkimi, Busetti, Leotti,  Cordignano.

Tur. <ar. alet   ا ل ت     Trajta hallat e Veriut te jete nga shumesi ne ar. alat               .

Alim-i:  عا لم  m. fj e vjeterueme: Njeri me dituri të çmueshme, i këndueshëm, mendimtar i dheut, teolog.

Alim i madh, erudite.

Ar. alim عا لم.

Aman:   ا ما نpsth. Shpreh vuajtje e mos durues; përdorët në kërkesa për falje, tërheqje mëshirë, ndihme, në lutje, në porosi, rekomandim, etj.

E kanë edhe fjaloret Junggut, G. Meyer, Bashkimit, Busettit, Leottit, Cordignanos, Gjuhes Shqipe 8.

Tur. (<ar. aman ا ما ن  ), aman me psth. amanin.

Amanet:*  ا ما نة    Një gjë që ia leme dikujt për ta ruajtur për tu kujdesur për te; porosi që i japim dikujt për të na bere patjetër një pune.

Asi:    عا صي    mb. Kryengritës, ilegal; i pabindur.

E kanë edhe fjaloret Busetti, Leotti, FGjSh.

Tur. < ar. assi عا صي   .

Axhami:*  عجمي   Fëmije, kalama.

Axhele: *  عجلة    Ngutje, nxitim ne një pune; nevoja për tu kryer sa me shpejt një pune.

B

Barak:  بر ا ق   I shpejtë, i shkathet, i zhdervjedhtë.

Është edhe një  fjalorin e G. Meyerit. Në arabishtë barrak   بر ا ق    i ndritshëm, i këthillët; ështe augumetativi i ar. bark  بر ق        me teëë njejtin veshtrim që ka Meyeri.

Bejt:*  بيت     Vjershe me strofa prej dy vargjesh në poezinë e vende të Lindjes, që u përhap në Shqipëri në shekujt XVII-XVIII; vjershe lirike, satirike apo humoristike që thuret zakonisht aty për aty.

Bedel-i :  بد ل    m. Personi i cili e zëvendëson tjetrin në pune krahu, në shërbim, në mision. E kanë edhe fjaloret e Bashkimit, Miklosic, Junggun, Leonttin, Cordignanon.

Tur. < ar. bedel بد ل     .

Bela –ja :  بلا ء   f. Gjendje e mërzitshme, e vështirë, kokëçarje, ngatërrese, hall. E kanë edhe fjaloret Vuk, Miklosich, Meyer.

Tur.<ar. bela   بلا ء      .

Beledije-a:  :  بلد ية      f. vjet.Bashki (komune).

Tur. <ar. belediye   :  بلد ية  nga balad, qytet, vend, krahine etj.

Beqar:  *  بكا ر   Personi i cili është në moshe të rritur dhe që nuk është i martuar, i pamartuar.

Belesh: بلا شي ء ndf. Kotas, për hiçgjë, falas, xhaba, gjë që shitet në dore lirë e shkret. Tur. belaş <ar. bila shej   بلا شي ء                pa gja.

Berani-ja:  بر اني   f.Toke e pa punueshme, shkretinë; shkrryes, prishes i tepruem në mbarshtimin e shtëpisë.

Ar. berrani     بر اني (trajte e adjektivueme nga berr بر   “vend”); çka i perket fushes, sahares; egërsine, ai që s’respekton dispozitat e ligjeve fetare, etj.

Berat-i:  بر ات   m. Diplome, dekret që ka të bëjë me gradim, me dekoracion, me një funksion; dekret i Sulltanit për dhënien e privilegjeve të ndryshme, si venome, koncesione feudale, benefice kishtare, privilegje tregtare etj. E kanë edhe fjaloret Miklosich, Meyer, Lokotsch,

Tur. <ar. berat. بر ات   .

Bereqet-i:     بر كة   m. Drithë, korre, mbjelle, pjellori; figMbaresi, prodhimsi, pjellori, grat, frytedhenes.

Tur. bereket <ar. barakat      بر كة     , hir  qielluer, plotni, lumni, etj.

Beze :    بز     f. Pëlhurë pambuku pak si e ashpër dhe me ngjyre të bardhe të mbylltë; sofrabez, namazbez.

Tur. bez < ar. bezz.  بز.

Bidat-i:  بد عة    m. Kundershtim me të mëparshmën; tendencë për reformim ose shndërrim të ligjeve, të zakoneve e të dokeve të vjetra; barre e re në pagesat shtetërore; reshtim, zakone të reja; herezi. Në kohën e sundimit të hershem osman, taksa jo në përputhje me dispozitat ligjore në fuqi. Para Tanzimatit, cilësim i disa detyrimeve.

Tur. bidat <ar. bid “at بد عة   .

Bina-ja:   بنا ء  f. Ndërtesë, godine, dertele.

E kanë edhe fjaloret: Meyer, Lokotsch.

Tur. < ar. bina بنا ء      .

Budalla-j:  بد لا ء    m. I lehte nga mendja, me e lehta grade e idiotizmit,i marre, fryke, i trente, toç, sylesh, marroq.

Tur. budala < ar.  budela بد لا ء, plural i singularizuem i bedil .

Buhari:*   بخا ر يPjese e dale e oxhakut mbi vatër, oxhak.

C – nuk ka

Ç

Çejzë – i : m. Ç’merr vajza nga prindërit kur martohet, psh. Dyshekë, jorganë, jastëkë, arke merr rroba e stoli, etj.

Tur. çeyiz < ar.            .

Çorbë –a:       شر يبة   f. Gjelle e lëngtë dhe e ngrohte që hahet me luge në fillim të racionit. Gatuhet në menyra të ndryshme: me leng të mishit ose e pervlueme me yndyre, duke i shtuar oriz, shehrije, e preme me limon e me veze. E kanë edhe fjaloret: Bashkimi, Busetti, Leotti, Cordignano.

Tur. çorba < ar. shariba, shurba,   شر يبة, me pi.

D

Dahël:   د خل   fj. plk. Me merre kënd neper goje, me shpërrallua tjetrin.

Tur. <ar. dahl  د خل     Pjesemarrje, të nderhyem të perzimë.

Dajre-ja:  د ا ير ة f. Vegël e ahengut popullor; sinonim: def. Kësaj vegle i përgjithsisht i bien gratë, e rralle e tek ndo një burre nëpër ahengje.

E kanë edhe fjaloret Jungg, Leotti, Cordignano.

Tur. (ar. daire  د ا ير ة   nga devr   د و ر    ) me veshtrim me të veglës muzikore që u tha, të zyrës ofiqit, etj.

Daulle-ja:   طبل       f. Vegël muzikore membranofone, e përberë prej një kashe të rrumbullaket prej druri në trajte cilindrike, e mbuluar në dy anë me lëkurë të regjur dhe e shtrënguar anash me litar. Ne një anë i bihet me një shkopth rrumbullak në krye, e në tjetrën me një thupër. Sinonim: tupan. E kanë edhe fjaloret Junng, Bashkimi, Busetti, Leotti, Cordignano.

Tur. davul < ar. tabl.  طبل        .

Dava:* دعو ي  1. Grindje e mosmarrëveshje; sherr;

2. Pune, telash.

Davet-i:  عو ة    m. Gosti, banket, zijafetNa ka grishe, na ka thirre, ftue ne devat.

Tur.  davet <ar. da’vet عو ة.

Dekik –u : د قيقة    m. E gjashtëdhjeta pjese e orës; të imet, e hollë, grim orë, ças.

E kanë edhe fjaloret: Jungg, Bashkimi, Kujungjiq, Leotti.

Tur. dakika, dakka < ar. dakika       د قيقة    .

Derexhe-ja:  د ر جة     f. Grade, shkalle, qokë.

E kanë edhe fjaloret: Miklosich, Bakotiq, Lokotsch.

Tur < ar derece د ر جة me të njejtin vështrim.

Ders-i :  د ر س    m. Mësim, studim, leksion, topitje. Është në fjalorin e Kujungjiqit, SAR 53.

Tur. <ar. ders د ر س   .

Dikat-i:   د قة  m. Kujdes, vëmendje, vëzhgim, hiti, cene, vështi, venerim.

E kanë edhe fjaloret:  Jungg, Bashkimi, Busetti.

Tur.<ar dikkat د قةkujdes, vemendje,hiti; skulpolozitet. Dikkatli – i kujdesshëm, skrupoloz, etj.

Din-i: د ين   m. Fe, religjion, kult. Ar. din د ين.

Dovlet:   د و لة   m. Shtet, pushtet, mbretni, perandori; ma se forti emër që i jepej Sulltanit të Turqisë si personifikues i shtetit dhe i perandorisë. E kanë edhe fjaloret: Bardhi, Busetti, Leotti.

Tur. Devlet (<ar. daulat د و لة ), te de ty veshtrimet si ne shqip.

Dua-ja:  د عا     f. Lutje ndaj Perëndisë. E kanë edhe fjaloret: G. Meyer,Jungg, Bashkimi, Busetti, Leotti, Cordignano.

Tur. dua < ar. du’a      د عا

Dynja-ja : د نيا     f. Shumekund: Planeti ku jetojmë; bota; rruzulli, gjithësia, toka e yjtë, jeta. E kanë edhe fjaloret: G. Meyer, Jungg,  Kujungjiq, Busetti, Cordignano, Elezoviq, etj.

Tur. dünya <ar. dunya د نيا                .

Dyqan-i: د كا ن    m. Dhomë e vëçante dhe pjese e rrugës ku tregtari shet mallin e tij, a ku zejtari ushtron zanatin e vet. E kanë edhe fjaloret: G. Meyer, Jungg, Cordignano , FGjSh, Elezoviq.

Tur. Dükkan, dükkancı < ar. dukkan د كا ن.

E

Edep-i: ا د ب  m. vjet. Moral, sjellje, edukate, njerëzi, turp.

Tur. edep < ar. edeb   ا د ب                 .

Efqar-i:  ا فكار  m.Mendim, qellim pikëpamje, opinion; Mbas efqarit te tij – sipas mendimit te tij.

Tur. < ar. efkar ا فكار    shumës i fikr.

Ejup-i:  ا يو ب  m. Personazh Biblik, një nga profetit e Beni Izraelit-sipas Islamit, ne zë për dhembshuri dhe te shtruar vullnetit te Zotit, qe për shkak të sprovës ishte i goditur me të gjitha vuajtjet e të zezat e jetës.

Ar. Ejjub ا يو ب.

Elbete:   ا لبتة ndf. Sigurisht, pa dyshim, natyrisht, domosdo, ajo qe po dihet. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Busetti, Bashkimi, Leotti, Cordignano.

Tur. <ar. elbet, elbette   ا لبتة\

Elmas/zi: لما س    m. Gur i çmueshëm nen brilantin (xhevahirin), gur elmaz, diamant. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Bashkimi, Busetti, Weigandi, Cordignano, Leotti, Fjalori i gjuhes shqipe.

Tur. elmas < ar. لما س  .

Emin: ا مين   fj. Plk. Sigurim, besueshmëri, ndershmëri, saktësi. Fetarisht: epitet per profetin Muhammed qe ne moshen e mitur. Kudo emri i perveçem personi. Ne kohen e sundimit osman ka qene mjaft popullore neper qytete dhe qarqe ushtarake per “arkatar”, etj.

Ar. emin لما س  i sigurte, i besueshem, i ndershem.

Erbab-e: ا ر با ب  mb. Mjeshtër (ne takt), marshtues i mire, i venjyeshem, nikoqir. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Kujungjiq, Gazulli, Shuteriqi.

Tur. erbap <ar. erbab ا ر با ب    (plural i singularizem i rabb)

Erbain-i: ا ربعين m. Dyzet ditët qe ndjekin 21 dhjetorin, te cilat duke pasur lidhje edhe me shkurtimin e vazhdueshëm te ditës, konsiderohen si ditët me te ftohta te dimrit; acar.

Tur. erbain <ar. arba’in ا ربعين          “dyzet” dhe me kuptimin e stines dimnore qe i tha siper.

Erzak-u: ا ر ز ا ق   m. Nozulli, gjera ushqimore te depozituara për një kohe te volitshme, te mëvonshme.

Tur.< ar. erzak ا ر ز ا ق    shumes i rizk.

Esmer-e: ا سمر   mb. I zeshket, zijosh, zeshkan, korropesh, korrozi, zebër. E kanë edhe fjaloret: Leotti, Cordignano, FGjSh.

Tur. < ar. esmer ا سمر .

Esnaf-i: ا صنا ف  m. Shoqërim zejtaresh e dyqanxhish te njëjtit profesion.

E kanë edhe fjaloret: Jungg, Busetti, Leotti, FGjSh.

Tur. < ar. esnaf ا صنا ف  shumes i singularizem i sinf klase e me te gjitha veshtrimet si ma siper.

Evlat-i: ا و لا د   m. Bir e bi, femi, bireni, pjelle,plloe, lemjak, kylysh. E kanë edhe fjaloret: G. Meyer, Bashkimi, Busetti,Leotti, Cordignano.

Tur. evlat, plural i singlarizuem <ar. aulad     ا و لا د   shumes i walad “bir”.

Evlija: ا و ليا ء   Sipas koncepsioneve fetare,njeri afër Zotit, njeriu i shenjte.

Tur.< evliya, plural i singularizuem < ar. awlija    ا و ليا ء      shumes i weli.

Evrak-u: ا و ر ا ق   m. Shkrese, akte zyrtare, dokumente zyrtare. Është ne fjalorin e Leottit. Tur. evrak, shumes i singularizuem < ar. awrak  ا و ر ا ق     (shumes i warak).

Exhel-i: ا جل   m. Qasti i vdekjes, qe ne veshtrim te besimit musliman, eshte i fiksuar prej Providences çë prej lindjes; thane e shkrueme, sosavicë. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Leotti, Bashkimi, Busetti, Cordignano.

Ar. exhel  ا جل .

Exhnebi-ja: ا جنبي  f.mb. I huaj, qe i përket te huajve, shtetas i jashtëm. Është ne fjalorin e Junggut.

Tur.< ar. ecnebi ا جنبي .

Exhzaxhi-u: ا جز ا ء    m. Ai qe përgatit e shet ilaçe, barnatar, farmacist. E kanë edhe fjaloret: Kujungjiq, Leotti,

Tur. eczaci, eczahane, ne lidhje me ar. exhza  ا جز ا ء shumes i xhu  , pjesez, atom.

Ezan-i: ا ذ ا ن    m.Këndimi me zë te larte i te dy dëshmive te ditura prej myezinit ne minaret, me recitimin e te cilave shpall kohet e lutjes dhe fton besniket për tu fale. Është ne fjalorin e Miklosich.

Tur. ezan < ar. edhan ا ذ ا ن   .

Ezel:    ا ز ل   fj. Plk. Koha qe nuk ka fillim, amshueshmëri. Ar. ezel ا ز ل  .

Ezjet-i: ا ذ ية   m.Mundim, pësim, vuajtje, tundim, çile, ndostrë, dështim, temtim, fëtigë, heshem, cfilinë, ndeshkim, torturë. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Bashkimi, Busetti, Cordignanos, Leotti, G.Meyer.

Tur. eziyet <ar. edhijjet ا ذ ية  .

Ezhgale-t: ا شغا ل  em. Preokupim, telashe, zorrime, rropatje te jetes, te zanun me pune, kasavet.

Tur. < ar. eshgal ا شغا ل (shumes i shgul).

F

Fajde-ja :* : فا يد ة f. Dobi, perfitim, prokopi, venjim; Shume ne te holla qe merrte fajdexhiu mbi borxhin e dhënë; dobi.

Faiz-i: فا اض      m.Përqindja qe kërkon kamatari nga te hollat qe ka dhëne me interes, kamate, dever, uzure, lukur, fajde, gjedheshtër. E kanë edhe fjaloret: Leotti, FGjSh.

Tur. faiz me te njejtin veshtrim < ar. faiddh فا اض   nga fajddh      “bollek, mbushullim”

Fakir-i: فقير m.mb.  I gjore, i vorfun, dorëhollë, njeri i shkrete, krye-ulte. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Leotti.

Tur.< ar. fakir  فقير  me kuptimin e siperm nga fakr.

Fall-i:  فا ل  m. Për njerëzit supersticioze: besueshmëri se gjoja ne zbulimin e punëve qe s’dihen e s’parashihen dhe te ndodhinave qe do te ngjajnë.Rekurohet ne menyra e mjete sa te çuditshme aq qesharake per te shikue fallin: fallxhore, e fallxhesha, me ca formula fjalesh te bame permendesh e me sa shenja mundohen kindeme, te nxjerrin kuptim prej pozicionit  te kokrrave te bathes te hudhuna prej telfes se kafes ne dunt te filxhanit, prej kartave te lojes nga reshtat e ndoj shenji te nji libri te hapun symbylltas, prej plumbit te shkrime, prej thengjive, prej shpatullave te bagetive, e deri prej nji shenji te rrobes se viktimes.

E kanë edhe fjaloret: Gazulli, Cordignano, G. Meyer, Jungg, Bashkimi,Leotti, FGjSh.

Tur. fal < ar. fa’l  فا ل       .

Farazi: فر ضا ndf. Bie fjala, për shembull, si me thane. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Bashkimi.

Tur. farazi, faraza < ar. farddha      فر ضا    , me te njejtin veshtrim.

Farz-i: فر ض   m. Perceptim fetar i urdherueshem shprehimisht besimtareve, detyre absolute për tu kryer konform sharteve te Kur’anit.

Tur. farz < ar. farddh فر ض.

Fatih-i: فا تح  m.  Ngadhnyes, pushtues.

Tur. < ar. fatih  فا تح    .

Fatiha-ja: فا تحة  f. Term. Fet. Kapitulli i pare i Kur’anit te cilin myslimanet e recitojnë me binjdje.

Ar. fatiha   فا تحة    .

Fazlla: فضلة  ndf. Ma shumë se sa duhet, me teprice.

Tur. fazla < ar. faddhla فضلة              .

Ferexhe-ja: فر جية    Sipër veshje grash, e bere prej cipes se zeze te ndritshme, me jake te gjere e me kind qe para 25-30 vjetësh veshje për mangash ose hidhej mbi koke, kur gratë dalshin ne sokak te mbuluara ne krye me jashmak. E kanë edhe fjaloret: Vuk, Miklosich, Lokotsch, Kujungjiq, Leotti, FGjSh.

Tur. fereca < ar. ferxhijja فر جية                    .

Fesat-i: فسا ت  m. Ngatërrese, intrige, përçarje, dasi, çartë, gverre, ngalzë E kanë edhe fjaloret: Jungg, Meyer, Bashkimi,Kujungjiq, Busetti, FGjSh.

Tur. fesat < ar. fesad فسا ت   

Fetfa –ja: فتوي   f. Term fetar:   Përgjigje e një konsultimi juridik ne baze te dispozitave te sheriatit.

Tur. < ar. فتوي.

Fiat-i:  فيا ت   m.vjet. Çmim, vlefte, tarife. E kanë edhe fjaloret: Leotti, Cordignoni.

Tur. < ar.fiat    فيا ت     .

Fida: فد ا ء  fj. plk. vjet. Theror, fli.

Tur. feda < ar. fida     فد ا ء    .

Fidai, Fidali:  فد ا ي    Njeri qe ka vendose te therorsohet për një qellim te larte qe gjithmonë konsiston ne dashurinë e atdheut. Atdhetar, ushtarak entuzijast, qe tue marre para sysh vdekjen merr persiper akcione qe i rrezikojne jeten.

Tur. fedai < ar. fidai   فد ا ي    .

Filan-i: فلا ن    plk. Akëcili, aksekushi, i atilli. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Busetti, Leotti, Cordignano.

Tur. falan < ar. fulan فلا ن                 .

Filjal:  في الحا ل  Çast, menjihere, grime. Është ne fjalorin e Kujungjiqit.

Tur. < ar. fi’l-hal         في الحا ل            .

Filuz: فلو س  mb. Horë, bankarrote, qitak.

Tur. < ar. fuls, me shumesin fulus فلو س.

Filxhan-i: فلجا ن  m. Kupëz prej dheut e prej bilurit për kafe, qaj etj, çaçke. E kane te tane fjaloret.

Tur. fincan < ar. finxhan فلجا ن.

Fiqir-i: فكر     m. Mendim, kujtesa, ndërmend,shllim.

E kanë edhe fjaloret: Meyer, Leotti, Junggu, Bashkimi, Busetti.

Tur. fikir < ar. fikr.  فكر, me te njejtin veshtrim.

Firaun-i: فر عو ن   m. Njeri shpirtkazme, njeri i djallëzuar, i pabese.

Tur. firavun < ar.fir’aun فر عو ن       me shumesin faraine              .

Firak-u: فرا ق   m. Mallëngjim, nostalgji, mall.

Tur. firak < ar. فرا ق   nga fark  qe kaloj siper “ ndamje e veçim i dy vetave te dashunuem, mallengjimi qe ndihet nga nje e tille ndamje, dishprim, tristim.

Firar: فرا ر fj. plk. I arratisur, kaçak.

Tur. firar < ar. فرا ر     .

Fistik-u: فستق m. Fara e pemës se harmoçit qe hahet e pjekur ose e papjekur.

Tur. fistik < ar. fustuk فستق                            .

Fitil-i: فتيل   m. Fije te dredhura ne një te vumë ne kandil për t’a ndezur e për te bere drite. Keshtu edhe ne qiri, ne çakmak, ne bishtuk etj. Toje, steje, tejze.

E kanë edhe fjaloret: Jungg, Kristofordhi, Meyer, FGjSh.

Tur. fitil < fetil فتيل      .

Fitne-ja: فتنة  f. Gërgase, kalla, fruce, spica, ngice, shkërpice, ferrce, fare.

Tur. < ar. fitne فتنة, me te  njejtin veshtrim.

Fodull-e: ضول  mb. Krenar ne përçmimin e tjetrin, kryepërpjetë qe s’e len hunda me kullote, piskil, kremiqar. E kanë edhe fjaloret: Cordignano, FGjSh, Meyer.

Tur. fuzul, vul. Fodul, plural i singularizuem < ar. fuddhul ضول      shumes i faddhl.

Fukara-j: فقر اء  m. sh. I vorfur, skamnor, i gjore, i shkrete, shkretnaq, lypës, përderës. E kanë edhe fjaloret: Leotti, Kujungjiq, Meyer, Busetti.

Tur. fukara, plural i singularizuem < ar. fukara فقر اء, shumes i fakir.

G

Gadar-e: غد ا ر    mb. Mizor, shtypës, mujshtar, tiran.

Tur. ar. < gaddar غد ا ر nga  gadr“mizori, mujshti”.

Gafil: :  غا فل ndf. Ne pabeft, pa pandehur, ne zbeh. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Leotti, Busetti, Bashkimi, Cordignano, Kujungjiq.

Ar. gafil :  غا فل.

Gajle-ja:  f. Kujdes, kasavet, travaje, lloi, syç. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Cordignano, Leotti, Busetti, Bashkimi, Meyer.

Tur. < ar. gaile             .

Gajret-i: غير ة   m. Durim, kurajë, përpjekje e zellshme, hiti, qëndrim. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Busetti,FGjSh.

Tur. gayret < ar. غير ة                         .

Gajtan-i: غيطا ن  m. Nje si sixhim i trashe prej mendafshi, prej leshi a prej pambuku qe vihet aneve te rrobes per stoli e per te mos dale theket. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Cordignano, Meyer,

Tur.  kaytan < ar. gajttan  غيطا ن   .

Galiba: عا لبا  ndf. Ndoshta, belda, drusë, mbase, kushedi.

Tur. galba < ar. عا لبا               .

Galip:  غا لب  fj. plk. vjet. Me ardhe galipme mujt kënd, ma ia dale kujt, me i marre shine.

Tur. galip < ar. galib   غا لب    .

Gamule-ja: حمو لة   f. Stive, grumbull; një tok dhe, një otok bar, një tok me gur.

Tur. hamule – ngarkese kafshet, ngarkese anijet; < ar. hamula   حمو لة   “barrë”.

Gani:  غني  fj. plk. Plotni, hape, mbushullim.

Tur. gani < ar. ganijjun غني   .

Ganimet: غنيمة  vjet. Mall ganimetplaçke lufte.

Tur. < ar. ganimet غنيمة                       .

Garbi: غر ب fj. plk. term detarije. Ere e perëndimit, ere qe fryn midis perëndimit e jugut.

Tur. < ar. garb غر ب     .

Garib-i: غر يب  m.mb.vjet. I vorfun, dorëhollë, qe jeton me vështirësi e nuk shtrinë dorën. E kanë edhe fjaloret:Miklosich, Vuk.

Tur. garip < ar. garib غر يب    . “ i huaj qe jeton ne mergim, i panjeri, i vorfen, i ngrate, i çuditshem”.

Garramet-i:    عر ا مة  m. Vështirësi, zorim, pengese. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Leotti.

Tur. < ar. garamet   عر ا مة  “detë,obligacion, detyrim”.

Gaza-ja: غز ا ء   f. vj.    Lufte e shenjte, spedicion luftarak për kësi qëllimi, ngathnim përmbi armikun.

Tur. < ar. gaza غز ا ء   .

Gazel-i:  غز ل  m.muz. Gjini muzike ne ahengjet tona.

Tur. gazel < ar. غز ل  ; poezi erotike, lirike, ode.

Gazep-i: غضب  m. Fatkeqësi, vuajtje, mundim, tmerr, lemeri, meni e madhe, zemërim, torture, bezer.

Tur. gazap < ar. gaddhab غضب; idhnim, nervozitet, zemerim,.

Gazi-u: غا ز ي m. mb. Vjet    Titull-epitet qe u jepej sovraneve dhe kryekomandantëve nder shtet myslimane e sidomos atij turk, pas një fitore te madhe përmbi armikun.

Tur. <ar. gazi   غا ز ي               .

Gërbet-i: غر بة  m. Largim nga vendlindja, shtegti ne dhe te huaj, mërgim. E kanë edhe fjaloret: Vuk, Miklosich, Meyer,Leotti.

Tur. gurbet < ar.  غر بة    ;(i vorfen, i ngrate, i merguej).

Gysyl: غسل  fj.plk. Larje rituale e krejt trupit; e detyrueshme për myslimanet pas polucionit, pas marrëdhënieve seksuale, pas ciklit mujor, pas periudhës se lehonisë, qe ne fe konsiderohen gjendje e pa pastër  te trupit; abdes i trupit.

Tur. gusül < ar. gusl    غسل      .

GJ

Gjynah-i:*    جناح    m. Mëkat, faj, delikt, dhimbsuni; gabim shkelje e rregullave dhe e kërkesave fetare myslimane.

Tur. günah < ar. جناح  .

H

Haber-i: حبر   m. Lajm, kumt; përgjigje; mesazh; dijeni; denoncim. E kanë edhe fjaloret: Bashkimi, Meyer, Busetti, Leotti, Kujungjiq, Lokotsch.

Tur. haber < khabar حبر                   .

Hadis-i: m.& term fetar: Tradite, gojëdhëne; fjale te prejardhura nga goja e  Profetit dhe te transmetuese prej pasardhësve dhe bashkëjetuesve te tij. Rryma e hadiseve ne shekujt e pare te Islamit ka qene objekt diskutimi e kontestimi sepse ka pas hadise te sakte po edhe te zbukuruam mbrapa, e bile disa edhe te rrejshëm.

Tur. hadis < ar. Hadith                       .

Hafif-e: حفيف  mb. vjet:I ligshte, i dobët, dibël, thatanik, i perhjekte, i hajthem, thatiq. E kanë edhe fjaloret: Bashkimi, Leotti, Busetti.

Tur. hafif < ar. khafif حفيف                .

Hafije-a: حفية   m. Agjent i mshefte qe gjurmon dhe vezhgon nje plae njerez dhe i transmeton informatat e atij qe e ka ngarkue, ose padite e denoncon vullnetarisht; spiun, detektiv, kapucar, informator, pergjues, kallzjar.

Tur. hafiye < khafijja حفية                 .

Hafiz-i: حا فظ  m. Ruejtes i permbajtjes se Kuranit. Ai qe zen dhe din përmendësh tekstin e Kur’anit. Titull fillestar ne hierarkinë klerikale myslimane. Vjen para emrit a mbiemrit.

Tur. hafiz < ar. hafidh  حا فظ              .

Hain-i:  m.mb. Tradhtar, i pabese, buke rrëmbyes, mosmirënjohës.

Tur. hain <ar. khain               .

Hair-i:  m. Mbarësi, dobi, mbrothësi, përfitim, prokopi; grat, lumteri, hendi. E kanë edhe fjaloret: Cordignano, Busetti, Miklosich.

Tur. hayir < khajr حير                        .

Hajmali-ja: حميلة   f. Objekt shkrimi qe njerëzit supersticioz varin krahaqafë, për tu kujdesur prej m’syshit, prej sëmundjeve a ndo një rreziku; nuske, tinske. Hajmalite mbeshtjellen ne copa pelhure te dyllosura e ne lekure, ne trajte trekandeshi. Ma se forti u vareshin kalamajve e grave shtatezena. Hajmalija kesodore, te futuna ne teneqe, u vareshin ne mes te brinave deri qeve te permendes e lopeve qumeshtore, si dhe kuajve ne qate per msysh. E kanë edhe fjaloret: Bashkimi, Busetti, Leotti, Cordignano, FGjSh.

Tur. hamail plural i singularizuem i ar. hamila   حميلة  ; himala varese, lidhese shpate, nuske qe varet kraheqafe”.

Hajvan-i: حيو ان  m. Kafshe, shtaze shtëpiake.

E kanë edhe fjaloret: Jungg, Bashkimi, Busetti, Leotti, Cordignano, FGjSh.

Tur. < ar. hayvan    حيو ان   .

Hak-u: حق   m.E drejta, arsyeja, e vërteta, meritimi. E kanë edhe fjaloret:FGjSh, Bakotiq, Vuk, Busetti.

Tur. hak <  ar. hakkun  حق    ; me te tana veshtrimet si ne shqip, perpos vendosjes se kaut, te hakut tokes dhe te hak e kunore.

Hakaret: حقا ر ة   fj. plk.Përbuzje, përçmim, poshtërim.

Tur. < ar. hakaret   حقا ر ة   .

Hakikat-i: خقيقة   m.Saktësi, ndërgjegje e kethillet dhe pastërt, çiltëri, drejtësi, besnikëri. E kanë edhe fjaloret:Leotti, Kujungjiq, Meyer, Jungg, Bashkimi.

Tur. <ar. hakikat خقيقة                        .

Hall-i:  حا ل  m.Gjendje, kusht, nevoje, ngushtice, brenge, veshtersi, kokëçarje, vuajtje, derman, travaje, andralle.

E kanë edhe fjaloret: Miklosich, Meyer.

Tur. < ar. hal   حا ل, ku pose tjerash, perkueshem dhe me veshtrime si ne shqip.

Hallajkë -a:    خلا اق   f. Vajze e zanën rob ne lufte ose vajze qe blihet; odaliske; lavire, putane. E kanë edhe fjaloret: Kujungjiq, FGjSh.

Tur. halayik    خلا اق   plural i singularizuem i ar. khalika “krijature”por ne veshtrim te zgjeruar: vajze e zanën rob ne lufte ose vajze qe blihet; odaliske.

Hallall-i: حلا ل   m. Ndf. Gjë e drejte dhe e lejueshme ne çdo marrëdhënie legjitime. E kanë edhe fjaloret: Cordignano,  FGjSh, Meyer.

Tur. helal < halal حلا ل           

Hallë-a: خا لة  f. Motra e tates, emte, jaje, motertate, çiçë,

E kanë edhe fjaloret: Jungg, Bashkimi, Busetti, Leotti, Cordignoni, FGjSh.

Tur. hala moter babes < ar. khala خا لة  , teze, motër nëne.

Hamall-i: حما ل  m.sh. Ai qe ka mjeshtri për bartjen e ngarkesave te ndryshme ne krah, si denga, baluj, thasë, valixhe, etj. Bartës, barretuer, kalosh. E kanë edhe fjaloret: Miklosich, Lokotsch.

Tur. < ar. hamal حما ل

Hamam-i: حما م  m. Banje, allaturka, ngrehine banjosh te nxehta.

Tur. hamam < ar. hammam   حما م                 .

Hap-i: حب  m. mjek. Ilaç ne trajte te një kokerze, qe shkrihet ne ujë ose pa te. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Busetti.

Tur. hap < ar. habb حب          .

Haps-i: حبس m. Vend ku ndryhen fajtoret e bakeqit, burg, thelloje.

Tur. hapis < ar. habs حبس      .

Haram-i: حر ا م   m. Ndalese kategorike nga ana e fesë; e kundërligjshme. Per besimtare musliman jane haram ne menyre te theksueme: dejmenija, bixhozi, kurvenimi, vjedhja, rushveti, para me faiz, etj. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Cordignano, Bashkimi, Busetti, Meyer, FGjSh.

Ar. haram       حر ا م    .

Haraç: *:  خر ا ج   1. Detyrim apo takse qe i jepte një shtet shtetit tjetër, kur mundej prej tij ose kur pranonte ti nënshtrohej atij.

2. Takse e veçante qe shlyhej ne para nga popullsia jo myslimane

gjatë kohës se regjimit feudal ushtarak osman; renta ne natyre qe i jepte fshatari feudal për token qe punonte.

Harem*: حر م   Banese e veçante e grave dhe e dashnoreve te njerëzve te shtresës se larte myslimane (ne vendet islamike).

Hava-ja : em. f. i përveçëm: Klime, mot, kohe, atmosfere.

E kanë edhe fjaloret: Miklosich, FGjSh, Meyer.

Tur. hava < ar. hawa.

Harxh:* :    حر ج1. Ushqimet qe blihen për ti përdorur për një kohe te caktuar, për një feste, për te përgatitur një gatese. 2. Parat qe prishim për te blere diçka a për te bere diçka; shpenzime.

Hasm:* :   حصم   Person qe është ne hasmëri me dike për shkak vrasjeje; armik.

Hata:*   خطا   Fatkeqësi e madhe, kob, ndodhi shume e rende; tmerr.

Hatër:*  خا طر  E mire, përkrahje a mbrojtje padrejte, qe i behet me anësi dikujt; dëshira e dikujt, ajo qe pëlqen a qe e ka për zëmër, qejfi, nderim për dike, nder.

Haxhi*:   حا جي  : Titull qe u jepet besimtareve kur shtegtojnë ne Meke.

Hazër: حا ضر    ndf. Gati, i përgatitur, ne dispozicion. E kanë edhe fjaloret: Leotti, Busetti, Bashkimi, Meyer, Cordignano, FGjSh.

Tur. hazir < ar. haddhir حا ضر                                   .

Hedije-a:  vjet. Dhurate ne plaçke, ne sende ushqimore, e falme.

Tur. hediye < ar. hedijje         .

Helaq:  Zhytje, fëlliqje, nragem, zhytrryhem, bugahem, pocaqisem, perçilem, permletem.

Tur. helak < ar._______ te bjerun ne vdekje ngrodhje, te gradisun, te sharruem, te lodhun tejet mbas nje udhetimi, te lodhun se qami te nje kalamani.

Hesap*: حسا ب:Llogari, te berit llogari.

Hile:*  يلة  Dredhi për ta mashtruar dike, dhelpëri, veprim mashtrues.

Hise:* حصة  Pjesa qe i bie dikujt kur te ndahet një e tere a një trashëgim; pjese.

I

Ibadet-i: عبا د ة  m. term. fet. Lutje, falje qe i drejtohet Perëndisë nga besimtaret, duke e bere  ushtrimet e duhura te ritit.

Tur. < ar. íbadet عبا د ة                        .

Iblis-i: ا بليس m. mb. Djall, dreq; njeri i felliget, intrigant. E ka Leotti.

Tur. < ar. iblis ا بليس                .

Ibret:  عبر ة   fj. plk. Shembëll, te bindun, ndodhine nga e cila mund te nxirret mesimi e dobi ose qe vlen si paralajmerim; shembylltyre a lemeri nga nje ndeshkim a pesim.

Tur.< ar. íbret عبر ة  ;”shembull, ndodhine nga e cila mund te nxjerret dobi;  paralajmërim, ndëshkim, shembullor.

Idare-ja: ا د ا ر ة    f. Rregullim, qeverisje, administrim, mjaftueshmeri, ekonomi, kursim, provanim.

Tur. < ar. idare  ا د ا ر ة.

Iftar-i: ا فطا ر  m. Kohe e caktuar për ngrënie, prishja e agjërimit qe bien ne perëndim te diellit, ne muzg.

Tur.< ar. iftar ا فطا ر.

Ilahi-ja:  f.sh. Këngë fetare, hymne, psalme qe këndohen neper teqe, neper faltore ditën e mevludit, neper shtëpia ne rase te ndo një kremte fetare.

Tur. < ar.  ilahi; perendijore.

Ilaç:*   علا ج Lëng, pluhur, hap, mehlem etj qe përgatitët posaçërisht për mjekim apo parandalim te një sëmundjeje ose për shërimin e një plage; bar.

Imam-i: ا مام m. Dijetar, prijës ne çeshtje fetare; prelat, pontific. Ma se pari titull i Aliut, dy te bijeve te tij Hasanit dhe Hysenit dhe ne nande te tjereve mbaseardhes, qe te gjith nga dishendenca e te tretit: dymdhet Imamet, aq te veneruem ne tarikatet alevvjane. Me pastaj, titull qe u ka qene dhane dijetareve e shkrimtareve te medhenj qe kishin nje doktrine ne vete ose qe fjalet dhe opinionet e tyre zejshin vendin e ligjes ne specialitetin e tyne. Keshtu oper te kater komentatoret e interpretuesit e thelle te ligjeve muslimane qe kane themeluene kater rite sunite: Hanefi, Shafi, Hanbeli, Maliqi.

E kanë edhe fjaloret: Jungg, Leotti, Cordignano, FGjSh, Busetti.

Tur. < ar. imam  ا مام nga fol. amma “paraprije”.

Iman-i: ايما ن  m. Simbol i fesë myslimane, besojmë, besim ne Njësinë hyjnore, ne Pejgamberin.

Tur. < ar. iman ايما ن   nga emn          .

Inat-i:  m. Zemërim, meni, hidherim, mllef, urrejtje, duf, nakar, kryeneçsi. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Bashkimi, Busetti, Leotti, Cordignano, Gazulli, FGjSh.

Tur. inat < ar. inad                 .

Insan-i:  ا نسا ن  m. I njerëzishëm, i arsyeshëm, i formuar si lypset me karakter dhe sjellje te mira. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Bashkimi, Leotti, Cordignano.

Tur. < ar. insan ا نسا ن .

Ispat-i:  m.  Prove, dëshmi, vërtetim, saktësim, dëshmitar. E kanë edhe fjaloret: Busetti, Bashkimi, Jungg, Leotti, Cordignano, Meyer, Miklosich.

Tur. ispat < ar. ithbat   (nga thubut  … ).

Itibar-i: ا عتبا ر m.   Nder, rendesi qe ka nje njeri ne marredhenie me botenm ne virtyt te cilsive te tija morale a te zotsise mendore, stime, perfillje, besim, konsiderate, çquarsi, besim, konsiderate, reputacion, sajdi.

Tur. itibaar < ar. i”tibar ا عتبا ر                      .

Izën-a:    ا ذ ن f. Leje, autorizim, thelimez.

E kanë edhe fjaloret: Jungg, Busetti, Bashkimi, Cordignano, Kujungjiq.

Tur. izin < ar. idhn ا ذ ن.

J

Jasin-a: يا س   f.fet. Sure qe fillon me dy shkronjat: “j” dhe “s”. Kjo sure, po ashtu e quajtur si zemra e Kur’anit, ka zbrite ne Meke dhe përmban 83 ajete dhe eshte shum popullore nder besimtaret musliman. Ma se forti kendohet nder netet te medha dhe per shpirt te te vdekunve.

Ar. ja-sin يا س.

Jemeni-ja: مني   f. Një lloj cipe, tullbend qe përdorët për shami koke; punohej ne Jemen dhe u importonte  se andejmi.

Tur. < ar. yemeni مني  nga Jemen “Arabija e lumtun.

Jetim-i: يتيم   m. Fëmijë, kalama i ngelën pa prind, ose pa njërin sish e sidomos pa at; bonjak, varfanjak, bonjar. E kanë edhe fjaloret: Jungg, Bashkimi, Leotti, Cordignano, Busetti, Kujungjiq.

Tur. < ar. yetim يتيم.

Jonus-zi: يو نس  em. i përveç. Sipas Islamit një nga profetët e bijve te Israilit i dërguar ne qytetin e lashte te Ninves (Mesopotami) për ta predikuar fenë e sakte. Sipas Biblës ka ngele tri dite ne bark te balenës ku pastaj mrekullisht ka dale ne breg.

Tur. Yonus < ar. Junus يو نس.

Vepra e Tahir Dizdarit Fjalor i Orientalizmave në gjuhen shqipe vlerësohet si si një material jashtëzakonisht i pasur dhe me vlerë. Sipas hulumtimeve të shumta, në asnjërën prej gjuhëve të gadishullit të Ballkanit, nuk janë mbledhur elementët në mënyrë kaq të përsosur.

Fjalori i T. Dizdarit nuk është thjesht një fjalor gjuhësor, ku shpjegohen kuptimet e fjalëve me burim nga gjuhët e kulturës islame. Ky fjalor është njëkohësisht i tipit enciklopedik, sepse përveç kuptimit leksikor jep të dhëna të hollësishme edhe për jetën e vërtetë të fjalës e të realjes a institucionit që shënon ajo. Pra, ai përmban në të vërtetë gjurmime kulturore-historike për fjalët që përfshin, ashtu siç ka bërë Norbert Jokli në veprën e vet “Gjurmime kulturore-historike nga fusha e shqipes” dhe ndoshta kjo vepër e ka frymëzuar T. Dizdarin për t’i dhënë fjalorit të tij këtë karakter e përmasë, që ia shton së tepërmi vlerën dhe e bën një fjalor të kulturës islame ndër shqiptarët. Kjo veçori e fjalorit të T. Dizdarit shihet qartë po të marrim e të krahasojmë disa fjalë ashtu siç shpjegohen në FGjSSh (d.m.th. në një fjalor thjesht gjuhësor) dhe në fjalorin e tij.

Botimi: Fjalori i T. Dizdarit është një nxitje dhe një mbështetje për të thelluar studimin e ndikimit të gjuhës turke e të gjuhëve të tjera të kulturës islame, si arabishtja e persishtja, mbi gjuhën shqipe dhe qytetërimin shqiptar. Ky fjalor meriton jo vetëm një paraqitje, por edhe një veprimtari shkencore për të nxjerrë më mirë në dritë vlerat e tij dhe për të shtruar detyrat e mëtjeshme në fushën e gjurmimit e të studimit të orientalizmave në gjuhën shqipe.

Autorja është orientaliste dhe politologe. Vazhdon studimet master në shkencat politike në Prishtinë.

Marrë nga faqja: http://www.studimeorientale.com/portal/2012/09/20/fjalet-arabe-ne-fjalorin-orientalizmat-ne-gjuhen-shqipe-te-tahir-dizdarit-a-j/

  1. Ende pa komente.
  1. No trackbacks yet.

Shkruani një koment

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s

Këtë e pëlqejnë %d blogues: