Komunikimi estetik tradicional dhe bashkëkohor

16/11/2015 Lini një koment

Metin IZETI

 

KOMUNIKIMI ESTETIK TRADICIONAL DHE BASHKËKOHOR

Metin Izeti

Metin Izeti

Filozofia, në përgjithësi, dhe ajo e artit, në veçanti, ka bërë përpjekje maksimale për konceptimin e unitetit esencial të botës, por ama përmes vendqëndrimeve të ndryshme metodologjike. Nëse themi që ky lloj i aktivitetit mendor e paraqet mendimin sistematik me të cilin mëtohet të ruhet relacioni konceptual i ideve të ndryshme në relacion me tërësinë dhe Një-shin, atëherë, krahas të gjitha problemeve që bota i ka në periudhën e fundit me mospërputhjet metodologjike të ideve filozofike dhe metafizike me metodologjinë e shkencës dhe teknologjisë pozitiviste, një proces i tillë i mendimit ende sot e kësaj dite e ka vendin e merituar në kuadër të mendimit të përgjithshëm dhe historisë së tij në shoqërinë njerëzore.

Për ta sqaruar në esencë thellësinë e shijes, mendimet rreth së cilës janë dhënë shumë si në të kaluarën ashtu edhe tash, gjithsesi se duhet ta kemi parasysh edhe mënyrën e komunikimit që i ngërthen në vete rezultatet e hulumtimeve dhe qasjeve filozofike dhe sociologjike, por edhe të atyre antropologjike dhe psikologjike. Si pasojë e kësaj do të kemi mundësi të zbresim në natyrën e fenomenit artistik, si gjatë krijimit të veprës artistike ashtu edhe në përjetimin e saj. Qysh herët Ibn Halduni ka theksuar se vetëm përjetimi estetik ka mundësi ta rrumbullakojë kornizën e veprimit kulturor. Në realitet, në periudhën klasike, rrjedhimisht në diskursin tradicional, paraqitet si fenomen aktiv social.

Konstatimi i Ibn Haldunit është i lidhur ngushtë edhe me ajetin e Kur’anit, ku i Madhi Zot thotë: “Thoni: “Kjo është “ngjyra” që na ka dhënë Allahu! S’ka “ngjyrë” më të bukur se ajo që jep Allahu! Ne vetëm Atë adhurojmë!” (Bekare, 2:138). Kjo thënie e diskuton platformën filozofiko-artistike të krijimit të Zotit në gjithësi dhe përqendrimin e fenomenit të përkushtimit përmes këtij botëkuptimi. Ndoshta ky është një nga problemet më të mëdha që i përjeton njeriu bashkëkohor në mungesën e kësaj qasjeje në diskursin bashkëkohor dhe, së bashku me të, edhe në gjenin e njeriut modern. Kur them modern nuk e kam parasysh vetëm njeriun modern me botëkuptime ateiste, por edhe atë me botëkuptime teiste, i cili fenë e ka zhveshur nga përjetimi i të bukurës dhe me të mbjell vetëm arrogancë, interes dhe shëmti.

Komunikimi tradicional, që në bazë e ka shpalljen, është një ngjarje sociale që kërkon ta inkuadrojë edhe kontributin e përmasës estetike dhe psikologjike. Qasjet e ndryshme të njerëzve ndaj orientimeve të caktuara të shijes nuk kanë të bëjnë fare me një vepër artistike të caktuar, në këtë rast gjithësinë, por ata e diskutojnë plasaritjen dhe çarjen e subjektit soditës në kuadër të historisë dhe hapësirës. Ndërkaq, sa i përket dallimit në pranimin e veprës artistike, ajo është vetëm e jashtme dhe kushtore, ndërsa nëse subjekti është absolut dhe total, universal dhe i tërësishëm. Vetëm atëherë veprat artistike mund të diskutohen si pasqyrime dhe hije të ndryshme, siç na mëson edhe Ibn Arabiu.

Ibn Arabiu çështjen e komunikimit e kupton si deklarim të veprës artistike dhe, përmes kësaj, e ka për qëllim popullaritetin që vepra artistike e ka në botëkuptimin pezhorativ dhe jokritik. Historia e artit dhe kulturës ka shembuj të pasur të llojeve të ndryshme artistike, të cilat janë deklaruar dhe popullarizuar më tepër se disa të tjera. Në këtë kornizë mund të vendoset drama, piktura, poezia etj., që kryesisht janë disiplina figurative. Ndërkaq në anën tjetër disiplinat jofigurative sikur kanë ngelur pak më prapa nga ky deklarim dhe komunikim, në veçanti në botëkuptimin tradicional artistik. Si pasojë e kësaj, kjo çështje është edhe një nga diskutimet kryesore të filozofisë dhe sociologjisë së artit bashkëkohor. Më saktë, problemi qëndron në konstatimin e realitetit se vlera artistike domosdoshmërisht e determinon komunikimin e veprës ose këto dy çështje janë inkompatibile? Problemi komplikohet edhe më shumë në çastin kur një numër i madh i artistëve “popullorë” në periudhën e tyre të veprimit kanë qenë totalisht të margjinalizuar. Nëse termi komunikim, që në kuptim të ngushtë do të thotë “deklarim” dhe që qëndron në lidhje të ngushtë me popullaritetin e veprës, nënkuptohet ngushtë si mundësi e auditorit që ta kuptojë dhe konceptojë veprën artistike, atëherë shpesh ndodh që ai të favorizohet në mesin e të tjerëve, por të mos e ketë kualitetin e duhur artistik. Tërë kjo varet prej konceptit të artit nga ana e subjektit, e kupton atë si element racional dhe vetëdijesor dhe i eliminon elementet e intuitës dhe mbiracionalitetit ose vepron anasjelltas. Prandaj lirisht mund të thuhet se dallimi midis komunikimit artistik-tradicional dhe atij bashkëkohor qëndron në këtë epiqendër.

Si pasojë e eliminimit të intuitës dhe kontemplacionit në vlerësimin estetik bashkëkohor është paraqitur edhe paragjykimi se intuita nuk e lejon komunikimin dhe deklarimin e veprës artistike në relacionin autor-auditor. Hegeli në veprat e tij e ka kundërshtuar fuqimisht këtë koncept dhe ka synuar që ta paraqesë forcën e prezantimit të idesë dhe konceptit të brendshëm përmes formës. Kjo ka ndikuar që ai mos ta përjashtojë edhe të shëmtuarën nga konteksti artistik dhe estetik.

Nga orientimi i mësipërm i komunikimit formal ka rrjedhur edhe qëndrimi bashkëkohor se arti “komunikativ” dhe “popullor” është më reprezentativ në paraqitjen e mimesisit/pasqyrimit të të përgjithshmes dhe konceptuales. Si rrjedhojë, vlera estetike është nxjerrë nga një akt joestetik, rrjedhimisht nga kuptimi jokritik i popullaritetit të veprës artistike.

Nëse themi që plani konceptual dhe ideor – në të cilën bazohet në mënyrë direkte ngjarja sociale – nuk është i rëndësishëm për artin modern, ndërsa nga ana tjetër tradicionalistët kanë dëshirë të na bindin se “rrjedha e ideve” e determinon “aftësinë komunikative”, atëherë domosdoshmërisht përballemi edhe me pyetjen: A nuk ka vallë në strukturën e veprës artistike “stil” dhe “poesis”, që lidhen me vlerat transpersonale? Nëse themi që nuk ka, atëherë gjithsesi duhet t’i kundërshtojmë idetë e Hegelit, që thonë se idetë e trajtësuara kanë kuptim filozofik dhe esencial vetëm nëse e reprezantojnë sa më denjësisht idenë. Një qasje e tillë e shkatërron në rrënjë momentin krijues të artit. Më saktë, vullneti dhe imagjinata krijuese e përfitojnë karakterin e rrënimit subjektiv pa ndonjë kuptim transpersonal. Sikur një konstatim i tillë të ishte i drejtë, atëherë nuk do të kishte dallim midis artit të bletës, ku ka një instikt artistik të verbër dhe jo shumë të qartë për ne dhe aktivitetit të artistit.

Molla Sadra Shirazi është përqendruar në këtë përmasë të komunikimit dhe ka folur për përjetimin intersubjektiv, që do të thotë se në këtë rast përjetimi nuk përvetësohet vetëm në kontekst objektiv dhe as vetëm në atë subjektiv individual. Struktura e intelektit, që te Molla Sadra e ka kuptimin edhe të shpirtit, në masë të madhe është e lidhur jo vetëm me angazhimin komunikativ të njeriut. Këtu bën pjesë edhe komunikimi i zbulesës hyjnore, imanente dhe brendahistorike, por më tepër me përmasën metahistorike dhe transpersonale të njeriut. Që këtu del ideja e tij e iluminimit të objektit nga transpersonaliteti absolut. Në këtë segment mund të kuptohet edhe konstatimi i Heidegger-it, i cili thotë se “Historia e mendimit dhe kulturës europiane bazohet në faktin se realiteti dhe qenia janë të kuptuara në përmasën lëndore dhe, si pasojë e kësaj, edhe “lënda e veprës artistike është konsideruar si përjetim estetik”. “Karakteristikë dalluese e artit bashkëkohor është që përjetimin e përmbajtjes e ka përqendruar në substancën dhe jo në konceptin dhe idenë. Si rrjedhojë, thotë Heideggeri, “arti i ri e paraqet aktin të cilit nuk i janë dhënë konceptet”.

Nuk është i rastësishëm as qëndrimi i Tost-it dhe Mierendorff-it që arti bashkëkohor është më “pak i kuptueshëm” se arti tradicional. Nëse do të përpiqemi që ta nxjerrim një teori estetike nga ky konstatim, atëherë mund të themi se arti bashkëkohor nuk e ngërthen dimensionin që e bën atë të kuptimtë dhe e afron me shpirtin. Pra, ai nuk e ka shkallën mbiracionale të intuitës dhe përjetimit imagjinativ. Si pasojë e kësaj edhe atëherë kur vizualiteti është shumë i qartë, vepra artistike nuk është e kuptueshme. Elementi i dytë, që nuk e ngërthen planin racional, por e ka atë imagjinativ, nënkupton se nuk është më pak i rëndësishëm dhe ka domethënie në kuptimin e tërësor të veprës artistike. Por, në një shoqëri ku parimi mbretërues nuk është artistik, vështirë pranohet esenca e vërtetë e artit, rrjedhimisht, dimensioni formativ.

Maurice Blanchot me plot të drejtë ka theksuar se ka dallim midis asaj që autori e mendon, që e ka mishëruar në vepër dhe domethënies së vërtetë të veprës. Si rrjedhojë, esenca e veprës artistike është në faktin që ajo nuk pranon të përfundojë, por është një proces permanent i mbindërtimit.

Nga kjo që u tha mund të konstatohet se arti tradicional është më ekzaltues dhe më i kuptueshëm, por më pak komunikativ se ai modern. Kjo është kështu për shkak se vepra estetike duhet të vlerësohet sipas elementeve estetike dhe jo atyre joestetike, rrjedhimisht sociologjike ose psikologjike. Me fjalë të tjera, vepra artistike tradicionale e ka autonominë e saj dhe për këtë gjallëron në të gjitha epokat, si p.sh. xhamia e Kordobës ose Katedralja e Kelnit, dhe kjo e bën atë sferë eminente të kulturës dhe zhvillimit njerëzor. Ndërkaq, nëse vepra estetike analizohet në bazë të elementeve joestetike, në bazë të komunikmimit populist ose “suksesit” formal, atëherë humben shumë elemente estetike dhe artistike të esencës së saj. Në përmasën sociale të veprës, botëkuptimi i komunikimit tradicional inkuadron këtu edhe mbulesën. Ajo nuk reduktohet në vepër thjeshtë historike, por me vete e bart edhe sqarimin e përmasës transhistorike dhe transpersonale të veprës artistike dhe vetëm ky element e mundëson “vazhdimësinë e përhershme” të veprës artistike.

Prandaj nuk duhet të harrohet fakti se në konceptin e gjerë të komunikimit është i rëndësishëm edhe dimensioni vlerësor i veprës dhe jo vetëm dimensioni trajtësor. Për shembull, Muhjuddin ibn Arabiu në Lindje ose Mjeshtër Eckharti në Perëndim nuk ka qenë i popullarizuar dhe komunikativ sa Gazaliu ose Thoma Aquinasi, por ama edhe dy të parët e kanë shprehur realitetin për evolucionin e letërsisë së shpirtit. Tash a duhet t’i ndalojmë të parët dhe t’i theksojmë vetëm të dytët ose anasjelltas? Duhet ta kemi parasysh se “ një vizion shprehet përmes mjeteve të caktuara të shprehjes, që i konvenojnë dhe që mund ta shprehin atë”. Në lidhje me këtë çështje shumë bukur tingëllon një thënie e Eugen Ionesco-s, i cili e definonn këtë realitet si distancim permanent dhe thotë: “Kur kemi dëshirë të flasim për çdokënd, atëherë nuk themi gjë për askënd. Gjërat që u interesojnë të gjithëve shumë rrallë janë brenda interesit të çdo njeriu individualisht. Në realitet, krijimi artistik në esencë është agresiv si pasojë e risisë që e paraqet. Ai shpeshherë shkon kundër auditorit të gjerë, e kundërshton pjesën më të madhe të publikut, ai shndrit me pazakonshmërinë e tij… Si rrjedhojë, disa herë vepra artistike mund të jetë jo shumë populiste në periudhë të caktuar.”

Kështu përfundimisht vijmë në konstatimin se për zhvillim artistik, si nga aspekti i pozitës së parë ose të dytë estetike, nevojitet qasje reale dhe pa paragjykime e të dy konstituentëve të strukturës artistike: tehna (përmasa artistike) dhe poiesis (kreativiteti). Bashkimi i këtyre dy elementeve, si në komunikimin artistik tradicional, ashtu edhe në atë bashkëkohor, do të kishte rezultuar me ndërtimin e konceptit të vërtetë të estetikes dhe komunikimit konkret përmes mjeteve artistike, ku e drejtpërdrejta dhe e tërthorta do të jenë të pajtuara në relacionin midis subjektit dhe objektit.

 

Burimi: http://shenja.mk/index.php/opinion-analize/31338-komunikimi-estetik-tradicional-dhe-bashkekohor.html

Abetaret shqipe dhe pavarësia kombëtare – vështrim rreth abetareve dygjuhëshe shqip-italisht

13/11/2015 Lini një koment

Prof. Dr. Njazi  KAZAZI & Ma. Lindita KAZAZI

Universiteti i Shkodrës “Luigj Gurakuqi”

 

ABETARET SHQIPE DHE PAVARËSIA KOMBËTARE – VËSHTRIM RRETH ABETAREVE DYGJUHËSHE SHQIP-ITALISHT

abetare

Historia e abetareve të gjuhës shqipe është e vjetër dhe e lavdishme. Me abetaret janë të lidhura përpjekjet e shqiptarëve për mbijetesë përballë pushtimeve të njëpasnjëshme. Me përmbajtjen e tyre ato ndikuan fuqishëm në edukimin e gjeneratave të tëra me ndjenjat më të larta atdhetare dhe fisnike. Ato ndikuan në ruajtjen dhe mbajtjen gjallë të  gjuhës së ëmbël shqipe dhe trashëgiminë e saj brez pas brezi.

Abetarja, si asnjë libër tjetër në të gjithë rruzullin tokësor, lidhet ngushtë me jetën e çdo fëmije që ulet për herë të parë në bankat e shkollës. Me këtë libër fillon dhënia dhe përvetësimi i një kulturë dhe arsimimi të programuar. Me të mësojnë lexim-shkrimin në gjuhën amtare, por veçanërisht për ne shqiptarët ajo ka pasur funksione shumëplanëshe.

Rilindësit tanë e kanë konsideruar si  “abetare të parë” veprën e Pjetër Budit, që u botua në Romë, më 1621. Kalendari i Shoqërisë “Dija” në Vjenë, më 1908, në faqen 3 shkruan se “Më 1621, kur doli në dritë libri shqip “Speculum confessionis”, e të ndyerit Emz. Budi, u lind edhe i pari abetar shqip.[1]

Abetaret për nga metoda janë shumë të ndjeshme ndaj çdo hopi pedagogjik, ndaj çdo bumi teknologjik, duke iu përshtatur kurbës së zhvillimit të pandërprerë të didaktikës bashkëkohore. Këtu e gjen shpjegimin  dhe preokupimin e përfaqësuesve më të shquar të kulturës shqiptare që morën përsipër autorësinë e këtyre testeve, si: N. Veqilharxhi, K. Kristoforidhi, D. Boriçi, S. Frashëri, A. Kulluroiti, V. Ruso, N. Mjeda, L. Gurakuqi, P. Qiriazi, M. Logoreci, A. Xhuvani, K. Xhumari, R. Hoxha, Xh. Gega, Q. Batalli, M. Gjevori, Gj. Gjokaj, F. Camaj, A. Mustafa, F. Mjaku etj., etj. Por në vitet që po flasim, dolën edhe firma të reja si: Lef Nosi, Jashar Erebara, Nikolla Lako, Kolë Kamsi, Marko la Piana, Thoma Papa Pano, Dhimitër Paparisto, Shefqet Daiu, Simon Shuteriqi, Hafiz Ali Korça etj.

Gjatë punës për hartimin e monografisë “Abetaret shqipe dhe trajektorja e tyre historiko-pedagogjike”, së bashku me Prof. Dr. Shefik Osmanin[2], paraqitëm librin që u botua nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës, Tiranë, 2000, me 367 faqe, analizuam të gjitha abetaret e gjuhës shqipe gjatë gjithë periudhës deri tani dhe arritëm në përfundimin se:

Në jetën e saj mbi 168 vjeçare, ky tekst mësimor që numëron rreth 225 abetare shqipe dhe ribotime, në të gjitha trojet shqiptare dhe më gjerë, u lidh, si asnjë tjetër, me historinë e arsimit shqiptar, shkollën dhe gjuhën shqipe. Gjeografia e Abetareve shqipe është e gjerë dhe përfshin trojet shqiptare dhe jashtë tyre si në: Bukuresht, Stamboll, Bruksel, Sofje, Vjenë, Napoli, Selanik, Athinë, Paris, Milano, Bari, Worçester, Laipcig, Konstancë, Aleksandri të Egjiptit etj.[3]

Për  vetë kushtet historiko-shoqërore të Shqipërisë, abetarja kreu funksione të ndryshme, si:

  • Mjet pune për mësimin e gjuhës së shkruar shqipe dhe jo vetëm nga fëmijët, por edhe nga të rriturit.
  • Për mëkimin e idesë së lirisë kombëtare dhe shoqërore.
  • Mjet për zgjimin e ndërgjegjes kombëtare.
  • Hapi rrugën dhe krijoi përvojën në fushën e teksteve tona origjinale shkollore etj.

Për nga koha krijimit të abetareve shqipe (kujtojmë se Naumi më 1845 botoi “Fare i ri

ëvetar shqip…” ) ne nuk jemi më të vonuar në krahasim me abetaret Ballkanike: të rumunit George Lazar (1820), të bullgarit Petrer Beran (1824), të serbit Vukë Karaxhiç (1827) dhe autorit të abetares greke [4].

Viti 1912 ishte “fatlum” edhe për botimin e abetareve shqipe. Vetëm këtë vit u botuan 7 abetare shqipe, ndryshe nga vitet e tjera që kishte një numër më të vogël, si p.sh.: më 1913: vetëm 2 abetare, 1914: 2 të tilla, 1915: 3, 1916: 3, 1917: vetëm 1, 1918: vetëm 1 dhe më 1919: 3 abetare shqipe.

Vitin e Pavarësisë së Shqipërisë, siç thamë, u botuan:

  1. Anonim: Abetari i vogël shqyp. “Nikaj”. Shkodër, 1912, 32 f.
  2. D/iogjen/ H/arito/: Abetari i gjuhës shqipe. Mot i parë. Athinë, 1912. 62 f. me il.
  3. D/iogjen/ H/arito/: Shtimi i abetarit shqip për çunat. Athinë, 1912. 56 f. me il.
  4. Anonim: (Editor Lef Nosi). Abetare shqipe për djelmoshët gegë. Shtypje e parë. Shtypshkronja Tregtare Nderkomëtare. Manastir, 1912. 16 f.
  5. Anonim: Abetare toskërisht. Përshtypjë e gjashtë. Sofje, 1912. 16 f.
  6. Anonim /Jashar Erebara/: Abeceja shqype e Kumanoves. Botim i Klubit shqiptar të Kumanovës. Supliment i gazetës “Shkupi”. Shkup, 1912.

abetare1Por ne do të ndalemi në abetaren shqip-italisht, duke e shikuar në një këndvështrim të ri, jo duke përsëritur ato që kemi thënë në botimin tonë.

  1. Anonim: Abetari për fmit qi msojnë shqip-italisht. Për msimoret e Shqipëries. / Il SILLABARIO për i bambini che studiano Albanese-italiano. Per le scuole d’Albania / . Botues “Antonio Vallardi”, Milano,  Genova, Roma, Napoli, 1912. 64 faqe me ilustrime dhe një 1 hartë. Teksti u botua në janar  të vitit 1912.

Nga përmbajtja e tij, trajtimi didaktik si dhe teknikat e shtypit, ky tekst ndryshon ndjeshëm në krahasim me ato tekste abetaresh të autorëve shqiptarë.  (Kujtojmë se në nëntor të vitit 1913, botohet nga ajo shtëpi botuese edhe teksti “IL COMPLIMENTO dell Sillabario albanese-italano”).

Në faqet e para të këtij libri jepen të gjithë tingujt-shkronjat e italishtes dhe shqipes me shembujt përkatës dhe me rregullat e shqiptimit. Këtu shihet dallimi i dy gjuhëve, në alfabetet përkatëse, duke bërë sqarimet e nevojshme për secilin rast.

Mësimet fillojnë me tingullin “i” dhe “u”, pastaj vijojnë me tingujt e tjerë. Në faqen 9 vijon puna  me rrokjet, siç thotë edhe titulli “Sillabario…”, nga italishtja “sillaba”, rrokje. (Këtë e gjejmë në një tekst tjetër, të viteve të fundit, “Dizionario di Didattica” di Leonardo Trisciuzzi, (Trishuci) Edizioni ETS, 2011, f. 439), ku thotë se “…silabari-rrokjësori (sillabario), është teksti shkollor, që shërbente për mësimin e leximit me rrokje, apo thënë ndryshe metoda e rrokjeve”. (Po aty, f. 378).

Si metodë për paraqitjen e tingullit të ri është përdorur ajo sintetike (saktësisht kombinimi i metodës së tingujve dhe i metodës rrokjesore, që zë vendin kryesor, ashtu siç vetë teksti italisht “Il sillabario…”, pra veprohet me këtë rrugë metodike: jepet tingulli i ri, bashkohet ai me të gjitha zanoret, duke ndërtuar rrokjet e hapura e të mbyllura, të mundshme si: va, vu, vo, ve, vi dhe av, uv etj. Dhe pjesën në gjuhën shqipe: ka, ku, ky, ko, ke, kë, dhe ak…etj. (Shih fotokopjet për librat në fjalë të bëra për  rrokjet: va… dhe ku…)

Në vitet që u botuan këto tekste, në Shqipëri ishin hapur disa shkolla nga Italia, si në Veri edhe në Jug. Këto tekste u përpiluan pikërisht për këto shkolla ashtu siç kuptohen nga titulli ato janë botuar“…për fmit qi mësojnë shqip-italisht”.

Ndryshe nga shumë abetare te tjera, që e fillojnë procesin e të mësuarit të gjuhës së shkruar nga leximi, në këtë tekst fillohet nga shkrimi. Kështu secila shkronjë e re vihet në fillim të faqes, paraqiten elementet e saj që janë viza të pjerrëta, të përkulura, ovale etj., të cilat duke u bashkuar formojnë shkronjën e re të dorës. Si model përdoret shkrimi i pjerrët.

Të dy tekstet kanë një vëllim prej 120 faqesh, shtypur sipas modelit të teksteve italiane, Nga përmbajtja e tyre, trajtimi didaktik si dhe teknika e shtypit, tekstet ndryshojnë ndjeshëm në krahasim me ato të autorëve bashkëkohës shqiptarë të botuara në Shqipëri dhe jashtë saj, me ilustrime shumë të bukura, bardh e zi.

Nga pikëpamja e vendit që zënë dy gjuhët “Abetari…” ndahet në dy pjesë: pjesa e parë prej 48 faqesh, ku mbizotëron gjuha italiane, ka vetëm pak fjalë dhe shpjegime shqip, kryesisht vetëm për tinguj-shkronja që ndryshojnë me italishten.

Ndërtimi i frazës shqip nuk është i pastër. Përdorimi i disa fjalëve herë gegërisht e herë toskërisht brenda një teksti. Ose fjalën Shqipëri e gjejmë në forma të ndryshme, si: Shqypri, Shqypni e Shqypënia,  (“Abetari…” f. 63 dhe “Përkrysimi …” f. 37),  ia ulin vlerat teksteve.

Pavarësisht nga këto që thamë, kemi mendimin se këto tekste janë një kontribut për gjuhën shqipe, aq më tepër të botuara nga një shtëpi botuese prestigjioze, dhe kanë ndihmuar nxënësit shqiptarë të kohës për mësimin e gjuhës amtare.

[1]. Shefik Osmani, Njazi Kazazi: Abetaret shqipe dhe trajektorja e tyre historiko-pedagogjike. Botim  i MASH dhe shtëpisë botuese “Idromeno”, Tiranë, 2000, f. 20.

[2]. Prof. dr. Shefik Osmani (1923-2012), pedagog e didakt i njohur, autor (dhe bashkautor) i më shumë se 40 veprave me karakter didaktik (i qindra artikujve) të cilat janë paraqitur në librin “Në gjurmët e një didakti” (Nga veprimtaria dhe trashëgimia e didaktit Sh. Osmani). Botim i Institutit të Kurrikulës dhe Standardeve, Tiranë, 2005, f.  444.

[3]. Sh. Osmani, Nj. Kazazi: “Abetaret shqipe…”. Botim i MASH. Tiranë, 2000, f. 13.

[4]. Po aty, f. 54.

 

Burimi: http://zaninalte.al/2015/02/abetaret-shqipe-dhe-pavaresia-kombetare-veshtrim-rreth-abetareve-dygjuheshe-shqip-italisht/

Çka ndodhi me zgjedhjet e djeshme në Turqi dhe çfarë mësimi mund të nxirret nga ato?!

12/11/2015 Lini një koment

Dr. Mustafa BAJRAMI

 

ÇKA NDODHI ME ZGJEDHJET E DJESHME NË TURQI DHE ÇFARË MËSIMI MUND TË NXIRRET NGA ATO?!

Dr. Mustafa Bajrami

Dr. Mustafa Bajrami

Telefoni i presidentit turk mbrëmë ka qenë i hapur për gjithë qytetarët që ti urojnë fitoren, diçka që rrallë herë mund të ndodh diku në botë. AKP-ja e Tajip Erdoganit, që tani udhëhiqet nga profesori universitar, Ahmet Davutoglu fitoi zgjedhjet dhe e vetme do të formojë qeverinë.
********
Zgjedhjet e mbrëmshme të mbajtura në Turqi, të qeta dhe qe kaluan pa incidente treguan se në shtetet ekonomikisht të forta ato fitohen me programe të qëndrueshme ekonomike, për dallim nga vendet ku varfëria dhe korrupsioni janë perditshmeri, në të cilat ato kryesisht fitohen me propaganda ideologjike dhe me metoda mashtruese të rrejshme, që faturën e atyre mashtrimeve e paguajnë qytetarët.
Në fakt, çka mund të kuptojmë dhe çka mund të mësojmë nga zgjedhjet e fundit në Turqi:
– U pa se koalicionet, me gjithë ngjyrën demokratike që mund ta kenë, ato janë të pasuksesshme në zhvillimet ekonomike dhe politike të një vendi. Kjo, së paku po shihet në Turqi.
– U dëgjua zëri i qytetarëve turq duke “brohoritur” se: Ekonomia e para, të tjerat më pas.
– U tregua se frazat e dikurshme ideologjike, nacionaliste, turke dhe kurde, në Turqi, tani për tani nuk mund të kalojnë. Ato janë çjerrje të së kaluarës, jo të tanishmes, por që në të ardhmen mund të hyjnë në punë.
– U pa se turqit kishin pëlqyer qeverinë e tyre dhe pa marrë parasysh kritikat që i vinin nga brenda dhe jashtë saj, ata zgjodhën AKP-në.
– Po shihet se turqve fare pak po u interesuaka ndryshimi i mundshëm i kushtetutës, edhe nëse ajo ndryshon në themel.
– Mësuam se turqit duan demokracinë, por vetëm për aq sa është brenda parametrave të mentalitetit dhe kulturës turke. Asgjë më shumë.
– U vërtetua se Taip Erdogani është lideri më i pëlqyer, që me programin ekonomik të realizuar për 15 vite bëri Turqinë një nga fuqitë më të mëdha ekonomike në botë.
– U pa gjithashtu se shoqëria civile, edhe ajo pjesë që punonte për interesat e qytetarëve të Turqisë por edhe ajo që punonte për interesa të huaja në Turqi, nuk paskan ndonjë vizion të qëndrueshëm karshi vizionit të qeverisë së Ahmet Davutoglu. Shoqëria civile në Turqi, ka kohë që bënte propagandën se vetëm me koalicione mund të ecët përpara.
Dhe, nëse shikojmë tablloidin e zgjedhjeve të djeshme, edhe pse të gjitha partitë ishin thuajse në një koalicion të fshehtë për të larguar AKP-në nga udhëheqja e shtetit, ato, të gjitha së bashku humben.
Pra, Partia nacionaliste MHP e udhëhequr mjaft dobët nga Behçeli pësoi një humbje të paimagjinueshme. Përderisa gjashtë muaj më pare kishte siguruar 80 deputetë nga 550 sa ka parlamenti turk, në këto zgjedhje sigurojë vetëm 40 ulëse.
Edhe pse CHP-ja e Kiliçdaroglu-s ruajti numrin e ulëseve nga zgjedhjet e kaluara, në bazë të premtimeve që i kishte bërë se do të fitonte zgjedhjet, ajo konsiderohet humbësja më e madhe në këto zgjedhje.
HDP-ja e Selahattin Demirtash-it, një parti kryesisht kurde, gjithashtu pësoi disfatë. Për një qime floku arriti të kaloj pragun.
Për gjashtë muaj rresht, këto tri parti nuk arritën e ulin tensionet dhe zërat e ashpër kundër njëra tjetrës ku nuk arriten te bashkojne programet per te bashkeqeverisur, dhe kështu, pësuan disfatë që askush në Turqi nuk e kishte pritur. Për dallim nga tri të parat, profesori universitar, Ahmet Davutoglu, kryetari i AKP-së vazhdimisht kishte shprehur gatishmërinë se është në gjendje të pranojë koalicion me cilën do parti, me kusht që Turqia të ecë përpara. Ky qëndrim i tij, i refuzuar nga partitë me programe ideologjike, dje u shpërblye nga zgjedhësit e Turqisë. AKP-ja, e vetme do të formon qeverinë.
PS:
AKP-ja e Tajip Erdoganit fitoi 317 ulëse me 49.4% të votave, CHP-ja e Kiliçdaroglu-s 134 ulëse me 25.4%, MHP-ja e Bahçeli-së 40 vende me 11.9% dhe HDP-ja e Demirtash-it 59 vende me 10.5%. Të tjerët arritën të sigurojnë vetëm 2% nga totali i votave.

Në pritje të ndryshimeve kushtetuese

11/11/2015 Lini një koment

Prof. Dr. Eshref YMERI

 

NË PRITJE TË NDRYSHIMEVE KUSHTETUESE

Dr. Eshref Ymeri

Dr. Eshref Ymeri

U bë kaq kohë që politikanët në krye të hierarkisë pushtetore dhe opozita po flasin për ndryshime kushtetuese. Nuk e dimë konkretisht se çfarë nenesh të Kushtetutës do të preken në këto ndryshime të pritshme dhe çfarë nenesh do të shtohen. Politikanët, në bashkëpunim me juristët, do ta thonë vetë fjalën e tyre. Ndërkohë janë dëgjuar zëra, sipas të cilëve ndryshimet kushtetuese duhet të bëhen me referendum. Këtyre zërave dëshiroj t’ju them se edhe votimi me referendum nuk e zgjidh problemin, sepse votimi në vendin tonë është shndërruar në një ritual formal, pas përfundimit të të cilit gjithçka ndjek hullinë që u intereson klaneve më të fuqishme politike që kanë pushtetin ose që synojnë ta marrin atë me se s’bën përmes blerjes së votës.

Gjithsesi, ndryshimet kushtetuese janë të nevojshme dhe duhen bërë për faktin se disa gjëra janë mahisur keq. Unë këtu dëshiroj të prek disa çështje, të cilat me siguri që janë tërësisht jasht vëmendjes së politikanëve dhe të juristëve në procesin e përgatitjes së ndryshimeve kushtetuese.

Së pari, le të ndalemi në një fakt konkret.

Kushtetuta e tanishme, të cilën majtistët e hodhën në referendum në vitin 1998, nuk ka asnjë nen që të përcaktojë se kush duhet të jetë në krye të komuniteteve fetare në vendin tonë. Projektkushtetuta e vitit 1994 e kishte një nen të tillë. Por ajo nuk fitoi në referendumin e atij viti, se Partia Socialiste u ra kambanave në të gjitha udhëkryqet e vendit që ajo të mos votohej, sepse, sipas propagantës majtiste, kishte “rrezik” që Presidenti Berisha të behej “mbret”. Dhe shumica e popullit votoi kundër. Në Projektkushtetutën e vitit 1998, të cilën majtistët shqiptarë e përgatitën me ndihmën e “vyer” të këshillëtarëve grekë, nuk figuronte më neni i projektit të vitit 1994 që bënte fjalë për krerët e komuniteteve fetare që duhet të jenë me prejardhje, me shtetësi dhe me gjak shqiptari. Në votimin e asaj Projektkushtetute, votuesit e krahut të djathtë nuk morën pjesë, sipas thirrjes që u bëri Partia Demokratike. Pra, vendi u bë me një kushtetutë majtiste, e cila, me heqjen e nenit të lartpërmendur, krijoi kushte që në krye të komuniteteve fetare mund të caktoheshin edhe të huaj. Si përfundim, gjatë një periudhe më shumë se 23-vjeçare, kishën ortodokse të Shqipërisë po e qeveris një i huaj, Anastas Janullatosi, i cili vjen nga një vend me një qëndrim tradicionalisht armiqësor ndaj vendit tonë dhe që asnjëherë nuk i ka reshtur pretendimet territoriale ndaj Shqipërisë së Jugut, për çka kanë deklaruar fare shkoqur  presidentët grekë Stefanopulos dhe Papulias, sa herë që ka rënë fjala për Korçën dhe për Himarën, duke anashkaluar faktin që trojet tona etnike shkojnë deri në Artë e në Prevezë.

Çdo prift ortodoks shqiptar që është brumosur me ndjenjat e shqiptarisë, normalisht, duhet të jetë i bindur që në këtë periudhë 23-vjeçare të drejtimit të kishës nga një i huaj, ai mund të kishte përfunduar 5 universitete për të mësuar artin e drejtimit të Kishës Ortodokse Fanoliane dhe për të marrë përsipër postin e Kryepeshkopit Shqiptar. Por Janullatosi nuk ka dashur qëllimisht që një prift ortodoks shqiptar të ngrihet deri në një post të tillë. Kjo për faktin se ai ndodhet në Shqipëri me një mision të pastër politik. Nuk e di se cila është arsyeja që klasa politike e Tiranës ka mbajtur qëndrime antikombëtare në raport me Janullatosin. Janullatosi ishte në krye të administrimit të situatës për zhvarrimet e Kosinës për blerje eshtrash të vdekurish shqiptarë për mbushjen me to të varrezave që u ngritën në jugun e Shqipërisë në nderim të ushtarëve agresorë grekë. Dhe Tirana zyrtare bëri sehir. Jo vetëm kaq, por, paraprakisht, parlamenti shqiptar pati votuar për ngritjen e atyre varrezave që kanë ndotur truallin e Shqipërisë së Jugut. Ai votim përbën një faqe turpi në historinë e parlamentarizmit shqiptar. Megjithatë, edhe pas zhurmës që u bë në shtyp për zhvarrimet e Kosinës, Janullatosi e shpërfilli tërësisht Tiranën zyrtare dhe shkoi e u konsultua me kryeministrin Karamanlis. Kjo për faktin sepse të ashtuquajturën kishë ortodokse të Shqipërisë ai e konsideron filial të kishës ortodokse greke. Prandaj edhe autoritetin e Tiranës zyrtare ai nuk e njeh në raport me kishën ortodokse që drejton në vendin tonë.

Qëndrimi skandaloz që mbajti Janullatosi ndaj Shtëpisë së Kulturës “Naim Frashëri” në Përmet, të cilën donte ta shndërronte forcërisht në kishë, nuk i  ngjalli kurrfarë shqetësimi Tiranës zyrtare, edhe pse me vendim të të tria shkallëve të gjyqësorit ajo ndërtesë duhej të vazhdonte të mbetej vatër kulture, kundër  pretendimeve të Janullatosit. Pra, edhe në këtë rast Tirana zyrtare vazhdoi të bënte sehir, derisa kryetari i Bashkisë së Përmetit u detyrua të vepronte forcërisht, duke thirrur në ndihmë policinë private.

Në kundërshtim me ndjenjat atdhetare të çdo shqiptari të ndershëm, Janullatosi, në gusht të vitit 2014, në Kolkondas të Fierit organizoi një meshë të posaçme në nderim të Kozmait të Etolisë, armikut të betuar të gjuhës shqipe dhe të kombit shqiptar. Dhe Tirana zyrtare përsëri bëri sehir.

Edhe në rastin e së ashtuquajturës kishë e Shën Thanasit në Dhërmi dhe të zhurmës që u ngrit rreth saj, Janullatosi, me qëndrimin që mbajti, e vërtetoi me fakte se nuk e njeh autoritetin e Tiranës zyrtare, por shkoi me vrap dhe u këshilluar më kryeministrin grek Cipras.

Ka edhe shembuj të tjerë që vërtetojnë se Janullatosi ka mbajtur qëndrime antishqiptare, e megjithatë Tirana zyrtare ka vazhduar të bëjë sehir, në vend që Janullatosin ta largonte menjëherë nga Shqipëria. Madje duhej ta kishte larguar që në vitin 1999, kur, që nga Moska, ai deklaroi për pozicionimin e tij përkrah serbëve, kundër popullit shqiptar të Kosovës. Asokohe Presidenti Meidani, me një dekret të posaçëm, duhej ta kishte larguar menjëherë Janullatosin nga Shqipëria. Nuk e di se cila ishte arsyeja që Presidenti Meidani nuk veproi.

Para do kohësh, me rastin e zhurmës që u bë për të ashtuquajturën kishë e Shën Thanasit në Dhërmi, zotëria Sokol Kondi kishte botuar në gazetën “Mapo” një analizë mjaft interesante në mbrojtje të interesave tona kombëtare. Analiza titullohej:

“Qëllimet ekspansioniste dhe “megalloidea” e Janullatosit në Shqipëri”.

Në atë analizë ai shkruante:

“Janullatosi bën mirë të heqë dorë nga qëllimet ekspansioniste dhe ultranacionaliste me sfond verio-epiriot nëse nuk ka ndër mend që të shpallet “non-grata” dhe t’i jepet ultimatum të largohet brenda 24 orësh nga vendi, sikurse bëri kryeministri i madh patriot i shqiptarëve Pandeli Evengjeli (ortodoks!) në vitin 1920 me një biçim Janullatosi të kohës që donte t’i bindte mE zor korçarët se ishin grekë” (Citohet sipas faqes së internetit të gazetës “Mapo”. 25 gusht 2015).

E përshëndes zotin Sokol Kondi për këtë qëndrim prej shqiptari të vërtetë ndaj Janullatosit. Por problemi është se në krye të ngrehinës politike shqiptare, nuk ka burra shteti që të kenë këllqet e Kryeministrit të dikurshëm Pandeli Evangjeli. Me rastin e zhurmës që bëri Janullatosi për kishë-gërmadhën e Shën Thanasit në Dhërmi, Kryeministri Rama deklaroi:

Do ta rindërtojmë kishën, ishte djepi i gjuhës shqipe, grekët s’kanë të drejta mbi besimin tonë” (Citohet sipas: “Kryeministri që u thotë grekëve të vërtetën”. Marrë nga faqja e internetit e gazetës “Telegraf”. 01 shtator 2015).

Po në këtë faqe, lexova edhe reagimin e specialistit të së drejtës ndërkombëtare, e intelektualit dhe nacionalistit të shquar Abdi Baleta:

“Më në fund, një kryeministër shqiptar u thotë grekëve të vërtetën në sy”.

Edhe unë e përshëndes deklaratën e Kryeministrit Rama. Por kush na siguron se nuk ka rrezik që ajo të mbetet thjesht në kuadrin e retorikës? Sepse duhet vepruar me hapa konkretë. Posti i Kryepeshkopit të Kishës Fanoliane i duhet kthyer sa më shpejt që të jetë e mundur një prifti shqiptar, me shtetësi, me prejardhje dhe me gjak shqiptari. Unë mendoj se këtë problem e zgjidh përfundimisht vendosja e atij nenit të lartpërmendur, të cilin majtistët shqiptarë e hoqën nga kushtetuta që votuan në vitin 1998. Majtistët shqiptarë  duhet ta kuptojnë një herë e mirë se Kisha Ortodokse Fanoliane, Janullatosin e ka peshqesh prej tyre gjatë këtyre 23 vjetëve, pikërisht prej kushtetutës së tyre të vitit 1998 që e hodhën në votim, duke shpërfillur alternativën e djathtë. Prandaj asokohe kishte shumë të drejtë zoti Baleta që atë kushtetutë e pati etiketuar si pushtetutë.

Veç kësaj, në kushtetutë, në nenin që duhet të shtohet për drejtuesit e komuniteteve fetare që duhet të jenë me shtetësi, me prejardhje dhe me gjak shqiptari, duhet të theksohet edhe diçka tjetër: në Shqipëri nuk lejohet që pranë komuniteteve fetare të punojnë klerikë të huaj, të çfarëdo feje qofshin.

Së dyti, sipas kushtetutës majtiste, parlamenti shqiptar përbëhet prej 140 deputetësh. Në kushtet e një varfërie të skajshme ku është katandisur vendi ynë, vallë a nuk duhet shkurtuar numri i deputetëve të tanishëm dhe në zgjedhjet e ardhshme parlamentare ai të zbresë deri në 80 deputetë? Sepse 60 deputetë më pak në parlament, do të thotë miliarda lekë të kursyera brenda një mandati parlamentar. Ne jemi vend i vogël. Nga më shumë se 5 milionë banorë të vendit tonë, gati gjysma e tyre e kanë braktisur atdheun dhe çdo muaj vazhdon largimi i tyre. Në këto kushte, kur brenda vendit kanë mbetur 2,5 apo rreth 3 milionë banorë, a është e udhës që ne të kemi në parlament 140 deputetë? Kjo më duket absurde. Qeveria Rama bëri një reformë për ristrukturimin e pushtetit vendor dhe komunat e bashkitë i shkurtoi nga 309 në 61. Bëri shumë mirë se në këtë mënyrë u shkurtua armata e njerëzve parazitë që merrnin rroga pa bërë asgjë dhe u çliruan fonde të konsiderueshme për t’u shfrytëzuar për lehtësimin e varfërisë. Por e njëjta gjë duhet bërë edhe për ristrukturimin e parlamentit, numri i deputetëve të të cilit, sipas këndvështrimit tim, duhet të zbresë në shifrën 80. Izraeli ka një popullsi prej 7 milionë banorësh (përjashtuar diasporën), pra, më shumë se dyfishin e popullsisë së vendit tonë, dhe në parlament ka të zgjedhur gjithsej 120 deputetë. Çlirimi i fondeve kolosale nga shkurtimi i numrit të deputetëve, do të ndikonte në rritjen e pensioneve të ulëta, në shtimin e përkrahjes sociale dhe në uljen e taksave për biznesin e vogël, çka do të bënte të mundur reduktimin e nivelit të varfërisë në shkallë vendi. Është e turpshme për klasën politike që qeveris vendin dhe është poshtëruese për shtresat në nevojë të vendit tonë që Shqipëria, edhe një çerek shekulli pas ndërrimit të sistemit, të vazhdojë të mbetet vendi më i varfër i kontinentit evropian. Ky fakt të bën të dyshosh se klasa politike që ka qeverisur vendin gjatë këtyre 25 vjetëve, ose është një klasë kriminale që i ka mbushur mendjen vetes se në pushtet ajo mund të qëndrojë sa më gjatë, duke pasur një popull sa më të varfër, që rri e vështron qeverinë në dritë të syrit për kotheren e bukës, ose ajo është një klasë në shërbim të të huajve, të cilët i kanë caktuar si mision varfërimin e vazhdueshëm të popullit, në mënyrë që ky ta braktisë vendin masivisht, për t’u shpëtuar vargonjve të varfërisë, me qëllim që Shqipëria të mos ngrihet kurrë më këmbë, ashtu siç u ka interesuar tradicionalisht shovinizmit evropian dhe fqinjëve tanë grekosllavë.

Unë shpreh publikisht dëshirën time që shtresa e intelektualëve shqiptarë, veçanërisht intelektualët që e ushtrojnë aktivitetin e tyre në mjetet e informimit masiv dhe në jetën akademike universitare, si edhe mjaft intelektualë të shquar në emigracion dhe në diasporë, ta thonë hapur fjalën e tyre për domosdoshmërinë e shkurtimit të numrit të deputetëve deri në shifrën e lartpërmendur.

Së treti, në ndryshimet kushtetuese që u bënë në pranverën e vitit 2009, u vendos që zgjedhjet parlamentare të bëhen sipas sitemit proporcional. Ky sitem e vërtetoi në praktikë se është i dështuar. Ai u dha kompetenca të pakufizuara kryetarëve të partive, i shndërroi ata në feudalë pushtetplotë, çka krijoi kushte për lulëzimin e dukurisë së servilizmit të paimagjinueshëm në radhët e anëtarësisë së partisë para kryetarit të saj. Sepse nuk mund të ndodhte ndryshe, për faktin se listën e kandidatëve për deputetë e përgatit kryetari i partisë dhe askush nuk kuturis ta kundërshtojë se pastaj mbetet jashtë listës. Si përfundim, populli nuk voton për kandidatin që dëshiron, por voton për partinë. Dhe kryetari i partisë i shpërndan kandidatët për deputet në rang vendi sipas midesë së vet. Prandaj është e domosdoshme të bëhen ndryshimet përkatëse në kushtetutë, duke kaluar në sistemin mazhoritar dhe atje të thuhet konkretisht se emrat e kandidatëve për deputetë duhet të vinë nga strukturat e bazës së partisë, ku, ashtu siç veprohet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, paraprakisht të garojnë disa kandidatë të partisë në zonën zgjedhore, derisa të dalë në listën përfundimtare ai që ka marrë ma shumë vota si kandidat për deputet në strukturat e partisë në bazë. Vetëm në këtë mënyrë do të shmanget servilizmi që po lulëzon aq shëmtueshëm para kryetarit të partisë.

Së katërti, në kushtetutë duhet të shtohet një nen i posaçëm, ku të thuhet qartazi, se çdo qytetar i Republikës së Shqipërisë nuk mund ta ushtrojë një mandat më shumë se dy herë, qoftë deputet, qoftë kryeministër, qoftë ministër, qoftë drejtor, qoftë kryetar bashkie, qoftë kryetar komune, qoftë kryetar partie e kështu me radhë. Praktika e deritanishme ka vërtetuar se mandatet e tejzgjatura janë shpërdoruar, me to është abuzuar, mbajtësit e tyre për vite me radhë, janë shndërruar në feudalë, në vjedhës skandalozë të fondeve publike, çka ka bërë që të rritet në mënyrë të ndjeshme niveli i varfërisë së qytetarit të thjeshtë. Shtesa e një neni të tillë në kushtetutë, do të krijojë mundësi që populli të shpëtojë nga pushteti i oligarkëve politikë që i janë bërë si gjellë e thartuar.

Shpresoj në mirëkuptimin e lexuesve të nderuar dhe i ftoj dashamirësisht ta thonë fjalën e tyre me peshë në mjetet e informimit masiv për të katër problemet që shtrova më lart, të cilat, në këndvështrimin tim, janë mjaft të mprehta.

 

Tiranë, 20 shtator 2015

Metafora e Hamamit të Hyrës

08/11/2015 Lini një koment

Arianit SLLAMNIKU

 

METAFORA E HAMAMIT TË HYRËS

Arianit Sllamniku

Arianit Sllamniku

Gjilani si qendër e Anamoravës, por edhe kryqëzim i shumë qytetërimeve të largëta, njihet për aktivitete të ndryshme, por edhe për protagonistë kureshtarë, pragmatikë, por edhe të veçantë.

Sot ku qëndron Ambulanca e Qytetit dhe objekti në krah të saj, ku kalohet në rrugicën njëkaheshe pas Postës Qendrore, mu mbi lumin e betonuar të Banjës, tek këndi ka qenë edhe Hamami i famshëm i Qytetit apo banja publike e kohës osmane, në të cilin hamam është zhvilluar rituali gjeneral i pastrimit të trupit nga ata kasabali (qytetarë), por edhe kalimtarë të cilët kanë gjetur Gjilanin për ta kaluar natën pasi që gjendeshin edhe bujtinat apo konakët në shehrin plot jabanxhinj.

Në të njëjtin objekt të ndërtuar mbi lumin Banja, burimi i të cilit ujë vije nga drejtimi i kodrës së Gllamës, hynte në hamam dhe dilte në pjesën tjetër të objektit të gurtë, i cili kishte ornamentet për pastrim si kusia, lejka (pacërka) dhe arna të hollë, por të pastër, e që hyrja në hamam ishte modeste, pasi që duhej të mirëmbahej, kujdesej dhe jo vetëm.

Hamami i kishte mbetur në pronësi një familjeje rome të Përlepnicës nga pronarët – bejlerë të kasabasë, familje që ishte hyzmeqare nëpër çifligjet e tyre, familje e cila ishte trashëguar vetëm me një vajzë të bekuar me emrin Hyrë.

Pasi që nëna kujdesej për shtëpinë, e cila gjendej në fshatin Përlepnicë, babai i shtyrë në moshë ia dha zanatin vajzës së re për përkujdesjen e hamamit dhe sjelljen me myshterinjtë, rëndomtë jabanxhinj.

Hyra e re, entuziaste për punë, por edhe më ekzagjeruese, pasi bejlerët dhe kasabalitë e shehrit po kanë nevojë për Hyrën dhe shërbimet e saj, por në anën tjetër e shkreta me një shtat sorkadheje kishte 3 herë në ditë t’i ndërronte peshqirët, ta lante e fshinte çimenton (platenë) disa herë verë e dimër dhe me gjithë këtë punë mbante familjen e saj, por edhe vetveten.

Qyteti rritej, puna shtohej, myshterinjtë ditë për ditë më të kënaqur me Hyrën, pasi që ajo kishte filluar të inkasonte mjete edhe nga shërbimet shtesë, ajo kishte filluar t’ju fërkonte trupin myshterinjve aty ku nuk arrinin ata që të pastrohen mirë, kuptohet se me një pagesë shtesë.

Në anën tjetër komunikimin e kishte të shkurtër dhe të prerë me një dozë mendjemadhësie dhe mburrjeje në të mrrolur, pasi frikësohej që po hyjnë myshterinjtë në veresi e ajo e shkreta mezi që bëhej një herë në javë të shkonte në vizitë shtëpisë, në Përlepnicë.

Hyra pasi mbushi një moshë, edhe pse e martuar me një burrë hall-ligsht të fshatit të saj, vazhdonte fërkimin e myshterinjve me mburrje dhe nën arsyetimin e saj para akrebave dhe vjehërrisë se: “Çka kish bo more pa mua Gilani, i kish mlue krejt llomi…”

Burri i saj i kënaqur që gruaja po i përmendet në shehër si grua hyzmeqare e zonja, por edhe që arrinte të mbante atë dhe nënën e saj (pasi që nuk kishte fëmijë) me punën që bënte, ai vazhdonte sefanë si shumica e burrave romë, të cilët i kishin gratë hyzmeqare të bejlerëve.

Dikur plaku i saj vdiq, por derisa ishte gjallë krejt lajmet e shehrit i shkonin në katund, pasi që ju kishte shërbyer kasabalive dhe kishte akreba që ju shërbenin ende atyre nëpër çifligje katundeve, derisa për Hyrën e vet pyeste gjithmonë: “Hyra jeme a po jav lan a po jav fërkon, se bajagi be bacit i ka ra ni gibet i rond, pun’ pa prit e pa dasht”, por gjithmonë ata që pyeteshin ia kthenin me fjalë miradije dhe duke i dhënë gajret atij, me njërën këmbë në tokë e tjetrën nën dhe: “Baci, Hyra shumë e zoja, edhe po bon hyzmet mirë. Nuk e dimë çka kish bo shehri me bo mos mu pas kon Hyra në krye të Hamamit”, e romit plak i shkonte buza si në gaz me një gjoks të shpërfaqur, më jashtë se zakonisht, dhe ju skuqnin faqet…

Qyqja edhe pse punën e bënte pa hile, prapëseprapë ajo grua me flokë, zi si futa, mbetej po ajo “romja e Përlepnicës” dhe nuk bëhej tjetër, ani pse nuk e nënçmonin qyteti para masës sepse kishin nevojë për fërkim të shpinës apo edhe të gjoksit e që Hyra dinte ta bënte më së miri, por edhe dinte t’ua shtie hilen jo vetëm me fërkim, por edhe me ujin e nxehtë që ju ndalte nga vada dhe lëshohej vetëm i ftohti.

Asaj i shkonte për shtati edhe parashikimi i fatit përmes filxhanit ku shpeshherë mblidhte gratë rreth vetes, duke i joshur për madhështinë e saj me tregime të vogla, por edhe interesante që lidheshin me zanatin e saj e që grave të kasabasë ju vinte çudi sjellja e Hyrës me burrat e huaj, por që asnjëherë nuk ia kumtonin sepse pak a shumë edhe gratë e shehrit vareshin tek Hyra jo për shumë punë, por për punën e komentimit të fatit të tyre përmes një filxhani të kafesë turke që e konsumonin të paktën një herë në javë me të ftuarën speciale, me Hyrën në krye të vendit.

Por qysh e re në moshë Hyra e kishte kuptuar që pozitën që e ka nuk mund ta gëzojë përgjithmonë e sidomos nëse nuk ua bënë hyzmetin mirë kasabasë, andaj edhe pse e shëndoshur dhe në peshë, por e gjithmonë e telisur me hallhalle e qafore dhe gjithmonë në shkëlqim-dhëmbi i dukatit përpara, nga frika se po e humb namin e fituar në shehër, ajo nuk dinte të ndalur, sa lart e poshtë, një tupan ku kërcite bam Hyra ose ishte e pranishme ose haberi i shkonte në dakik, duke mos e humbur hapin me mendjen e saj se “shehri nuk bën pa Hyrën!”.

Por shkoi edhe një kohë, Hyra me peshë të shtuar dhe e lodhur nga tempoja e punës dhe e aktiviteteve ditore që kishte filluan që të pakësohen myshterinjtë, pasi që për shërbimet e Hyrës, sepse goja e saj prej një llafazaneje bëri që tregimet e saj për përvojat me myshterinjtë e saj të qarkullonin nëpër Gjilanin e kapixhikëve jo të paktë dhe veshëve të zgërdhirë në qypat në muret me qerpiçë.

Hyra ashtu siç njihej në fillim nga kasabaja si një “maxhupe e Përlepnicës” me ten të murrmë, e cila mundohej me “të bardhtë me zhivë” ta zbardhonte dhe flokë të zezë, bojë qymyri, e cila edhe ishte ënjtur nga trashësia e tepruar, përfundoi karrierën e saj në Përlepnicën periferike si një grua që pas daljes nga hamami nuk e bënte askush mall për njeri bile, e vetmuar dhe e izoluar, ashtu edhe siç ishte ende pa e marrë gibetin e hamamit nga i ati i saj.

Vdiq dhe u varros në Përlepnicë duke mos lënë pasardhës dhe asgjë pos kujtimit që ishte një hyzmeqare e shkretë, me një intelekt të kufizuar dhe të cilës ia merrte mendja se pa të Gjilani do të përmbysej e që veten e shihte si një shpëtimtare të kasabasë, e cila gjallëronte në të katër anët edhe para ardhjes së saj.

Dikujt do t’i duket që edhe këtë mendim të shprehur e kemi me bisht (me temsil), por edhe po të ishte ashtu, Hyra vërtet del se është një mësim i mirë për gjininë femërore të ditëve të sotme, të cilat po ta merrnin si mësim, jo që nuk do të kishin vetëm shëndet, por do të kishin vetëm dobi!

 

Burimi: http://www.zeri.info/zerat/59527/metafora-e-hamamit-te-hyres/

Kategori: Trashëgimi kulturore Etiketa: , ,

Hafuz Xhemali, miku i patër Jul Bonatit: dibrani fisnik që la Stambollin për Tiranën

06/11/2015 Lini një koment

Roald HYSA

 

HAFUZ XHEMALI, MIKU I PATËR JUL BONATIT: DIBRANI FISNIK QË LA STAMBOLLIN PËR TIRANËN

Hafiz Xhemali

Hafiz Xhemali

Nga Stambolli vjen në Tiranë, tashmë kryeqytetin e Shqipërisë moderne, për të dhënë kontributin e vet si legjislator e senator njëkohësisht. Ai është një nga përfaqësuesit e diasporës shqiptare të Stambollit dhe nga ballkoni i klubit Bashkimi në Stamboll ka ngritur flamurin kombëtar më 28 nëntor 1912 së bashku me patër Jul Bonatin.

Hafuz Xhemal Mullai ose Dibra njihej nga të gjithë dibranët dhe shqiptarët kudo, si Hafiz Xhemali, madje edhe në listat e parlamentit shqiptar ku ai figuron si senator e deputet shkruhet Hafiz Xhemali. Një burrë fisnik dhe i pashëm me një mjekër që ia shtonte hijeshinë dhe të bënte për vete me fjalët e tij të ëmbla, që me zërin e tij i mahniste dëgjuesit gjatë këndimit të Kuranit dhe të gjithë ata që ishin të pranishëm qanin me lot. Njeri me katër gjuhë të huaja dhe me një bagazh të jashtëzakonshëm intelektual dhe orator.

DSC03770

Kështu e përshkruan gjyshin e tij të nderuar Astrit Daci, të cilin ai e kujton me mall. Pas mbarimit të shkollimit për aftësitë e treguara ai emërohet profesor në Universitetin Teologjik në Stamboll, si dhe anëtar i Gjykatës së Lartë të Sheriatit. Në Stamboll njihet edhe me punën e veprat e rilindësve të tjerë. Po aty mëson edhe të lexojë e shkruajë shqip me alfabetin e Stambollit. Ai zgjidhet nga 200 aktivistët e shoqërisë Bashkimi të Stambollit kryetar i kësaj dege, dhe me përkushtim të madh i dedikohet punës me Shqiptarët e Stambollit në ndihmë të Shqipërisë.

Pasi mbaronte punët në gjykatë dhe orët e mësimit shkonte në Klubin e Shqiptarëve dhe merrej me të gjitha punët aty, të cilat kishin nevojë kolonistët shqiptarë të Stambollit, me përkushtim dhe me këmbëngulje. Lodhej gjatë gjithë ditës dhe me gjithë ngarkesën e madhe që kishte, nuk tërhiqej aspak. Më 28 nëntor 1912 Hafuz Xhemali dhe patër Jul Bonati ngritën flamurin kombëtar në ballkonin e klubit Bashkimi mu në mes të Stambollit.

Gjithashtu ai u përpoq me shumë përkushtim dhe me mbështetjen e Klubit për nxjerrjen në dritë të gazetës Paqja, si drejtor përgjegjës i këtij periodiku politiko-social që i drejtohej kolonisë atje.

Kthehet në Shqipëri në vitin 1924 dhe jep kontributin e tij politik në dobi të legjislativit shqiptar. Tërheq pas vetes edhe Nastas Frashërin, babain e historianit Kristo Frashëri. Në vitin 1924 ai është deputet në Parlamentin Shqiptar të kohës i propozuar nga Shqiptarët e Turqisë mes të cilëve gëzonte një respekt të madh. Hafuz Xhemali zgjidhet kryetar i Komisionit të Drejtësisë të Parlamentit, ku aty dha një ndihmesë të shquar në hartimin e ligjeve themelore të Shtetit Shqiptar, që edhe sot e kësaj dite spikasin për vlerat që ato mbartin. Ai tregoi gjakftohtësi dhe profesionalizëm gjatë të gjithë kohës që ushtroi funksionet e deputetit, e sidomos gjatë periudhës së vështirë të vitit 1924. Gjatë të gjithë veprimtarisë së tij ai u gjend në ndihmë të fukarasë e nevojtarit. Përkohësisht ai ka qenë edhe drejtori i gazetës Besa.

Në prag të pushtimit italian ai ka mbajtur një fjalim të zjarrtë kundër italianëve dhe për këtë shkak burgoset e internohet më pas në Itali për katër vjet. Këtu nis një kalvar për Hafuz Xhemalin, i cili do të mbyllej më 1959, vit kur do të mbyllte sytë për të kaluar në amshim. Internohet në Bergamo, ku pas pak kohe bëhet i njohur te vendalinjtë si një hoxhë i përkushtuar dhe fiton respektin e tyre. Aq respekt të madh fitoi me sjelljet e tij, saqë vetë vendasit i drejtohen me një letër autoriteteve të kohës për t’ia lehtësuar më pas qëndrimin atje si i internuar.

DSC03766

Pas kthimit nga Italia nuk u mor më me politikë, porse kaloi si pedagog në Medresenë e Tiranës. Në vitin 1947 i shtetëzohet shtëpia dhe pothuajse të gjitha sendet dhe orenditë personale, e dërgojnë fillimisht në Laprakë e mandej e dëbon në Durrës regjimi komunist më 1948. Në Durrës atë e ndihmuan njerëzit duke e strehuar, madje dibranët e Durrësit bënë garë se kush do ta merrte në shtëpinë e vet hafuz Xhemalin. Atë e merr Rexhep Kërliu dhe i liron dhomën më të mirë që kishte, duke e ndihmuar Hafuz Xhemalin të rehatohej sa më mirë.

Filloi të mbante ligjërata e të këndonte Kur`an me zërin e tij të ëmbël e melodioz në xhaminë e Fatihut në Durrës. I gjithë xhemati qante me dënesë kur e dëgjonin këndimin e tij të bukur që ua prekte zemrat besimtarëve, por meqë fitoi popullaritet të madh aty, e detyrojnë të kthehet në Tiranë duke e lënë në mëshirë të fatit. I mbetur në rrugë të madhe detyrohet që bibliotekën e tij të pasur t’ia dhurojë Medresesë së Tiranës, e cila pas mbylljes së Medresesë më 1965 u shpërdorua dhe u dogj.

Kur`anin nuk e hiqte nga dora dhe kur dilte pazarit nuk pushonte së përmenduri Allahun. Megjithëse Hafiz Musa Ali Basha, kryetari i Komunitetit Musliman u mundua disa herë ta ndihmojë duke e punësuar në Medrese si drejtor, apo për të shërbyer kundrejt një rroge modeste në konviktin e Medresesë, vinte urdhri nga lart për ta larguar. Hafuz Xhemali është modeli i fetarit dhe patriotit, i cili sakrifikoi shumë për vendin e vet, dhe në fund të jetës ai nuk mori mirënjohje, përkundrazi u persekutua nga regjimi komunist. Pas tri ditësh në agoni ndërron jetë në 28 shkurt 1959, duke përmendur tre herë emrin Allah, para se të jepte shpirt, na rrëfen nipi i vet Astrit Daci. /tesheshi.com/

 

Burimi: http://tesheshi.com/hafuz-xhemali-miku-i-pater-jul-bonatit-dibrani-fisnik-qe-la-stambollin-per-tiranen/

Mbesa e Konicës vjen nga Siria: Dua pasaportën e Shqipërisë

05/11/2015 Lini një koment

Fatmira NIKOLLI

 

MBESA E KONICËS VJEN NGA SIRIA: DUA PASAPORTËN E SHQIPËRISË

Mona Ajlani

Mona Ajlani

Mona Ajlani është sot 60 vjeçe. Në kokë mban një shami të bardhë, poshtë së cilës qëndrojnë dy sy të ftohtë, të akullt, të ujtë, bojëqiell të pastër. Me një palë pantallona e xhaketë të zezë që i mbulojnë trupin, ajo ka lënë Damaskun e shkrumbuar nga bombardimet, ka kaluar nëpër Libi, mandej në Turqi derisa ka shkelur tokën shqiptare, falë një vize 90-ditore që iu dha nga ambasada shqiptare në Egjipt, mbasi një banor i Vorës paraqiti për të një garanci.

I ka ende të freskëta kujtimet e luftës, shtëpinë e bombarduar në një zonë të kthyer ushtarake, imazhet e fundit të së motrës që u nda nga jeta, rrugët e shkreta, qytetin fantazmë që kontrollohet nga policia e shtëpinë nga e cila e nxorën me përdhunë vetëm me rrobat e trupit. Atje, veç varreve të babait, nënës, motrës e tezes, nuk e pret asgjë. Kur të gjithë sirianët e tjerë lanë vendin e u nisën drejt Gjermanisë, Mona Ajlani udhëtoi drejt Tiranës. “Jam gjysmë shqiptare. Ime më ishte Merushe Konica, vajza e Mehmet Konicës. Vendosa të vij këtu pasi flas shqip dhe ndjehem shqiptare. Nuk do ndihesha askund njësoj”, rrëfen ajo për “Gazeta Shqiptare”.

Në çantën që mban në krah ka disa dokumente të vulosura nga Ministria e Jashtme siriane, siç është certifikata familjare. Për të marrë ato vula i është dashur të udhëtojë mes “raketave” që çanin qiellin, por pa to, dokumentet nuk do të kishin vlerë. “Që të vija në Shqipëri, duheshin dokumentet. I kam marrë me vështirësi, por duhej t’i merrja. Atje nuk mund të rrija më: nuk kam as shtëpi e as njeri. Shtëpia ku jetoja unë është bombarduar. Për një muaj kam fjetur ku kam mundur, derisa erdha këtu”.

Gishtërinjtë e gjatë shtrëngojnë fort çantën, ndërsa gjatë rrëfimit të kalvarit të saj, shpesh bojëqiellja zbehet kur sytë i rrëmbushen me lot. Tri vite më parë, në Shqipëria erdhi Randa, kushërira e saj që pasi mori nënshtetësinë shqiptare, jeton në Kosovë. Atëkohë, Mona priti të ikte e motra e sëmurë. Tri vite më pas, ajo është e vetme, në Tiranën që e njohu në vitin 1994. Pasardhëse e Konicës dhe e Toptanëve (e ëma Edibe Zavalani-Konica), Mona rikthehet për të jetuar pjesën tjetër të jetës duke i kërkuar shtetit shqiptar nënshtetësinë, nëse ky shtet, do të mund të gjejë vend, për ata, shqiptarët e harruar të Sirisë.

Kur Mehmet Konica vdiq në Itali, e shoqja, Edibja me dy vajzat: Merushen dhe Lavdien, kishin mbetur në Tiranë, madje regjimi i kish dënuar me vdekje. Atëkohë, anglezët bënë një marrëveshje me Enver Hoxhën, marrëveshje nga e cila, tri femrave të familjes Konica iu shpëtohej jeta. Sipas kësaj ujdie, Enver Hoxha binte dakord që Edibja, Merushja dhe Lavdie Konica të shkonin në Itali, me kusht që nipi i Enver Hoxhës, që vuante nga një sëmundje e rëndë, të merrej për kurim nga Italia me helikopter. Për këtë marrëveshje biseda është bërë me Koçi Xoxen, por për interesat e Enver Hoxhës. Xoxe dhe anglezët kanë bërë bisedime, nga të cilat përfitonte familja e Mehmet Konicës dhe nipi i Enver Hoxhës(histori e rërfyuer nga familja e M.Konicës).

Ndërkohë që Edibe (Zavalani) Konica (mbesë e Toptanasve) me të bijat ndodhej në Itali, Ahmet Zogu takon presidentin sirian Shukri Kuvetli dhe i kërkon të strehojë në Siri familjen e Konicës dhe kështu u bë.

70 vite më vonë, mbesat e Mehmet Konicës janë rikthyer ne atdhe, duke kërkuar që atdheu ti pranojë, në tokën që dikur e lanë për shkak të komunizmit. Ikën prej këtej për ti shpëtuar vdekjes dhe rikthehen po për ti shpëtuar vdekjes.

Mona ku keni jetuar deri tani?

Kam jetuar në Siri, në Damask. Kam qenë në të njëjtin qytet me Randën. Kam lindur aty, jam shkolluar dhe jam rritur aty. Kam kaluar gjithë jetën në Damask.

Si ka qenë jeta juaj atje prej tri vitesh kur ka shpërthyer lufta?

Jeta ka qenë shumë e vështirë. Në çdo sekond jetonim me frikën se mund të binte raketa. Pas shtëpisë sime ranë dy të tilla, ne shpëtuam, por u dogjën dy taksi. Gjithsesi, kishim shumë frikë për jetën. Lufta atje vazhdon dhe bëhet gjithnjë e më e ashpër.

Ku bëhet lufta në qytetet e mëdha?

Më shumë në periferi. Po unë jetoja në periferi të Damaskut.

Pse qëndruat deri tani?

Kisha motrën të sëmurë, në koma. Ajo vdiq para 8 muajsh. Prej asaj dite, unë nuk kisha më pse rrija atje dhe vendosa të iki.

A patët vështirësi për të hyrë në Shqipëri?

Luan Shehu, një mik i familjes sime nga Vora, më dërgoi garanci dhe një deklaratë që më pret. Dërgova pasaportën në ambasadën shqiptare në Egjipt dhe meqë kisha një garanci, më lejuan të vija me vizë 90-ditore.

Pse nuk lejohet ardhja në Shqipëri?

E di që ka probleme, ndaj kërkova vizë përmes garancisë. E dërgova në ambasadën shqiptare me postë dhe ma kthyen po me postë.

Çfarë rruge bëtë për të ardhur?

Ika nga Siria në Liban, nga Libani në Stamboll dhe më pas në Tiranë.

Çfarë kërkoni nga shteti shqiptar?

Dua leje qëndrimi që të rri në Shqipëri, dua nënshtetësinë shqiptare. Nëna ime dhe e Randës (Konicës) ishin motra. Unë nuk kam marrë leje qëndrimi, unë kam marrë vizë si turiste. Nëse kalojnë tre muaj, çfarë do të bëhet me mua? Duhet të iki? Po ku të iki nëse dëbohem nga Shqipëria?

Shtëpia juaj në Siri është djegur?

Po, se jetoja në periferi. Ajo u bombardua. Gjithsesi, tani atje në zonën ku ishte shtëpia ime, është zonë ushtarake, nuk hyn dot më.

Si e ke mësuar shqipen që e flet në gjuhë letrare?

Në shtëpi, me gjyshen, me nënën e me tezen. Banonim bashkë e kemi folur shqip. Kam lindur më 1954-ën dhe kam jetuar me gjyshen gjatë. Në shtëpi flisnim shqip, jo arabisht. Edhe tezja fliste shqip. Edibe ka pasur dy vajza kur iku nga Shqipëria, që në atë kohë ishin rreth 25 vjeçe. Të dyja ikën nga Shqipëria të rritura e flisnin mirë shqipen dhe e mbanim mend, ndaj në shtëpi ne flisnim shqip. Pasi vdiq nëna dhe u sëmur motra, atëherë e flisja më pak se nuk kisha me kë. Fqinjët tanë sirianë e mësuan shqipen nga ne.

Sa shqiptarë ka në Siri nga brezi i ikur rreth viteve 1900?

Ka nga ata që kanë shkuar atë kohë. Pastaj ishte një kohë kur mbreti Zog dha urdhër të hiqen perçet, ato që nuk donin t’i hiqnin, ikën në Siri.

Si quhen shqiptarët e Sirisë atje?

Arnautë. Ka shumë të tillë, është pothuaj një lagje me 1000 a më shumë shqiptarë.

Janë akoma në Siri apo kanë ikur?

Disa kanë ikur e disa janë ende atje.

Shqiptarët atje me se merren, me se jetojnë?

Punë të ndryshme kanë bërë. Asnjë nuk merret me politikë.

Pra, nuk janë të përfshirë as në luftime?

Jo. Aspak.

Njihen si shqiptarë ata?

Varet nga njerëzit. Disa nuk njihen si shqiptarë, sepse nuk e tregonin origjinën. Nuk donin që të njiheshin si të ardhur në Siri, jo se kishin probleme, por kështu ishin.

Po familja juaj?

Ah, për ne e gjithë bota e dinte se ishim shqiptarë. Nuk e di pse nuk donin, por kur erdhi mbreti, nuk donin as ta shihnin.

Kur erdhi mbreti atje?

Erdhi Leka Zogu diku në vitet 1960. Mbaj mend që po kthehesha në shtëpi me mamin. Gjetëm një automobil të madh tek dera që na priste. Ishte sekretari i Lekës dhe na ftoi që në darkë të shkonim në hollin e hotelit ku rrinte ai për një darkë që shtrohej për shqiptarët e Damaskut.

Ju shkuat?

Shkuam posi. Kam qenë e vogël, po mbaj mend që mbreti ishte i gjatë. Shqiptarët e tjerë nuk erdhën. Ishim unë, gjyshja, nëna, tezja dhe fëmijët e saj. Isha gjashtë vjeçe. Mbaj mend shumë pak gjëra.

Para se të niseshit, si e keni lënë shtëpinë ku banonit së fundmi?

Kam dalë me shumë pak gjëra. Unë rrija në shtëpinë e një kushëriri atë kohë, pasi e jona ishte shkatërruar dhe kushëriri që kishte ikur, më la të rrija në shtëpinë e tij. Nuk kisha marrë leje dhe më nxorën.

Për ç’leje e keni fjalën?

Aktualisht, për të qëndruar në një shtëpi, ose nëse do marrësh shtëpi me qira, ose të rrish në shtëpinë e dikujt, duhet të marrësh leje nga forcat e sigurisë. Unë ndenja në shtëpinë e kushëririt tre vjet se s’kishte njeri, për aq kohë s’më thanë gjë, derisa një ditë erdhën e më nxorën. Kisha 10 minuta kohë të bëja gati një çantë e të dilja dhe vura në çantë ç’mund të vija për kaq pak kohë.

Me kë keni qëndruar?

Me vëllain tim, që ka ikur në Turqi tani. Derisa na vdiq motra ishim bashkë në këtë shtëpi. Më pas ai iku në Turqi me familjen, e unë këtej.

Pse e doni nënshtetësinë shqiptare?

Që të jetoj këtu. Duhet të kërkoj strehim politik, ekonomik? Çfarë të bëj? Por, si fillim duhet të jem e regjistruar diku. Më lejohet të rri 90 ditë këtu me vizën që kam, po më pas çfarë të bëj? Në Siri nuk kthehem dot.

Në Siri nuk ka më asgjë që ju pret?

Jo, asgjë.

Keni qenë më parë në Shqipëri?

Po, kam qenë në vitin 1994. Erdhëm me tezen që ishte ende gjallë, vajzën e saj Randën dhe time motër. Erdhëm dhe qëndruam 20 ditë. Morëm vizë nga Egjipti. Takuam në Vorë, babanë e Luanit, i cili ishte rritur nga gjyshja ime. Kemi lidhje me familjen e gjyshes, Dylber Toptani e fëmijët e Dylberit. Rezana Toptani vdiq, atëherë ishte gjallë. I ati i Rezanës ishte djali i tezes së mamit tim. Motra e gjyshes, ende jetonte në vitin 1994.

Çfarë keni vizituar atë kohë?

Jetuam në një shtëpi në lagjen “Ali Demi”. Vizituam një kala që s’e di tani se cila është, por ishte afër Tiranës, jo larg. Ka ndryshuar shumë prej atij viti, ka ndryshuar 90%. Kemi qenë edhe në Krujë.

Si e njihni familjen e Luan Shehut në Vorë? Si lidheni me ta?

Babai i Luanit ka mbetur jetim kur ishte shumë i vogël, gjashtë muajsh. Gjyshja ime e njihte dhe i tha do ta marr ta rris unë. Bëhet fjalë për vitin 1927. Atë kohë, e mbajti 11-12 vite, pra derisa u rrit. Në vitin 1992, këta lexojnë një shkrim te gazeta “Republika”, ku në fund shkruhej Lavdie Konica, tezja ime me të cilën erdhëm këtu në vitin 1994. Më tej, djali i Luanit, duke kërkuar gjeti adresën tonë në Siri përmes një gazetari që quhej Beqir Ismaili, filluam letërkëmbimin dhe në vitin 1994 erdhëm për vizitë. Jeta është e çuditshme. Në vitin 1927 gjyshja ime rriti babanë e Luanit, e tani është Luani që na ka pritur si mua, edhe Randën, vajzën e Lavdie Konicës.

Ndryshe nga shumë emigrantë sirianë, ju vendosët të vini në Shqipëri. Pse nuk shkuat në Gjermani?

Sepse jam gjysmë shqiptare. Nëna ime, Merushe Konica është shqiptare. Preferoj të jem në Shqipëri. E di shqipen e ndjej si shtetin tim. Nëna ime nuk dinte arabisht. Jetoi atje 50 vite të jetës së saj dhe nuk e mësoi dot, fliste vetëm shqip.

Mona, a ke njohur xhihadistë shqiptarë?

Jo. Asnjë. Ata shumica shkojnë në luftë duke kaluar nga ana e Turqisë, pra nga kufiri me Turqinë. Ne në Damask, jemi 700 km larg tyre.

Cili është mesazhi që keni ju për ata që shkojnë për të luftuar përkrah ISIS?

Gabimin e jetës po bëjnë. Gjithë këta që po shkojnë janë gënjyer nga propaganda që bën ISIS. Ka shumë të huaj që kanë shkuar, duan të kthehen e nuk kthehen dot, e mes tyre ka anglezë, francezë e amerikanë.

Ju si besimtare, a mund të na thoni a ka lidhje islami me atë që kërkon ISIS?

Nuk kanë fare lidhje. Ajo që thotë ISIS është një gjë e ajo që kërkon Islami është tjetër gjë. Unë nuk jam as me qeverinë, as me ata, por jam kundra fanatizmit dhe dhunës, dhe ai fanatizëm nuk e ka bazë në islam.

Kush ishte Mehmet Konica?

Mehmet Konica (1878-1948) ishte ministër i punëve të jashtme, diplomat karriere dhe veprimtar politik shqiptar. Anëtar i delegacionit të Qeverisë së Vlorës dhe anëtar i delegacionit shqiptar në Konferencën e Ambasadorëve në Londër (1913). Në qeverinë e dalë nga Kongresi i Durrësit u emërua ministër i punëve të jashtme, detyrë të cilën e mbajti edhe në qeverinë e dalë nga Kongresi i Lushnjës. Në vitet 1920-1924 shërbeu si përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Britaninë e Madhe. Në periudhën 1925-1939 ka shërbyer si këshilltar politik pranë kryetarit të shtetit shqiptar. Mehmet Konica ishte një ndër të paktët dëshmitarë të tragjedisë shqiptare të kufijve. Ai e ndoqi atë nëpër disa etapa. Që nga viti 1913, deri më 1923. (Burimi wikipedia)

Randa, mbesa tjetër e Mehmet Konicës

Tri vite më parë, Gazeta Shqiptare botoi një intervistë më Randa Al Azem, mbesën tjetër të Konicës. E martuar me një shqiptar nga Presheva ajo jeton tani në Prishtinë. Në rrëfimin e saj për GSH, Randa që ia doli të merrte nënshtetësinë shqiptare tregonte udhëtimin e familjes së saj nga Shqipëria në Siri. Kushërirë e Ahmet Zogut, e Toptanasve dhe e Sulejman Delvinës, jeta e pinjollëve të Konicajve ka qenë një endje nëpër cepat e globit, por sot, ata janë kthyer prej nga ku ikën para më shumë se 70 vitesh. “Mamaja ime, Lavdia është rritur në Pallatin Mbretëror të Zogut. Kujtimet e saj të fëmijërisë lidhen me princeshat, motrat e Zogut me të cilat luante. Madje mbante mend se kur luanin kukafshehtas, shpesh ajo i kërkonte ndihmë mbretit Zog për t’u fshehur dhe ai e ndihmonte. Kur nëna ime u martua në Damask, atje erdhi ministri i Pallatit Mbretëror për të ditur se në ç’familje po jepej e bija e Mehmet beut. Duhej që të ishte dakord ai, para se të bëhej fejesa, dhe pa ok-ejin e tij, nuk mund të bëhej, sepse ai përfaqësonte dakordësinë e mbretit Zog, i cili interesohej për mirëqenien e vajzave të Konicës. Meqenëse nuk i njihnim njerëzit mund të ndodhte që të martohej me çdo njeri, prandaj, duhej interesuar më pare, shprehej ajo.

 

Burimi: http://www.balkanweb.com/site/mbesa-e-konices-vjen-nga-siria-dua-pasaporten-e-shqiperise/

Këtë e pëlqejnë %d blogues: