Haxhi Vehbi Dibra – Hoxha që ngriti flamurin kombëtar në Vlorë

25/06/2015 Lini një koment

Roald HYSA

 

HAXHI VEHBI DIBRA – HOXHA QË NGRITI FLAMURIN KOMBËTAR NË VLORË

Haxhi Vehbi Dibra

Haxhi Vehbi Dibra

Vehbi efendiu është një nga figurat me kontributin më të madh në historinë moderne të Shqipërisë. Kontributi i tij politik e patriotik është i përmasave të jashtëzakonshme dhe me përgatitjen e tij të lartë ai u kthye në një figurë shumë aktive të patriotizmit shqiptar. Haxhi Vehbi Dibra (Agolli) u lind më 1867 dhe u rrit në qytetin e Dibrës së Madhe prej nga mori edhe mbiemrin dhe u njoh gjerësisht në të gjitha trojet shqiptare. Vehbi efendi Dibra qysh në moshën e fëmijërisë shquhej për një zgjuarsi dhe mendjemprehtësi të rrallë. Ai dallohej midis moshatarëve për zellin e tij të madh për të mësuar. Më pas vazhdon studimet e larta në Stamboll. Pas kryerjes së studimeve të larta për teologji, kryen specializime në degë të veçanta, si: filozofi islame, logjikë e jurisprudencë. Ai i zotëronte shumë mirë tri gjuhët klasike të Lindjes muslimane turqishten, persishten e arabishten. Ai bëhet kështu në një figurë qendrore të historisë shqiptare të Pavarësisë, së bashku me Ismail Qemalin. Në vitin 1892, në moshën 25 vjeç emërohet myfti i Dibrës, duke zëvendësuar babain e tij[1]. Vehbi Efendiu lozi një rol të rëndësishëm në Kongreset e Manastirit 1908, 1910, ku mbështeti Dervish Himën e dom Nikollë Kaçorrin dhe alfabetin e gjuhës shqipe me germa latine. Ai i drejtoi me shumë kujdes punimet e Kongresit të Dibrës më 1909, ku me shumë zgjuarsi amortizon presionin e partisë xhonturke e pranishme në këtë kongres me një numër të madh pjesëmarrësish. Merr pjesë në ngritjen e Flamurit në Vlorë së bashku me bashkëpunëtorin e tij të ngushtë Hafiz Sherif Langun, si delegatë të Dibrës dhe aty zgjidhet  Kryetar i Pleqësisë (Senatit) së Parë Shqiptare, të Qeverisë së Përkohshme të Ismail Qemal bej Vlorës, ku me fetvanë e tij ngrihet flamuri me shkabën dy-krerëshe, si dhe hedh firmën së bashku me delegatët e tjerë në shpalljen e pavarësisë në Vlorë dhe në ngritjen e qeverisë së parë të Shtetit Shqiptar. Shpallet nga qeveria e Vlorës Myfti i përgjithshëm i Shqipërisë dhe zëvendësohet në postin e kryetarit të Senatit nga Eqerem bej Vlora. Në ato vite shumë të trazuara të dy luftërave ballkanike dhe menjëherë të Luftës së Parë Botërore, ai si një politikan i aftë dhe njeri me veti të larta organizative jep kontributin e tij të vlefshëm në saje të emrit të mirë që gëzonte në popull si klerik i lartë dhe teolog i ditur. Gjithashtu jep kontributin e tij në ngritjen e flamurit kombëtar nëpër rrethe të ndryshme të vendit, si dhe në krijimin e organizimin e pushtetit lokal në prefektura e nënprefektura. Nga dokumentet e Qeverisë së Vlorës shumë prej tyre mbajnë firmën e tij, si zëvendëskryetar pasi Ismail bej Qemali largohet në mars 1913 drejt Evropës me mision dhe e ngarkon Vehbi efendiun ta zëvendësojë në këtë detyrë shumë të vështirë për kohën, që po përjetonte vendi. Në shtator 1913 kontribuoi gjerësisht në organizimin e kryengritjes kundër serbëve në Dibër. Më 1 Mars 1918 ndodhi një akt i pazakontë, ku disa të krishterë shkodranë hodhën parulla ofenduese ndaj muslimanëve nëpër qytet, si: “Poshtë xhamija”, “Poshtë Mevludi”, por akoma më e keqja ishte therja e derrit në derën e xhamisë. Kjo u prit me indinjatë të thellë nga muslimanët e Shkodrës, të cilët normalisht që reaguan me shumë zemërim ndaj këtij akti vandal, por kryemyftiu Vehbi Efendiu bëri takime e bisedime me klerikë të ndryshëm të krishterë, dhe në mënyrë demonstrative tha se këto veprime nuk i sjellin ndonjë dëm bashkimit të popullit, dhe se 4 apo 5 ferra nuk përfaqësojnë komunitetin e krishterë dhe nga ana tjetër iu drejtoi një notë proteste autoriteteve Austro-Hungareze, pastaj bëri përpjekje të shumta për të qetësuar gjendjen. Më 1916-ën, pasi Shqipëria ishte krejt e pushtuar nga fuqitë e huaja, ai ia del të krijojë Gjyqin e Naltë të Sheriatit, të cilin e drejtoi vetë, duke u përpjekur që shqiptarët të mos e humbnin pusullën në ato vite të turbullta lufte. Qysh në këto momente kur ai drejton Gjyqin e Naltë ai nxjerr një qarkore për përdorimin e shqipes në administratë, si dhe porosit vulat në gjuhën shqipe me shqiponjën dy-krerëshe. Ky institucion e vazhdon jetën e tij deri në shkurt të vitit 1923, ku po me iniciativën e tij, të Hafiz Ali Korçës, Hafiz Ismet Gurit etj., mblidhen 36 delegatë nga e gjithë Shqipëria për të marrë pjesë në Kongresin e Parë të Xhamisë në kryeqytetin e sapozgjedhur të vendit Tiranën. Menjëherë pas fillimit të punimeve H. Vehbi Dibra zgjidhet drejtues i këtij Kongresi, që e shkëput Xhaminë shqiptare nga qendra e Stambollit, Kalifati dhe Meshihati, duke shpallur mëvetësinë e saj. Në këtë Kongres u bënë një sërë reformash ku Gjyqi i Naltë i Sheriatit kthehet në Këshillin e Naltë të Sheriatit. U mor vendimi për nxjerrjen e reviste që do të ishte zëdhënëse e Komunitetit Mysliman (Zani i Naltë), si dhe hapja e sa më parë e një Universiteti (Medrese Alije-e lartë), ku do të mësoheshin jo vetëm arabishtja e shqipja, por edhe gjuhë të tjera perëndimore. Gjithashtu shumë shkrime të tij me karakter fetar janë botuar në faqet e revistës “Zani i Naltë”, si dhe ka shërbyer si vaiz në xhami të ndryshme të Tiranës, ku është shquar për oratorinë dhe shërbimet e tij të vyera. Deri në vitin 1929 shërben si kryetar i Komunitetit Musliman të Shqipërisë dhe për arsye moshe tërhiqet për t’ia lënë vendin kryetarit pasardhës dr. Behxhet Shapatit. Vdes në Tiranë në mars të 1937-ës, e varroset duke u përcjellë nga respekti dhe nderimi i qindra-mijëra muslimanëve nga të katër anët e Shqipërisë, ku në varrimin e tij morën pjesë funksionarë të lartë të shtetit.[2]

 

[1] Gaçe, Bardhosh. Ata që shpallën Pavarësinë Kombëtare, Sh.B. Naim Frashëri, Tiranë 1997.

[2] Xhelili, Qazim. Vehbi Dibra- Personalitet dhe veprimtar i shquar i Lëvizjes Kombëtare, Albin, Tiranë 1998.

 

Burimi: http://aldohysa.blogspot.de/2014/04/haxhi-vehbi-dibra-hoxha-qe-ngriti.html?view=snapshot

Dy shkaktarët e Ballkanit

24/06/2015 Lini një koment

Prof. dr. Eshref YMERI

 

DY SHKAKTARËT E BALLKANIT

Eshref Ymeri

Eshref Ymeri

Siç bëhej e ditur nga mjetet e informimit masiv, zëvendëskryeministrit dhe ministrit të jashtëm të Republikës së Kosovës Hashim Thaçi, para do kohësh i kishte ardhur një ftesë nga një organizatë të rinjsh, për të marrë pjesë në një takim që organizohej në Beograd më 23 prill 2015. Por kryeministri serb Aleksandër Vuçiç, para mbajtjes së atij takimi, pati deklaruar se do ta arrestonin Hashim Thaçin nëse shkonte në Serbi. Ai qe shprehur:

“Ligjet ekzistojnë ende dhe ne do ta arrestojmë Thaçin nëse vjen këtu” (Citohet sipas: “Vuçiç kërcënon Hashim Thaçin: do ta arrestojmë nëse vjen në Serbi”. Marrë nga faqja e internetit e gazetës “Panorama”. 18 prill 2015).

Shkaktar i madh ky kryeministri Vuçiç. Dhe ja sepse:

Së pari, strukturat juridike të shtetit serb, që gjatë bombardimeve të NATO-s kundër Serbisë, pra, kur në pushtet ishte Millosheviçi, kishin vendosur për të arrestuar jo vetëm Thaçin, por edhe disa udhëheqës perëndimorë, si Bill Klintoni, Toni Bler etj, etj. Sipas kryeministrit Vuçiç, vendimet që qenë marrë nga organet gjyqësore serbe në kohën e Millosheviçit, vazhduakan të jenë në fuqi edhe sot, paçka se Millosheviçi përfundoi me duar të prangosura dhe u ul para Tribunalit të Hagës për të dhënë llogari për krimet që kreu ndaj disa popujve të Ballkanit. Pra, megjithëse sistemi qeverisës i Millosheviçit u përmbys se dështoi më turp, ligjet e tij vazhduakan të zbatohen edhe tani, kur Serbia, normalisht, duhet të jetë një vend, demek, i demokratizuar! Por ato ligje u zbatuakan “vetëm për Hashim Thaçin” dhe jo për udhëheqësit e tjerë perëndimorë. Se Toni Bler ka qenë për vizitë në Beograd dhe askush nga strukturat e drejtësisë së shtetit serb nuk qe kujtuar për “arrestimin” e tij. Domosdo që kryeministri Vuçiç ka qenë i detyruar të dilte me një shaka zbavitëse para opinionit publik serb që njihet mirë për çmendurinë e tij politike në qëndrimin ndaj popullit shqiptar të Kosovës.

Së dyti, sikur kryeministri Vuçiç të ishte me të vërtetë i interesuar për “arrestimin” e Hashim Thaçit, ai nuk duhej të dilte me një deklaratë publike për ndalimin e tij nga organet e drejtësisë serbe. Ai, kuptohet vetvetiu, duhej të priste që Hashim Thaçi të shkonte në Beograd dhe pastaj organet e drejtësisë mund të vepronin për “arrestimin” e tij.

Së treti, kryeministri Vuçiç përsëri ka qenë i detyruar nga halli të bënte një shaka jo fortë të hollë kur pati deklaruar për “arrestimin” e Thaçit nëse ky do të shkonte në Beograd. Sepse, në të vërtetë, Vuçiçi dhe gjithë -içët e tjerë të politikës serbe, nuk kanë qenë dhe nuk janë kurrë të interesuar për “arrestimin” e Hashim Thaçit. Sepse Thaçi për ta është “pasuri kombëtare” me vlera të jashtëzakonshme për mbrojtjen e interesave serbe në Kosovë. Vallë nuk është Thaçi ai, i cili, gjatë gjithë bisedimeve që janë zhvilluar me Boegradin në Bruksel, duke filluar nga 19 prilli i vitit 2013 dhe deri tani, i ka bërë Serbisë lëshime pas lëshimesh, në dëm të interesave kombëtare të popullit shqiptar të Kosovës, në dëm të tërësisë territoriale të Kosovës dhe në të mirë të pakicës kriminale serbe në Veriun e Mitrovicës?

A nuk dëshmon për fajin e rëndë të Thaçit fakti që Ura e Ibrit vazhdon të mbetet e bllokuar me pirgje zhavorri se kështu u do qejfi kriminelëve serbë, të instaluar në Veriun e Mitrovicës? Po a nuk ishte vallë ajo pakicë terroriste serbe në Veriun e Mitrovicës, e cila, gjatë viteve të luftës, shërbeu si mbështetje e fuqishme e bandave kriminale të Millosheviçit, të Sheshelit dhe të Arkanit për masakrimin e popullit shqiptar të Kosovës?

Këto fakte Thaçi i di fort mirë, por me qëndrimet antikombëtare që ka mbajtur në Bruksel gjatë takimit me krerët e Beogradit, ai ka dëmtuar rëndë interesat kombëtare të popullit shqiptar të Kosovës dhe kriminelët serbë në Veriun e Mitrovicës i ka bërë me krahë, duke i shndërruar në krekacorë shovinistë, të cilët, shqiptarët rrënjës të asaj treve nuk i lejojnë të kthehen në vatrat e tyre dhe të rindërtojnë shtëpitë e shkatërruara. Ky është një qëndrim antikombëtar jo vetëm i Hashim Thaçit, por edhe i shumicës parlamentare thaçiste, e cila i ka dhënë atij mandatin, si ish-kryeministër dhe tani si ministër i jashtëm, për t’i bërë lëshime të turpshme Beogradit, pa kërkuar paraprakisht daljen e tij me pendesë publike para opinionit ndërkombëtar dhe pa dëmshpërblimin e të gjitha shkatërrimeve dhe krimeve të rënda që shovinizmi kriminal serb kreu në Kosovë gjatë viteve të luftës.

Po atëherë, pas gjithë këtyre lëshimeve skandaloze që Thaçi dhe klika rreth tij i ka bërë Beogradit në dëm të interesave kombëtare të Kosovës dhe të tërësisë së saj territoriale, si shpjegohet fakti që kryeministri Vuçiç kërkuakej “arrestimin” e tij nëse ai shkonte për vizitë në Beograd?

Përgjigjja është fare e thjeshtë. Vuçiçi kërkon t’ia rritë aksionet Thaçit, në mënyrë që ky të vazhdojë të mbetet në majat e pushtetit për mbrojtjen e interesave të Serbisë në Kosovë. Me këtë deklaratë “kërcënuese”, Vuçiçi ka bërë një rrugë e dy punë: nga njëra anë, mundohet t’ia rritë autoritetin Thaçit (që ka si pikësynim të zgjidhet president vitin e ardhshëm) në sytë e popullit shqiptar të Kosovës, si, demek, “njeri i rrezikshëm” i Beogradit, kurse, nga ana tjetër, qetëson skifterët e politikës shoviniste serbe (që s’kanë fort haber nga marifetet e politikës së fshehtë) në qëndrimin ndaj Kosovës, në mënyrë që ndonjë snajper i kuturisur të mos e bëjë atë të pësojë fatin e ish-kryeministrit Xhinxhiç nëse do të lejonte ardhjen e tij (Thaçit) në Beograd.

Shkaktari i dytë i Ballkanit, edhe më zbavitës sesa kryeministri Vuçiç, është zëvendëskryeministri dhe ministri i jashtëm i Kosovës Hashim Thaçi, i cili, më shumë se një muaj më parë, në një intervistë për të përditshmen austriake “Der Standard” ka theksuar se Kosova është duke shqyrtuar disa mundësi për të paditur Serbinë për krimet gjenocidale në Kosovë.

Sipas tij, ka shumë shqiptarë që kanë përgatitur dosje dhe dëshirojnë ta paditin Serbinë për dëmet e luftës, duke e bërë përgjegjëse qeverinë e Serbisë të viteve ’90 për shkatërrimin e 65% të pronës private të kosovarëve.

Ai ka deklaruar:

“Duke parë që në Serbi ende nuk ka vullnet për të kërkuar falje, ne duhet të gjejmë mënyra ta dokumentojmë historinë dhe të gjejmë sadopak ngushëllim për familjet e mbi 10 mijë të vrarëve dhe 20 mijë grave të dhunuara, duke përdorur instrumentet ligjore” (Citohet sipas: Thaçi për “Der Standard”: Serbia do të paditet për gjenocid në Kosovë”. Marrë nga faqja e internetit e gazetës “Koha Jonë”. 30 prill 2015).

Tani, pasi kanë kaluar 16 vjet nga përfundimi i luftës dhe më shumë se shtatë vjet që nga shpallja e pavarësisë së Kosovës, Hashim Thaçi “kujtohet” për të gjetur mënyra për të “dokumentuar” historinë e krimeve barbare të shovinizmit shtazarak serb, të konkretizuara me shkatërrime dhe me vrasje masive, si edhe me përdhunimin e 20 mijë femrave. Heshtja e deritanishme e Thaçit për ndëshkimin e Serbisë për ato krime të rënda që kreu në Kosovë dhe për dëmshpërblimin e të gjitha shkatërrimeve që la pas, i ka fyer rëndë ndjenjat kombëtare të mbarë qytetarëve kosovarë, ka fyer dhe ka poshtëruar rëndë femrat kosovare që bishat serbe i përdhunuan aq masivisht. Heshtja e deritanishme e Hashim Thaçit ka qenë një investim i fuqishëm në shërbim të shovinizmit serbomadh dhe një shërbim i pallogaritshëm që ai i ka bërë brukselizmit që ky të vazhdojë ta trajtojë Kosovën, si edhe mbarë trojet etnike shqiptare, si një parcel eksperimentale: të ulë në tryezën e bisedimeve kriminelin me viktimën, e cila, me prejardhjen e saj nga radhët e etnisë shqiptare, përfaqësuaka një krijesë mendjelehtë, pa kurrfarë dinjiteti dhe pa kurrfarë vetëdijeje kombëtare. Vallë a nuk i pati vlerësuar mendjelehtë shqiptarët ish-Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, admirali Gregori Xhonson, i cili, gjatë vizitës në Maqedoni në vitin 2001 i pati bindur autoritetet e qeverisë së Shkupit se nuk mund ta fitonin luftën kundër shqiptarëve, por mund ta ruanin shtetin e tyre, nëse do të nënshkruanin një marrëveshje, e cila do t’i joshte shqiptarët mendjelehtë dhe do të ruhej status quoja edhe për një kohë të gjatë në këtë shtet të krijuar si Republikë jugosllave në vitin 1945” (Citohet sipas: Ahmet Qeriqi. “I robëruari s’ka ç’humb në luftë, përveç këmishës së zezë të robërisë”. Marrë faqja e internetit. 16 dhjetor 2009).

Pra, kjo është bindja e patundur e Bashkimit Evropian të Brukselit, se shqiptarët janë mendjelehtë dhe me ta mund të sillesh si të ta dojë qejfi, madje deri në atë shkallë, saqë viktima shqiptare duhet të ulet përballë kriminelit serb dhe nuk duhet të kuturisë t’i kërkojë atij llogari për krimet që ka kryer kundër saj.

Shqiptarët nuk janë mendjelehtë. Përkundrazi, populli shqiptar është një popull me zgjuarsi të lindur, me një nuhatje të hollë politike dhe me një vetëdije të lartë kombëtare. Por të huajt dhe kryesisht Bashkimi Evropian, mendjelehtësinë mercenariste të politikanëve shqiptarë, ia faturojnë mbarë popullit shqiptar. Pikërisht mercenarizmi i politikanëve shqiptarë neve, si komb, na ka nxirë faqen në sytë e botës.

Dhe viktimat shqiptare të barbarisë serbe, sipas Hashim Thaçit, u dashka që t’i përgatitin vetë dosjet e krimit për të kërkuar drejtësi në Gjykatën e Hagës për ndëshkimin e Serbisë! Sigurisht, se s’u mbetet rrugë tjetër. Se Kosova është një vend pa zot. Se Hashim Thaçi dhe mbarë klasa politike udhëheqëse e Kosovës, si mercenarë të Beogradit dhe të Brukselit, i ka lënë jetimë qytetarët e vet që ranë pre e barbarisë millosheviçiane. Se Hashim Thaçi dhe parlamenti thaçist, në kundërshtim flagrant me interesat e popullit të vet, kanë rënë në gjunjë para Beogradit dhe para Brukselit. Prandaj unë kam plotësisht të drejtë kur them së Thaçi është “pasuri kombëtare” për Serbinë. A nuk ishte Thaçi ai që u ngrit e erdhi në Tiranë dhe takoi kryeministrin Rama për t’i kërkuar atij rivarrosjen në Vlorë të eshtrave të Isa Boletinit? Vallë a nuk ishte paradoksale nisma e Hashim Thaçit? Sigurisht që po. Se ai kërkonte t’u vinte në osh kriminelëve serbë të Veriut të Mitrovicës dhe politikës së Beogradit, sipas të cilëve eshtrat e Isa Boletinit nuk duhej të rivarroseshin në vendlindjen e tij. Prandaj edhe Hashim Thaçi nuk mori pjesë në ceremoninë e rivarrimit të eshtrave të heroit të Kosovës në vendlindjen e tij se nuk arriti ta çonte dot në vend vullnetin e Beogradit dhe të pakicës kriminale serbe në Veriun e Mitrovicës.

E meritojnë të përshëndeten të gjithë ata intelektualë shqiptarë që ngritën zërin e tyre të fuqishëm për rivarrosjen në vendlindje të eshtrave të Isa Boletinit. Midis tyre më ra në sy këmbëngulja e prof.dr. Nexhmedin Spahiut, i cili pati deklaruar në internet se nëse eshtrat e Isa Boletinit nuk rivarrosen në vendlindjen e tij, atëherë qeveria e Kosovës Veriun e Mitrovicës e konsideruaka si pjesë të territorit të Serbisë.

Nisma e Thaçit për “ndëshkimin” e Serbisë për krimet e rënda që kreu gjatë luftës në Kosovë, është një parainvestim që ai, sa për sy e faqe, kërkon të bëjë në sytë e opinionit publik kosovar, me qëllim qe t’i ngrejë aksionet e veta për t’u ulur në kolltukun e presidentit vitin që vjen. Prandaj edhe shakaja e tij për “ndëshkimin” e Serbisë tingëllon mjaft e shpëlarë për këdo që i thotë vetes shqiptar me vetëdije kombëtare. Parlamenti thaçist le ta zgjedhë Thaçin president vitin tjetër dhe populli shqiptar i Kosovës, me heshtjen e tij, le t’ia shikojë përsëri “hairin” si president, ashtu siç ia ka parë deri vjet si kryeministër që e çoi  ekonominë  drejt rrënimit katastrofik, me pasojë braktisjen e vendit nga mijëra e mijëra qytetarë kosovarë.

 

Tiranë, 14 qershor 2015

Shtypi shqiptar për Perandorinë Osmane (gjysma e dytë e Shek. XIX – fillimi i Shek. XX)

23/06/2015 1 koment

Mr. sc. Fitim RIFATI
Instituti i Historisë, Prishtinë

 

SHTYPI SHQIPTAR PËR PERANDORINË OSMANE (GJYSMA E DYTË E SHEK. XIX – FILLIMI I SHEK. XX)

Fitim Rifati

Fitim Rifati

Edhe pse artikujt që botohen në gazeta, ose vetë gazeta si burim historik nuk mund të radhitet në grupin e burimeve që përdoren në rangun e dorës së parë, prapëseprapë vlera e tyre qëndron për faktin se ato mund të shfrytëzohen si burime relevante që mund të kompletojnë studimin e një çështjeje të caktuar ose në mungesë të dokumenteve përkatëse edhe të zëvendësojnë ato në disa nuanca. Artikujt e mëposhtëm paraqesin fragmente konkrete mbi qëndrimin e shtypit progresist shqiptar karshi sundimit osman gjatë gjysmës së dytë të shek. XIX dhe dekadës së parë të shek. XX.

Megjithëse nën sundimin osman, për kohën në fjalë pengoheshin hapur format e protestave dhe organizimeve, të cilat cenonin autoritetin dhe legjitimitetin shtetëror, atëherë ndër mënyrat e shprehjes së mendimit politik dhe shoqëror për shqiptarët ishte edhe shtypi gazetaresk. Për dallim nga faza e parë dhe e dytë e Rilindjes Kombëtare, shtypi shqiptar mori një zhvillim më të hovshëm në fazën e tretë dhe të katërt të saj. Në organet e shtypit të kësaj periudhe, duke reflektuar mbi gjendjen reale të kohës hartoheshin dhe botoheshin artikuj të cilët pasqyronin situatën e nderë që shqiptarët po kalonin nën sundimin osman. Aty shpaloseshin probleme nga fusha të ndryshme si ajo ekonomike, politike, shoqërore e kulturo-arsimore, ku kërkesat e shqiptarëve për të ndryshuar pozitën dhe statusin e tyre në Perandorinë Osmane dhe për t`u ngritur në rangun e një shteti autonom, nuk shkuan në atë shkallë sa të realizoheshin praktikisht. Sipas shtypit shqiptar të kohës, politika e Portës së Lartë karshi kërkesave të shqiptarëve dhe çështjes së tyre ishte mohuese dhe në momente të caktuara fuqishëm reaksionare. Kjo ngjalli reagime tek shqiptarët, të cilët i manifestuan ato edhe përmes botimeve të shkrimeve në gazeta të ndryshme që nxirreshin kryesisht në kolonitë shqiptare si në Rumani, Bullgari, Itali, Egjipt, SHBA etj. Gazeta shqiptare që përdori një gjuhë revolucionare dhe më të ashpër në raport me Perandorinë Osmane, posaçërisht ndaj regjimit të sulltan Abdyl Hamitit II, ishte “Drita”, që shtypej në Sofje (1901-1908) dhe që drejtohej nga Shahin Kolonja, mirëpo kësaj fryme nuk i munguan edhe organe të tjera të shtypit shqiptar të kohës, siç ishte gazeta “Dielli”, e cila drejtohej nga Fan S. Noli e Faik Konica dhe botohej në Boston të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Debati publik i kohëve të fundit për rektifikimin dhe ndryshimin e teksteve zyrtare të lëndës së historisë për periudhën osmane nëpër institucione mësimore dhe akademike, i cili përfshiu subjekte organesh shkencore, politike e shoqërore, nxori në pah dy grupe orientimesh dhe qëndrimesh karshi kësaj problematike. Në grupin e parë, hëpërhë u radhitën qarqe orientimesh klasike, të cilat në favorin e koniunkturave politike vazhduan ti qëndrojnë pohimit për ndryshime të kësaj lënde, por pa vënë në spikamë ndonjë arsye konkrete profesionale për justifikimin e këtij orientimi. Në grupin e dytë u pozicionua ajo strukturë kompetente për të dhënë mendimin profesional konform të arriturave më të reja historiografike mbi bazën e të cilave vlerëson ngjarje dhe personalitete të kësaj periudhe. Ky grup, duke konsideruar prurjet dokumentare me konsekuenca konstruktive, u shpreh i disponuar për plotësimin e kësaj lënde mësimore dhe studimore duke respektuar kriteret metodologjike kërkimore-shkencore. Në këtë diskutim me pikëpamje esencialisht divergjente, duke iu referuar shtypit shqiptar të kohës, paraqesim një pjesë nga përmasat e argumenteve historike për pikëpamjet që rrethet përparimtare shqiptare kishin për Perandorinë Osmane.

Vlen të potencojmë që në fillim se krahasimi që mund t`i bëjmë artikujve të këtyre gazetave dhe përmbajtjes së temave të teksteve të historisë për shkolla fillore dhe të mesme përmes të cilave nxënësit fitojnë njohuri për historinë e Rilindjes Kombëtare Shqiptare dhe për rrethanat shoqërore, politike, ekonomike dhe kulturo-arsimore në të cilat u gjendën shqiptarët nën sundimin osman gjatë kësaj kohe, në të cilat gjejmë qëndrime, klasifikime dhe përfundime karshi Perandorisë Osmane, konsiderojmë se gjuha e shtypit në raport me Perandorinë Osmane është shumë më e ashpër se sa gjuha e teksteve. Gjuha e teksteve vlerësojmë se është në përputhje me të arriturat më të reja shkencore në fushën e historisë dhe të historiografisë kombëtare dhe ndërkombëtare për shqiptarët, duke iu përshtatur kështu edhe kërkesave të kohës dhe moshës e aftësive psiko-fizike të nxënësve. Aq më tepër, në këto tekste gjuha e përdorur është më bashkëkohore dhe më e ekuilibruar karshi Perandorisë Osmane në krahasim me tekstet mësimore në shtetet e rajonit (Serbi, Greqi, Maqedoni, Shqipëri etj). Më poshtë po paraqesim disa fragmente nga shtypi shqiptar i kohës, duke u ndalur kryesisht në qëndrimin e tij ndaj pushtetit osman dhe në raportet shqiptaro-osmane në këtë periudhë.

Vlen të theksohet fillimisht se këtij shtypi nuk arriti t`i shpëtonte pa u analizuar dhe trajtuar as ngjarja e madhe e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit (1878-1881), duke nënvizuar se shkaktar i dobësimit dhe shuarjes së saj ishte Porta e Lartë (Qeveria në Stamboll), e cila e shtrëngoi Lidhjen dhe e luftoi atë politikisht e ushtarakisht. Jo vetëm kaq, pushteti osman ra dakord dhe ndihmoi kalimin e tokave shqiptare në korniza të kufijve të Malit të Zi, siç ishte rasti me qytetet e Ulqinit dhe të Tivarit. Edhe në prag të Lidhjes Shqiptare të Pejës, shtypi shqiptar ndoqi me vëmendje situatën politike dhe rrethanat shoqëroro-ekonomike nëpër të cilat po kalonin shqiptarët. Kështu, në artikullin me titull “Ajo që duan shqiptarët”, të gazetës “La Nazione Albanese” (Pellagorio (Catanzaro), nr. 7, 30 prill 1897), ndër të tjerash shkruhej: “…Marrim Turqinë me qeverinë e saj qorre dhe shkatarraqe… e brejtur nga tenja… që po jep shpirt tash sa shekuj”. Në artikullin me titull “Qeveria turke dhe shqiptarët”, gazeta “Drita” (Sofje, 38, 5/18 shkurt 1904), për mënyrën e shuarjes së Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, shkruante: “Ajo (qeveria osmane, F. R) dërgoi pabesisht (me të pabesë) kundër shqiptarëve dhe përfaqësuesve të tyre të mbledhur në Prizren, një ushtri me gjashtëdhjetëmijë ushtarë nën komandën e rrufjanit, birit të derrit, të quajtur Dervish Pasha. Ky me anë të njëmijë hilesh dhe intrigash djallëzore, mbasi derdhi mjaft gjak të pafajshëm dhe shkatërroi familje patriote të vendit, i dha Malit të Zi një pjesë të vilajetit të Shkodrës dhe prishi Lidhjen e Prizrenit (Ligue Albanaise)”. Ajo i cilësonte veprimet e saj si “… një sërë pengimesh e ndjekjesh të egra”, përmes të cilave “Turqia shqiptarëvet po u pi gjakun”, shkruante gazeta “Drita” (Sofje, nr. 39, 23 shkurt 1904). Frustrimi u ngrit në shkallë edhe më të lartë saqë në artikullin me titull “Poshtërsia e Turqisë” (“Drita”, Sofje, nr. 42, 12 prill 1904), Perandoria Osmane u cilësua një “mostër që pinte gjak shqiptari” dhe si një “qen i tërbuar” që vërsulej mbi shqiptarët.

Ndërkohë gazeta “Shqipëria” e Bukureshtit (nr. 13, 2 gusht 1897), në një artikull të saj lidhur me gjuhën shqipe, pos tjerash, për osmanët shkruante: “…Këta llauzë barbarë e të këqinj dyke vrarë e dyke prerë…” zgjeruan hartën e pushtimeve të tyre ndër popuj të ndryshëm dhe ndër shqiptarët. Në po të njëjtën gazetë, në artikullin “Turqia kotra shqiptarëve” (nr. 27, 8 nëntor 1897), në fillim administrimi osman cilësohej si pushtet që u “egërsua pa fre” kundër shqiptarëve. Ndërkaq në artikullin me titull “Turqit të rinj edhe shqiptarët” (nr. 35, 31 janar 1898), duke trajtuar raportet ndërmjet tyre, vihej në përfundimin se regjimi osman në tokat shqiptare kishte krijuar robëri e padituri, errësirë, ligësi, barbari dhe tirani. Demagogjia e pushtetit osman dhe zvarritja e shqyrtimit dhe realizimit të kërkesave të shqiptarëve ndikonte që kjo gazetë ta cilësonte këtë pushtet për “gënjeshtar” (nr. 45, 30 qershor 1898).

Në artikullin me titull “E vërteta” të botuar në gazetën “Drita” (Sofje, nr. 1, 1/14 nëntor 1901), duke vënë në pah kontributin që kishin dhënë dhe po jepnin shqiptarët në historinë e Perandorisë Osmane, ndër të tjerash shkruhej: “Turqija e pabesë, q`e mbajtmë gjer më sot edhe po e mbajmë (…) këtë kërmë…”. Ndërkaq, në artikullin me titull “Më nukë gënjehemi” (nr. 2, 17/30 nëntor 1901), pos që spikatej rreziku kombëtar për shqiptarët, kjo gazetë ndër të tjerash shkruante: “…Turqi e ngordhur, halldupët e mallëkuar dëshirojnë të na humbin fare edhe emërin shqipëtar ta ngrenë e ta shuajnë”.

Duke denoncuar sjelljen agresive që pushteti osman ushtronte ndaj Lëvizjes Kombëtare Shqiptare dhe përpjekjeve për hapjen e shkollave në gjuhën shqipe dhe emancipimin e tyre kombëtar, me theks të posaçëm mbylljen e shkollës shqipe të Korçës, gazeta “Albanija” (Belgrad, nr. 5, 26 gusht 1902), ndër të tjerash shkruante: “Turku ka punuarë gjithnjë me dhelpëri dhe i ka gënjyarë gjer sot shqiptarët me nishane dhe të tjera, po sot, si e pa që nuk munt t`i genjenjë dot, nisi si do një egërsirë e pa ngopurë, përsëri t`thëthinjë gjaknë kombit shqiptar”. Dhe vazhdon në fund, duke konkluduar: “Sot është siekli (shekulli, F. R) q`o çdo komb lypet të rëfenjë fuqinë që ka dhe të shpëtonjë vetjen nga tirania që ep prej aqe vjet nga an` e barbarit dhe vrasës turk”. Po ashtu, edhe në artikullin me titull “Kur vallë Turqia do t`apë të drejtatë q`i kërkojnë?”, të gazetës “Drita” (Sofje, nr. 15, 29 gusht 1902), autori përgjigjej: “Kur të bëhet ujku bari, atëherë mund të quhet edhe Turqia mbretëri!”. Kjo gazetë aludonte në moskujdesin e madh që pushteti osman paraqiste ndaj shqiptarëve dhe kërkesave të tyre për të drejta kombëtare. Këtu potencohet edhe fakti se qëndrimi i shtetit osman ndaj shqiptarëve dhe kërkesave të tyre për emancipim kombëtar nuk ishte aspak miqësor siç e konsideronin qarqe të caktuara, por përkundrazi ai ishte fare armiqësor.

Shtypi i kohës nuk e shihte Perandorinë Osmane si një shtet të fortë krahas shteteve fqinje dhe Fuqive të Mëdha, por sipas tij “…Turqia ma nuk munt të bahet në kamë, sot e nesër pret ditën të vdesë fare…”. Aty prerazi konkludohej: “…Turqia po vdes…” (“Albanija”, Belgrad, nr. 10, 29 tetor 1902). Pra, nuk kishte mbetur pa u trajtuar gjendja përgjithësisht e rëndë ekonomike dhe politike nëpër të cilën po kalonte Perandoria Osmane dhe natyrisht se kjo çështje nuk i ka shpëtuar as shtypit shqiptar të kohës, i cili shpeshherë kishte konstatuar se Perandoria Osmane ishte “buzë varrit, se ditëtë po i shkurtohenë, se vdes nesër, pasnesër etj” (“Drita”, Sofje, nr. 17, 20 nëntor 1902). Përmes këtyre artikujve shtypi shqiptar përgatiste opinionin shqiptar për organizim dhe për veprim në dobi të çështjes kombëtare, duke e përgatitur kështu edhe më shumë atë për aksionet e ardhshme edhe më të vendosura për të realizuar synimet programatike të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, të cilat do të arrihen vetëm pjesërisht me rastin e shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë më 28 Nëntor 1912.

Shtypi i kohës nuk linte pa stigmatizuar të gjitha abuzimet që bënte pushteti osman në dëm të shqiptarëve. Në këtë vazhdë, redaksia e gazetës “Drita” (Sofje, nr. 16, 12/25 tetor 1902), në fillim të artikullit “Të këqijat që kanë pllakosur Shqipërinë dhe shqiptarët”, e vlerësonte Perandorinë Osmane si “dhelpër” për shkak të neglizhencës dhe padrejtësive me të cilat ishin ballafaquar shqiptarët nën sundimin e saj.

Për raportet ndërmjet shqiptarëve dhe pushtetit osman, gazeta “Drita” (Sofje, nr. 23, 15 mars 1903), shkruante: “Kujt munt t`i hapet goja të thotë se Tyrqia neve na do? Cili është ay shqiptar që të mos kupëtonjë se sa kemi humbur me anë të Tyrqisë? Ku janë shkollat që duhet t`i kishim shqip, si shqiptarë që jemi? Ku janë librat dhe fletët që duhet t`i kishim si kombet`e tjerë, të cilët… janë… nënë Tyrqinë? Ku është përparimi ynë?”. Prandaj gazeta në fjalë, që përfaqësonte mendimin e përparuar të shtresave të vetëdijshme dhe progresiste kombëtare shqiptare, sikurse gazetat tjera me orientim përparimtar, konstatonte se përmirësimi i marrëdhënieve ndërmjet shqiptarëve dhe pushtetit osman fillonte nga lejimi i hapjes së shkollave shqipe dhe zhvillimit të mësimit në frymën dhe gjuhën kombëtare shqiptare.

Gazetat shqiptare të kohës nuk përjashtonin çështjen e ndërhyrjes së fuqive të tjera në punët e brendshme të Perandorisë Osmane. Në grupin e këtyre fuqive radhitej edhe Rusia, si ndër shtetet pretendente për të marrë në dorë kryeqendrën e Perandorisë, Stambollin. Në artikullin me titull “Punëtë në Shqipëri” të gazetës “Drita” (Sofje, nr. 26, 30 prill 1903), shkruhej: “…Turqia me mëndjen e pakë që ka po bën, si e verbërë, atë q`i thotë Rusija”. Prandaj, duke shprehur qëndrimin që pushteti osman kishte ndaj shqiptarëve, kjo gazetë e trajtonte sundimin osman për të egër, të rreptë, të fëlliqur, të ndyrë, të poshtër e shtazarak (Sofje, nr. 40, 3/21 shkurt 1904).

Ndonëse i klasifikonte shqiptarët si popull besnik dhe të qëndrueshëm në ballafaqime luftarake dhe njëkohësisht si digë mbrojtëse kundër depërtimeve sllave më tej pjesës evropiane të Perandorisë Osmane e më gjerë, gazeta “Albanija” (Belgrad, nr. 29, 31 tetor 1903), për qëndrimin e sulltan Abdyl Hamitit II ndaj viseve shqiptare e cilësonte atë si “katil” i Stambollit.

Gazetat kishin edhe bashkëpunëtorë e informatorë që raportonin pothuajse nga të gjitha viset shqiptare. Kështu, në një letër nga Janina, të botuar në gazetën “Drita” (Sofje, nr. 49, 13 gusht 1904), lidhur me shtrëngimin që ushtronte pushteti për vjeljen e taksave, shprehej pakënaqësia e popullit duke e cilësuar Perandorinë Osmane si ditëshkurtër. Në artikullin “Nga Kosova” të gazetës “Drita” (Sofje, nr. 70, 15 nëntor 1905), për mashtrimet që sulltani u kishte bërë shqiptarëve duke u premtuar atyre se së shpejti do t`i gëzonte vetëm në saje të besnikërisë dhe bashkëpunimit të dyanshëm, një e gjë tillë kishte kaluar kufijtë e arsyes dhe shqiptarët zemërimin e tyre ndaj sulltanit e shprehnin në këtë mënyrë, duke e cilësuar atë si “dhelpëna plak Baba Dovleti”. Në një tjetër artikull me titull “Letër nga Kosova (Shqipëria e Veriut)”, të botuar në gazetën “Shpnesa e Shqypënisë” (Raguzë, nr. 7, 29 dhjetor 1905), pushteti osman cilësohej si “tirania turke”. Ndër të tjerash, në këtë letër shkruhej: “Turqisë së kalbur dhe të sëmurë, fajtores më të rrezikshme, e cila… tani në mënyrën më të egër shtyp dhe terrorizon çdo gjë që i pëlqen”. Po për të njëjtën çështje (lidhur me shtrëngimin që ushtronte pushteti për vjeljen e taksave), në një letër nga Mitrovica, qeveria osmane u cilësua si faqezezë e dhelpërake.

Viti 1905 ishte përshkuar me vrasje të shumta në Perandorinë Osmane. Për këto akte kriminele, gazeta “Drita” (Sofje, nr. 72, 15 janar 1906), në artikullin “Moti 1905 edhe Shqipëria, a moti i gjakut!”, ndër të tjerash Perandorinë Osmane e cilësonte si të “fëlliqur” me një udhëheqës “hundë-lugat” (është fjala për sulltan Abdyl Hamitin II, F. R) dhe “gjakatar e të poshtër që nuk ngopet së thithëri gjak njeriu”, i cili drejton një qeveri që praktikon politikë të “qelbur”. Në po të njëjtin numër botimi, në artikullin “Shqyptarët e Kosovës”, ndër të tjerash pasqyrohej synimi dhe dyshohej se: “…Turkia Dosë, dishiron qi shqyptarët ta harojn` nistorin` e tyne e kështu tash për tash me ja u pi gjakun me vergji të randa e mas pak kohë t`i ketë gati për n`Anadoll”. Në një formë ose një tjetër, ky konstatim aludonte në pretendimin për shkrirjen e shqiptarëve përbrenda interesave të pushtetit osman.

Që nga koha e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, shqiptarët përparimtarë nuk ndalën së kërkuari të drejtat kombëtare dhe autonominë e Shqipërisë. Lidhur me këtë çështje, gazeta “Drita” (Sofje, nr. 77, 1 maj 1906), në artikullin me titull “Andej këtej”, ndër të tjerash shkruante: “Kërkimet e shqiptarëvet nga qeveria tyrke s`janë të dëmçim për qeverinë; edhe kjo e mallëkuar kur të mos i kishte trutë të kalbura do t`i epte me kohë sa i kërkojnë”.

Duke bërë thirrje për organizimin dhe bashkimin e shqiptarëve kundër pushtetit, gazeta “Drita” (Sofje, nr. 86, 10 dhjetor 1906), botoi artikullin me titull “Ndjenjat e një mëmëdhetari” të autorit patriot Çerçiz Topulli, i cili, pasi përshkruante gjendjen e rëndë të shqiptarëve, ndër të tjerash shkruante duke pyetur, pra duke shprehë mendimin e vet si veprimtar i devotshëm kundër pushtuesve osman: “Ç`dobi… kanë shqiptarëtë që venë ushtarë e që paguajnë… pagesa të mëdha për Baba-Dovletnë, për të mallkuarin` e të mallkuarvet?… Çdo njeri që gjykon punëratë me gjak të ftohtë e me urtësi, fort mirë sheh e kupëton se Shqipëria më të math armik e prishës ka Tyrqinë… Tyrqia nuk ndreqetë edhe se janë të marrë ata që presënë të mirë prej asaj. Nga murtaja a munt të vinjë ndonjë e mirë? Kaqë e mirë munt të vinjë edhe nga shtriga e e fëlliqura Turqi. Edhe ata veshgjatëtë, që mbajnë anën`e së qelburësë Tyrqi, ndë u mendofshinë pak, pa dyshim kanë për të kupëtuarë, se nukë gjëndenë fjalë, me të cilatë të tregonetë si duhetë gjëndja e tmeruarë, ndë të cilët gjëndetë sot Shiqpëria edhe ngaj`e së cilësë është vetëmë egërsira që ka ardhurë nga Asia, domethënë Tyrqia”. Prandaj për këto dhe shkaqe të tjera, shtypi shqiptar i kohës e cilësonte qeverinë osmane si “dosë” dhe “kërmë e qelbur” (“Pellasgu”, Kajro, nr. 3, 1 prill 1907).

Në shtypin shqiptar të kohës, orientimi i shqiptarëve kah Perandoria Osmane dhe pranimi i pushtetit të saj në viset shqiptare u gjykua për gabim që solli probleme në çështjen kombëtare dhe ngecje në përparimin e tyre. Në artikullin me titull “Një përgjigje për ata që na quajnë barbarë” të gazetës “Kombi”, që në fillim nënvizohet se “Zgjedha e Turqisë ishte prishj`e tmerruar për kombinë tonë…” (“Kombi”, Boston, nr. 39, 29 maj 1907 dhe nr. 40, 7 qershor 1907).

Gjatë gjithë kohës sa doli në botim, gazeta “Drita” e Sofjes mbajti qëndrim konstant karshi Perandorisë Osmane. Këtë më së miri e ilustruan fragmentet e paraqitura më sipër nga artikujt e botuar në këtë gazetë. Konkretisht në një artikull të saj shkruhej: “E tepër është ta thomi përsëri këtu që Turqia është një qeveri barbare pa gjyq e pa të drejtë” (nr. 99, mars 1908). Për të gjitha problemet me të cilat përballeshin shqiptarët, shtypi i kohës konstatonte se ato buronin nga “qeni tyrky” (“Shkopi”, Kajro, nr. 3, 28 prill 1908). Prandaj, shtypi i kohës në gjuhën shqipe (gjysma e dytë e shek. XIX dhe fillimi i shek. XX) nuk kursente asnjë epitet negativ për Perandorinë Osmane. Kjo tregon për ashpërsinë e qëndrimit të pushtetit osman ndaj shqiptarëve dhe të drejtave të tyre në këtë periudhë të rëndë të historisë sonë kombëtare.

Ndonëse shqiptarët luajtën një rol pothuajse vendimtar, duke dhënë ndihmesën e tyre si nga ana materiale, fizike, po ashtu edhe intelektuale, në rrugën drejt fitores së Revolucionit Xhonturk të vitit 1908, gjë e cila solli gëzim dhe shpresë në gjithë popujt e Perandorisë, duke përfshirë edhe shqiptarët, të cilët e konsideruan rishpalljen e Kushtetutës nga sulltani si një akt që do t`i jepte lirinë dhe të drejtat kombëtare të shumëkërkuara sidomos nga koha e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, një kërkesë e tillë, ndonëse nisi të realizohej, që në fillim hasi në pengesa, pasi që ishte vërejtur se demagogjia e xhonturqve e shprehur para ngadhënjimit të Revolucionit tashmë i kishte lëshuar vend dhunës. Këtë reaksion e konstatonte edhe shtypi shqiptar i kohës, i cili shkruante: “Gjonturqit patnë mirësinë shpejt të nxierin maskën dhe të tregojnë nër neve fytyrën e tyre të nvrejtur, të zëmëruar me sy të kërcyera nga inati, me dhëmbë të shtrënguara, me fytyrë të mverdhë…” (“Kombo”, Boston, nr. 101, 11 shtator 1908).

Në një artikull të gazetës “Lirija” (Selanik, nr. 13, 25 tetor 1908), lidhur me hapjen e shkollave në gjuhën shqipe dhe zhvillimin e përparimin e tyre në frymën kombëtare, për shkak të pengesave që shkaktoheshin nga regjimi i ri, qeveria xhonturke ndonëse konsiderohej e “vdekur”, por që edhe si e tillë bënte “ligësi”. Pos të tjerash, ajo shkruante: “Po në ish qeveria kaq`e humburë dhe barbare, shqiptarët s`mund të lidhninë duartë: në donte ajo qeveri të kalbetë dhe të vdesë, ne kishim detyrë që të mos rrimë në gjumë”.

Ndërkohë që xhonturqit përpiqeshin të afroheshin dhe të favorizonin grekët dhe interesat e tyre në dëm të shqiptarëve, gazeta “Kombi” (Bosoton, nr. 98, 21 gusht 1908), shkruante: “Gjonturqit mirë do të bëjnë ta hedhin lëkurën e dhelpërës që tani, në qoftë se s`janë më të mirë nga turqit e vjetër për çështjen shqiptare”. Prandaj, nuk shkoi pak kohë kur shqiptarët nisën të zhgënjeheshin me qëndrimin negativ të pushtetit xhonturk karshi interesave të tyre.

Reaksioni i vrullshëm i regjimit xhonturk karshi lëvizjes kulturore dhe arsimore të shqiptarëve e përgjithësisht Lëvizjes Kombëtare, ndikoi në krijimin e përshtypjeve se ky regjim ishte më agresiv dhe më i rëndë krahas atij të sulltan Abdyl Hamitit II. Lidhur me këtë gazeta “Dielli” (Boston, nr. 12, 18 qershor 1908), konstatonte se “…Absolutisma konstitucionale e zhonërve (xhonturqve, F. R) është më e dëmçime se despotisma terroriste e sulltan Hamidit”. Prandaj shqiptarët nuk ishin të kënaqur ndaj regjimit xhonturk, gjë e cila i shtyri ata të organizoheshin për të shprehur revoltën e armatosur. Mirëpo, xhonturqve u ra në sy kjo lëvizje, të cilës iu përgjigjën në mënyrën më të vrazhdë. Lidhur me keqtrajtimet, burgosjet e rrahjet e shqiptarëve në Vilajetin e Janinës, gazeta “Rrufeja” (Kajro, nr. 7, korrik 1909), i përmblidhte gjitha këto në titullin “Konstitycioni ndë Tyrqi zu të qelbet”. Për shkaqe të tilla shtypi shqiptar i kohës përdorte epitete nga më të ndryshmet për të shprehur pakënaqësinë lidhur me dëmet që po vazhdoheshin t`u shkaktoheshin shqiptarëve. “…Ata të ndyrë që quhen zhanër (xhonturq, F.R) dhe sot hiqen si miq, do të duan të mirën tonë? Jo! Kurrë, jo! Ata kurdoherë janë armiqtë tanë me të mëdhenjtë…”, shkruante gazeta “Dielli” (Boston, nr. 19, 6 gusht 1909). Kjo gazetë, në të njëjtin numër botimi paraqiste raportet ndërmjet qeverisë xhonturke dhe shqiptarëve, ku shkruante: “Qeveri`e re ka ca kohë që shqiptarët i vështron me sy të lik; shqiptarët e sipërmë (të Shqipërisë së Veriut, F. R) i vret me topa, të poshtërmit (të Shqipërisë së Jugut, F. R) i zë dhe i dërgon në Stamboll për të gjykuar nëpër gjykatoret ushtërore”.

Edhe shtypi shqiptar që dilte në kolonitë shqiptare të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, si në Boston, në botimet e veta i kushtoi artikuj të veçantë edhe gjendjes nëpër të cilën po kalonin Turqit e Rinj, të cilët tashmë drejtonin Perandorinë Osmane. Në artikullin “Turqit e Rinj” të gazetës “Dielli” (Boston, nr. 49, 4 mars 1910), pas gjitha këndvështrimeve konstatohej se: “Turqit sot ndodhen në orë marëzije… Po u mbarohet jeta… Turqia është… faqeza që s`e ka nër mënt të jetojë. Operacja e bërë vetiu…”. Kjo gazetë vazhdonte ta cilësojë pushtetin osman si “kuçedër” në kohën e regjimit të sulltan Abdyl Hamitit II, mirëpo njësoj sikurse në kohën e tij po vazhdonte edhe regjimi xhonturk, ku sipas kësaj gazete, nën urdhrin e të cilit “dhelpëritë, gënjeshtrat, rrjepjet, vjedhjet, vrasjet s`kanë të sosur… nga pabesia dhe djallëzia… nga kjo administratë e kalbur, nga kjo tirani që s`durohet!”. Për këto arsye shtypi shqiptar që botohej në Shtetet e Bashkuara të Amerikës regjimin e Turqve të Rinj dhe Perandorinë Osmane e konsideronte si “shtet barbar” (“Flamuri”, Boston, nr. 6, 25 mars 1910).

Për sa u paraqit më sipër në formë fragmentare, nga ky qëndrim që kishte shtypi shqiptar karshi pushtetit osman në çerekun e katërt të shekullin XIX dhe në dekadën e parë të shek. XX, nënvizojmë se ky nuk ishte qëndrim vetëm i redaksive të këtyre gazetave, por ishte qëndrim edhe i forcave progresiste shqiptare brenda pushtetit diskriminues të Perandorisë Osmane, nën tutelën e të cilit ishin edhe shqiptarët. Prandaj, të gjitha këto argumente që publikonte shtypi shqiptar i kohës jo vetëm që tregojnë pozitën dhe gjendjen shumë të rëndë të shqiptarëve, por tregojnë edhe qëndrimin tejet regresiv që kishte pushteti osman ndaj shqiptarëve, i cili dallonte nga qëndrimi i tij ndaj popujve të tjerë të Gadishullit Ballkanik.

Një deklaratë absurde e presidentit italian Serxhio Matarela

22/06/2015 Lini një koment

Prof. dr. Eshref YMERI

 

NJË DEKLARATË ABSURDE E PRESIDENTIT ITALIAN SERXHIO MATARELA

Eshref Ymeri

Eshref Ymeri

Para pak ditësh, presidenti italian bëri një vizitë në Beograd. Përmes shtypit është dhënë një njoftim për një deklaratë absurde që ai paska bërë në parlamentin e Serbisë. Në atë njoftim thuhet:

“Presidenti italian në fjalën e rastit në Parlamentin e Serbisë ka thënë një të pavërtetë të madhe.

Të qëllimshme apo jo, por ai, ndër të tjera, thotë:

“Rrënjët e marrëdhënieve tona, atyre mes Serbisë e Italisë, janë të thella, ndër shekuj në histori. Serbia ka nxjerrë nga gjiri i  saj 17 perandorë romakë, ndër të cilët veçohet figura e Konstandinit”.

Që kur paska qenë Konstandini serb?! Ndoshta presidenti Matarela ka nevojë për t’u thelluar pak më shumë në histori, ose ngatërron serbët me ilirët” (Citohet sipas: “Presidenti italian bën çorbë historinë: Konstandini serb!”. Marrë nga faqja e internetit e gazetës “Koha Jonë”. 28 maj 2015).

Pas kësaj deklarate absurde të presidentit italian në parlamentin e Serbisë më 25 maj 2015, çdo lexues apo teleshikues, normalisht, shtron një pyetje të thjeshtë:

 

Po kush është ky presidenti italian?

 

Presidenti Serxho Matarela (Sergio Mattarella) ka lindur në Palermo (Sicili) më 23 korrik 1941. Njihet si jurist dhe politikan, si anëtar i gjashtë kabineteve qeveritare në periudhën mes viteve 1987-1990 dhe 1998-2001, si anëtar i Gjykatës Kushtetuese të Italisë prej vitit 2011 deri në vitin 2015. Është zgjedhur president i Italisë më 03 shkurt 2015.

 

Po çfarë shkollimi ka presidenti italian Matarela?

 

Ai ka ndjekur liceun e jezuitëve në San Leone Magno në Romë dhe Gonzaga në Palermo. Në vitin 1961 ka pas drejtuar degën e lëvizjes studentore të organizatës katolike Azione Cattolica në rajonin e Lacios. Këtë detyrë e pati mbajtur deri në vitin 1964. Në një sërë gazetash italiane është theksuar se në vitet studentore, Serxho Matarela ka pas qenë anëtar i Federatës Katolike Italiane. Në vitin 1964 ai mbaroi studimet e larta në Universitetin e Romës La Sapienca, ku pati studiuar për drejtësi. Prej vitit 1965, Matarela ka dhënë lëndën mësimore “E drejta Kushtetuese” në Universitetin e Palermos dhe në vitin 1967 qe pranuar në kolegjin e avokatëvë të Palermos.

Siç shihet nga këto të dhëna të shkurtra jetëshkrimore, rezulton se ai është një jurist me një stazh mjaft të gjatë, prej 51 vjetësh. Por duhet pasur parasysh se fusha e drejtësisë është e lidhur ngushtë me fushën e historisë dhe një juristi nuk mund t’i falen në asnjë mënyrë lajthitjet e rënda që ai mund t’ia lejojë vetes në ca rrethana të caktuara dhe për disa arsye të caktuara që i di vetë ai.

Deklarata e tij në parlamentin e Serbisë, që është një shtrembërim trashanik i së vërtetës historike, mund të shpjegohet me dy arsye:

Së pari, presidenti italian kërkon të vijë në sinkron me historiografinë shoviniste të fqinjëve tanë për shtrembërimin e të vërtetave historike për iliroshqiptarët, ashtu siç kanë mashtruar dhe vazhdojnë të mashtrojnë serbogrekët kundër kombit shqiptar. Presidenti italian është në të drejtën e tij për t’i dashur dhe për t’i respektuar aq shumë serbët, por kjo nuk do të thotë aspak që ai duhet të shtrembërojë të vërtetat historike për perandorët romakë me prejardhje ilire, të cilët kërkon t’i shesë për perandorë “serbë”. Se dihet historikisht që 20 perandorë romakë, duke filluar nga Deciusi (249-251) deri te Justiniani I (527-565) e kanë pasur prejardhjen nga Iliria. Perandori Konstandini i Madh, të cilin presidenti italian na e quan posaçërisht“serb”, ka lindur në vitin 274, është shpallur perandor në vitin 306 dhe ka vdekur në vitin 337. Sipas gjykimit paradoksal të presidentit italian, meqenëse perandori Konstandin ka lindur në Nish, një territor ky asokohe ilirian, por që sot është territor serb, atëherë ai paska prejardhje “serbe”?!

Së dyti, presidenti italian ose duhet të ketë mangësi të theksuara në fushën e historisë ose duhet të ketë probleme serioze me kujtesën, e cila i qenka dobësuar deri në atë shkallë, saqë arrin të nxjerr nga goja një absurditet të pastër. Sepse dihet botërisht që caqet kronologjike të ekzistencës së Perandorisë Romake përfshijnë një periudhë kohore që fillon me qeverisjen e Oktavian Augustit dhe vazhdojnë deri në ndarjen e saj në Perandori Romake të Perëndimit dhe në Perandori Romake të Lindjes, domethënë prej vitit 27 p.e.r. deri në shembjen e Perandorisë Romake të Perëndimit në vitin 476 e.r., ndërkohë që Perandoria Romake e Lindjes vazhdoi të mbijetojë edhe gati 1000 vjet, deri në vitin 1453, kur Mehmeti II pushtoi Konstandinopojën.

Dihet, po ashtu, botërisht, se deri në shembjen e Perandorisë Romake të Perëndimit, tributë serbe vazhdonin të jetonin në stepat ruse dhe vetëm gati dy shekuj më vonë filluan të shtegtojnë drejt Karpateve dhe në drejtim të Danubit, për t’u hedhur në jug të tij, ku shtriheshin territoret e Ilirisë. Prandaj shpikja e atyre 17 perandorëve “serbë” që na “paskan qeverisur” Perandorinë Romake, përbën një mashtrim të kulluar nga ana e presidentit italian.

Më bëri shumë përshtypje fakti që kjo deklaratë e lajthitur e presidentit italian nuk u bë objekt diskutimesh as nga mjetet e informimit masiv, as nga analistët e shumtë që kanë mbirë si fara e krisjes (e gramit), as nga politika e ditës, as nga qarqet shkencore dhe sidomos nga Akademia e Shencave, e cila, me sa duket, vazhdon të mbetet një ngrehinë inerte që nuk dëshiron ta dijë se ku bien me adresë të vërtetat historike për figurat e njohura të Perandorisë Romake me prejardhje nga Iliria.

 

Tiranë, 30 maj 2015

Hafiz Ali Korça dhe Bolshevizma

16/06/2015 Lini një koment

Roald A. HYSA

 

HAFIZ ALI KORÇA DHE BOLSHEVIZMA

Hafiz Ali Korça

Hafiz Ali Korça

Hafiz Ali Korça si askush tjetër në lëvizjen tonë politike ndërtoi një vizion të qartë dhe largpamës për të ardhmen jo vetëm kombëtare, por edhe gjithënjerëzore. Këtë konceptim pak kozmopolit e universal ai e ndërtoi në veprën “Bolshevizma çkatërimi i njerëzimit” 1925. Pikërisht kjo vepër duhet studiuar më gjerësisht për të parë konceptin largpamës dhe të gjerë që e karakterizoi gjithmonë Hafiz Aliun dhe për të cilin pati pasoja të ndjeshme në jetën e tij private. Me kohë Hafiz Aliu do të hetojë rrezikun e bolshevizmit dhe ideve të importuara ruse, i cili e çonte kryet lart në emër të barazisë e drejtësisë, duke krijuar një fuqi të madhe të ashtuquajtur “proletariat” për ta mbisunduar botën. Vepra “Bolshevizma çkatërimi i njerëzimit” (1925) shënon fazën e pjekurisë politike të Hafiz Aliut. Ai përmes shënimeve statistikore, thekson shkatërrimet e mëdha që kishin bërë bolshevikët asokohe në Bashkimin Sovjetik. Në një mënyrë apo në një tjetër, me anë të kësaj vepre ai kërkon shpëtimin e atdheut nga kjo sëmundje e rëndë duke konstatuar: Si çdo atdhetar dëshiron që shtetit dhe kombit të vet t’i shërbejë sipas fuqisë që të ketë. Na duhet të përmendim që një pjesë e mirë dhe e ndjeshme e veprës së tij në dorëshkrim është zhdukur dhe po bëhen përpjekjet për ta nxjerrë përsëri në dritë nga arkivat ku e kishin fshur gjatë kohës së regjimit komunist. Kjo bëhet e kuptueshme si pasojë e rrethanave historike e politike të krijuara, të Shqipërisë së pas Luftës së Dytë Botërore dhe sistemit diktatorial që e pasoi për një periudhë të gjatë gati pesëdhjetëvjeçare. Kontributi i tij është shumëplanësh në jetën kulturore dhe sociale të kombit tonë. Një vend të veçantë nga ana studimore paraqet edhe letërkëmbimi i tij me figura të politikës dhe shkencës. I damkosur nga regjimi komunist si klerik reaksionar dhe pjesëtar i Ballit Kombëtar dënohet nga “Gjyqi i Popullit” me dëbim. Vitet e fundit të jetës i kalon në Tiranë e më pas dëbohet në Kavajë, mu për pikëpamjet e tij antikomuniste, ku edhe vdes në mjerim të plotë ky mendimtar, patriot dhe veprimtar i shquar islam më 1956. Pavarësisht nga paragjykimet politike që i janë bërë ai mbetet një figurë e shquar e plejadës së klerikëve militantë, që ishin të gatshëm të sakrifikonin edhe jetën e tyre për hir të së vërtetës. Megjithëse nga sasia e materialit që paraqet në këtë studim të shkurtër, ajo ka dalë në formën e një broshure dhe për nga ana studimore këtu paraqitet modestisht; me këto faqe Hafiz Ali Korça hyn denjësisht në historinë e mendimit politik, si i pari person që e denoncon publikisht ideologjinë bolsheviko-komuniste. Ai në këto faqe të pakta nëpërmjet disa të dhënave ve në dukje rrezikun që i kanosej nga ideologjia bolshevike, shoqërisë shqiptare, e karakterizuar nga ekuilibre delikate, në të cilën gjendej në atë kohë Shqipëria e sapodalë nga Lufta I Botërore, e cila e dëmtoi shumë vendin. Pikërisht në fillimin e viteve ’20-të të shekullit të kaluar shkëputen lidhjet e Shqipërisë me Turqinë pas rënies së kalifatit dhe shkatërrimit të tij prej Mustafa Qemalit. Në çastet e pasluftës i gjithë Perëndimi kalon në një fazë trazirash me lëvizje tronditëse sociale. Pas fitores së Revolucionit Bolshevik të Tetorit në Rusi me në krye Leninin, gjithashtu do të bënte që ekuilibret botërore të ndryshonin ndjeshëm. Rusia u gjend para ndryshimeve radikale dhe të menjëhershme. “Dekreti mbi tokën” bëri që e gjithë prona private e çifligarëve, carit dhe e institucioneve fetare t’i kalonte sovjetëve të fshatarëve, duke u kthyer në një pronë të përbashkët. Menjëherë pas dy vjetësh po me iniciativën e Leninit në kundërpërgjigje të Perëndimit, i cili përkrahu gjeneralët kozakë: Kollçakun, Denikinin, Judeniçin, Vrangelin etj., hapet në Moskë, Kongresi I i Internacionales III Komuniste. Menjëherë pas kësaj Evropën e përfshin një valë grevash, protestash e revolucionesh bolshevike siç ishin: ai në Gjermani i organizuar nga krerët e PK-së Gjermane, Roza Luksemburg dhe Karl Libkneht kur në prill të 1919-ës e shpallin Landin e Bavarisë, Republikë Sovjetike. Po ashtu Bela Kun, udhëheqësi i komunistëve hungarezë, i përgatitur në Rusi, kryeson Republikën Sovjetike të Hungarisë dhe menjëherë me anë të një fushate ushtarake dhe të disa fitoreve të njëpasnjëshme pushton Çekinë në qershor të 1919-ës dhe ngre një tjetër republikë sovjetike atje. Megjithatë një ushtri rumune e bën atë që të tërhiqet shumë shpejt, por edhe si rezultat i një politike të brendshme të dobët Republika Sovjetike e Hungarisë detyrohet të bjerë dhe Kuni largohet nëpërmjet Vjenës për në Moskë. Atje, pas shumë vitesh qëndrimi akuzohet për trockizëm dhe në një nga spastrimet e bëra nga Stalini ekzekutohet në nëntor të 1939-ës. Po kështu Italia, Franca, Anglia e Amerika përfshihen nga një valë grevash e protestash punëtore në mbështetje të Rusisë Sovjetike, ndërsa në Itali Musolini hip në pushtet me Partinë Fashiste, e dalë fillimisht si fraksion nga radhët e Partisë Socialiste. Po ashtu gjendja e brendshme e Shtetit Shqiptar të dalë pas Kongresit të Lushnjes të vitit 1920 ishte tronditur disa herë radhazi. Qeveria e Lushnjes menjëherë iu desh të ballafaqohej me një luftë të pabarabartë me italianët në Vlorë dhe më pas me disa kryengritje afatshkurtra për të ardhur më pas në të ashtuquajturin Revolucionin Demokratiko-borgjez të Qershorit të 1924-ës, me në krye Fan Nolin dhe me mbështetjen e regjimenteve të Shkodrës me komandant, kolonel Rexhep Shalën dhe ai i Përmetit me komandant, kolonel Kasem Qafëzezi. Si rezultat i politikës së dobët të brendshme dhe të jashtme të Nolit dhe me përkrahjen e Fuqive të Mëdha të Perëndimit, në dhjetor të 1924-ës rikthehet në pushtet Ahmet Zogu. Kjo është pak a shumë në vija të trasha gjendja e jashtme dhe e brendshme në të cilën e pa dritën e botimit kjo broshurë. Pikërisht kjo është edhe merita e Hafiz Ali Korçës që diti të diktojë në ato çaste kush ishte rreziku real, që po i kanosej shqiptarëve, rrezik që po i kanosej edhe tërë Botës. Ai në këtë vepër i bën një analizë të hollësishme bolshevizmit, lidhur me “parimet” njerëzore, drejtësinë, luftën e klasave, punën etj, mbi të cilat ndërtohet sistemi bolshevik. Këtu ai ve në dukje dëmet e ndryshme që i solli pushteti sovjetik popullit të vet, qoftë nga ana morale, apo materiale e shpirtërore. Kjo vepër tregon njëkohësisht edhe pjekurinë politike të Hafiz Aliut. Pasi ka vënë në dukje dëmet morale dhe shpirtërore që solli vendosja e regjimit bolshevik në Rusi, ai me anë statistikash nxjerr në pah dëmet materiale në ushqim, bagëti, njerëz dhe se çfarë i bëri fesë kjo ideologji tashmë shtetërore. Statistikat e dëmeve njerëzore i ka nxjerrë nga Çeka e Feliks Xherxhinskit, embrioni fillestar i KGB-së së mëvonshme. Me këtë ai kërkon t’i paralajmërojë shqiptarët qysh herët për dëmet që sjell kjo ideologji si shkatërruese e të gjitha vlerave njerëzore të mirëfillta, ku ndër to kryesorja është feja dhe familja. Denoncimin e bolshevizmit ai e ka bërë edhe në një vepër tjetër të tijën, e cila e pa dritën e botimit po në këtë vit, 1925, Shtatë ëndrrat e Shqipërisë. Kjo është vepër e një karakteri krejt të ndryshëm nga Bolshevizma, sepse në të paraqet vizionin e tij për të ardhmen e vendit, porse edhe në këtë vepër, e cila do të ribotohej në maj të vitit 1944 ai përsëri do ta damkoste komunizmin si një ideologji shkatërruese. Kontributi i Hafiz Aliut me këto dy vepra është tejet i rëndësishëm edhe nga ana studimore, gjë të cilën është heshtur deri tashti, për shkak edhe të petkut të tij fetar.

Publicistika nacionaliste e një atdhetari të shquar

14/06/2015 Lini një koment

Prof. dr. Eshref YMERI

 

PUBLICISTIKA NACIONALISTE E NJË ATDHETARI TË SHQUAR

Eshref Ymeri

Eshref Ymeri

Me profesorin e nderuar të historisë, zotërinë Rasim Bebo, jam njohur vite më parë përmes faqeve të internetit. Më pati lënë mbresa të thella formimi i tij, si një intelektual i brumosur nacionalist, i cili, në publicistikën e tij atdhetare, ka folur vetëm me gjuhën e së vërtetës. Kuptohej vetvetiu që ai ishte rritur dhe edukuar në një mjedis familjar që shqiptarinë e ka pasur si një Yll Karvani.

Profesor Rasimi tani është në një moshë mjaft të nderuar. Ai ka lindur në fshatin Shalës të Konispolit. Që në moshë të njomë, ai u mëkua me ndjenjat e atdhedashurisë. Gjyshi i tij, së bashku me nipin dhe me dhëndrin, pati marrë pjesë në Luftën e Janinës. Atje u vra dhëndri i gjyshit, Xhelo Neimi, kurse vetë gjyshi ndërroi jetë pas plagëve të rënda që pati marrë në atë luftë. Babai i Rasimit, që njihej si një pronar i pasur dhe që pasurinë e kishte vënë me djersën e ballit, pati vdekur para kohe, duke e lënë të birin foshnjë, në moshën 4-vjeçare, dhe djalin tjetër 2 vjeç. Djemtë i rriti dhe i edukoi nëna e tyre e dashur. Në vitin 1938, ai përfundoi shkollën fillore me pesë klasë në fshatin e tij të lindjes.

Kur filloi lufta antifashiste, Rasimi ndodhej në moshën e pararinisë (e adoleshencës). Figura të njohura, si Tahir Demi, Sadete Demi, Mufit Sejko, Selim Islami e të tjerë që qenë lidhur me lëvizjen antifashiste, bënë thirrje për t’u ngritur në luftë për çlirimin e atdheut. Kjo thirrje i frymëzoi të rinjtë e fshatit, nga radhët e të cilëve dolën 15 partizanë. Ishte viti 1942, kur Rasimi sapo kishte mbushur 16 vjeç. Komisari i batalionit, Dilaver Poçi, Rasimit i pati ngarkuar detyrën e korrierit që të lidhte batalionin “Çamëria” me grupin IV në Theollogo dhe me Shtabin e Zonës së Parë Operative Vlorë-Gjirokastër që ndodhej në një fshat të Përmetit. Rasimi ka marrë pjesë në të gjitha aksionet luftarake të batalionit “Çamëria”. Më 20 mars 1944 ai ka luftuar me armë në dorë kundër trupave gjermane në betejën e Konispolit, si edhe në betejën e Delvinës që u zhvillua më 21 korrik 1944. Në atë betejë të rreptë, në krah të djathtë dhe të majtë të Rasimit, ranë dëshmorë respektivisht Jani Çavo nga Lefterhori dhe Nasho Marto nga Smineci dhe u plagos komisari i kompanisë, delvinjoti Kamber Haxhiu. Në atë betejë Rasimi u plagos dhe u shtrua në spitalin partizan që ndodhej në Leshnicë.

Viti 1945 Rasimin e gjeti në Bilisht, në Batalionin III të Brigadës II sulmuese, në detyrën e përgjegjësit të rinisë së batalionit. Asokohe, shefi i sigurimit të divizionit në Korçë, u pati propozuar strukturave përkatëse në Tiranë që Rasimi të dërgohej për studime në shkollën e sigurimit në Bashkimin Sovjetik. Rasimi nuk e pranoi një propozim të tillë. Në vitin 1946, në moshën 20-vjeçare, Rasimi mbante detyrën e sekretarit të rinisë në Brigadën II sulmuese në Pogradec. Në tetor të po atij viti, së bashku me 40 ushtarakë, ai u dërgua në Jugosllavi për të vazhduar studimet në shkollën e tankeve të armatës jugosllave. Në prill të vitit 1948, të diplomuar, ata u kthyen në atdhe. Kur u krijua regjimenti i tankeve “Vojo Kushi”, me komandant Myslim Ketën dhe me komisar Rexhep Dodën, Rasimi 22-vjeçar ishte njëri ndër oficerët me diplomë “shkëlqyeshëm” për armën e tankeve.

Me rastin e festimeve të 10-vjetorit dhe të 15-vjetorit të ushtrisë, u shpërndanë dy dekorata për oficerët shembullorë: urdhri “Ylli i Kuq” dhe “Urdhri i Skënderbeut” i klasës II. Rasimin e vlerësuan me të dy këto urdhra. Por në vitin 1956 ngjarjet do të merrnin një tjetër drejtim në jetën e oficer Rasimit. Në maj të atij viti, vëllai i Rasimit, Xhemili, arratiset së bashku me të shoqen dhe përfundon në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Në qershorin e vitit 1957, Rasimin e larguan nga reparti i tankeve dhe e çuan në repartin e punës. Katër muaj më pas e transferuan në Shkollën e Bashkuar të oficerëve, me detyrë zëvendëskomandant i teknikës. Në nëntor të vitit 1959, kur Rasimi ishte në prag të marrjes së gradës “major”, atë e thirri komandanti i Shkollës së Bashkuar, gjeneral Qazim Kapisyzi, i cili i pati shprehur keqardhjen se e kishin vënë në “rrethin e kuq”, duke e akuzuar si pjesëtar të grupit të Teme Sejkos. Në ato rrethana të rënda për jetën dhe për familjen e tij, Rasimi shkoi e trokiti në zyrën e kolonelit Dilaver Poçi, zëvendësdrejtor i Drejtorisë Politike në Ministrinë e Mbrojtjes, i cili, pa hezituar për asnjë çast, ndërhyri menjëherë për ta nxjerrë nga “rrethi i kuq” i dyshimeve për lidhje me Teme Sejkon. Falë ndërhyrjes së Dilaver Poçit, Rasimin e nxorën në lirim të plotë, si oficerë rezervë në pension, në moshën 33-vjeçare. Paskëtaj, strukturat e partisë, duke filluar nga Komiteti Qëndror, Komiteti i partisë i Tiranës e më poshtë, vendosën që Rasimi të kryente studimet e larta në degën e historisë të Fakultetit të Historisë dhe të Filologjisë.

Pas përfundimit të studimeve universitare, Rasimi ndoqi kursin 3-vjeçar për gjuhë gjermane në Pallatin e Kulturës “Ali Kelmendi” në Tiranë. Pas kryerjes së këtij kursi, e emëruan mësues në shkollën e sigurimit në Sauk dhe më vonë në disa gjimnaze të Tiranës. Kur nisi fushata e qarkullimit e vitit 1966, Rasimin e qarkulluan në gjimnazin e Delvinës, ku dha mësim deri në maj të vitit 1969, kur u sëmur dhe u shtrua në spitalin e Tiranës. Meqenëse kishte qenë në qarkullim 3 vjet, ai nuk u kthye më në Delvinë. Moskthimin në gjimnazin e Delvinës, autoritetet shtetërore e vlerësuan si “braktisje të detyrës”. Që prej asaj kohe, kundër Rasimit filloi fushata e “gjuetisë së shtrigave”. Në kryqëzimin e rrugës “Bardhyl”, ku Rasimi kishte shtëpinë, tabelat në këmbësore u mbushën me fletërrufe kundër tij. Mbledhja e frontit të lagjes doli me propozimin për ta internuar familjarisht. Ky propozim nuk u mor parasysh, por u kalua në një masë ndëshkimi të heshtur, duke e lënë dy vjet pa punë. Atij ia ndaluan botimin e artikujve në shtypin e kohës. Gjatë asaj kohe ai u mor me përkthime nga gjermanishtja për emisionin e Radio-Tiranës “Vende dhe popuj”, për të kompensuar sadopak mungesën e rrogës mujore. Më vonë, autoritetet shtetopartiake dhanë porosi që Rasimi të sistemohej në punë si hamall në depon e barërave dhe pas tre muajsh i caktuan detyrën e kontrollorit të ilaçeve sipas fletëshpërndarjeve. Aty punoi deri në vitin 1981, kur doli në pension të plotë, duke marrë edhe një shtesë prej 1000 lekësh, si veteran i luftës.

Me shpalljen e pluralizmit, Rasimin e zgjodhën kryetar të Partisë Demokratike për lagjen 17. Në këtë detyrë ai mbulonte edhe lagjet 18 dhe 19. Në zgjedhjet e 22 marsit të vitit 1992, në ato tri lagje fitoi Partia Demokratike. Nga Partia Socialiste i erdhën kërcënime me vdekje. Një mbrëmje gushti të vitit 1992, Rasimin e rrahën keqas sambistët e dërguar nga Partia Socialiste. Djemtë e Rasimit i shkuan natën në shtëpi kryesambistit dhe e rrahën në sytë e prindërve, të cilët ishin mjaft të pakënaqur prej tij. Të nesërmen, sambistët e Partisë Socialiste kapën djalin e dytë të Rasimit dhe e torturuan. Shpëtoi në saje të ndërhyrjes së shokëve të tij që i shkuan menjëherë në ndihmë. Por kërcënimet nga radhët e Partisë Socialiste në adresë të Rasimit dhe të familjes së tij nuk reshtën asnjëherë. Në këto kushte, Rasimi, për të mos vënë në rrezik edhe jetën e djemve të martuar dhe me fëmijë, u detyrua të emigronte drejt Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Atje ai punoi 10 vjet, duke kryer punë të rënda. Deri sa fitoi një pension, sipas ligjeve amerikane.

Zoti Rasim ka gëzuar vazhdimisht respektin e veçantë të fshatrave çame të krahinës së Konispolit. Me rastin e 71-vjetorit të batalionit “Çamëria” dhe të 100-vjetorit të pavarësisë, Komuna e Mekatit, me kryetar Ismail Myrtaj, i ka dhënë titullin “Qytetar Nderi”, me këtë motivacion:

“Aktivist me kontribut të shquar patriotik. Nder i krahinës së Çamërisë me shkrimet e tij historike”.   

Gjatë viteve që ndodhet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Rasimi është marrë me publicistikë. Në faqet e internetit janë botuar me dhjetra e me dhjetra shkrime, analiza dhe refleksione për probleme nga më të ndryshme, në shërbim të Çështjes Kombëtare Shqiptare.  Shkrimet e tij me theks të veçantë analitik janë me të vërtetë tërheqëse. Më ka rënë në sy sidomos faktologjia befasuese që karakterizon analizat e tij shkencore për probleme të rëndësishme kombëtare dhe sidomos për figura të shquara të historisë sonë.

Ai është dëshmitar i mjaft ngjarjeve tronditëse që ka përjetuar mbarë kombi shqiptar, por sidomos popullsia martire e Çamërisë. Kjo është edhe arsyeja që tema e Çamërisë përbën njërin nga boshtet kryesore të publicistikës së tij shkencore. Faktet tronditëse që ai ka sjellë në publicistikën e tij, zbulojnë lakuriq veprën kriminale që shovinizmi grekomadh kreu kundër një popullsie me tradita të kahmotshme fisnikërie. Këto fakte të këtij profesori të nderuar dëshmojnë pa asnjë mëdyshje se shovinizmi grekomadh, në qëndrimin që mbajti ndaj popullsisë çame në vitin 1944, u radhit përkrah barbarisë nazifashiste, për çka ka mbetur ende i pandëshkuar edhe sot e gjithë ditën.

Në publicistikën e tij, Rasimi ka hedhur dritë mbi shumë figura të shquara të kombit tonë që kanë dalë nga treva e Çamërisë

Këtë profesor të nderuar e ka dëshpëruar dhe vazhdon ta dëshpërojë pa masë qëndrimi i heshtur, deri në servilizëm, i shtetit shqiptar ndaj çështjes çame, qoftë gjatë periudhës së sundimit komunist, qoftë gjatë viteve të pluralizmit. Prandaj edhe ky fakt përbën një tjetër bosht të rëndësishëm të analizave shkencore që ai shpalos herë pas here në faqet e internetit.

Lashtësia e kombit shqiptar dhe argumentimi i saj me fakte shkencore, është një tjetër temë interesante që autori e shtjellon në publicistikën e tij. Fqinjët tanë jugorë dhe veriorë kanë bërë ç’është e mundur për të na falsifikuar historinë, për ta nxirë të kaluarën tonë të lavdishme, e cila ka shërbyer si një truall i fuqishëm për mbijetesë kombëtare, përballë furisë së tërbuar asimiluese të grekosllavizmit. Grekosllavët janë munduar dhe mundohen vazhdimisht të shpifin kundër kombit shqiptar, të shtrembërojnë të vërtetat historike, të na vjedhin historinë, duke na i shitur si heronj të tyre figurat të shquara që kanë dalë nga radhët e kombit shqiptar. Për ketë qëllim, ata shfrytëzojnë edhe mercenarë shqiptarë, si pseudoprofesori dhe pseudoakademiku Kapllan Resuli që çirret në të gjitha udhëkryqet e shovinizmit serbokaragjoz se nuk na ekzistuaka komb shqiptar, se Kosova na paska qenë dhe duhet të jetë Serbi dhe se u dashka kthyer, demek, në gjirin e Serbisë! Serbët deklarojnë pa pikë turpi se Konstandini i Madh na qenka serb. Por, çuditërisht, korit të korbave serbokaragjozë që krrokasin si të ndërkryer për përkatësinë serbe të Konstandinit të Madh, vjen e i bashkohet edhe presidenti italian Serxho Matarela, i cili, më 25 maj 2015, nga folëtorja e parlamentit serb, deklaroi se, demek, 17 perandorë romakë na paskan qenë me prejardhje serbe, duke dëshmuar kësisoj gjysmakësinë e vet në formimin intelektual. I gjori president italian! Në qoftë se këtë deklaratë nuk e ka bërë me dashakeqësi në qëndrimin ndaj kombit shqiptar, le të marrë mundimin të bëjë ndonjë kurs kualifikimi për histori, që ta marrë vesh një herë e mirë se ku banonin asokohe serbët kur ata perandorët me prejardhje nga Iliria qeverisnin Perandorinë Romake të Perëndimit.

Ja, kundër shtrembërimeve dhe falsifikimeve të tilla skandaloze të të vërtetave historike, profesori i historisë Rasim Bebo ka ngritur vazhdimisht zërin e tij të fuqishëm.

Në të njëjtën kohë ai ka argumentuar me fakte se është e pamundur të jesh edhe maqedon, edhe sllav. Sepse Maqedonia e ka zanafillën në lashtësi dhe Aleksandri i Maqedonisë s’ka asnjë lidhje absolutisht me sllavët e tanishëm që jetojnë në Maqedoni. Por duke shkelur mbi të vërtetat historike, klika sunduese e Gruevskit dhe e stanit të tij sllav, duke ngritur një monument madhështor, Aleksandrin e Madh e shesin për hero të sllavëve, të cilët kanë zbritur në gadishullin tonë në shek. VII.

Këtë vijë arsyetimi të profesorit të historisë Rasim Bebo, ndjek edhe profesori Saimir Lolja në një analizë shkencore me titull “Maqedonët janë shqiptarë maqedonë, domethënë shqiptarë vendës”, të botuar në faqen e internetit më 04 qershor 2015. Në analizën e vet, profesor Lolja thekson:

“Historikisht është e pamundur më qenë njëkohësisht edhe maqedon edhe sllav. Një maqedon, i cili i përket vitit 300 p.e.r., ndahet me 1000 vjet nga një sllav i ardhur në vitin 700 e.r.”.

Njëra nga figurat e shquara të historisë sonë kombëtare është edhe ajo e mbretit Ahmet Zogu. Historiografia komuniste bëri ç’është e mundur për denigrimin e kësaj figure madhore të kombit tonë. Në gjurmët e Enver Hoxhës, në qëndrimin ndaj mbretit Ahmet Zogu, vazhdojnë të ecin edhe sot ca historianë të indoktrinuar që u ka mbetur ora ende në periudhën e sundimit komunist. Profesori Rasim Bebo hedh dritë shkencërisht mbi figurën e Ahmet Zogut dhe nxjerr në spikamë rolin e tij të padiskutueshëm në themelimin e shteti shqiptar të periudhës së mbretërisë.

Një tjetër temë interesante që rrihet në publicistikën e Rasim Bebos e përbëjnë ngjarjet që janë zhvilluar në harkun kohor mbinjëzetvjeçar të periudhës së pluralizmit politik. Vëmendjen e këtij profesori të nderuar e tërheqin ca fakte tronditëse rreth marrdhënieve me shtetin shovinist grek. Megjithëse Greqia, zyrtarisht, është në gjendje lufte me ne, sepse ajo deri më sot nuk e ka abroguar ende ligjin paradoksal të luftës, të dekretuar që në vitin 1940, shteti shqiptar i periudhës së pluralizmit i ka bërë asaj lëshime pas lëshimesh të paprincipta, të cilat kanë dëmtuar rëndë interesat tona kombëtare. Fakti që telefonia e lëvizshme, sistemi bankar dhe mjaft sektorë të tjerë jetikë janë në duart e shovinizmit grekokaragjoz, përbëjnë një shqetësim të përhershëm të profesorit Rasim Bebo.

Në publicistikën e vet nacionaliste, Rasimi ka reaguar me forcë për sabotimin e ndërtimit të Korridorit 8 nga ana e qeverisë shoviniste greke, në bashkëpunim me qeverinë socialiste të Fatos Nanos. Ai Korridor, për ndërtimin e të cilit idenë e hodhi i pari Presidenti Bill Klinton, do të kishte pasur një rëndësi jetike për ekonominë e vendit tonë. Siç thekson me shumë të drejtë profesori i nderuar i historisë, për shkak të marrëdhënieve të ngrohta që kishte vendosur me Greqinë, qeveria e Fatos Nanos nuk deshi dhe matje e sabotoi leverdinë që do të kishte pasur vendi ynë nga ndërtimi i atij Korridori, nëpër të cilin do të transportoheshim mallra me një vlerë prej 450 milionë dollarësh, çka do ta bënte Tiranën njëherësh faktor të politikës ballkanike dhe evropiane.

Profesorin e nderuar të historisë Rasim Bebo, vazhdimisht e ka shqetësuar problemi i  marrëdhënieve me shovinizmin grekokaragjoz. Në publicistikën e tij bie në sy sidomos “çështja Janullatos”. Kjo çështje, mjaft e mprehtë për çdo shqiptar me vetëdije të lartë kombëtare, në publicistikën e tij trajtohet me objektivitet shkencor. Autori e vë theksin te domosdoshmëria e largimit të Janullatosit nga Shqipëria, sepse qëndrimi i tij në Tiranë përbën një fyerje të rëndë kombëtare për traditën e shquar atdhetare të ortodoksisë shqiptare, si pjesë e pandarë e pasurisë shpirtërore të popullit shqiptar. Janullatosin ai e trajton si pasardhës të “Shën” Kozmait, për misionin e të cilit në Shqipëri ai citon historianin Zhan Klod Faveirial:

“Murgu Kozma ka qenë tepër rrënimtar për kombin shqiptar. Është fakt se ai ishte një agjent politik dhe, duke shkuar fshat më fshat, nuk predikonte ungjillin, por kërcënonte me shkishërim nga patrikana greke të gjithë shqiptarët që nuk flisnin vetëm greqisht”.

Është për të theksuar që ky historian i shquar dhe mjaft i  përkushtuar, kontributin e vet në shërbim të Çështjes Kombëtare Shqiptare e ka përmbledhur në disa libra, të cilat sot lexuesit i kanë nëpër duar. Janë për t’u përmendur dy librat shkencorë “Dodona, tepmpulli i lashtë i Shqipërisë dhe “Zeusi”. Kurse publicistika e tij nacionaliste është përfshirë në tri libra: “Artikuj dhe ngjarje” (vëllimi i parë dhe vëllimi i dytë) dhe “Shqipëria në gjurmët e kohës (përmbledhje artikujsh historikë)”.

Për qëndrimin e tij të patundur në llogoret e publicistikës nacionaliste dhe për të vërtetat shkencore që ai ka mbrojtur dhe vazhdon t’i mbrojë në fushën e historiografisë shqiptare, profesori i historisë Rasim Bebo është bërë edhe objekt sulmesh dhe shpifjesh të ulëta nga ana e atyre që nuk kanë këllqe të maten me erudicionin e tij të admirueshëm, që është karakteristik për një intelektual me formim akademik. Megjithatë, intelektuali Rasim Bebo nuk i ka lejuar vetes të zbresë në moçalin ku notojnë mjeshtërit e shpifografisë, duke i lënë ata të bëhen edhe më të shpifur në mjerimin e tyre patologjik. Sepse një fjalë e urtë thotë: nuk ngjit qimja në kadife.

 

Tiranë, 05 qershor 2015

Kategori:Histori Tags: ,

Një shqiptar në shërbim të njerëzimit: Mehmet Akif Ersoj

12/06/2015 Lini një koment

Ma. Eduart CAKA

 

NJË SHQIPTAR NË SHËRBIM TË NJERËZIMIT: MEHMET AKIF ERSOJ

Eduart Caka

Eduart Caka

Abstrakt

Në këtë shkrim synohet të prezantohet tek lexuesi shqiptar mendimtari, poeti dhe aktivisti i madh turk me origjinë shqiptare Mehmet Akif Ersoj. Rëndësia e këtij punimi qëndron në faktin që, Mehmet Akifi është dëshmitar i shekullit më të gjatë të perandorisë Osmane i mbushur me dhimbje e vuajtje për të gjithë kombet që e formonin atë. Vetë poeti është dëshmitar dhe vuajtës i kësaj periudhe të vështirë, aspekt i cili e bën të rëndësishëm studimin e tij. Duke patur parasysh faktin që publiku i gjerë shqiptar nuk ka shumë dijeni rreth Mehmet Akifit këtu është trajtuar në vija të përgjithshme, pa u thelluar e pa bërë analiza të hollësishme jeta, krijimtaria e sistemi i mendimit të tij.

  1. a.    Koha e Akifit

Mesi i shek. XIX karakterizohet nga një vazhdë ngjarjesh të mëdha brenda Perandorisë Osmane, të cilat do e arrijnë kulmin me luftën ballkanike, shpërbërjen e kësaj Perandorie dhe si përfundim i këtij proçesi shpalljen e republikës Turke. Në aspektin politik e administrativ mund të thuhet që revolucioni Grek, lufta Ruso-Osmane, e më vonë formimi i Aleancës Ballkanike ishin faktorë kritikë që çuan në dobësimin ushtarak të Perandorisë. Lëvizjet nacionaliste dobësuan në mënyrë ekstreme fuqinë administrative e ushtarake të perandorisë, e cila përballej deri me një pushtim të vetë qendrës së saj. Mjafton të kujtojmë që u pushtua pothuajse e gjithë Turqia e sotme nga fuqitë e ndryshme, madje edhe Bursa që ishte kryeqyteti i parë i perandorisë me një distancë rreth 200 km larg Stambollit. Në anën tjetër dalja në skenën politike ndërkombëtare e fuqive të tjera të mëdha (duke patur parasysh që deri atëherë në Ballkan sundonte vetëm Perandoria Osmane), e në veçanti Perandoria Austro-Hungareze dhe Rusia (të cilat kishin interesa të drejtpërdrejta), do të krijonin një ekuilibër të ri të politik në gadishullin e Ballkanit. Thënë në një mënyrë tjetër, ekuilibri dhe sistemi politik e administrativ brenda Perandorisë Osmane dhe veçanërisht në Ballkan nuk ekzistonte më. Për më tepër suksesi i revolucionit francez dhe i republikës si formë qeverisjeje, vinte në pikëpyetje dhe monarkinë si formë shteti, që për një pjesë të mirë tanimë ishte de mode. Vetëdija që ndezi revolucioni francez krijoi konfuzitet në përbërjen shumë-kombëtare që formonte shoqërinë osmane. Veçanërisht shtetet ballkanike u vunë në pararojë të kësaj lëvizje me pasojë shpërbërjen e vetë perandorisë. Për më tepër dhe vetë kasta intelektuale e perandorisë ishte pesimiste në nevojshmërinë e vazhdimësisë së perandorisë.

Në aspektin ekonomik gjendja e perandorisë dhe e kombeve, që e formonin atë ishte tepër e vështirë. Zhvillimi i rrugëve detare ishte një goditje e madhe ekonomike për perandorinë, e cila ishte një urë lidhëse mes lindjes e perëndimit, e që Turqia përfitonte shuma të konsiderueshme vetëm nga doganat. Tashmë ky sistem nuk funksiononte më. Modernizimi dhe zhvillimi ushtarak i perëndimit dhe prapambetja e perandorisë në këta dy fusha, që kishin në themel ekonominë, e bënte të domosdoshme një reformë të gjerë në Perandorinë Osmane. Industrializimi, i cili i dha një hov të madh ekonomisë evropiane në Perandorinë Osmane nuk ndodhi dhe pse perandoria bëri përpjekje të rëndësishme siç ishte vetë Tanzimati. Sistemi i Tanzimatit ishte përpjekja e fundit me konsensusin e intelektualëve osmanë, për të ndërtuar një ekuilibër të qëndrueshëm në gjendjen e dobët ekonomiko-politike, në të cilën perandoria gjendej. Lindja e burimeve të largëta ose kolonizimeve pati një impakt të madh në pasurimin e zhvillimin ekonomik te fuqive të mëdha, e në anën tjetër një varfërim të ekonomisë Osmane, e cila deri atëherë ishte tregu furnizues i fuqive të tjera. Një faktor tjetër tepër kryesor në varfërimin e perandorisë ishte dhe angazhimi në shumë luftëra, apo aksione ushtarake brenda dhe jashtë perandorisë, të cilat përbënin fatura tepër të mëdha për buxhetin e Perandorisë Osmane.

Një përbërës tjetër shumë i rëndësishëm i jetës sociale brenda perandorisë Osmane, që ishte në një moment krize ishte dhe elementi kulturor. Duke patur parasysh modernizimin dhe përparimin në aspektin ekonomik e kulturor të shoqërisë perëndimore, një pjesë e mirë e intelektualëve osmanë, pësuan një panik, i cili u pasua me një krizë identiteti. Sidomos në fillim të viteve 1900, kjo krizë pësoi rritje tek intelektualët, ku në popull do të pasqyrohej me një imitim apo dhe adhurim të kulturës perëndimore. Kultura e salloneve, veshjeve, të folurit e frëngjishtes, muzika e shumë elemente të tjerë, ishin moda e kohës, e cila depërtoi deri brenda Portës së Lartë. Në këtë kontekst, edhe grupi i intelektualëve me konservatorë do të karakterizohet nga momente mëdyshjesh. Edhe vetë tek Akifi, apo tek kategoria e mendimtarëve të ngjashëm me të, vihen re luhatje, apo mëdyshje në vijën e mendimit apo shkrimet e tyre. Kjo mëdyshje, asnjëherë nuk duhet kuptuar në ndryshim, apo mëdyshje qëllimi, apo bindjeje, por në luhatje të përkohshme ndoshta edhe me karakter emocional. Duke parë ndryshueshmërinë mes përkatësisë fetare të perëndimit e asaj te Osmanëve, e cila përbënte dhe identitetin kryesor të përkatësisë brenda perandorisë, një pjesë e mirë e intelektualëve nisën të pëshpërisin më tepër madje dhe të debatonin disa elemente, që deri atëherë ishin tabu. Qasja e shteteve të reja evropiane kundrejt kishës dhe vendosja e laicizmit e prangosja e fesë, si një element mes personit dhe Perëndisë, si një prej shtyllave kryesore te shteteve perëndimore ishte një tjetër shkak debatesh të mëdha tek intelektualët osmanë.

Ja pra, Mehmet Akif Ersoj lindi në një periudhë të vështirë ekonomike, politike e kulturore për shoqërinë, perandorinë e qytetërimin të cilit i përkiste. Padyshim, që këta elemente do të ndikojnë thellësisht në jetesën, në formimin intelektual, për pasojë dhe në poezinë e tij. Si një person aktiv dhe i ndjeshëm ndaj problemeve të shoqërisë, shkrimi, mendimi, aktiviteti dhe përpjekjet e Mehmet Akif Ersojit duhet të trajtohen në këtë kontekst.

  1. b.   Një jetë plot përpjekje

Sipas të dhënave, Mehmet Akif Ersoj lindi në lagjen Fatih të Stambollit, në muajin Shevval të vitit 1290 Hixhri (Nëntor ose Dhjetor 1873) dhe ndërroi jetë më 27 Dhjetor 1936 po në Stamboll. Babai i tij Tahir efendiu ishte i biri i Nuredin Agait nga fshati Shushicë e Pejës dhe njëri ndër mendimtarët e kohës. Në të njëjtën kohë ai ishte dhe mësues në medresenë e Fatihut në Stamboll. Siç shprehet dhe vetë Akifi, mësimet e para dhe në veçanti leximin e Kur`anit dhe gjuhën arabe i ka mësuar nga babai i tij. Ndërsa e ëma e Mehmet Akifit ishte zonja Emine Sherife me origjinë nga Buharaja.[1] Po të vihet re familja e tij është një shembull tipik i shoqërisë osmane; babai nga perëndimi, nëna nga lindja, që jetojnë në metropolin e botës, në Stamboll. Këtë aspekt e thekson dhe njëri ndër poetët më të mëdhenj turq Sezai Karakoç, i cili shprehet që, si në anën biologjike, ashtu dhe në atë intelektuale, Mehmet Akif Ersoji përbën një sintezë mes Lindjes dhe Perëndimit.

Për sa i përket jetës së tij familjare dimë që Mehmet Akifi është martuar në moshën 25 vjeçare me zonjën Ismete. Edhe pse patën një jetë të vështirë në aspektin ekonomik, duke patur parasysh faktin, që Mehmet Akifi i harxhonte të ardhurat për idealet e tij, mësojmë që patën një jetë të lumtur familjare. Këtë aspekt Mehmet Akifi e thekson dhe në një poezi, të cilën ai i dedikon bashkëshortes së tij. Nga martesa e tyre mësojmë që patën 6 fëmijë, emrat e të cilëve ishin Xhemile, Feride, Suat, Ibrahim Naim, Emin dhe Tahir.

Në lidhje me karakterin, jetën dhe veprimtarinë e tij na kanë ardhur shumë dokumente, ku më të rëndësishmet janë kujtimet e shokëve e miqve të shumtë të tij. Madje dhe vetë djali i Akifit ka shkruar në lidhje me jetën e të atit, duke prekur deri te anët më private të familjes, gjë që e bën më të thjeshtë dokumentimin dhe shkrimin e jetës së Akifit. Sipas kujtimeve të miqve të tij mësojmë që, përveç anës zyrtare të Akifit, në të cilën ai njihet si tepër serioz, madje dhe i vazhdë në jetën personale por me miqtë na paraqitet shumë i gjallë. Ai kishte një interes dhe dije të hollësishme rreth muzikës lindore e perëndimore, merrej me sporte të ndryshme, si hedhjen e gjyles, mundjen dhe ecjen në distanca të gjata. Ai ishte gazmor në biseda, madje bënte edhe shaka e batuta me miqtë e tij. Sipas kujtimeve të shumta, del në pah se bisedat apo takimet me miqtë e tij, karakterizoheshin nga recitimi i poezive, këndimi i ilahive e këngëve të ndryshme.[2] Ai ishte shumë korrekt dhe i përpiktë në marrëdhëniet me miqtë dhe njerëzit e tjerë që e rrethonin. Nga kujtimet rreth tij, mësojmë që kjo anë përbënte njërin ndër virtytet më të rëndësishme që e karakterizonin atë.

Ai kishte mbaruar shkollën e veterinarisë, por gjatë jetës së tij përveç shkrimit do të ushtrojë punë e detyra të ndryshme si: mësues i gjuhës turke në shkolla të ndryshme, punonjës i shtetit, mësues letërsie, deputet, pjesëmarrës në luftë, drejtues fetar, shkrues për revista, pjesëmarrës dhe drejtues në organizata të ndryshme, si dhe ka udhëtuar si i ngarkuar nga shteti në vende të ndryshme, si Berlin, Egjipt, Liban, Arabi, Shqipëri etj.[3] Në ditët e sotme nxirret në pah vetëm ana poetike e Mehmet Akif Ersojit, ose më mirë vjersha, që ai shkroi e që u zgjodh si himni i Turqisë. Por edhe ana aktiviste e tij ishte tepër e rëndësishme. Mjafton të përmendet fakti që, ai dhe pse ishte i angazhuar në punë nuk mund të rrinte duarlidhur dhe mori pjesë në luftën e Çanakkalasë. Pas lufte ai do të marrë pjesë në parlament, duke mbrojtur të drejtat e qytetarëve të vendit të tij. Kur e kërkon nevoja ai do të lëvizë çdo cep të vendit për t’i udhëzuar ose për t’u transmetuar atyre dijet fetare. Po me vendim parlamenti dhe me propozim të Bashkësisë së Punëve Fetare ai u caktua të bëjë përkthimin e Kur’anit më 21 Shkurt 1925.[4] Do të bashkëpunojë dhe në një revistë të rëndësishme për kohën si Sebilürreşad, ku në shumicën e rasteve do të përkthejë dhe dijetarët e kohës në gjuhën turke për t’i prezantuar mendimet e tyre rreth problemeve të kohës. Pra veprimtaria e tij është e lidhur ngushtë me të gjitha problemet e nevojat e kohës.

Karakteri dhe virtytet e tij ishin të qarta e të pastra. Ata ishin stolisur me besimin e tij, Islamin. Nga kujtimet për të del në pah se faktori më kryesor i karakterit të tij ishte besa ndaj vendit, shoqërisë e miqve të tij. Poezitë e tij janë shkruar gjithmonë për të tjerët. Të gjithë miqve të tij ai iu ka dedikuar poezi. Të gjithë shokët e tij flasim për bujarinë e madhe që e karakterizonte Mehmet Akif Ersojin. Duke patur parasysh se kur ishte në moshën 14 vjeçare i ishte djegur shtëpia dhe të gjithë jetën e kishte kaluar në shtëpi me qira, ai ishte shumë bujar me të tjerët. Ja çfarë transmeton një mik i tij: “Një natë na pati ftuar për çaj në shtëpinë e tij. Teksa po bëheshim gati të shkonim, ai po vinte me shpejtësi drejt nesh dhe tha: sonte çajin do e pimë te ju. Padyshim që u gëzova por dëshiroja të dija dhe arsyen. Kur e pyeta m’u përgjigj duke qeshur: qilimin e dhomës sonë ia kishin dhënë një të varfëri.”[5]

Akifi kishte një jetë tepër të vështirë dhe shumë herë me pengesa, por të gjitha këta nuk përbënin asnjë pengesë për të sepse ai kishte një mision tepër të qartë. Në aspektin ekonomik ai pati një jetë të vështirë për arsye se kur ishte në moshë të re atij iu dogj shtëpia dhe paskëtaj të gjithë jetën do e kalonte me qira, sepse të gjitha të ardhurat e veta do t’i harxhonte në shërbim të idealeve të tij. Edhe vdekja atë e gjeti në shtëpinë e njërit ndër miqtë e tij më të afërt, Said Halim Pashës, i cili ishte nipi i Mehmet Aliut të Egjiptit, pra me origjinë shqiptare.[6] Tek ai nuk ka nënshtrim. Akifi nuk hesht kundrejt padrejtësive. Këtë e shohim në poezinë e tij, por dhe në jetën e tij. Transmetohet që, kur ai ishte nëndrejtor në një shkollë dhe në një rast kur drejtori i shkollës pezullohet nga puna në një mënyrë të padrejtë Mehmet Akifi jep menjëherë dorëheqje si reagim kundrejt kësaj padrejtësie.[7] Ai i njihte nga afër problemet e kohës dhe pikërisht kjo arsye e shtynte atë të ishte tepër i ndjeshëm kundrejt këtyre problemeve. Vetëm në këtë kontekst mund të shpjegohet veprimtaria, poezia dhe jeta e Mehmet Akifit.

Për të kuptuar dhe një herë karakterin e Mehmet Akif Ersojit mjafton të shihet dhe mënyra e shkrimit të Himnit të Flamurit. Nevoja për një himn u zyrtarizua me një shpallje gare nga parlamenti më 7 nëntor 1920 dhe u caktua një shumë prej 500 lirash, si shpërblim për fituesin e konkursit. Hasan Basri Çantaji rrëfen se propozimeve për pjesëmarrje Akifi i refuzonte, duke thënë se pas kësaj moshe nuk futej në garë e të merrte dhe para për diçka tepër të rëndësishme siç ishte himni. Dhe pse pranë parlamentit u dorëzuan mbi 700 vjersha të ndryshme, asnjëra nga ata nuk u pa në lartësinë e duhur për t’u bërë himn kombëtar. Dhe pse i ishte shkruar një kërkese zyrtare për të marrë pjesë në konkurs, Akifi e kishte refuzuar atë. Me një “lojë” të mikut të tij Hasan Basri Çantajit, sikur i kishte dhënë fjalë në emër të Akifit zyrtarëve për shkrimin e himnit me kusht që të anullohej kushti i shpërblimit për fituesin, u bë e mundur që Mehmet Akif Ersoj të ndërmarrë hapin për shkrimin e himnit, të cilin e mbaroi në dy ditë dhe që u pranua njëherazi nga parlamenti me 12 Mars 1921.[8] Poezinë e himnit ai e ka lënë jashtë librit të tij Safahatit, duke thënë që atë e ka lënë në zemrën e kombit turk.

Ai bëri një jetë tepër aktive, sepse Akifi ishte i vetëdijshëm, që në rrethanat në të cilat gjendej qytetërimi i tij, nuk kishte kohë për të humbur. Ai do të kontribuonte me jetën, pasurinë, mendimin, poezinë e shpirtin e tij, deri në frymën e fundit për idealet që ai mbartte. Kontributi dhe veprat e tij duhen trajtuar në mënyrë tepër të kujdesshme, sepse kjo ishte periudha kur një perandori qindra vjeçare do të kthehej në një republikë. Në këtë proçes detyra më e rëndësishme binte mbi intelektualët, të cilët me shkrimet, konferencat apo ligjëratat e sjelljen e tyre, duhet të motivonin një shoqëri të dobët psikologjikisht e materialisht. Në këtë kontekst duhet të shihet dhe veprimtaria e tij, e cila pasqyronte karakterin e poetit të madh.[9]

  1. c.    Një stil i veçantë shkrimi

Para se të trajtojmë anën teknike të shkrimeve të Mehmet Akif Ersojit, le të hedhim një sy mbi shkrimet e tij në përgjithësi. Ai ka nisur të shkruajë që në moshën dymbëdhjetë vjeçare dhe poezitë e tij janë botuar në revista të ndryshme, qëkur ai ishte në shkollë. Një pjesë e mirë e shkrimeve të tij u botuan në revista të ndryshme si Resimli Gazete, Serveti Fünun, e që nuk janë brenda Safahatit. Mendimet e tij politike kryesisht janë në formën e shkrimeve, kritikave, apo dhe përkthimeve të ndryshme të botuara në revistat Sırat-ı Müstakim dhe Sebilü’r-Reşad në të cilat ka qenë aktiv.[10] Vepra më kryesore e tijSafahati përbëhet nga shtatë libra të botuara veç kur ishte ai gjallë dhe të përmbledhura në një vëllim të vetëm pas vdekjes së tij. Ai ka 11.240 strofa.[11] Përveç anës poetike Mehmet Akif Ersoj ka qenë shumë frytdhënës edhe në shumë fusha të tjera duke lënë pas një korpus të larmishëm. Shkrimet e tij mund të përmblidhen në kategori të ndryshme si; shkrime rreth personave të ndryshëm, shkrime mbi fenë e atdheun, shkrime mbi gjuhën, vlerësime ose kritika rreth librave të ndryshëm, shkrime mbi poezinë, mbi letërsinë dhe rregullat e shkrimit, shkrime rreth edukimit dhe dijes, përralla e fabula, përkthime të ndryshme nga dijetarë të kohës etj.[12]

Poezia e Akifit është shumë e qartë sepse ajo mbart një mision përbrenda. Për këtë arsye shkrimi i tij mund të konsiderohet si i veçantë në krahasim me shkrimet apo poezinë që lexojmë te poetët e tjerë në përgjithësi. Safahati nuk është një libër me poezi në të cilat ka një brendësi të lartë artistike, pasi ai nuk ka si qëllim këtë, duke qenë se ai duhet ta përçojë sa më parë mesazhin tek lexuesi. Problemi i tij parësor janë prapambetja, varfëria, vuajtja, pushtimi, shpëtimi i shoqërisë dhe për këtë arsye aspekti artistik e humbet rëndësinë.[13] Përmbajtja e shkrimeve të tij përputhet në mënyrën më të qartë me realitetin, gjendjen emocionale dhe mendore të Mehmet Akifit dhe personazheve të tij. Për këtë arsye çdo gjë që ai ka shkruar i dedikohen diçkaje, të gjitha fjalët që ai përdor shkojnë në një adresë të mirëmenduar e të saktë. Këtë aspekt ai e pohon edhe vetë duke u shprehur: “Qëkur e pashë veten time para popullit tim, desha të mendoj shoqërinë para artit tim”.[14] Të gjithë librat e Safahatit janë shkruar në konteks të ngjarjeve historike të kohës së Akifit dhe përçojnë tek lexuesi brengën e tij, qëndrimin dhe zgjidhjen që Akifi i jep problemit të trajtuar. Akademikët e shumtë që kanë bërë studime mbi veprat e tij e cilësojnë Safahatin, si argumentin dhe dëshminë më të gjallë të rënies së perandorisë.[15]

Për këtë arsye mënyrën e të shkruarit të tij mund ta vëmë re edhe te disa poetë, apo shkrimtarë, të cilët përçonin të njëjtat mesazhe me Akifin. Kjo ngjashmëri formohet në kontekstin ideologjik, pasi janë mendimet e ndjenjat e përbashkëta të këtyre poetëve, të cilët mbartin të njëjtat brenga në lidhje me gjendjen e perandorisë. Ndërsa në këndvështrimin artistik mund të thuhet që nga studimet që janë bërë mbi veprat e tij, vihet re që Mehmet Akif Ersoji është ndikuar nga disa poetë të kohës. Ky aspekt vihet re në poezitë e para që Akifi kishte botuar në revista të ndryshme në rininë e tij dhe në poezitë e para të Safahatit. Të gjithë kritikët e pohojnë faktin që në një pjesë të poezive të tij Mehmet Akifi është ndikuar nga Zija Pasha, Mualim Naxhiu dhe Abdulhak Hamidi. Sipas kritikëve, poezitë e tij të hershme karakterizohen nga një mëdyshje apo kërkim strukturor, ndërsa në aspektin e përmbajtjes qëndron lart teza që ai është ndikuar nga Zija Pashai dhe Abdulhak Hamidi.[16]

Nga analizat që kritikët letrarë kanë bërë mbi poezinë e Akifit eSafahatin në veçanti, një pjesë e mirë e kritikëve shprehen që poezia e tij më tepër se mjeshtërinë artistike mbart një mision. Si një shembull i kësaj teze përmendet fakti që në poezitë e Mehmet Akifit ka një dendësi të madhe fjalësh. Sipas kritikëve është e vërtetë që poezia shkruhet me fjalë, por fjalët duhen kursyer. Do të thotë që poezia e mirë është të përçuarit e mesazhit me sa më pak fjalë. Si pasojë mund të thuhet që poezia e Akifit më tepër se një vepër artistike është funksionale. Duke patur parasysh faktin që fjalët në poezinë e tij e kanë gjithnjë një adresë, atëherë teza e poezisë funksionale merr rëndësi.[17] Në këtë kontekst mund të thuhet që poezia e Mehmet Akif Ersojit është edukuese. Përmes problemeve, dialogjeve, ndjenjave që trajtohen në shkrimet e tij, Akifi mundohet ta përçojë mendimin dhe zgjidhjen, që ai i jep problemit të trajtuar në poezi. Në këtë rast lexuesi bëhet vetë pjesë e ndjenjave që përçohen me anë të poezisë, por në të njëjtën kohë kalon edhe një proçes edukimi përmes poezisë së Akifit.

Tematika e shkrimeve të tij është e lidhur ngushtë me sistemin e mendimit të tij dhe me problematikat e shoqërisë. Pikërisht këtu fshihet dhe një lidhje emocionale mes lexuesit shqiptar dhe Mehmet Akif Ersojit. Ai e shpreh në këtë mënyrë shqetësimin për gjendjen e rëndë në të cilën ndodhej atdheu:

“Për shkak të hallit të tre të patruve, një popull tre milion

Pa shih si grihet! Ngrihu, ati im nga varri ku po pushon!

Të gjallët s’vrapuan në ndihmë, të paktën ti u shko…

Shqipëria digjet…. Dhe, kësaj radhe, për tmerr!”[18]

Po në librin e katërt të Safahatit ai jep shembullin e Shqiptarëve për tragjedinë që përjetonte shoqëria e kohës së tij:

“Ndërsa keni për shembull shqiptarët, ç’është ende

Kjo politikë e ngatërruar, kjo çështje pa kuptim?

Më duket se biri juaj nuk e njeh rrugën kah kalon…

Përzejeni, më në fund, hajdutin që ju udhëzon!

Dëgjomëni mua që po, jam shqiptar….

S’kam tjetër ç’them… Vendi im i mjerë!…”[19]

  1. d.   Sistemi i mendimit të Akifit

Në aspektin ideologjik, Mehmet Akif Ersoji është shumë i qartë dhe mendimi i tij përputhet plotësisht me personalitetin dhe veprimtarinë e vetë poetit. Kjo varet edhe nga përgatitja e shëndoshë mendore, që ai kishte kaluar. Përveç njohjes shumë të mirë të gjuhëve dhe shkencave orientale e fetare, Mehmet Akifi kishte dijeni shumë të detajuar dhe të mendimit dhe figurave kryesore perëndimore. Që në rininë e tij Akifi ishte njohur dhe kishte lexuar Shekspirin, Hygoin, Lamartinin, Rusoin, Renanin, Zolan e shumë mendimtarë të tjerë perëndimorë.[20] Në këtë kontekst bëhet më i kuptueshëm koncepti i mendimit të Akifit. Sistemi i mendimit të tij bazohet në një ideologji të kristaltë, e cila pasqyrohet në veprimtarinë dhe shkrimet e tij. Nisur nga shkrimet dhe veprimtaria e tij mund të thuhet që mendimi i Mehmet Akif Ersojit është i përmbledhur një fjali të famshme tijën: “Ta marrim frymëzimin drejtpërdrejt nga Kur’ani; e ta shprehim Islamin sipas konceptimit të kohës”.[21]

Nuk ka dyshim që mendimi i Mehmet Akif Ersojit pasqyrohet qartazi në veprën e tij “Safahat”. Libri i gjashtë i Safahatit me titull Asimi, flet për një djalosh me emrin Asim, i cili jetonte në Stamboll. Asimi na paraqitet si një njeri i fuqishëm, me trup të bëshëm, i cili në të njëjtën kohë merret dhe me sportin e mundjes. Përveç anës sportive Asimi është shumë i suksesshëm edhe ne mësime dhe veçanërisht në shkencat ekzakte. Ndërsa në aspektin shpirtëror, ai është një besimtar i mirë dhe respektues e mbartës i vlerave. Me anë të këtij libri Mehmet Akif Ersoji i paraqet lexuesit të riun e tij ideal, i cili është fizikisht i fuqishëm, zotërues i zhvillimeve më të fundit të shkencës, por edhe praktikues fetar e mbartës i vlerave pozitive për shoqërinë. Në realitet Asimi është vetë dëshira e Mehmet Akif Ersojit për rininë e shoqërisë në të cilën ai jetoi dhe dha kontributin e tij. Në fakt ky shembull e shpjegon më së miri edhe thënien e tij që shembull duhet të jetë Kur’ani, por ai duhet transmetuar tek të tjerët me gjuhën e kohës apo rrethanave në të cilën ndodhet individi.

Në një këndvështrim më të gjerë mund të thuhet që mendimi i Akifit nuk është unik. Ai është formuar në raport me gjendjen politike, ekonomike e kulturore të qytetërimit të cilit i përkiste. Ashtu si ka njerëz, të cilët kanë ndjenja e mendime të përbashkëta edhe qytetërimet mbartin të njëjtat elemente. Në këtë kontekst është normale që Akifi dhe misioni e shkrimet e tij, të kenë “shokë të tjerë” në Turqi, Lindje të Mesme apo në botën Arabe. Muhammed Abduh, Xhemaleddin Afgani, Musa Xharullah dhe Reshid Riza, janë disa nga këta dijetarë, me të cilët Akifi tregon ngjashmëri në mendimet dhe shkrimet e tij.[22] Nga studimet e bëra vihen re paralelizma të mëdha mes shkrimeve të Mehmet Akif Ersojit me ata të dijetarit dhe aktivistit të madh Muhammed Ikbal. Që të dy mbartin të njëjtat brenga, të njëjtat ideale e mendime dhe recetat që i japin shoqërisë janë të ngjashme.[23] Brenga e tyre nuk kishte lidhje me një grup, shoqëri apo komb. Ata i shihnin dhe i trajtonin çështjet në prizmin e qytetërimit. Këtë aspekt e shohim qartë në Safahatin e Akifit, ku ai shkruan për problemet e shoqërisë duke filluar nga Lindja e largët, deri në Ballkanin e Andaluzinë mesdhetare. Akifi në Turqi e Ikbali në Indi përjetonin me zemra të plagosura gjendjen e vështirë në të cilën gjendeshin vendet e tyre. Ata ishin dy bilbilë, që vajtonin fatin e dhimbshëm të popujve të tyre. Përveç të qënurit aktiv në jetën sociale, ata të dy e dhanë luftën e tyre me poezitë e shkrimet që ata nxorën, tematika e të cilave ishin rrugëzgjidhjet për problemet e shoqërisë pjesë e së cilës ishin.

Nuk ka dyshim, që boshti i mendimit të tij është këndvështrimi Islam i sistemit të mendimit në tërësi. Mehmet Akif Ersoj është njëri ndër figurat më kryesore të mendimit Islam në fillimet e shekullit të XX. në Turqi. Për këtë arsye Mehmet Akif Ersoji është konsideruar si figurë model në zhvillimin e mendimit dhe ideologjisë Islame të kohëve moderne. Në citatin e mësipërm, në të cilin është përmbledhur e gjithë filozofia e Mehmet Akif Ersojit, janë dy pika kryesore që për Akifin janë gurë kilometrikë në zgjidhjen e problemeve në të cilat gjendej qytetërimi të cilit i përkiste. Pika e parë konsiston në aspektin që për zgjidhjen e problemeve dhe dobësive që tregonte shteti e shoqëria osmane ekzistonte vetëm një recetë shërimi, i cili ishte Kur’ani. Pra ideologët, administrata, qeverisësit dhe kasta udhërrëfyese e shoqërisë osmane, duhet të mbështeteshin tek principet Kur’anore për të dalë nga gjendja e mjerueshme në të cilën gjendej perandoria. Ndërsa pika e dytë konsistonte në aplikimin e këtyre principeve në përputhje me gjuhën, metodat dhe nevojat e kohës.

  1. e.    Përfundim

Si përfundim mund të themi që, kombi shqiptar përgjatë shekujve i ka dhënë shumë bij njerëzimit. Është e vërtetë që ne si komb nuk i kemi dhënë një qytetërim njerëzimit, por bijtë e këtij kombi kanë shkëlqyer në përparimin e njerëzimit. Shqiptarët kanë dhënë kontribute të mëdha si perandorive të qytetërimit perëndimor, ashtu dhe atyre lindore. Njëri ndër këta njerëz të mëdhenj që i kanë shërbyer njerëzimit, pa dyshim është dhe Mehmet Akif Ersoj. Ky njeri vlerash me origjinë nga fshati Shushicë i Pejës, është shkruesi i himnin të flamurit turk, por dhe njëri ndër mendimtarët dhe aktivistët më të mëdhenj turq të shekullit të kaluar.

Mehmet Akifi na del përpara, si një njeri idealist, si në mendime, ashtu edhe në shkrimet dhe veprimtarinë e tij. I gjendur përballë vështirësive të mëdha në të cilat po kalonte qytetërimi të cilit i përkiste por dhe e gjithë bota, ai e ndiente shumë thellë hidhërimin dhe dhimbjen e shkaktuar në shoqëri. Si një idealist që ishte, Mehmet Akif Ersoji ka kontribuar fizikisht, shpirtërisht e materialisht në plotësimin e idealeve të tij dhe orientimin e shoqërisë drejt vlerave njerëzore. Ai është një bilbil që vajton dhimbjen që ndiente shoqëria të cilës i përkiste. Dy nga shtatë librat që formojnë librin e tij Safahatin, i janë dedikuar veçanërisht luftës ballkanike në të cilën humbën jetën me miliona njerëz të pafajshëm, u shkatërrua e u varfërua i gjithë gadishulli ballkanik. Ai ndien dhimbje e vuajtje për problemet në të cilat gjenden bashkëkombësit e tij, aspekt të cilin e shpreh në poezi të ndryshme kushtuar Kosovës. Problemet e ndarjes së Shqipërisë e trojeve shqiptare dhe sulmet që iu bëheshin këtyre trojeve, zënë një vend të veçantë në botën e tij shpirtërore dhe pasqyrohen gjithashtu edhe në veprën e tij.

Për fat të mirë sot vepra e tij Safahati gjendet e përkthyer dhe në gjuhën e origjinës së Akifit, pra në shqip. Duhet falenderuar përkthyesit por duhet inkurajuar dhe lexuesi ta lexojë vetë Mehmet Akif Ersojin. Rreth tij janë shkruar shumë, por mes tyre ia vlen të theksohen disa më kryesoret. Një ndër punimet më kryesore rreth Mehmet Akif Ersojit është libri Mehmet Akif Hayatı, Eserleri ve Yetmiş Muharririn Yazıları i botuar në Stamboll në dy vëllime i vitit 1939 ku kanë kontribuar dijetarët e intelektualët më të mëdhenj turq të shekullit XX. Në të vërtetë vetëm ky punim është mëse i mjaftueshëm për të treguar figurën shumë-dimensionale dhe karakterin e mendimin e Mehmet Akif Ersojit. Në Turqi çdo vit organizohen konferenca, panele shkencore, sipoziume e mbrëmje letrare në nder të kësaj figure të madhe. Dhe nëse në Turqi rreth tij janë shkruaj mbi dyqind libra e me mijëra ese për fat të keq në Shqipëri ai nuk njihet shumë. Por edhe pse kanë kaluar mbi njëqind vjet nga shkrimet e tij, vërejmë që tematika dhe problemet e trajtuara në ata shkrime, janë shumë koherente me problemet e ditëve të sotme në këtë gjeografi. Kjo tregon madhështinë e Mehmet Akifit, por edhe nevojën e hulumtimit të mëtejshëm e të vazhdueshëm të veprave të tij.

 

Referenca

Ayçil, Ali, “Dördüncü Kitap (Fatih Kürsüsünde) İçin Dolaylı Bir Şerh”, Karakter Abidesi ve BirÇığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008.

Çağın, Sabahattin, “Akifin Kişiliğine Dair”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008.

Çantay, Hasan Basri, “Anılarda Akif”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008.

Erol, Murat, “Sath-ı Vatan ya da Mehmet Akıf Ersoy’un Makaleleri”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008.

Ersoj, Mehmet Akif, Fletët, Përkth. Mithat Hoxha, Logos-A, Shkup 2006.

Ersoy, Mehmet Akif, Safahat, AkvaryumYayınevi, İstanbul 2006.

Hece Dergisi, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Sy. 133, Ankara 2008.

Kara, Mustafa, İstiklalimizin Bülbülü Mehmet Akif Ersoy, Özal Matbaası, İstanbul 2012.

Okay, Orhan, “Mehmet Akif’in Karakteri ve Sanatı”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008.

Okay, M. Orhan, Düzdağ, M. Ertuğrul, “Mehmet Akif Ersoy Maddesi”, TDV Islam Ansiklopedisi, C. XXVIII, Ankara.

Özalp, N. Ahmet, Said Halim Paşa: Tüm Eserleri, Anka Yayınları.

Özdenören, Rasim, “Müslüman Bir Düşünür Olarak Mehmet Akif’in Çelişkileri”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008.

Şahin, Mustafa, “Mehmet Akif/ Muhammed İkbal Ümmet-i Muhammedin Mahzun İkizleri”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008.

Taşdelen, Vefa, “Safahat’ın Eğitim İmaları”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008.


[1] Ersoy, Mehmet Akif, Safahat, AkvaryumYayınevi, İstanbul 2006, s. XIII; Për të dhëna më të detajueshme rreth jetës, shkrimeve dhe veprimtarisë së Mehmet Akif Ersojit shiko dhe përkthimin Shqip të Safahatit: Ersoj, Mehmet Akif, Fletët, Përkth. Mithat Hoxha, Logos-A, Shkup 2006:66.

[2] Çantay, Hasan Basri, “Anılarda Akif”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008:541.

[3] Për të dhëna më të detajuara rreth jetës së Mehmet Akifit shiko: Kara, Mustafa, İstiklalimizin Bülbülü Mehmet Akif Ersoy, Özal Matbaası, İstanbul 2012:11-39.

[4] Okay, M. Orhan, Düzdağ, M. Ertuğrul, “Mehmet Akif Ersoy Maddesi”, TDV Islam Ansiklopedisi, C. XXVIII, Ankara, s. 433.

[5] Çantay, s. 527-528.

[6] Özalp, N. Ahmet, Said Halim Paşa: Tüm Eserleri, Anka Yay., s. 7.

[7] Çağın, Sabahattin, “Akifin Kişiliğine Dair”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008:618.

[8] Okay, Düzdağ, s. 433.

[9] Hece Dergisi, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Sy. 133, Ankara 2008:4.

[10] Erol, Murat, “Sath-ı Vatan ya da Mehmet Akıf Ersoy’un Makaleleri”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008:182.

[11] Okay, Düzdağ, s. 436.

[12] Për të dhëna me të detajueshme rreth tematikës së shkrimit të Mehmet Akif Ersojit shiko: Erol, s. 183-194; Gjithashtu për bibliografinë e shkrimeve, përkthimeve shiko: Kara, s. 41.

[13] Taşdelen, s. 149.

[14] Okay, Orhan, “Mehmet Akif’in Karakteri ve Sanatı”,Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008:9.

[15] Ayçil, Ali, “Dördüncü Kitap (Fatih Kürsüsünde) İçin Dolaylı Bir Şerh”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008:288.

[16] Okay, Düzdağ, s. 436.

[17] Taşdelen, Vefa, “Safahat’ın Eğitim İmaları”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008:149.

[18] Ersoj, f. 281.

[19] Ersoj, f. 284.

[20] Okay, Düzdağ, s. 434.

[21] Erol, s. 184.

[22] Özdenören, Rasim, “Müslüman Bir Düşünür Olarak Mehmet Akif’in Çelişkileri”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008:73.

[23] Şahin, Mustafa, “Mehmet Akif/ Muhammed İkbal Ümmet-i Muhammedin Mahzun İkizleri”, Karakter Abidesi ve Bir Çığlık Olarak Mehmet Akif Özel Sayısı, Hece Dergisi, Sy. 133, Ankara 2008:56.

Ndiqe

Merreni çdo postim të ri drejt e te email-et tuaja.

Bashkojuni 86 ndjekësve të tjerë

Këtë e pëlqejnë %d blogues: