Orientalizmi – 25 vjet më pas

Dr. Edward W. SAID

 

ORIENTALIZMI – 25 VJET MË PAS***

Humanizmi botëror përballë ndërtuesve të perandorisë

Edward Said

Edward Said

Nëntë vjet më parë shkrova një pasthënie – në përpjekje për të qartësuar ato që mendoja se i kisha thënë ose jo, e cila theksoi jo vetëm temat e shumta të diskutimit që u hapën që me daljen e librit tim më 1978, por edhe mënyrat në të cilat një përpjekje rreth pasqyrimit të “Orientit” u gjend (e futi veten) në gjithjë e më shumë keqkuptime. Sot për të njëjtën gjë ndihem më tepër ironik sesa i zemëruar dhe kjo është një shenjë që tregon se mosha kalon pa u ndier. Humbjet e fundit të dy mentorëve të mi kryesorë që ishin mentorët e mi intelektualë, politikë dhe personalë, Ikbal Ahmad dhe Ibrahim Abu-Lughod, më sollën ndjenja trishtimi, humbjeje, dorëheqjeje si dhe njëfarë dëshire kokëfortë për të ecur përpara.

Në autobiografinë time Jashtë Vendit (1999) kam përshkruar botët e çuditshme dhe kontradiktore në të cilat u rrita, duke i dhënë vetes dhe lexuesve të mi të dhëna të hollësishme rreth mjedisit që mendoj se ka ndikuar në formimin tim në Palestinë, Egjipt dhe Liban. Por pasqyrimi i këtyre të dhënave shumë personale përbënte një periudhë më të shkurtër se të gjitha vitet e angazhimit tim politik që filloi pas luftës arabo-izraelite të vitit 1967.

Orientalizmi është një libër që lidhet me dinamikën e zhurmshme të historisë bashkëkohore. Faqja e parë e këtij libri fillon me një përshkrim të vitit 1975, të luftës civile të Libanit që përfundoi në vitin 1990, por dhuna dhe vrasjet e shëmtuara e të dhunshme vazhdojnë deri në minutën që ne flasim. Përjetuam dështimin e procesit paqësor të Oslos, trazirat e Intifadës së dytë dhe vuajtjet e tmerrshme të palestinezëve në ripushtimin e Bregut Perëndimor dhe Gazës. Fenomeni i bombave vetëvrasëse shfaqet me gjithë dëmin e tmerrshëm, asnjëherë më i përflakur dhe më apokaliptik sesa pas ngjarjeve të 11 Shtatorit 2001 dhe rrjedhojave të tyre në luftrat kundër Afganistanit dhe Irakut. Tani që po shkruaj këto rreshta, vazhdon ende okupimi i paligjshëm i Irakut nga Britania dhe Shtetet e Bashkuara. Pasojat e tij janë me të vërtetë tmerruese për t’u imagjinuar. E gjitha kjo është pjesë e asaj që supozohej të ishte një përplasje e qytetërimeve, e pafund, e pandryshueshme, e pandreqshme. Sidoqoftë, unë nuk mendoj ashtu.

Do të më pëlqente të thoja se është përmirësuar kuptimi i përgjithshëm ndaj Lindjes së Mesme, arabëve dhe Islamit nga ana e Shteteve të Bashkuara por mjerisht asgjë nuk ka ndryshuar. Për shumë arsye do të thoja se situata në Europë është shumë më e mirë. Ashpërsimi i qëndrimeve të Shteteve të Bashkuara ndaj Lindjes së Mesme, arabëve dhe Islamit, ngushtimi i të kuptuarit të përgjithësimit poshtërues dhe klishesë triumfuese, mbizotërimi i fuqisë vulgare lidhur me përbuzjen e thjeshtë të kundërshtarit dhe “të tjerëve” solli grabitjen dhe shkatërrimin e librarive dhe muzeumeve të Irakut. Udhëheqësit tanë dhe shërbëtorët e tyre intelektualë duket se janë të paaftë të kuptojnë se historia nuk mund të fshihet si një dërrasë e zezë që “ne” të kemi mundësi të mbishkruajmë të ardhmen tonë dhe të imponojmë mënyrat tona të jetës që të ndiqen nga një grup më i vogël i njerëzve. Është normale të dëgjosh zyrtarë të lartë në Uashington dhe gjetkë të flasin për ndryshimin e hartës së Lindjes së Mesme, sikur shoqëritë e dikurshme dhe një pafundësi njerëzish të mund të përzihen si të ishin kikirikë në një qyp. Kjo gjë ka ndodhur shpesh me “Orientin”, me këtë konstrukt semi-mitik, i cili që nga pushtimi i Egjiptit nga Napoleoni deri në fundin e shek. XVII është formuar dhe riformuar disa herë. Në këtë proces, mbetjet e panumërueshme të historisë që përfshijnë histori të panumërta dhe shumëllojshmëri marramendëse të njerëzve, gjuhëve, përvojave dhe kulturave janë lënë mënjanë ose janë injoruar, janë hedhur në grumbullin e rërës bashkë me pasuritë që u rrafshuan përdhe si pjesë të pakuptimpta të marra nga Bagdadi.

Unë mendoj se historia është bërë nga burra dhe gra ashtu siç mund të asgjësohet dhe të rishkruhet, në mënyrë që Lindja “jonë”, Orienti “ynë” të bëhet “i yni” në posedim dhe udhëheqje e drejtim. Dhe unë kam një konsideratë të madhe për forcën dhe aftësitë e njerëzve të atij rajoni që vazhdojnë të luftojnë për vizionin e tyre në lidhje me atë që janë dhe me atë që duan të jenë. Ka pasur një kritikë të gjerë dhe armiqësore ndaj shoqërive bashkëkohore arabe dhe muslimane për prapambetjen, mungesën e demokracisë dhe shkeljen e të drejtave të femrave dhe ne thjesht harrojmë se nocione të tilla si moderniteti, iluminizmi dhe demokracia nuk janë koncepte aq të thjeshta dhe të miratuara nga të gjithë, dikush  i sheh ose nuk i sheh si të ardhura nga Lindja. Mospërfillja befasuese e publicistëve të pavlerë që flasin në emër të politikave të huaja, të cilët nuk kanë aspak njohuri nga gjuha që flasin këta njerëz, kanë prodhuar një tablo aspak interesante të gatshme për fuqinë amerikane që të ndërtojë një model zëvendësues të “demokracisë” së tregut të lirë, të demokracisë së pavlerë. Nuk keni nevojë të dini arabisht, persisht ose frengjisht për të predikuar rreth asaj se si efekti domino (teoria në baza të të cilës një rrjedhojë e caktuar vjen pas një shkaku të caktuar siç bie radha vertikale e dominove nëse shtyhet dominoja e parë) i demokracisë është ajo që ka nevojë bota arabe.

Por ka një ndryshim në mes të njohjes së njerëzve të tjerë dhe kohërave të tjera që vjen si rezultat i të kuptuarit, dhembshurisë, studimit të kujdesshëm dhe analizës, dhe në anën tjetër të njohurisë që është pjesë e një fushate të përgjithshme të afirmimit të vetes. Në fund të fundit, ekziston një ndryshim i thellë ndërmjet dëshirës për të kuptuar me qëllimin e bashkekzistecës dhe zgjerimin e horizonteve dhe dëshirës për të dominuar me qëllim të ushtrimit të kontrollit. Është padyshim një nga katastrofat intelektuale të historisë që një luftë imperialiste e përgatitur nga një grup i vogël zyrtarësh amerikanë të pavotuar u ndërmor kundër një diktature të shkretuar të Botës së Tretë, me arsyetimin tërësisht ideologjik që kishte të bënte me sundimin e botës, kontrollin e sigurisë dhe pasurive të pakta, por duke fshehur qëllimin e vërtetë, të nxituar dhe të arsyetuar nga orientalistët, të cilët gabuan në të quajturit e tyre si të ditur.

Në Pentagonin e George W. Bush dhe në Këshillin Kombëtar të Sigurisë patën ndikim të madh njerëz si Bernard Lewis dhe Fuad Axhami, që ishin ekspertë mbi arabët dhe botën islame, të cilët i ndihmuan fajkonjtë amerikanë të mendojnë rreth fenomeneve të tilla absurde si të menduarit arab dhe rënia e kahershme e Islamit, të cilat vetëm fuqia amerikane mund t’i ndryshojë. Libraritë në Amerikë sot janë të mbushur me materiale të gjata të vjetëruara me tituj ulëritës rreth Islamit dhe terrorit, rrezikut të Islamit, kërcënimit arab dhe musliman, të gjitha të shkruara nga polemistët politikë që pretendojnë se posedojnë njohuri të marra nga ekspertët të cilët me sa duket kanë depërtuar në zemër të njerëzve të çuditshëm të Orientit. Kjo ekspertizë armiqësore është pasqyruar në CNN dhe Fox dhe në një mori radiosh evangjelike dhe konservative, tabloide dhe gazeta të panumërta, dhe të gjithë këto riciklonin trillime të njëjta të pavërtetueshme dhe përgjithësime të pafundme në mënyrë që të nxitnin “Amerikën” kundër djallit të huaj.

Pa një arsyetim të mbështetur që pretendon se këta njerëz nuk janë si “ne” dhe nuk i çmojnë vlerat “tona” – thelbi i dogmës tradicionale të orientalistëve – nuk do të kishte luftë. Nga e njëjta kryesi e studiuesve profesionalë të paguar, të punësuar nga pushtuesit holandezë të Malajzisë dhe Indonezisë, nga ushtria britanike e Indisë, Mesopotamia, Egjipti, Afrika e Jugut, ushtritë franceze të Indokinës dhe Afrikës së Jugut, erdhën edhe këshilluesit amerikanë në Pentagon dhe Shtëpinë e Bardhë, duke përdorur të njëjtat klishe, të njëjtat stereotipe poshtëruese, të njëjtat arsyetime për forcën dhe dhunën (në fund të fundit, e thënë njëzëri, forca është e vetmja gjuhë që ata kuptojnë) si në këtë rast si në rastet e mëparshme. Këta njerëz tani janë bashkuar në Irak, në një ushtri të tërë të përbërë nga kontraktues privatë dhe sipërmarrës energjikë të cilëve iu është besuar çdo gjë që nga shkrimi i teksteve të mësimit dhe kushtetutës deri tek riformësimi i jetës politike të Irakut dhe industrisë së naftës.

Çdo vend në fjalimin zyrtar ka thënë se nuk është si të tjerët, se rrethanat e tij janë të veçanta, se ka një mision për të kryer, për të civilizuar, për të sjellë rregull dhe demokraci dhe që e përdor forcën si mundësinë e fundit. Dhe është akoma më trishtues fakti se përherë ka një kor intelektualësh të gatshëm për të thënë fjalë qetësuese rreth vendeve dashamirëse ose altruiste.

25 vjet pas botimit të librit tim “Orientalizmi” sërish ngrihet pyetja: A do të përfundojë ndonjëherë imperializmi modern ose nëse ka ekzistuar në Orient që nga hyrja e Napoleonit në Egjipt para dy shekujsh. Arabëve dhe muslimanëve u është thënë se viktimologjia dhe të jetuarit mes shkatërrimeve të vendit është vetëm një mënyrë e shmangies së përgjegjësisë sot. Ti ke dështuar, ti ke gabuar – thotë orientalisti modern. Kjo është edhe falë kontributit të V. S. Naipaul në letërsi që viktimat vajtojnë ndërsa vendi i tyre shkatërrohet. Por sa mendim i cekët nga ndërhyrja imperiale është ky, sa pak dëshiron të përballet me vitet e tëra gjatë të cilave sundimi i huaj ndikon në jetët e palestinezëve, kongolezëve, algjerianëve apo irakianëve. Mendoni për vargun e gjatë që fillon me Napoleonin, vazhdon me lindjen e studimeve orientale dhe pushtimin e Afrikës së Jugut, për të vazhduar me sipërmarrjet në Vietnam, Egjipt dhe Palestinë, dhe duke vazhduar gjatë shekullit XX me përpjekjet për naftën dhe kontrollin strategjik në shtetet e Gjirit, Irak, Siri, Palestinë dhe Afganistan. Pastaj mendoni për lindjen e nacionalizmit anti-kolonial, gjatë periudhës së pavarësisë liberale, epokën e krimeve ushtarake, rebelimit, luftës civile, fanatizmit fetar, luftës irracionale dhe brutalitetit të ashpër kundër grupit të fundit të shteteve të Lindjes. Secila nga këto faza dhe epoka krijon një njohje dhe një të kuptuar të shtrembëruar të tjetrit, krijon imazhet e saj zvogëluese dhe polemikat e saja kundërshtuese.

Ideja ime në librin “Orientalizmi” është përdorimi i kritikës humaniste për të hapur sheshin e luftës, për të paraqitur një varg më të gjatë mendimi dhe analize për të zëvendësuar shpërthimin e polemikave dhe furinë mendim-ndaluese që po na burgos. E kam quajtur këtë që po përpiqem të bëj si “humanizëm”, një fjalë që vazhdoj ta përdor me kokëfortësi pavarësisht nga trajtimi përbuzës i këtij termi nga kritikë të sofistikuar post-modernistë. Para së gjithash, me humanizëm unë kuptoj të gjitha përpjekjet për t’i dhënë fund konceptit të Blake që të jemi në gjendje të përdorim mendimet tona në mënyrë të arsyeshme dhe të bazuara në fakte historike me qëllim që të arrijmë një të kuptuar reflektues. Për më tepër humanizmi është mbështetur nga një ndjenjë e bashkimit me analistë të tjerë, dhe shoqëri e periudha të tjera: të them të drejtën nuk ekziston një humanist i izoluar.

Kjo do të thotë se secila fushë është e lidhur më të gjitha fushat e tjera dhe çdo gjë që ndodh në shoqërinë tonë nuk ka qenë ndonjëherë e izoluar dhe e paprekur nga ndikimet e jashtme. Ne kemi nevojë të flasim rreth çështjeve të padrejtësisë dhe vuajtjes në një kontekst që ekziston në sasi të mjaftueshme në histori, kulturë dhe në realitetin socio-ekonomik. Roli ynë është të zgjerojmë fushën e diskutimit. Unë e kam kaluar një pjesë të madhe të jetës, gjatë 35 viteve të kaluara në mbrojtje të të drejtave të popullit palestinez në vetë-vendosmërinë kombëtare, por gjithmonë jam përpjekur ta bëj këtë me vëmendje të plotë në realitetin e popullit çifut dhe vuajtjeve të tyre gjatë persekutimit dhe gjenocidit. Gjëja më e rëndësishme është që lufta për barazi në Palestinë/Izrael duhet të adresohet drejt një synimi human, që është bashkëjetesa dhe të mos vazhdohet me shtypje dhe mospranim të mëtejshëm. Jo rastësisht, kam theksuar se orientalizmi dhe anti-semitizmi modern kanë rrënjë të përbashkëta. Prandaj është një domosdoshmëri jetësore që intelektualët e pavarur duhet të ofrojnë gjithmonë modele alternative përkrah modeleve ekzistuese të thjeshtëzuara dhe të kufizuara që bazohen në armiqësinë reciproke që ekziston në Lindjen e Mesme dhe më gjerë për një kohë të gjatë.

Si një humanist i fushës së letërsisë, jam trajnuar para dyzetë vitesh në fushën e letërsisë krahasuese, idetë kryesore të së cilës e kanë zanafillën në Gjermaninë e fundit të shek. XVIII dhe fillimit të shek. XIX. Para kësaj periudhe duhet të përmend kontributin jashtëzakonisht krijues të Giambattista Vico, filozofit dhe filologut napolitan, idetë e të cilit i paraprinë ideve të mendimtarëve gjermanë si Herder dhe Wolf, që u pasuan më vonë nga Gëte, Humboldt, Dilthey, Nietzche, Gadamer dhe më në fund nga filologët e mëdhenj të romantizmit të shek. XX Erich Auerbach, Leo Spitzer, dhe Ernst Robert Curtius.

Për të rinjtë e gjeneratës së tanishme ideja e filologjisë ofron diçka jashtëzakonisht të vjetëruar dhe të mykur, por filologjia është në fakt fusha më themelore dhe krijuese në artet interpretuese. Kjo mund të ilustrohet me shembuj mahnitës për mua siç është rasti i interesimit të Gëtes për Islamin në përgjithësi, dhe Hafizin në veçanti, i një pasioni të fuqishëm që çoi në krijimin e Divanit  West-Östlicher, dhe ndryshoi mendimet e mëvonshme të Gëtes rreth Weltliteratur, studimit të gjithë letërsisë së botës si një tërësi simfonike që mund të kuptohet teorikisht si një tërësi që kishte ruajtur individualitetin e çdo punimi pa humbur pamjen e tërësisë.

Ka një ironi të konsiderueshme në perceptimin që edhe sot kur bota e globalizuar bashkohet në disa pika që i kam përmendur këtu, ne mund t’i afrohemi standardizimit dhe homogjenitetit të atillë që idetë e Gëtes ishin formuluar në mënyrë të veçantë për të parandaluar. Në një ese të cilën ai e botoi në vitin 1951 të titulluar “Philologie der Weltliteratur”, Erich Auerbach e theksoi të njëjtën gjë në fillim të periudhës së pasluftës, e cila ishte gjithashtu fillimi i Luftës së Ftohtë. Libri i tij i jashtëzakonshëm Mimesis, i botuar në Bernë në vitin 1946, por i shkruar gjatë kohës së luftës kur Auerbach kishte migruar për shkak të luftës në Stamboll ku jepte mësim mbi gjuhët e romantizmit, do të mbetej një testament për diversitetin dhe konkretizimin e realitetit të pasqyruar në letërsinë perëndimore nga Homeri te Virginia Woolf; por kur lexon esenë e vitit 1951 e kupton se për Auerbach, libri që shkroi ishte një elegji për një periudhë kur njerëzit mund t’i interpretonin tekstet në mënyrë filologjike, konkrete, delikate, intuitive, duke përdorur diturinë dhe njohjen e disa gjuhëve për të mbështetur  atë lloj të të kuptuarit në të cilin u mbështet Gëte për të kuptuar literaturën islame.

Njohja e gjuhëve dhe e historisë ishte e nevojshme por asnjëherë nuk ishte e mjaftueshme, diçka më tepër se mbledhja mekanike e fakteve do të formonte një metodë të përshtatshme për të kuptuar qëllimin e vërtetë të një autori si Dante, për shembull. Kërkesa kryesore për natyrën e të kuptuarit filologjik, për të cilin folën dhe u përpoqën ta praktikonin Auerbach dhe paraardhësit e tij, ishte një metodë përmes së cilës në mënyrë dashamirëse dhe subjektive depërtuan në jetën e një teksti të shkruar për ta kuptuar nga perspektiva e asaj kohe në të cilën ishte shkruar dhe nga perspektiva e autorit që e kishte shkruar (einfühlung). Metoda që filologjia aplikonte në Weltliteratur përfshinte një frymë të thellë humaniste të krijuar me fisnikëri dhe bujari, e cila ishte më e mirë se tjetërsimi dhe armiqësia ndaj një kohe tjetër dhe një kulture të ndryshme. Në këtë mënyrë, në mendjen e përkthyesit krijohet një vend për një “tjetër” të huaj. Ky krijim original i një vendi për ato punime që mund të quhen ndryshe të huaja dhe të largëta është tipari më kryesor i misionit të përkthyesit.

E gjithë kjo me sa duket u shkatërrua dhe u asgjësua nga socializmi nacional në Gjermani. Pas luftës, Auerbach përmend me pikëllim se si standardizimi i ideve dhe specializimi gjithnjë e më i madh i njohurive i kufizoi gradualisht mundësitë për kërkimin hetues dhe të pafund të punës filologjike që ai vetë përfaqësonte dhe mjerisht është edhe më dëshpërues fakti se, që nga vdekja e Aurebach-ut më 1957, nocioni dhe praktika e kërkimit humanist është kufizuar si në qëllim ashtu edhe në domethënien e saj. Sot, studentët tanë, në vend që të lexojnë një vepër të tërë, shpesh tërhiqen nga njohuria e copëzuar e gatshme në internet dhe në mediat masive.

Akoma më keq, edukimi është i kërcënuar nga bindjet e pranuara nacionaliste dhe fetare, që janë shpesh të përhapura nga mediat masive ndërsa fokusohen në mënyrë johistorike dhe të ndjeshme në luftrat e largëta elektronike, të cilat iu japin shikuesve ndjenjën e saktësisë kirurgjike, por në fakt errësojnë vuajtjen e tmerrshme dhe shkatërrimin e prodhuar nga luftimi bashkëkohor. Në procesin e demonizimit të një armiku të panjohur për të cilin emërtimi “terrorist” paraqet qëllimin e përgjithshëm për t’i nxitur njerëzit dhe për t’i mbajtur të irrituar, imazhet e mediave fitojnë shumë vëmendje dhe mund të shfrytëzohen në kohë krizash dhe pasigurish të atilla si ato që ka prodhuar periudha pas 11 shtatorit.

Duke folur njëkohësisht si amerikan dhe si arab, duhet t’i kërkoj lexuesit të mos e nënvlerësojë atë pikëpamje të thjeshtëzuar të botës që ka formuluar një grup relativ i elitës civile të Pentagonit për politikën e SHBA-së në të gjithë botën arabe dhe islame, një pikëpamje në të cilën terrori, lufta paraprake, dhe ndryshimi i njëanshëm i regjimit – mbështetur në buxhetin më të fryrë ushtarak në histori – janë idetë kryesore të debatuara pafundësisht nga media që i ka caktuar vetes rolin e prodhuesit të “ekspertëve” të ashtuquajtur, të cilët vërtetojnë pikëpamjen e përgjithshme të qeverisë. Reflektimi, debati, argumenti racional, parimi moral i bazuar në një nocion laik që qeniet njerëzore duhet të krijojnë historinë e tyre, është zëvendësuar nga idetë abstrakte që lartësojnë veçantinë e Amerikës ose të Perëndimit, nënçmojnë rëndësinë e kontekstit dhe i shohin kulturat e tjera me përbuzje.

Ndoshta ju do të thoni se po bëj shumë kalime të papritura nga interpretimi humanist në një anë, në politikën e huaj në anën tjetër, dhe që një shoqëri moderne teknologjike e cila bashkë me fuqinë e pashembullt posedon internetin dhe avionët luftarakë F-16 duhet më në fund të drejtohet nga ekspertë të fortë praktikë të politikës si Donald Rumsfeld dhe Richard Perle. Por ajo çfarë me të vërtetë ka humbur është kuptimi i dendësisë e varësisë së ndërsjelltë të jetës njerëzore, e cila as nuk mund të reduktohet në një formulë dhe as nuk mund të mos merret në konsideratë si diçka e parëndësishme.

Kjo është njëra anë e debatit botëror. Në shtetet arabe dhe muslimane situata nuk është fare më e mirë. Roula Khalaf argumenton se rajoni ka hyrë në një anti-amerikanizëm që tregon pak mirëkuptim për atë që janë Shtetet e Bashkuara si një shoqëri. Meqenëse qeveritë janë relativisht të pafuqishme për të ndikuar në politikën e Shteteve të Bashkuara ndaj tyre, ata i drejtojnë energjitë e tyre nga shtypja e popujve të tyre, me pasoja në fyerje, zemërim dhe mallkime të pafuqishme që nuk bëjnë asgjë për të hapur shoqëritë ku idetë sekulare rreth historisë njerëzore dhe zhvillimit janë lënë pas nga dështimi dhe zhgënjimi, si dhe nga një islamizëm i ndërtuar nga të mësuarit mekanik dhe nga fshirja e atyre që perceptohen të jenë forma të tjera konkurruese të të kuptuarit sekular. Zhdukja graduale e traditës së jashtëzakonshme të ixhtihadit islam ose interpretimit personal ka qenë një nga fatkeqësitë më të mëdha kulturore të kohës sonë, kështu që të menduarit kritik dhe lufta individuale me problemet e botës moderne është zhdukur.

Kjo nuk do të thotë se bota kulturore thjesht ka pësuar rënie në një anë drejt një neo-orientalizmi të zhurmshëm dhe në anën tjetër drejt një refuzimi të përgjithshëm. Vitin e kaluar, Samiti Botëror i Kombeve të Bashkuara në Johanesburg, me gjithë kufizimet e tij, nxori në shesh një sferë të gjerë të interesimit të përbashkët global që sugjeron shfaqjen e mirëpritur të një elektorati të ri të përbashkët që përcjell nocionin e cektë të “një bote”, një nevoje. Megjithatë, ne duhet të pranojmë se askush ndoshta nuk mund ta njohë unitetin e jashtëzakonshëm kompleks të botës sonë globale, pavarësisht nga fakti që bota ka një ndërvarësi të vërtetë të pjesëve që nuk lë mundësi të vërtetë për izolim.

Konfliktet e tmerrshme që i grupojnë njerëzit në rubrika të unifikuara në mënyrë të gabuar si “Amerika”, “Perëndimi” ose “Islami” dhe sajojnë identitete kolektive për një numër të madh individësh të cilët në të vërtetë janë plotësisht të ndryshëm, nuk mund të mbesin aq të fuqishëm sa janë tani dhe duhet kundërshtuar. Ne kemi ende në dispozicion aftësitë racionale shpjeguese që janë trashëgimia e edukimit humanist, jo si një devotshmëri sentimentale që kemi për t’u kthyer tek vlerat tradicionale ose klasike, por si një praktikë aktive e diskutimit racional botëror. Bota sekulare është bota e historisë e bërë nga qeniet njerëzore. Mendimi kritik nuk i nënshtrohet urdhrave për të marrë pjesë në radhët marshuese kundër një armiku të pranuar apo një tjetri. Më tepër se përplasje të qytetërimeve, ne kemi nevojë të përqendrohemi në funksionin e përbashkët të kulturave që kanë karakteristika të përbashkëta, huazojnë nga njëra tjetra, dhe jetojnë së bashku në mënyra shumë më interesante se ato që mund të lejojë secila mënyrë e kufizuar dhe jo-autentike e arsyetimit. Por për këtë lloj të hapur të perceptimit na duhet kohë, kërkim këmbëngulës dhe skeptik, i mbështetur nga besimi në bashkimin e interpretimeve që janë të vështira për t’u mbajtur në një botë që ka nevojë për veprim dhe reagim të menjëhershëm.

Humanizmi përqendrohet në organizimin e individualitetit njerëzor dhe intuitës subjektive, më tepër se në mendimet tradicionale dhe në autoritetin e miratuar. Tekstet duhet të lexohen si tekste të krijuara dhe të jetuara në zonën historike në gjithfarë mënyrash. Por kjo në asnjë mënyrë nuk e përjashton forcën, sepse përkundrazi unë jam përpjekur të tregoj ndërlikimet, se si forca ka qenë e pandarë edhe në studimet më të errëta.

Në fund, ajo më e rëndësishmja është se humanizmi është rezistenca e vetme dhe unë do të shkoja edhe më larg duke thënë se është rezistenca e vetme dhe e fundit që ne kemi kundër praktikave jonjerëzore dhe padrejtësive që shfytyrojnë historinë njerëzore. Ne sot mbështetemi nga fusha jashtëzakonisht nxitëse të shkencave kompjuterike, të hapura për të gjithë përdoruesit, të cilat gjeneratat e mëhershme të tiranëve as nuk e kishin ëndërruar. Protestat e gjithanshme para luftës në Irak nuk do të mund të ndodhnin nëse nuk do të ekzistonin komunitetet alternative nëpër botë, të informuara nga informacioni alternativ, të vetëdijshëm për të drejtat mjedisore, të drejtat njerëzore dhe dëshirat demokratike që na bashkojnë në këtë planet të vogël.

Edward Said është profesor në Universitetin e Kolumbisë. Ai ka kontribuar për librin e ardhshëm të Cockburn dhe St. Clair, The politics of Anti-Semitism (Politika e anti-semitizmit) (AK Press).

 

/Orientalizmi Shqiptar/

Përktheu nga gjuha angleze: Suela DIBRA


* Ky artikull sqarues mbi botimin e veprës kryesore të botuar nga Dr. Edward Said, me titull “Orientalizmi”, është shkruar në vitin 2003, pak muaj para se ai të ndërronte jetë, me rastin e 25 vjetorit të botimit për herë të parë të saj. Në vitin 2010 bëhen plot 32 vjet nga botimi i librit dhe revista “URA” ka nderin që ta botojë këtë shkrim për nder të asaj vepre dhe autorit të saj.
** Ky artikull është botuar në revistën “URA”, nr. 4, Pranverë-Verë, Tiranë 2010, organ i “Qendrës Shqiptare për Studime Orientale”, acfos_albania@yahoo.com
  1. Ende pa komente.
  1. No trackbacks yet.

Shkruani një koment

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s

Këtë e pëlqejnë %d blogues: