Arkiv

Archive for the ‘Letërsi orientale’ Category

Dje dhe sot

01/03/2014 Lini një koment

Khalil GIBRAN (Halil XHIBRAN)

 

DJE DHE SOT

Khalil Xhibran

Khalil Xhibran

Grumbulluesi i arit hyri në parkun e pallatit të tij, dhe bashkë me të edhe hallet që e mundonin. Dhe mbi kryet e tij  silleshin telashet ashtu si huta mbi kërrmën e saj, gjersa arriti tek një liqen i bukur i rrethuar nga statuja të mermerta. Ai u ul atje duke soditur ujin që derdhej nga gojët e statujave si mendime që rrjedhin lirshëm nga imagjinata e një të dashuruari, dhe kundronte fort pallatin e tij i cili ngrihej mbi një kodrinë si nishan në faqen e një virgjëreshe. Pamja e bukur i zbuloi faqet e dramës së jetës së tij të cilat ai i lexoi me lotët që i rridhnin nga sytë e mbuluar prej tyre e që e pengonin së shikuari futjet më të dobëta të njeriut në natyrë. Ai shikoi pas me një pendesë therëse, tek pamjet e viteve të herëshme të jetës së tij, thurur në yrnek prej perëndive, gjersa nuk e zotëronte dot më dhimbjen. Ai tha me zë kumbues, «Dje unë i kullosja dhentë në luginën e blertë, i gëzohesha qënies sime, i bieja fyellit dhe e mbaja kokën lart. Sot unë jam i burgosur i lakmisë. Floriri të çon në flori, pastaj në siklet dhe së fundmi në mjerim. Dje isha si bilbil, fluturoja i lirë aty-këtu nëpër fusha. Sot jam rob i pasurisë së paqëndrueshme, rregullave të shoqërisë, dhe taksave të qytetti, dhe shokëve të blerë, të kënaq njerëzit duke u pajtuar me ligjet e çuditshme dhe të serta të njeriut. Unë u linda të jem i lirë dhe të shijoj të mirat e jetës, por e shoh veten si një kafshë pune të ngarkuar aq rëndë me flori saqë po i thyhet shpina. «Ku janë fushat e gjera, përrenjtë këngëtarë, flladi i freskët, afrimiteti i natyrës? Ku është perëndia ime? I kam humbur të gjitha! Hiçgjë s’ka mbetur pos vetmisë që më trishton, floriri që më tall, robërit që më mallkojnë nga pas shpine, dhe një pallat që e kam ngritur si një varr për lumturinë time, në madhështinë e të cilit kam humbur zemrën! «Dje unë i sillesha stepave dhe kodrave bashkë me vajzën e endacakut; virtyti ishte shoqëria jonë, dashuria qejf, dhe hëna rojtarja jonë. Sot jam mes grave me bukuri të mangët që e shesin veten për flori dhe diamante. «Dje isha pa gajle, ndaja me barinjtë gjithë gëzimin e jetës; hanim, luanim, punonim, këndonim së bashku me muzikën e së vërtetës së zemrës. Sot e gjej veten mes njerëzve si një qingj i trembur mes ujqërve. Tek eci rrugëve, ata më vështrojnë me sytë e tyre urryes dhe më tregojnë me gisht me përçmim dhe zili, e teksa mvidhem përmes parkut, shikoj fytyrat e hakërryera gjithë kundër meje. «Dje isha i pasur në lumturi dhe sot jam i varfër me flori. «Dje isha një bari i  gëzuar që shihte mbi kokën e tij siç shikon një mbret i mëshirshëm me kënaqësi mbi vartësit e tij të kënaqur. Sot unë jam një skllav që qëndron përpara pasurisë sime, pasuria ime që më ka grabitur bukurinë e jetës që dikur kisha. «Më fal, Gjykatësi im! Nuk e dija se pasuria do të ma copëtonte jetën dhe do të më çonte në qelitë e vuajtjeve dhe në marrëzi. Ajo çka mendova se ishte lavdi s’është hiçmosgjë pos një ferr i përjetshëm. Ai e mblodhi veten e lodhur dhe eci ngadalë drejt pallatit, duke psherëtirë dhe përsëritur, «Këtë quajnë njerëzit pasuri? A është ky Zoti të cilit i shërbej dhe adhuroj unë? A është kjo ajo çka kërkoj nga toka? Pse s’e këmbej dot këtë për një grimcë kënaqësie? Kush më shet mua një mendim të bukur për një ton flori? Kush më jep një çast dashurie për një grusht gurësh të çmuar? Kush më jep një sy që të shoh zemrat e të tjerëve, dhe të më marrë të gjitha sëndyqet në shkëmbim?» Ndërsa ai mbërriti portat e pallatit, u kthye dhe pa drejt qytetit si Jeronimi pat shikuar Jeruzalemin. Ai i ngriti krahët në një vajtim të kobshëm dhe thirri, «O njerëz të qytetit të zhurmshëm, që jetoni në errësirë, që nguteni drejt mjerimit, që predikoni gënjeshtra, dhe flisni marrëzira…deri kur do të mbeteni të paditur? Gjer kur do t’i bindeni zhulit të jetës dhe do të vazhdoni të braktisni begatinë e saj? Pse vishni rroba të leckosura të ngushtësisë ndërsa pëlhura e mëndafshtë e bukurisë së natyrës është stolisur për ju? Llampa e diturisë po shuhet; është koha ta mbushni me vaj. Shtëpia e padijes po shkatërrohet; është koha ta rindërtoni e ta ruani atë. Hajdutët e padijes e kanë vjedhur thesarin e paqes suaj; është koha ta rimerrni!» Atë çast një burrë i varfër qëndroi para tij dhe i shtriu krahët përpara për lëmoshë. Teksa shikonte lypsarin, iu hapën buzët, sytë i ndritën me një butësi, dhe fytyra e tij çliroi mirësi. Ishte sikur e djeshmja që ai kish vajtuar tek liqeni kish ardhur ta përshëndesë. Ai e përqafoi varfanjakun me dashamirësi dhe ia mbushi duart me flori, dhe me një zë të sinqertë, me ëmbësinë e dashurisë, tha, «Eja prapë nesër dhe sill me vete bashkëvuajtësit tuaj. Të gjithë plaçkat tuaja do t’ju ripërtërihen.» Ai hyri në pallat duke thënë, «Gjithçka në jetë është e mirë; madje edhe floriri, sepse ai të jep një mësim. Paraja është si një instrument me tela; ai që nuk di t’i bjerë si duhet, do të dëgjojë vetëm muzikë të çakorduar. Paraja është si dashuria; ajo vret ngadalë dhe dhimbshëm atë që e mban, dhe e gjallëron tjetrin që e derdh mbi shokun i tij.»

 

Shqipëroi: Halit Beka (Methasani)

Durrës, 27 Tetor, 2013

Mevlana Xhelaledin Rumi (1207-1273)

13/02/2014 Lini një koment

MEVLANA XHELALEDIN RUMI

(1207-1273)

Mevlana Xhelaledin Rumiu

Mevlana Xhelaledin Rumi

Rumiu ka lindur më 13 shtator të vitit 1207 në rajonin e Balkh të Perandorisë Perse (në Taxhikistanin e sotëm). Ai la pas tri vepra të mëdha 1- Divani i Shamsi Tabrizit, 2- Masnavi, 3- Fihi Ma Fihi.

“Divani i Shamsi Tabrizit”, me emërin e një dervishi shëtitës, poet i talentuar dhe mik i Rumiut, i cili u zhduk në rrethet e Konjës në mënyrë misterioze. Ky poet ndikoi tek Rumiu dhe Rumiu e çmoi atë lart.

“Masnavi” (vargjet). Ky libër përmbledh pjesën më të madhe dhe më me interes të Rumiut me tema epike, lirike, didaktike dhe religjioze-mistike dhe për këtë është quajtur Kur’ani persian.

“Fihi Ma Fihi” (biseda). Pjesët që zgjodha nga ai libër në këtë përkthim, janë meditime filozofike sufizmi, rrymë islamike e shek. XII-XIII, me bazë filozofinë e gnostikëve të shek. II të Aleksandrisë, dhe këta, në përgjithësi, i kundërviheshin Krishtërimit, sipas filozofisë së Platonit: Zoti mistik ekziston brenda sendeve të botës. Ky panteizëm vijoi për një kohë të gjatë në Evropë dhe në Lindje, deri në shek. XIX.

Tekstet në fjalë, janë më tepër didaktike dhe janë mësime edhe për nxënësit e shkollave të atëhershme.

Mevlana Xhelaludin Rumiu vdiq më 17 dhjetor 1273. Dervishët Mevlevi për  kujtim të tij caktuan një natë festivale që quhet Sebul Arus, d.m.th. Nata e bashkimit.

Brendia e poezive të Rumiut dallohet qartë nga tone epike-lirike, shpesh thjesht lirike, të përshkruar nga filozofia e sufinjëve që donin të pajtonin botën materiale me shpirtin. Shpesh këto tema ai i mori direkt nga folklori, nga këngë, anektoda, rrëfime e përralla popullore, ose edhe nga gojëdhënat e vjetra mbi shenjtorët, disa me bazë Dhjatën e vjetër, si vjersha e gjatë: “Moisiu dhe Faraoni“, etj.

Nota religjioze në këtë përkthim mund të hasni në disa poezi, më e bukura e të gjithave nga këto mu duk “Omari dhe lahutari“, ngjarje që zhvillohet në varrezat e Medinës.

Në rrëfimet e tij në vargje Rumiu dallohet si një poet i madh me talent, i denjë për t’u renditur pranë Firdusiut, Omar Khajamit, Xhamiut, Attarit, Sunait e shumë të tjerëve, poetë të përlindjes persiane, deri tek Saadiu i papërsëritshëm. Të gjithë këta janë poetë të mëdhenj botërorë.

Xhelaludin Rumiu u shpërngul nga Irani për në Konje, kur nga Lindja u sulën hordhitë mongole, të prira nga Xhingis Khani.

Ndjenjat e syrgjynit të detyruar, ai i shpreh qartë tek “Kënga e fyellit” të cilën pjesërisht e ka përshtatur në shqip poeti ynë i madh kombëtar, Naim Frashëri.

Koha, kur Rumiu u gjend në Konje, ishte ajo e princave Selxhukë, të cilët më vonë u luftuan ashpër nga Sulltanët Otomanë. Princat Selxhukë e pranonin harmoninë, bashkimin dhe miqësinë që predikonin sufinjtë persianë, të cilët u dolën në mbrojtje edhe të krishterëve, kur ata u sulmuan nga osmanët. Kur Otomanët sulmuan të krishterët armenë, ishin sufinjtë myslimanë që i strehuan në shtëpitë e tyre. Në vjershat dhe Rrëfimet e Rumiut shprehet qartë ndjenja e mëshirës ndaj të varfërve, lypsarëve ose atyre që janë në pozita të vështira. Edhe Naimi që e donte shumë Rumiun thoshte: “Ëpuni pa u ep Zoti”.

 

Marrë nga libri: “Masnavi Ma’navi”, botim i Fondacionit Kulturor “Saadi Shirazi”, Tiranë, 2007.

Nezim Berati, mendimtar dhe poet mistik

18/08/2013 Lini një koment

NEZIM BERATI, MENDIMTAR DHE POET MISTIK

134f737Themi se Nezimi është poet-mendimtar mistik, gjykuar nga vepra e tij dhe nga gjykimet që kanë dhënë mendimtarët bashkëkohor për të. Nezimi, mesa dimë, nuk ka lënë ndonjë vepër të mirëfilltë mistike, të karakterit studimor, siç kanë lënë të tjerë. Por, po t’i hedhim një vështrim veprës së tij, do të shohim se ajo rrezaton kudo botën e tij mistike. Pas vdekjes tragjikisht të Nezimit, në një nga burgjet e Stambollit, për të u shkruan shumë poezi kushtuar jetës dhe veprës së tij, por ajo që na e jep më të plotë portretin e tij, është poezia e shkruar nga miku i tij poet beratas, Fejziu, bashkëkohës me të. Ja, ç’thotë ai, i prekur thellë dhe i zemëruar, kur e qan mikun-poet duke treguar edhe fundin e tij të dhimbshëm: “Perëndia e shenjtëroftë misterin e tij! I parë ndër shumë dijetarë, krye ndër faltarë…, i zoti në fushën e diturisë, njohës i hollë i kuptimeve dhe dijetar i lartë. Fati e burgosi pa faj në dhe të huaj, i torturuar vdiq dëshmor dhe u nis në parajsë. Mirësia e Zotit e gëzoftë atë dijetar të kohës me të parët e fytyrës së tij dhe me hyritë e caktuara për strehën e tij. Fejziu qau dhe dha datën e vdekjes: “Prej burgut të kësaj jete Nezimi u bë banor i parasjsës.” Poezia u perhaps shumë dhe bëri përshtypje për guximin me të cilën u shkrua. Fejziu tregohet mjeshtër në dhënien e portretit të poetit-martir, duke nënvizuar meritat e tij. Nga ky portret mund të zbulojmë disa veçori të poetit: Nezimi ishte me kulturë të gjerë, i parë ndër shumë dijetarë. Ai ishte një besimtar i devotshëm islam, krye ndër faltarë. Njohës i hollë i kuptimeve, pra, një mistik i thellë, dijetar i lartë, me kulturë që nxiti smirën e karrieristëve të paaftë që e detyruan të shkonte në internmim dhe të përfundonte në burg ku gjeti edhe vdekjen. Fejziu i del në mbrojtje poetit, e quan të pafajshëm, që vdiq i torturuar, që u largua nga burgu i kësaj jete për t’u bërë banor i parajsës. E shohim kështu Nezimin të veçuar në tri fusha: si dijetar, si besimtar dhe si mistik. Por, para se të njihemi me mistaken e poetit, le t’i hedhim një sy jetës së tij plot tallaze. Lindi dhe u rrit në mjedisin  e Beratit të shekullit XVII-XVIII, që ishte kthyer në një qendër të rëndësishme ekonomike, kulturore dhe administrative, ku lulëzonte arsimi, dhe ku kishte filluar të lulëzonte poezia shqipe e shkruar me alfabet turko-arab. Kjo letërsi në Berat, dhe jo vetëm në Berat, pati dy drejtime kryesore. Drejtimi i parë e mbajti krijimtarnë poetike afër kulturës poetike të Lindjes. Përfaqësuesi kryesor i këtij drejtimi është Nezim Berati. Të kësaj kohe janë edhe poetët Muçi Zade,  Sulejman Naibi, Mulla Aliu, Mehmet Ashkiu, Fejziu dhe të tjerë më pak të njohur. Këta poetë e dijetarë mblidheshin në vendshplo-dhjet buzë Osumit, në mjediset e pazareve dhe në sallat e bibliotekave dhe, bashkë me diskutimet për probleme të diturisë, komkuronin dhe vinin në diskutim edhe krijimtarinë e tyre poetike, që shumë shpejt i kapërceu   kufijtë e qytetit të tyre, Beratit, dhe me ndikimin e fuqishëm që pati, krijoi kushtet e lëvrimit të kësaj poezie në rrafsh kombëtar. Kjo letërsi u ndikua nga modelet letrare turke, persiane dhe arabe. U lëvruan marabeja (vjershë e gjatë lavdëruese), ilahija (himn fetar), kronogrami dhe epigrami. Përmbledhjet poetike të kësaj letërsie u quajtën divane. Nezimi është më i madhi ndër poetët e letërsisë shqipe të shekullit XVIII. Është autor i shumë poezive dhe i disa divaneve në gjuhën shqipe, persiane, turke e arabe, me vlera të dukshme artistike. Divani shqip i vitit 1735, kopjuar nga Sali Durdia, u botuas pjesërisht nga beratasi Abdullah Ferhati në vitin 1938 në reviastën “Zani i naltë”. Siç e thotë vetë “vatani i tij është Berati.” Emrin e fshatit Frakull nuk e gjejmë të përmendet në asnjë nga divanet e tij. Familja e tij ka banuar gjithmonë në Berat, në lagjen “Murat Çelepi”. Mendohet se ka patur shtëpi edhe në Velabisht. Ka qenë në traditën e bejlerëve beratas që të kishin, veç shtëpisë në qytet, ku kalonin kohën më të madhe të vitit, që, sipas rasteve, varej edhe nga detyrat e ndryshme që mbanin në administratën shtetërore, të kishin shtëpi të dytë edhe në pronat e tyre, ku banonin, zakonisht, për verim ose në periudhën e mbledhjes së prodhimeve bujqësore. Nga kjo traditë nuk ka si të ketë bërë përjashtim familja e Nezimit. Megjithë këtë vendlindja e tij  ka qenë Berati. Më kot nuk e kanë quajtur dhe e quajnë studiuesit edhe sot  Nezim Berati. Ndonjë studiues nënvizon se Nezimi mësimet e para i mori në Frakull. Kjo s’ka si të jetë e vërtetë. Në Frakullën e veçuar, nëse e marrim për vendlindje këtë fshat (edhe pse autori nuk e thotë), në atë kohë, nuk bëhej fjalë për ndonjë shkollë. E  pakta, atje mund të ketë patur ndonjë hoxhë. Vitet e shkollës i pati në Berat. Studimet e larta, sipas traditës, i kreu në vendet e Lindjes. Në këto vite përvetësoi gjuhët klasike dhe fitoi një kulturë të gjerë. Në vitin 1731 kthehet në qytetin e tij dhe i kushtohet poezisë. Në jetë pati shumë shqetësime. Mërgimi, kritikat, smira, ia rrëmbyen qetësinë. Hyri në debate letrare me poetët beratas të kohës. E dëgjuar mbeti polemika me Mulla Aliun. Jeta e tij ishte e një rebeli. Nuk pranoi të poshtërohej dhe as të nënshtrohej. Në poezitë e tij në shqip dhe turqisht përdori një gjuhë që fanatikëve u  dukej e papranueshme. Hani, studiues gjerman, nënvizon se fanatikët e Beratit, për shkak të poezisë që përmbante vargjet: “Mihrab’ i Qabesë ejvallah, vetullat e tua janë…”, u zemëruan keq me të, se e morën si shkelje të moralit fetar. Mundet që në raportimin te sulltani, të kenë ndikuar edhe këta fanatikë në ndëshkimin e poetit. Në këto kushte duhet gjykuar dhe vlerësuar edhe debate që pati me Mulla Aliun. Ky debat vazhdoi me vite dhe tërhoqi pas përkrahësit e poetëve. Shehu prej të cilit Mulla Aliu kishte marrë dorë, mbajti anën e Nezimit. Për këtë debat, në Divanin e tij, poeti shkruan: “Ç’faj ju paçë, o Mulla Ali, pse ju mburra me nasihat, a ujdis t’i bëhesh asi shehut që ke marrë bejat?” Thelbi i këti debate nuk duhet të ketë qenë thjesht për probleme arti, por të botëkuptimit. Kjo vihet re edhe nga qëndrimi që ka mbajtur shehu ndaj Mulla Aliut duke iu gjetur krah Nezimit. Nezimi ishte i thellë në mistikë dhe kishte bërë për vete shumë pasues, sa t’i bënte ballë edhe një personaliteti fetar siç ishte Mulla Aliu, myfti i Beratit. Ndonjë kundërshtar, që nuk u bë i ditur, këtë debat ia bën të njohur Shej-ul-islamit në Stamboll si një rast që kishte sjellë pështjellim në popull. Pa hetime dhe pa kërkuar sqarime nga kadiu i Beratit, në korrik të vitit 1739, urdhërohet shkarkimi i Mulla Aliut. Për dyshimet që pati ndaj Nezimit, poeti i përgjigjet: “Vetë ju thotë fakiri: në ju paça faj, më mviri… O zemra ime, mos qaj, se Nezimi nuk ka faj”. Nezimi mërgoi në Besarabi dhe Stamboll. Bëri jetë të lirë. Nga ky internim i detyruar, u zemërua. Zuri të fliste edhe kundër sulltanit. U burgos dhe u dënua si fajtor politik. Vdes në burg nga torturat.  Miqtë e tij në Berat u dëshpëruan. Ata qenë poetë dhe e bënë emrin e Nezimit të paharruar. Sipas traditës, u shkruan shumë kronograme. Mehmet Ashkiu shkroi katër poezi të tilla. Por kronogrami më i arrirë u shkrua nga miku i tij poet, Fejziu. Për vitin e lindjes dhe të vdekjes ka mendime të ndryshme. Në botimet kryesore, së fundmi, jepen si vit i lindjes 1685 dhe i vdekjes 1760. Nga krijimtaria e tij njihen një divan shqip dhe poezi të shkëputura, dy divane turqisht, njëri gjetur në bibliotekën e Sali Vrionit, një divan persisht, gjetur në bibliotekën e Faik Vrionit, dhe një divan arbabisht. Divani shqip i plotë nuk njihet. Njihen vetëm tri kopje të tij: një kopje e  Elbasanit me 55 poezi, me gjuhë të prishur, kthyer në të folmen e këtij qyteti; një kopje e Tepelenës me 78 poezi dhe një kopje e Beratit me 16 poezi.  Divani shqip duhet të ketë qenë me 200 faqe dhe 110 poezi. Nezimi lëvroi poezinë lirike dhe fetare. I këndoi bukurisë së njeriut, natyrës dhe Zotit. U thuri lavde sundimtarëve të Beratit, Ismail Pashës dhe Bajram Pashës. Trajtoi tema shoqërore. Shprehu pakënaqësinë ndaj sunduesit të huaj. Kritikoi paragjykimet e kohës. Lartësoi punën e zanatet. Trajtoi edhe temën e krijimtarisë poetike. Me Divanin që krijoi, i vuri vulën e personalitetit të tij gjithë një periudhe në historinë e letërsisë shqipe. Një pjesë të poezive i muzikoi. Duke zënë, kështu, vend edhe si kompozitori i parë beratas. Janë ruajtur deri në ditët tona këngët: “Behari u lulëzua”, “Një zog në sabah, more, ç’më thirri”… Hani e vlerësoi si “Anakreont të Shqipërisë”. * Nazimi si poet mistik e shikonte botën të krijuar nga Allahu në shumëllojshmërinë e shfaqjes së saj si burim të frymëzimit të tij. Në këtë mënyrë mendimi poetik i tij lëviz nga e dukshmja tek e padukshmja. Kjo krijimtari tregon lidhjen e ngushtë të poetit me tarikatin dhe mistikën islame. Në poezinë “Behari”, këtë stinë të bukur dhe të begatë, ai e sheh si krijim të Allahut, prandaj i drejtohet atij: “Bismil-lah thirra, Allah, zura nijazë; o behar, el-hamdylil-lah, fole avazë. Narqizeja me zymbylë myzhde na dhanë; erdhi behari për bilbilë, mendtë na vane. Nëpër bahçetë bilbilëtë zun’ e këndojnë; çelënë trëndafilëtë, jetën gëzojnë. Kënga jote s’harronetë, ka shumë lezet; o shpirt, do të këndonetë gjer në kiamet.” Nezimi, nëpërmjet këtyre vargjeve, i drejtohet me lutje Allahut dhe e falënderon atë që solli stinën e përtëritjes së natyrës, që u lajmërua me çeljen e luleve dhe me këngën e bilbilit, këngë, që nuk do të harrohet dhe ka për t’u kënduar deri në kiamet. I dehur nga kjo bukuri, vepër dhe dhuratë e Allahut, në një poezi tjetër, ai i thërret frymëzimit të tij se tani ka ardhur koha që t’i derdhë vargjet si inxhi, që t’i shohin poetët e tjerë: “Nashti ti kasavet mos ki, zëre xhamn’ e ashkut e pi; bejtet derdhi siinxhi, t’i shohënë shuheraja.” Edhe figuracionin, fjalorin poetik, poeti e zgjedh nga bota e tij mistike. Le të përmendim me këtë rast këto vargje: “Zogjtë sot heqin tespih e këndojnë; o syr’ i insanit, a s’e shih se ç’punojnë! Manushaqeja Shej-ul-islam rri e jep fetfa; nëpër jetë ka dhënë nam, i bëjnë dua.” Edhe kur merr rrugët e kurbetit, ai mbështetet në besimin tek Allahu. Edhe miqësinë dhe detyrat e saj i sheh si një nga shtyllat e moralit islam. Këtë e ndeshim fare qartë në vargjet e mëposhtme: “Jemi nisur në gyrbet, ai Zot na bëftë derman e na nxirrtë në selamet, të mirë mbeç, o gjylistan! Miqëve ju kemi rixha, të na bënjënë merhamet këtu-këtje me një dua, ashtu qofshin në devlet! Muradnë jua mbaroftë ai Zot q’është një Rrahim! Edhe për ty u dëgjoftë, këjo fjal’, i mjeri Nezim!” Edhe dashurinë, edhe kalimin nga kjo botë e sheh nën dritën e besimit të tij islam, si mistik. Midis të tjerave ai thotë: “… Sevdanë ti ma ke dhënë, unë s’e kërkova vetë; do të heq si ta kem thënë, dersa të vete m’atë jetë. Veç ty të jam bërë teslim, ti m’i di hallet e mia, në çdo punë ti më je alim, robt’ e tu ashikërija! Ymri ynë posi vesë, mjerët ne të mjerët! Kush ka ymër që të jesë, tek s’e bënë pejgamberët?” Miqësinë e vlerëson si një nga shtyllat e moralit islam: “Mik atij i them në xhihan e dua, i bëhem kurban, kur të të shohë në zëndan, me ty të jetë në figan. Jokse posi janë ca miq për të ngrënë oshaf me fiq, ej, Nezim, prej syresh u hiq, sevdan’ e tyre mos e ndiq…” Edhe karrieristin e vë në giditje të vargjevetë tij: “Gallat punën e mendove, si dolle sipër, ç’fitove? Sorrë, as u turpërove! Meqan’e biblilit ç’t’u desh?” Nezimi godet edhe krenarinë e të pasurve. U kujton atyre se pasuria e vënë pa mund e djersë dhe që harxhohet pa mend, një ditë mund të shpjerë në mjerim dhe ti ke për ta parë veten në fund, në varfëri: “Pse ke mall në këtë dynja, mos pandeh se je vakti hosh, akibet bie në bela kush vë kësulën në qosh. Kush nuk i ka mendtë tamam, veçë ta rrahsh bëhet izlam, atë pemë që është ham, shkopi në e shtyftë përposh.” * Në fund të këtyre shënimeve do të nënvizojmë edhe një fakt, që shpreh të qenit e poetit një besimtar i bindur: Nezimi e nisi punën për krijimin e Divanit të tij në shqip, me bismil-lah: “Bismil-lah nisa divanë me sevdatë fale, ja Mevla, për Muhamed Mustafanë zemra vete, ja Mevla!”

Burimi: http://bashkiaberat.gov.al/?p=1916

Omar Khajami midis Fan S. Nolit dhe Hafiz Ali Korçës

10/05/2013 Lini një koment

Jorgo BULO

 

OMAR KHAJAMI MIDIS FAN S. NOLIT DHE HAFIZ ALI KORÇËS

Jorgo Bulo

Jorgo Bulo

Viti 2010, i shpallur nga UNESCO si “Viti i Afrimit të Kulturave” dhe Dita Ndërkombëtare e Khajamit, janë një rast i mirë për të dëshmuar se sa i afron banorët e këtij planetit tonë kultura që ata kanë krijuar në shekuj dhe për të kujtuar gjithashtu një nga korifejtë e një kulture të madhe, një shkencëtar, filozof e poet si Omar Khajami. Në imazhin e të gjithë brezave njerëzorë, herët në Orient, dhe dy shekujt e fundit në Evropë, rubairat e Omar Khajamit janë një kujtim rinie, një kupë vere dionisiake e pirë me etjen e moshës dhe një tufë këngësh epigramatike që të shpien në një oazë qetësie evangjelike ku meditohet për jetën dhe vdekjen, qenien dhe mosqenien, bukurinë dhe shkurtësinë e jetës, me mençurinë e urtësisë së vjetër klasike. Këtë ndjesi kanë provuar edhe brezat në Shqipëri qëkurse Noli përktheu në shqip Rubairat e Mjeshtrit që i dha këtij zhanri poetik, të lëvruar kohë para tij në letërsinë persiane, formën e përsosur, duke e identifikuar me vetveten dhe atë vetë me një nga përfaqësuesit e pavdekshëm të asaj bote kulturore të lashtë, por gjithmonë të re për vlerat dhe mesazhet e saj. U desh të takoheshin dy gjeni, një nga gjenitë e kulturës dhe të mendimit persian të shek. XI-XII, Omar Khajami, dhe gjeniu i kulturës shqiptare të shek. XX, Fan Noli, që në botën shqiptare të vinte shpirti i artit dhe i mendimit të Khajamit, në një version magjistral, që po të parafrazojmë fjalët e Nolit për Fizxheraldin “i jep të drejtë Shqipërisë të mburret për Fan Nolin aq sa Persia vetë për Omar Khajamin”. Shqipërimi i rubairave prej Fan Nolit nxiti edhe përkthimin e një tufe syresh prej një njohësi të rrallë të kulturës dhe të gjuhës së Persisë së Lashtë, që me shkrimet e tij botuar në vitet 20-30 të shekullit që shkoi në gazetat e Teheranit kishte mahnitur botën intelektuale persiane për faktin që një intelektual nga një vend i vogël dhe i largët evropian njihte aq mirë shpirtin e kësaj gjuhe të vjetër të poezisë e të shkencës. Ky ishte Hafiz Aliu, lindur në Korçë, ku mori mësimet e para e të mesme, për t’i vazhduar në Universitetin e Stambollit, për t’u bërë jo vetëm një nga figurat e shquara të klerit islam, por dhe një nga protagonistët e jetës kulturore të kohës në Shqipëri. Këtë traditë e vazhduan më tej personalitete si Sejfulla Malëshova, që sillte me shqipërimet e tij risinë e një poeti elegant dhe të një mjeshtri të vargut. Midis këtyre përkthyesve Omar Khajami qëndron si një sfinks, i kuptuar dhe i dëshifruar në mënyra të ndryshme, siç ndodh me enigmën që paraqesin mendjet e mëdha dhe mendimet e thella për brezat që vijnë e ikin, të habitur përpara gjenialitetit dhe universalitetit të etërve të kulturës njerëzore, e krijuar kudo qoftë, në Lindje a në Perëndim.
Pyetja kush është Omar Khajami vazhdon të mbetet sot e kësaj dite në tryezën e diskutimeve akademike. Shpirt enciklopedik, astronom, matematicien, filozof dhe poet, personalitet kompleks, që çdo shkollë poetike a mendimi, çdo fe a sekt fetar, ka dashur ta quajë të vetin, Omar Khajami mbetet ai që është. Të ndriçohet sadopak vepra e këtij magjistari të madh të mendimit dhe të fjalës, “besnik i vetvetes”, ky është dhe motivi që shtyu organizuesit e këtij simpoziumi të ndërmerrnin nismën e kësaj veprimtarie, kushtuar veprës së Khajamit dhe historisë së përkthimit të Rubairave të tij në gjuhën shqipe.

U mbajt konferenca e 8-të ndërkombëtare për gjuhën arabe

16/04/2013 Lini një koment

Ermal BEGA

U MBAJT KONFERENCA E 8-të NDËRKOMBËTARE PËR GJUHËN ARABE

Në datat 15-16 Janar 2013, në Beirut të Libanit u zhvillua konferenca e 8-të ndërkombëtare për gjuhën arabe. Kjo veprimtari u organizua nga Organizata Botërore për Gjuhën Arabe, me qendër në Beirut të Libanit. Tema kryesore e kësaj konference ishte: “Gjuha arabe nga rreziku i dobësisë tek pasojat modernizuese”.

DSC03583

Në këtë aktivitet morën pjesë studiues dhe profesorë të ndryshëm të gjuhës arabe, nga 12 vende të ndyshme të botës arabe, nga Irani etj. Këta studiues diskutuan mbi të folurën e arabishtes në botën arabe dhe mësimin e saj në shkollat e ndryshme. Gjithashtu u fol për fonemat e ndryshme të përdorura nga arabët si dhe u bënë krahasime nga vende të ndryshme arabe të mësimit të gjuhës arabe, asaj letrare dhe të folurës së përditshme.

Pas seancës së parë të ditës së parë të konferencës, u organizua përmbyllja e vitit universitar 2012-2013 të studentëve të Universitetit të Thirrjes në Beirut.

DSC03575
Në këtë aktivitet ishte ftuar dhe një kaligraf i njohur nga Tripoli i Libanit, i cili prezantoi një koleksion të kaligrafive të punuara prej tij, në lloje të ndryshme të shkrimit arab. Gjithashtu, i ftuar i veçantë në këtë konferencë, me ftesë të Organizatës Botërore për Gjuhën Arabe dhe nga organizata Zëri Ndërkombëtar i Arnautëve për Kulturë dhe Art, të dyja me seli në Beirut, ishte i ftuar dhe orientalisti Ermal Bega, drejtori ekzekutiv i Qendrës Shqiptare për Studime Orientale, i cili paraqiti një koleksion të dorëshkrimeve orientale që zotëron kjo qendër.
DSC03527

Ky aktivitet në fund u mbyll me disa kaligrafi dhuruar kryetarit të Organizatës Botërore për Gjuhën Arabe, Dr. Abdulnasr Xhebr, si dhe dhënien e vlerësimeve për pjesëmarrësit në këtë organizim.

/Orientalizmi Shqiptar/

Heroi si arketip në eposin shqiptar dhe Shah-name-në e Firdeusit

14/04/2013 Lini një koment

Eldon GJIKAJ

 

HEROI SI ARKETIP NË EPOSIN SHQIPTAR DHE SHAH-NAME-NË E FIRDEUSIT

Shahnameh

Sipas Joseph Campbell, një nga studiuesit më të njohur bashkëkohorë të mitologjisë së krahasuar, të gjitha rrëfimet mitologjike janë të strukturuara mbi një bagazh të përbashkët imazhesh, simbolesh dhe ngjarjesh1.

Në teorinë e arketipeve të C. Jung-ut2 formulohet teza se disa nevoja psikologjike dhe instiktive të njeriut shpërfaqen përmes simbolesh dhe imazhesh, të cilat praktikisht janë të pranishme në të gjitha qytetërimet, të shkuara dhe të sotme. Në çastin kur këto elemente lindin nga e pandërgjegjshmja, dalin në pah arketipe të ndryshme që i kanë si tipare të qëndrueshme, karakteristike, personazhet e rrëfimeve mitike: princeshat, kalorësit, magjistarët, dragonjtë etj. Po kështu shfaqen simbologji të njëjta, sekuenca ngjarjesh dhe mjedisesh. Veprimet, marrëdhëniet, aventurat ku marrin pjesë heronjtë, vendet ku ata shkojnë, kështjellat e shkëlqyera dhe shpellat e errëta, janë të pranishme në rrëfime mitike që i përkasin qytetërimeve të ndryshme, sigurisht duke ruajtur disa karakteristika vetjake në secilin syresh. Sipas Jungut psikika individuale, e përcaktuar prej tij si pandërgjegje individuale mbështetet mbi një “shtresë më të thellë e cila nuk rrjedhon nga përvoja vetjake por është e lindur”. Kjo shtresë që përbëhet nga elemente universale, është ajo që quhet pandërgjegje kolektive. Koncepti i arketipit, tregon faktin që në psikikë ekzistojnë forma të përcaktuara që me sa duket janë të pranishme gjithnjë dhe ngado”. Koncepti i arketipit si “një sintetizues i një shumësie të dhënash në imazhe të forta dhe të ngulitura, si në historinë e njerëzimit, ashtu edhe në ndërgjegjen individuale”3, bëri që mendimi shkencor në fushën e antropologjisë kulturore ta zgjerojë këndin e shqyrtimit. Për pasojë analizat e sotme kanë dalë nga trajtimet izalocioniste, thjeshtuese dhe ndonjëherë nacionaliste, duke synuar spikatjen e elementeve përbashkuese të kulturave të ndryshme, e elementeve të qëndrueshme, të cilat mundësojnë edhe shqyrtimet krahasuese.

Në antropologjinë kulturore njëra prej figurave më të rëndësishme në botën mitike është figura e heroit. Studiues të ndryshëm kanë arritur të përcaktojnë njësitë konstante mbi të cilat sendërtohet kjo figurë, duke e konceptuar atë si një simbol të fshehur që qëndron brenda secilit prej nesh. Disa nga këto njësi të qëndrueshme janë:

– Thirrja për aventurë
– Kapërcimi i provave të trimërisë
– Prania e aleatëve dhe e armiqve
– Shkuarja në shpellën e fshehtë
– Sakrifica dhe tradhtitë
– Fitorja
– Rruga e kthimit

Po ta shohim krahasimisht figurën e heroit në eposin shqiptar dhe figurën e heroit në Shah-Name-në e Firdeusit, do të vëmë re se elementet e mësipërme janë të pranishme te të dy. E interpretojmë këtë përbashkim si prani të elementeve arketipale në të dy qytetërimet, për ne një dukuri krejt normale. Në aspekt teorik heronjtë janë më së shumti personazhe ose shumë të varfër, ose mbretër ose princër. Në eposin shqiptar Muji na shfaqet si një djalë jetim dhe i varfër:

Zana të malit atje jan’ra,
ndërmje’djepave Mujin e kan’gjetë.

– I kuj djal’ je, Mujs i kan’ thanë,
gjith’ kët’ nder ne si na kie ba?
Ka nis Muja e u ka thanë:

– Bab’ as nan’ në dynja nuk kam,
jetim rrugave unë jam rritë,4

Te Shah – Name-ja, Rustemi shfaqet i kundërt me Mujin, por gjithsesi brenda tipologjisë arketipale të heroit. Ai është nip mbretërish, pra një princ i pasur, i cili rritet në pallat, me përkujdesje të plotë.

Thirrja e heroi për aventurë është e pranishme si tek eposi ynë ashtu edhe te Shah – Name-ja. Në eposin shqiptar kjo është një temë e trajtuar gjerësisht, ndaj nuk po zgjatemi me shumë, por po specifikojmë faktin që grishja për luftë heroit i vjen edhe nga nëna, siç ndodh në këngën Krajli i Selnisë grabit Kunen e Mujit5, ku është pikërisht ajo që e lajmëron Halilin për ngjarjen, duke e prekur në sedër.

Në këngën Rustemi vret elefantin e bardhë është i ati i Rustemit, Zali, që i kërkon atij të niset për të pushtuar kështjellën në malin e Sependit:

Në zemër godite Sependin skëterrë,
shfarosi çka brenda ai me laperë .

Lavdi edhe zulmë ti ende nuk ke,
besoj se fitore do të korrësh atje!

Përgjigjet Rustemi: “Jam gati, o atë,
do të di të shpaguajë të zezën krajatë”.6

Në të dy korpuset heronjtë kalojë nëpër bëma të shumta trimërie, ku kanë aleatë dhe armiq. Më të shumtën e herëve është guximi dhe forca e tyre e jashtëzakonshme që u jep fitoren në betejë, por nuk mungon edhe dredhia. Kështu për shembull Arnaut Osmani shtiret si i vdekur për të shpëtuar shokët nga burgu i Krajlit7.

Edhe Rustemi përdor dredhinë që i mëson i ati për të pushtuar kështjellën e malit të Sependit:

Ti duhet të shtihesh se je karvanxhi,
ndaj ca gamile të bësh gati tani.

Me kripë ngarkojini të gjitha devetë,
veç emri patjetër të mbetet i fshehtë;8

Në eposin shqiptar Muji përfshin të gjitha cilësitë që trajtësojnë një hero mitik: fuqia e jashtëzakonshme, trimëria, misioni për të kryer bëma, marrëdhëniet me figurat e mbinatyrshme si orët dhe zanat, fisnikëria në betejë dhe vlerësimi i kundërshtarit etj.

Po kështu sendërtohet edhe figura heroike e Rustemit: që në lindje ai ka një shtat të jashtëzakonshëm, shtat fili thotë autori, ka një trimëri të pashoqe, kujtojmë këtu këngën “Rustemi vret elefantin e bardhë”, në të cilën tregohet se Rustemi, ndonëse ende në moshë të njomë, arrin të vrasë vetëm me një goditje të topuzit shtazën gjigante. Sikundër Muji që kryen provat e forcës edhe Rustemit i duhet kë kryejë një sërë bëmash trimërie, sepse e tillë është rruga e inicimit të tij si hero, duke na sjellë ndërmend bëmat e Herkliut në mitologjinë greke, ose të Herkulit në mitologjinë romane.

Nga kjo parashtresë e shkurtër duket se, qoftë në eposin shqiptar, qoftë te Shah-Name-ja, figura e heroit konstruktohet si një figurë arketipale, me të gjitha njësitë e qëndrueshme që kërkon konstruktimi mitik i një figure të tillë. Një konstruktim kësisoj është krejtësisht i vetëshpjegueshëm për eposin shqiptar, sepse gjendet brenda një teksti që i përket lëndës mitike legjendare. Për Shah – Name-në si një tekst autorial mund të themi se sendërtimi arketipal i heroit si figurë mitike, vjen si pasojë e huazimit prej letërsisë gojore. Një procedim i tillë, pra funksionimi i letërsisë gojore si paratekst burimor për letërsinë autoriale është një procedim normal.

Në përfundim mund të themi se shqyrtimet krahasuese ofrojnë të dhëna me rëndësi dhe ndihmojnë jo vetëm për gjetjen e përbashkësive ose të veçanësive, por krijojnë një përfytyrim më të saktë dhe më të plotë për objektin që analizohet, duke e nxjerrë nga izolimi dhe duke e kundruar si pjesë të një rrjeti më të gjerë universal.

 

Referencat e artikullit:
Bibliografi

– L’eroe dai mille volti, J. Campbell, Guanda, Parma 1958.
– Gli archetipi e l’inconscio collettivo, C.G. Jung, Boringhieri, Torino 1983.
– Eipka legjendare, II, Tiranë 1983.
– Firdeusiu, Shah-Name-ja, Fondacioni kulturor “Saadi Shirazi”, Tiranë 2001.

– 1 J. Campbell, L’eroe dai mille volti, Guanda, Parma 1958.
– 2 C.G. Jung, Gli archetipi e l’inconscio collettivo, Boringhieri, Torino 1983.
– 3 Po aty.
– 4 “Fuqia e Mujit”, Eipka legjendare, II, Tiranë 1983, f.10.
– 5 Po aty, f. 21.
– 6 Firdeusiu, Shah-Name-ja, Fondacioni kulturor “Saadi Shirazi”, Tiranë 2001, f. 145.
– 7 Epika legjendare, vep. e cit., f. 284.
– 8 Shah-Name-japo aty.

Ky shkrim është botuar në revistën “Perla”, 2009, nr. 1.

“Zhduken” dorëshkrimet e bejtexhinjve

11/04/2013 Lini një koment

Jorgo BULO

“ZHDUKEN” DORËSHKRIMET E BEJTEXHINJVE

Jorgo Bulo

Jorgo Bulo

Qindra faqe dorëshkrime nga fondi i bejtexhinjve, prej një viti e gjysëm janë “zhdukur” nga arkivi i Institutit të Gjuhësisë. Studiuesja Genciana Abazi, e cila është njëkohësisht edhe punonjëse në këtë Institut, i ka marrë materialet nga fondi i arkivit dhe i ka nxjerrë jashtë institucionit. I ka marrë në shtëpi dhe pas denoncimit të bërë nga drejtuesit e institutit, i ka dorëzuar në Arkivin e Shtetit në ruajtje. Në këtë status dorëzimi, tashmë vetëm Genciana, mbesa e studiuesit të mirënjohur Osman Myderizi, i cili i ka transkriptuar të gjithë tekstet e bejtexhinjve, ka të drejtë t’i shohë e t’i tërheqë nga Arkivi u Shtetit. Askush tjetër veç saj nuk mundet t’i marrë ato dokumente dhe t’i studiojë.

Genciana ka pretendimet e saj. Shumë studiues dhe trashëgimtarë si ajo i japin Gencianës të drejtë morale për këtë veprim. Prej 17 vitesh, humbje të mëdha dhe të pariparueshme po ndodhin me arkivat shqiptare. Dokumente pafund të zhdukura, të cilave sot nuk u gjendet asnjë gjurmë. Për të mos përmendur momentin delikat ku gjenden sot të gjitha institutet shkencore, pas krizës që po kalon Akademia e Shkencave. Kryetari i Akademisë, Ylli Popa u shpreh me keqardhje para pak ditësh, se rreziku më i madh në këtë rast u kanoset arkivave të gjithë institucioneve që ishin deri më dje nën varësinë e Akademisë së Shkencave. Dhe sot, arkivat, që janë themeli i të gjithë këtyre institucioneve shkencore, janë në rrezik. Qindra herë kemi dëgjuar për ndërrim ambientesh nga një godinë në një tjetër, për rikonstruksione të ndryshme e lëvizje të tjera, që përbëjnë një rrezik të vazhdueshëm për arkivat e tyre. Vetëm një raft sikur të ndërrohet, rrezikon të humbasë rendi i vendosjes, e për pasojë një dorëshkrim, a qoftë edhe një dokument i vetëm të mos gjendet për vite të tëra…

Genciana trishtohet për faktin se gjithë ajo punë dhe mund i gjyshit të saj mund të rrezikojë të humbasë përgjithmonë. E pak më tej, njerëz pa skrupuj kanë zgjatur duart dhe kanë përvetësuar punën e Myderizit, pa e cituar se e kujt është kjo pronë intelektuale. Por këto janë çështje që nga ana insitucionale nuk kanë lidhje me njëra-tjetrën. Jorgo Bulo, drejtori i Institutit të Gjuhësisë, është shqetësuar pasi ka marrë sinjalizimet për zhdukjen nga arkivi të këtij thesari. Si drejtues i këtij institucioni, ai e ka denoncuar këtë rast dhe tashmë çështja është në Gjykatë. Genciana nuk pranon t’i kthejë dorëshkrimet aty ku i ka marrë. Ka gjetur një rrugë private për t’i mbrojtur, e bindur se ajo ka të drejtë të veprojë ashtu. Ndërkohë, prej disa muajsh e mbase dhe për shumë kohë të tjera, derisa të kthehen, nëse gjykata vendos të kthehen në arkiv, asnjë studiues nuk ka të drejtë t’i shohë ato dokumente. Askush nuk mund të studiojë mbi bejtexhinjtë… Si nisi kjo çështje që tashmë po synohet të zgjidhet me gjyq?

Bëhet fjalë për një nga punonjëset tona këtu në Institut, e cila punonte për një temë të caktuar rreth të cilës ne kemi një koleksion dokumentesh. Si punonjëse e Institutit, ajo ka të drejtën si kushdo studiues tjetër, t’i shfrytëzojë. Por në bazë të rregullave që ka arkivi dhe sipas këtyre rregullave, ajo mund t’i shfrytëzojë materialet në mjediset e institucionit. Por ajo ka shfrytëzuar besimin dhe i ka marrë në shtëpi materialet. Kur drejtoria është informuar se ajo i ka marrë materialet në shtëpi, ndërhymë menjëherë dhe kërkuam që t’i kthejë e të punojë me to sipas rregullave që kanë të gjithë arkivat. Ajo nuk pranoi t’i kthejë. I kemi bërë disa herë kërkesë me shkrim dhe me gojë, por sërish nuk i ktheu. Atëherë ne u detyruam që ta denoncojmë në organet e drejtësisë. Nuk kërkojmë asgjë tjetër, veç t’i kthejë materialet që ka marrë në Arkivin Shkencor të Institutit, sepse ato janë pronë intelektuale e Institutit.

Për çfarë dokumentesh bëhet fjalë?

Këto janë një koleksion mjaft i rrallë dorëshkrimesh që lidhet me krijimtarinë poetike të bejtexhinjve. Janë tekste të shkrimtarëve bejtexhi, duke filluar nga tekstet e frashërllinjve, Dalip e Shahin Frashëri, e deri te Nezim Frakulla, Sulejman Naibin, Hasan Zyko Kamberi, etj. Janë tekstet origjinale, dhe ato të transkriptuara. Me ç’argumente e mbron punonjësja juaj këtë veprim?

Një nga pretendimet e saj është se ajo ka lidhje farefisnore me Osman Myderizin, i cili e ka bërë këtë punë, pra transkriptimin e teksteve. Ai ka qenë punonjës i Institutit. Ne, për shkak të kësaj lidhjeje, jemi treguar të gatshëm që nëse ajo do që t’i ketë këto materiale, t’i japim një kopje falas. Nga ana tjetër, ajo ngre pretendimin absurd se ka raste që janë shfrytëzuar këto materiale nga dikush dhe nuk është cituar autori. Por kjo nuk është çështje e arkivit dhe e institucionit. Kjo është një çështje e të drejtës së autorit. Nëse dikush i shfrytëzon materialet dhe nuk i citon, është përgjegjësi e tij dhe mund ta hedhësh në gjyq. Ne nuk mund të pengojmë askënd që të vijë e të shfrytëzojë materiale në bazë të rregullave të arkivit, nën mbikëqyrjen e punonjësit të arkivit. Natyrisht, edhe të mbajë shënime nëse ka nevojë, apo të marrë fotokopje të teksteve të caktuara nëse i duhen. Të gjithë këto janë të sanksionuara në ligj. Nuk ia pengojmë askujt këtë. I quani të pabaza pretendimet e saj?

Të gjithë argumentat që mund të paraqesë ajo zhvleftësohen, sepse bien në kundërshtim me ligjin. Sipas ligjit mbi arkivat, i miratuar nga Kuvendi i Shqipërisë, materialet që hyjnë në arkiv janë të pakthyeshëm, pavarësisht nga koha apo mënyra se si kanë hyrë në arkiv. Nga ana tjetër, materialet e Arkivit shfrytëzohen vetëm në mjediset e arkivit. Nuk mund të dalin jashtë, përveç rasteve të jashtëzakonshme, kur prokuroria, fjala vjen ka nevojë të bëjë një ekspertizë. Por edhe në këto raste do t’i marrë i shoqëruar nga një punonjës i Arkivit, të shkojë të bëjë ekspertizën dhe brenda ditës t’i kthejë. Keni informacion se ku gjendet sot ky koleksion dokumentesh? Po. Pasi ne e denoncuam rastin në organet e drejtësisë, ajo i ka çuar dokumentat në Arkivin e Shtetit. I ka çuar atje, por jo në statusin t’i dorëzojë në Arkivin e Shtetit, por në ruajtje. Çdo të thotë “në ruajtje”?

Është e njëjta situatë si me një kasafortë në bankë. Nëse unë kam ca para dhe s’dua t’i mbaj në shtëpi, i çoj në bankë. Ajo i ka çuar në arkiv dhe tani ka të drejtë t’i tërheqë sërish kur të dojë. Por nuk janë të shfrytëzueshme nga të tjetër. Askush tani nuk mund t’i marrë ato materiale për t’i studiuar. Ky është problemi. Është e thjeshtë, ne nuk kërkojmë as më shumë e as më pak, por të kthehen ato materiale që janë pronë intelektuale e Institutit. Sa pjesë e fondit të bejtexhinjve i mungon sot arkivit tuaj?

Janë një pjesë e mirë e këtij fondi që i mungojnë tashmë. Janë disa qindra faqe. Dhe ajo që përbën vërtet problem në këtë rast, është fakti se ato janë kopja e vetme. Ato materiale nuk ekzistojnë askund tjetër. Dhe që nga ai moment, asnjë studiues nuk mund të bjerë më në kontakt me to. Është një rast i rrallë. Nuk ka ndodhur kurrë, por është një dëm i madh për arkivin tonë. Prej sa kohësh i mungojnë arkivit tuaj këto dokumente? Ky problem ka kohë që ka lindur. Janë bërë thuajse katër muaj që ne jemi në gjyq për këtë çështje. Që në qershor ndoshta, e kemi denoncuar.

Ajo është ende punonjëse këtu në Institut?

Po, këtu punon. Por ne nuk kemi dashur që të merret masë ndaj saj. Vetëm të kthejë materialet. Materialet aktualisht janë në Arkivin e Shtetit? Tani ndodhen në Arkivin e Shtetit. Megjithëse ende nuk e dimë ekzaktësisht se çfarë ka çuar atje në ruajtje, por unë besoj se i ka dorëzuar të gjitha. Dhe sipas logjikës së statusit të dorëzimit në ruajtje, ajo tashmë është pasuri e saj. Mund të ndodhë që një pjesë e një fondi nga një arkiv për arsye të ndryshme, nëse është më i shfrytëzueshëm diku tjetër, mund të transferohet, siç është rasti i Arkivit të Shtetit. Por kjo bëhet midis institucioneve. Nuk mund të bëhet në mënyrë private.

Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.

Bashkojuni 75 ndjekësve të tjerë

Këtë e pëlqejnë %d blogues: