Kreu > Letërsi orientale > Mevlana Xhelaledin Rumi (1207-1273)

Mevlana Xhelaledin Rumi (1207-1273)

MEVLANA XHELALEDIN RUMI

(1207-1273)

Mevlana Xhelaledin Rumiu

Mevlana Xhelaledin Rumi

Rumiu ka lindur më 13 shtator të vitit 1207 në rajonin e Balkh të Perandorisë Perse (në Taxhikistanin e sotëm). Ai la pas tri vepra të mëdha 1- Divani i Shamsi Tabrizit, 2- Masnavi, 3- Fihi Ma Fihi.

“Divani i Shamsi Tabrizit”, me emërin e një dervishi shëtitës, poet i talentuar dhe mik i Rumiut, i cili u zhduk në rrethet e Konjës në mënyrë misterioze. Ky poet ndikoi tek Rumiu dhe Rumiu e çmoi atë lart.

“Masnavi” (vargjet). Ky libër përmbledh pjesën më të madhe dhe më me interes të Rumiut me tema epike, lirike, didaktike dhe religjioze-mistike dhe për këtë është quajtur Kur’ani persian.

“Fihi Ma Fihi” (biseda). Pjesët që zgjodha nga ai libër në këtë përkthim, janë meditime filozofike sufizmi, rrymë islamike e shek. XII-XIII, me bazë filozofinë e gnostikëve të shek. II të Aleksandrisë, dhe këta, në përgjithësi, i kundërviheshin Krishtërimit, sipas filozofisë së Platonit: Zoti mistik ekziston brenda sendeve të botës. Ky panteizëm vijoi për një kohë të gjatë në Evropë dhe në Lindje, deri në shek. XIX.

Tekstet në fjalë, janë më tepër didaktike dhe janë mësime edhe për nxënësit e shkollave të atëhershme.

Mevlana Xhelaludin Rumiu vdiq më 17 dhjetor 1273. Dervishët Mevlevi për  kujtim të tij caktuan një natë festivale që quhet Sebul Arus, d.m.th. Nata e bashkimit.

Brendia e poezive të Rumiut dallohet qartë nga tone epike-lirike, shpesh thjesht lirike, të përshkruar nga filozofia e sufinjëve që donin të pajtonin botën materiale me shpirtin. Shpesh këto tema ai i mori direkt nga folklori, nga këngë, anektoda, rrëfime e përralla popullore, ose edhe nga gojëdhënat e vjetra mbi shenjtorët, disa me bazë Dhjatën e vjetër, si vjersha e gjatë: “Moisiu dhe Faraoni“, etj.

Nota religjioze në këtë përkthim mund të hasni në disa poezi, më e bukura e të gjithave nga këto mu duk “Omari dhe lahutari“, ngjarje që zhvillohet në varrezat e Medinës.

Në rrëfimet e tij në vargje Rumiu dallohet si një poet i madh me talent, i denjë për t’u renditur pranë Firdusiut, Omar Khajamit, Xhamiut, Attarit, Sunait e shumë të tjerëve, poetë të përlindjes persiane, deri tek Saadiu i papërsëritshëm. Të gjithë këta janë poetë të mëdhenj botërorë.

Xhelaludin Rumiu u shpërngul nga Irani për në Konje, kur nga Lindja u sulën hordhitë mongole, të prira nga Xhingis Khani.

Ndjenjat e syrgjynit të detyruar, ai i shpreh qartë tek “Kënga e fyellit” të cilën pjesërisht e ka përshtatur në shqip poeti ynë i madh kombëtar, Naim Frashëri.

Koha, kur Rumiu u gjend në Konje, ishte ajo e princave Selxhukë, të cilët më vonë u luftuan ashpër nga Sulltanët Otomanë. Princat Selxhukë e pranonin harmoninë, bashkimin dhe miqësinë që predikonin sufinjtë persianë, të cilët u dolën në mbrojtje edhe të krishterëve, kur ata u sulmuan nga osmanët. Kur Otomanët sulmuan të krishterët armenë, ishin sufinjtë myslimanë që i strehuan në shtëpitë e tyre. Në vjershat dhe Rrëfimet e Rumiut shprehet qartë ndjenja e mëshirës ndaj të varfërve, lypsarëve ose atyre që janë në pozita të vështira. Edhe Naimi që e donte shumë Rumiun thoshte: “Ëpuni pa u ep Zoti”.

 

Marrë nga libri: “Masnavi Ma’navi”, botim i Fondacionit Kulturor “Saadi Shirazi”, Tiranë, 2007.

Advertisements
  1. Ende pa komente.
  1. No trackbacks yet.

Shkruani një koment

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s

Këtë e pëlqejnë %d blogues: