Kreu > Iranologji > Esfehani (اصفهان)

Esfehani (اصفهان)

ESFEHANI (اصفهان)

Esfehani

 

Esfehani
Esfehan (persisht: اصفهان), dhënë edhe në anglisht si Ispahan, e Sepahan ose Hispahan, është kryeqyteti i Provincës Esfehan në Iran, ndodhet rreth 340 km në jug të Teheranit. Ka një popullsi prej 1,583,609 dhe është qyteti i tretë më i madh i Iranit, pas Teheranit dhe Mashhadit. Si zonë metropolitane Esfehani kishte një popullsi prej 3,430,353 gjatë regjistrimit në 2006, dhe njihet si zona e dytë më e populluar metropolitane në Iran pas Teheranit.

Qytetet e Naxhafabad, e Se-Deh (Homajounshahr, u quajt Khomeinishahr që nga viti 1981), Khan Esfehan, Shahinshahr, Zarrinshahr, Mobarakeh, Falavarxhan dhe Fouladshahr gjithë përbëjnë qytetet metropolitane të Esfehanit.

Esfehan është e vendosur në rrugë-kalimin kryesor veri-jug dhe lindje-perëndim të Iranit, dhe dikur ishte një nga qytetet më të mëdha në botë. Ai lulëzoi nga 1050 në 1722, veçanërisht në shekullin e 16 nën dinastinë Safavide, kur u bë kryeqyteti i Persisë për herë të dytë në historinë e tij. Edhe sot, qyteti ruan shumë prej lavdisë së tij të kaluar. Ai është i famshëm për arkitekturën e islame, me bulevardet shumë të bukura, ura të mbuluara, pallate, xhami, dhe minare. Kjo çoi në fjalën e urtë persiane “Esfehan nesf-e-xhahan ast” (Esfehani është gjysma e botës).

Sheshi Naghsh-e Xhehan në Esfehan është një nga sheshet më të mëdha në botë dhe një shembull i shquar i arkitekturës iraniane dhe islame. Ky shesh është regjistruar nga UNESCO si një pasuri e Trashëgimisë Botërore. Qyteti ka gjithashtu një shumëllojshmëri të gjerë të monumenteve historike.

Parahistoria
Historia e Esfahan mund të ndiqet në periudhën e paleolitit. Në zbulimet e fundit, arkeologët kanë gjetur objekte që datojnë në paleolitit, e Mesolithic, të Neolitit, bronzi dhe epokës së hekurit.

Perandoria Elamite
Esfehani i lashtë ishte pjesë e Perandorisë Elamite nën emrin e Aspandana edhe drejtshkrimin Ispadana. Ai më vonë u bë një nga qytetet kryesore të dinastisë Mediana. Më pas krahina u bënë pjesë e Perandorisë Akamenide. Pas çlirimit të Iranit nga pushtimi maqedonas nga Arsacids, ky qytet u bë pjesë e Perandorisë Parthian. Esfehani ishte qendra e kryeqytetit të një krahine të madhe, e cila është administruar nga guvernatorët Arsacid. Në epokën Sassanid, Esfehani është qeverisur nga “Espoohrans” apo anëtarëve të shtatë familjeve fisnike iranianë që kishin pozicione të rëndësishme mbretërore, dhe shërbeu si vendbanimi i këtyre familjeve fisnike. Për më tepër, në këtë periudhë Esfehani ishte një qendër ushtarake me fortifikimeve të fuqishme.

Sot Esfahan, është qyteti i tretë më i madh në Iran, prodhon qilima, tekstile, çelik, dhe zejtari. Esfehani ka edhe reaktorë bërthamorë eksperimentale si dhe objektet për prodhimin e energjisë Bërthamore (UCF). Esfehani ka një nga metalurgjikët më të mëdhenj për prodhimin e çelikut në të gjithë rajonin.

Qytetet e Khomeinishahr, Shahinshahr, Zarrinshahr, Mobarakeh, Qomshe, Kashan, Fouladshahr dhe Falavarxhaan përbëjnë qytetin metropolitan të Esfahanit. Qyteti ka një aeroport ndërkombëtar dhe është në fazën përfundimtare të ndërtimit të linjës së parë të Metrosë.

Mbi 2000 kompani janë duke punuar në fushë duke përdorur potencialet ekonomike, kulturore, dhe sociale të Esfahanit. Esfehani ka një rafineri të madhe nafte dhe një uzinë të madhe të prodhimit për forcat ajrore HESA, më të përparuara të Iranit për prodhimin e avionëve (ku mund të përmendim avionin IR.AN-140). Esfehani priti olimpiadën Ndërkombëtare të Fizikës në vitin 2007.

Gjeografia dhe klima
Qyteti është i vendosur në fushë e gjerë të lumit Zajandeh, në ultësirë e maleve Zagros. I ndodhur në 1.590 metrash 5217 ft) mbi nivelin e detit në anën lindore të maleve Zagros, Esfehani ka një klimë të thatë. Pavarësisht nga lartësia Esfehani mbetet një qytet shumë i nxehtë gjatë verës me temperaturë maksimale që zakonisht arrin rreth 36 ° C (97 ° F). Megjithatë klima mund të jetë shumë e këndshme, kur kemi parasysh lagështinë e ulët dhe temperaturat e moderuara gjatë natës. Gjatë dimrit, ditët janë të buta, por netët mund të jenë shumë të ftohta dhe bora ka rënë të paktën një herë në çdo dimër përveç 1986/1987 dhe 1989/1990. Megjithatë në tërësi mund të themi se, klima e Esfehanit është jashtëzakonisht e ftohtë në dimër.

Advertisements
  1. Ende pa komente.
  1. No trackbacks yet.

Shkruani një koment

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s

Këtë e pëlqejnë %d blogues: