Çerkezët po shuhen

ÇERKEZËT PO SHUHEN

foto

Në Kosovë pak kush e di se në afërsi të Prishtinës janë disa familje me prejardhje nga Kaukazi. Bëhet fjalë për çerkezët, të cilët erdhën me ushtrinë turke dhe mbetën këtu. Por, gjatë viteve, ata janë shqiptarizuar. Bashkë me pleqtë do të vdesë gjuha dhe traditat e tyre.

Një enigmë e ka habitur çerkezin kosovar Murat Cei, kur shkoi në krahinën kaukaziane të Adigeit gjatë luftës së fundit në Kosovë. Në atdheun e humbur të çerkezëve të Ballkanit, ai po e jetonte ëndrrën e kahershme, po e shkelte vendin e të parëve. I shkyente sytë duke dashur të kapte imtësitë e jetës. Ato copëzat që i fanepseshin nëpër përrallat e treguara nga gjyshërit.

E çudia më e madhe ishte kur mësoi se lumi i qytetit Majkop quhet Llap, i njëjti emër sikur i lumit që kalon midis vendlindjes së tij, fshatit Stanoc të Vushtrrisë. Murat Cei hyri dhe u la në lumin, uji të cilit ishte i pastër e rëra ishte sikur nëpër brigjet e deteve. Kjo kthjelltësi e lumit ia freskoi kujtimet për tregimet e moçme të pleqëve që thoshin se kur erdhën çerkezët e parë para një shekulli, i ngulën çadrat pranë brigjeve të lumit të panjohur. Bujtën një natë aty e kur u zgjuan në mëngjes u pëlqeu lumi.

Ua hoqi mallin e lumit të vendlindjes, prej nga u përzënë në njërën prej luftërave më të ashpra me rusët. Thanë: “na paska përcjellë lumi i vendlindjes” dhe e quajtën Llap lumin që në atë kohë quhej Lab. Në gjuhën çerkeze fjala “Llap” përkthehet lum. E vëzhguan hapësirën përreth, e panë se ka ujë të pijshëm dhe u pajtuan që ky vend të bëhet atdheu i dytë i tyre. E ndërtuan xhaminë dhe fshati Stanovc u bë njëri prej njëzet e shtatë vendeve në Kosovë ku u vendosën çerkezët. Ata ishin myslimanë të devotshëm dhe shumë shpejt u integruan në administratën osmane të asaj kohe, shkruan express.

Pas më shumë se një shekull, shumëçka ka ndryshuar në jetën e çerkezëve, por praktikimi strikt i rregullave islame ka mbetur hallka më e fortë e ruajtjes së identitetit të tyre. Në tridhjetë shtëpitë e mbetura nga dy enklavat e fundit në Stanoc dhe Milloshevë ka nisur të flitet gjithnjë e më pak gjuha çerkeze, por nuk ka shtëpi çerkeze ku nuk praktikohen rregullat e fesë islame në të njëjtën mënyrë siç u trashëguan nga të parët. Çerkezët janë kujdesur të mbeten myslimanë, ndërsa gjuhën e kanë ruajtur krejt spontanisht, pa e kuptuar këtë si një detyrë patriotike. Çerkezët e Kosovës nuk kanë të ruajtur asnjë dokument të shkruar në gjuhën amë, e cila në vendin prej kanë ardhur shkruhet në alfabetin çirilicë.

Në shtëpinë e Murat Ceit në Stanovc thonë se po ka gjithnjë e më pak fjalë çerkeze për të emërtuar sendet e reja që po dalin. Vajza gjashtëvjeçare Aida e ka në majë të gjuhës vetëm një fjalë çerkeze. I thotë “bebesh” babagjyshit të vet. Në këtë “derexhe” ka rënë gjuha që përdoret zakonisht nga pleqtë, kur ua tregojnë të rinjve rrëfimet e moçme.

 

Salimi me shtetësi ruse

 

Për dallim nga Murati, një çerkez tjetër në Milloshevë di shumë fjalë në gjuhën e paraardhësve të tij. Kjo pasi jetoi shumë vjet në vendlindjen e të parëve në Adigei të Kaukazit. Ai ka pasaportë ruse dhe në shtëpi e mban një si lloj flamuri të çerkezëve. Salimi shpjegon edhe domethënien e flamurit që ka ngjyrë të gjelbër e mbi të 12 yje e poshtë disa shtiza. Sipas tij, 12 yjet simbolizojnë 12 fiset, ndërsa shtizat në mes të tij tregojnë se çerkezët kanë qenë luftëtarë trima. Ashtu siç ka dëgjuar nga gjyshi i tij, Salimi thotë se çerkezët kanë ardhur në Kosovë si ushtarë të turqve.

Sipas tij, burrat çerkezë shquheshin për trimëri e për këtë ata luftonin kundër armiqve të turqve. Salimi sqaron se çerkezë ka anë e mbanë botës, por një pjesë e tyre ka mbetur në Kosovë. Sa u përket familjeve që janë vendosur në Milloshevë, Salimi thotë se stërgjyshi i tij Ali Abazi ishte i pari që u vendos në këtë fushë në vitin 1864. Siç thotë ai, Millosheva ishte e pabanuar dhe të parët që u vendosën aty janë paraardhësit e tij.

Ky burrë gjashtëdhjetëvjeçar flet edhe gjuhën çerkez, që ai e quan gjuhë adige.

“Ne jemi adig, por çerkezë na thonë. Ndoshta që kemi mbetur në shumë vende na ka mbetur ky emër”, sqaron Salim Abazi.

Por, çerkezë përditë ka më pak në Kosovë.

Duke lidhur martesa me shqiptarë, gjuha dhe traditat e këtij populli po shkojnë duke u zhdukur. Madje Salimi thotë se pak nga familjet çerkeze dinë të flasin në gjuhën e tyre. Sipas tij, në Kosovë janë përafërsisht 300 deri 400 familje çerkezë, por që në të gjitha regjistrimet e mëhershme të popullsisë janë deklaruar si shqiptarë.

Ka nga çerkezët që në regjistrimin e fundit janë regjistruar në identitetin e tyre të vërtetë.

Çerkezëve u është ngushtuar shumë rrethi familjar dhe martesat bëhen kryesisht me shqiptarët. Ata mendojnë se gjuha çerkeze do të vdesë bashkë me çerkezët e vjetër. Duket se e vetmja shkëndijë e ruajtjes së identitetit të çerkezëve të shqiptarizuar do të mbetet kontakti me kushërinjtë që u vendosën në krahinën kaukaziane të Adigeit, pas luftës së fundit në Kosovë.

 

Çerkezët e Kosovës u rikthyen në Kaukaz

 

Grupit të 43 çerkezëve nga Kosova, që u vendosën në republikën ruse të Adigejit pas luftës së fundit në Kosovë, iu dhanë pasaportat ruse, duke u premtuar se afër kryeqytetit të kësaj republike ruse, Majkop, do të ngrihet një koloni e veçantë e projektuar për këta refugjatë me emrin Fshati i Lumtur. Atyre u ishte premtuar se do t’u jepej nga 3 hektarë tokë për familje.

 

Burimi: http://orainfo.com/?FaqeID=2&LajmID=5840

Advertisements
  1. Ende pa komente.
  1. No trackbacks yet.

Shkruani një koment

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s

Këtë e pëlqejnë %d blogues: